Đức Phật nhà đại giáo dục

Chiến tranh là tàn phá, Đại là xây dựng

CHIẾN TRANH LÀ TÀN PHÁ,

ĐẠI HỌC LÀ XÂY DỰNG *

Đã bao nhiêu năm qua, trong quá khứ cũng như trong hiện tại, Viện Đại Học Vạn Hạnh đã được thành lập và trưởng thành trong bối cảnh một nước Việt Nam bị chiến tranh tàn phá, một xã hội Việt Nam bị xáo trộn phân ly. Nhưng Viện Đại Học Vạn Hạnh vẫn từ tốn khiêm cung cố gắng làm tròn sứ mệnh giáo dục của mình, đề cao và tô đậm giá trị miên trường của giáo dục, nhấn mạnh và nói lên giá trị tâm linh của con người, và xây dựng một nền giáo dục Đại học trong tinh thần “Chân Lý, Tự Do và Nhân Tính”.

Đến tham dự Lễ Tổng Khai Giảng năm nay, Quý vị cũng tận mắt chứng kiến cơ sở Trung tâm Giáo dục và Sinh hoạt Sinh viên mà chúng tôi hiện đang xây cất. Đây là một sự cố gắng nữa của chúng tôi để chứng minh : “Chiến tranh là Tàn phá, Đại học là Xây dựng”. Trong bối cảnh một nước Việt Nam bị

———

* Diễn văn đọc trong lễ Tổng khai giảng Viện Đại học Vạn Hạnh.

điêu linh và phân hóa bởi chiến tranh, chúng tôi muốn nói lên tiếng nói xây dựng của Đại học, chúng tôi muốn đặc biệt nhấn mạnh giá trị xây dựng miên trường của Giáo dục. Trong cử chỉ xây dựng của chúng tôi, ngoài mục đích giúp cho Sinh viên Vạn Hạnh những tiện nghi để học tập và hoạt động, chúng tôi muốn gián tiếp nhắc nhủ Sinh viên Vạn Hạnh phải tự mình đóng góp xây dựng cơ sở Đại học của chính mình. Đóng góp xây dựng cơ sở Đại học hiện tại để sau này kiến thiết xây dựng tổ quốc trong tương lai, mới xứng đáng là thế hệ trẻ của một nước tao loạn nhưng vẫn vươn mình lên để kiến thiết xây dựng. Chúng tôi rất mừng nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt của một số lớn Sinh viên Vạn Hạnh, trong vài tháng vừa qua đã tự động thành lập Ủy ban Phát triển Cơ sở Đại Học Vạn Hạnh và quyên được một số tiền hơn 500.000 $. Gần như với hai bàn tay trắng, chỉ với thiện chí của nhà Giáo dục, chỉ nghĩ đến tương lai của thế hệ trẻ, chúng tôi đã quyên được số tiền 20 triệu đồng trong tổng số 31 triệu xây cất và chỉ còn thiếu 11 triệu là chúng tôi có thể hoàn thành công tác. Chúng tôi xin Quý vị cho phép chúng tôi được kêu gọi ở nơi đây sự tiếp tay và đóng góp của Quý vị giúp chúng tôi hoàn thành công tác này. Cử chỉ đóng góp của Quý vị vừa là một khích lệ tốt đẹp cho sự nghiệp giáo dục, giúp cho thế hệ trẻ có chỗ học tập và hoạt động.

Một sự cố gắng nữa của chúng tôi trong lãnh vực Giáo dục là sự thành lập Phân khoa Giáo dục bắt đầu từ niên khóa 1970 – 1971 này. Ngoài trách nhiệm đào tạo các Giáo sư Trung học, đặc biệt cho các Trường Bồ Đề như các Phân khoa Sư phạm, chúng tôi xem như là một sự cống hiến đặc thù của Phân khoa Giáo dục. Viện Đại Học Vạn Hạnh chúng tôi khi dùng danh từ Phân khoa Giáo dục chúng tôi muốn tô đậm khía cạnh giáo dục của Phân khoa này. Giáo dục ngày nay đã trở thành một khoa học khá tinh vi và tiến bộ. Không những các nhà Giáo dục phải hiểu hết tâm lý học sinh, sinh viên mà còn phải ý thức được những thay đổi quan trọng của xã hội sinh viên, sau này phải sống và va chạm, để hướng dẫn giáo dục cho thích nghi thực dụng.

Do vậy ngày nay chúng ta không thể quan niệm Giáo dục như một nghề cùng đường mạt lộ, vạn bất đắc dĩ, sau khi đã thất bại trong các nghề khác. Chúng ta cũng không chấp nhận quan điểm giáo dục như một thiên phú hay bẩm năng, tự cho lọt lòng mẹ đã là một nhà giáo dục. Nhà giáo, một danh từ tuy nôm na giản dị, nhưng bao hàm cả một thiên chức thiên nan vạn nan, vừa phải nuôi dưỡng một lý tưởng giáo dục thanh cao, đề cao một gương mẫu đạo đức trong sạch, vừa phải có những kiến thức tổng quát, chuyên nghiệp và chuyên môn của một nhà giáo dục.

Hơn nữa, chúng tôi ý thức rằng giáo dục hiện tại phải đào tạo những con người sống vào cuối thế kỷ XX, một thế kỷ mà khoa học, kỹ thuật đã thay đổi toàn diện bộ mặt xã hội, và tạo thành những môi trường hoạt động khác hẳn với đời sống hiện tại sinh viên đang sống. Sinh viên sau này phải chạm trán với những chủ nghĩa, triết thuyết cực kỳ quá khích

và hấp dẫn mà sinh viên phải biết sáng suốt đắn đo lựa chọn. Sinh viên sau này phải sống trong một xã hội mà máy móc, vật dục, kỹ thuật được phát triển cực kỳ tinh vi để nô lệ hóa con người mà sinh viên phải biết cách đối trị, chống đỡ để khỏi trở thành

con người nô lệ. Như Giáo sư Tôn Thất Thiện đã từng nói và sẽ đề cập trong bài nói chuyện của Giáo sư hôm nay, chúng ta những nhà giáo dục, chúng ta sẽ đắc tội với thế hệ trẻ nếu chúng ta đào tạo chúng thành những người bơ vơ lạc lõng, hoang mang vô dụng trong xã hội sinh viên, phải sống và hoạt động sau này.

Viện Đại học Vạn Hạnh là một Viện Đại học Phật Giáo, nên giáo dục ở nơi đây sẽ phản chiếu lý tưởng đường hướng và phương pháp giáo dục của đạo Phật, đó là sắc thái thứ hai của Phân khoa Giáo dục này. Đạo Phật tự nó đã không có giáo điều tín điều, không có mặc khả, không có thần linh, nên có thể xem là một tôn giáo ít mang mầu sắc tôn giáo nhất.

Và nếu chúng ta định nghĩa giáo dục là đào tạo con người toàn diện, sống thích nghi xứng đáng là con người trong bất cứ hoàn cảnh xã hội nào, nếu chúng ta xem giáo dục như là phương pháp chuyển tánh từ tà đến chánh, từ ác đến thiện thì chúng tôi có thể nói đạo Phật là một đạo thuần túy giáo dục nhất. Một vài lời dạy sau đây của Đức Phật sẽ chứng minh rõ ràng tinh thần độc đáo thuần túy giáo dục của đạo Phật :

“Tumhehi kiccam àtappam, Akkhàtàro Tathà-gato”.

“Các người phải cố gắng tự mình nỗ lực, Đức Như Lai chỉ là người chỉ đường mà thôi.” (Pháp Cú 276).

“Sabbapàpassa akaranam, kusalassa upasam-padà, sacitta pariyodapanam, etam Buddhàna Sàsanam”.

“Chớ làm các điều ác, gắng làm các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, chính lời chư Phật dạy.” (Pháp Cú 183).

Và nhất là câu :

Yo sahassam sahassena

Sangàme mànuse jine

Ekan ca jeyya attànam,

Sa ve sangàmajuttamo.

Dầu tại bãi chiến trường,

Thắng ngàn ngàn quân địch,

Không bằng tự thắng mình,

Thật chiến thắng tối thượng. (P.cú 103)

Đi sâu vào phương pháp tọa thiền, ngồi thiền là để điều hòa thân, điều hòa hơi thở và điều hòa tâm. Nhờ điều hòa thân, trị được thân bệnh con người. Nhờ điều hòa tâm, trị được tâm bệnh con người. Như vậy tọa thiền là một phương pháp trị thân bệnh và tâm bệnh con người, không có gì mang nặng ý nghĩa tôn giáo. Nếu chúng ta đi sâu vào môn A-tỳ-đàm học của Phật giáo, tâm ở Dục giới là một tâm bị tham ái, sân hận, thụy miên, trạo cử và nghi chi phối và làm dao động. Trái lại tâm ở Sơ thiền là một tâm mà 5 triền cái này được thay thế bởi 5 thiền chi : tham ái được nhất tâm thay thế, sân hận được hỷ tâm thay thế, thụy miên được tầm tâm sở thay thế, trạo cử được lạc tâm sở thay thế, nghi được từ tâm sở thay thế. Như vậy thiền định chỉ là một sự thay đổi tâm tánh, một phương pháp giáo dục trong ý nghĩa tốt đẹp nhất của chữ giáo dục. Ở nơi đây, chúng tôi muốn nói đến sự thận trọng của chúng tôi không muốn biến đổi một cơ sở Đại học Phật giáo thành một ngôi chùa, và vì vậy chúng tôi đặt rõ ranh giới giữa tôn giáo và Giáo dục, và đồng thời nhấn mạnh sự liên hệ mật thiết giữa phương pháp giáo dục và

một vài phương pháp tu hành trong đạo Phật. Trung thành với mục đích Giác ngộ và Giải thoát của đạo Phật, phù hợp với châm ngôn “Chân lý, Tự do và Nhân tánh” của Viện Đại Học Vạn Hạnh, con người mà Phân khoa Giáo dục muốn đào tạo gầy dựng lên, ngoài những kiến thức tổng quát, chuyên nghiệp và chuyên môn mà các Giáo sư giảng dạy, chúng tôi muốn đào tạo thêm một thế hệ trẻ, có những đức tánh tôn trọng sự thật, tôn trọng sự sống dầu phải sống trong một xã hội đầy thủ đoạn hận thù, những con người tự tại và tự chủ trong khi phải sống trong một cảnh bị vật chất máy móc vật dục chi phối nặng nề, những con người đầy nhân phẩm, nhân cách, dầu phải sống trong một xã hội tao loạn phi nhân.

Chúng tôi muốn nhân dịp này lên tiếng đón mừng hai Đại học tân lập, Đại Học Minh Đức do Linh Mục Bửu Dưỡng làm Viện Trưởng và Đại Học Hòa Hảo do Giáo sư Lê Phước Sang làm Viện trưởng. Chúng tôi đón chào quý vị trong gia đình Đại học Việt Nam và mong muốn một sự hợp tác chân thành và hữu hiệu giữa Quý vị cùng chúng tôi để cùng nhau phục vụ cho Đại Học Việt Nam.

Chúng tôi muốn nhắc lại một nguyên tắc căn bản về đường hướng mà Viện Đại Học Vạn Hạnh đã theo đuổi và trung thành 6, 7 năm lại đây. Viện Đại Học Vạn Hạnh là một cơ sở giáo dục thuần túy, không có

cao vọng xu hướng chánh trị nào. Nhưng cá nhân Giáo sư, sinh viên và nhân viên có quyền tham gia và hoạt động chánh trị như mọi người công dân. Sự hoạt động đó chỉ nhân danh cá nhân đương sự, không phải đại diện cho đường hướng lập trường của Vạn Hạnh. Chúng tôi sở dĩ nói lại vấn đề lập trường là để tránh những sự ngộ nhận xuyên tạc, do một vài cá nhân hoạt động mà bị xem như là Đại Học Vạn Hạnh chủ trương. Chúng tôi cũng muốn tránh luôn cái nạn một vài cá nhân hay một vài nhóm cá nhân cứ nhân danh Vạn Hạnh mà tuyên bố bừa bãi. Vạn Hạnh từ trước đến nay vẫn trung thành và luôn luôn trung thành với mục tiêu thuần túy giáo dục của mình.

Trong niềm tin tưởng thiêng liêng vào giá trị miên trường của giáo dục, với ý thức trách nhiệm của chúng tôi đối với thế hệ sinh viên trẻ tuổi, chúng tôi xin long trọng tuyên bố Khai Giảng niên khóa 1970 – 1971, và xin cảm tạ sự hiện diện và sự cộng tác quý báu của Phó Thủ Tướng, quý vị Viện Trưởng, quý vị Quan khách, quý vị Giáo sư cùng toàn thể anh chị em Sinh viên Vạn Hạnh.

Sứ mệnh củaViện Cao đẳng Phật học

SỨ MỆNH CỦA VIỆN

CAO ĐẲNG PHẬT HỌC *

Với sự thành lập Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức Nha Trang, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất có được hai Viện Cao đẳng Phật học, hai cơ sở giáo dục Phật giáo thượng thặng nhất Việt Nam, hai tổ chức giáo dục Tăng Ni sinh, nhằm đào tạo những vị quán thông Tam Tạng Giáo điển và những cán bộ lãnh đạo ưu tú và nòng cốt cho Giáo hội trong hiện tại cũng như trong tương lai. Sự hình thành và có mặt của Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức Nha Trang nói lên được sự sáng suốt, lòng quyết tâm trì chí và sự hy sinh của các vị Tôn túc lãnh đạo đã luôn luôn nghĩ đến tương lai của Giáo hội và thế hệ trẻ Tăng Ni hiện tại. Và hôm nay, trong khung cảnh tưng bừng và trang nghiêm của Lễ Khai mạc Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức Nha Trang, với sự hiện diện và chứng minh của Viện Tăng Thống và Viện Hóa Đạo, với sự hiện

———

* Phát biểu của Hòa thượng Thích Minh Châu nhân Lễ nhậm chức Viện Trưởng Viện Cao Đẳng Phật Học Hải Đức của Hòa thượng Thích Thiện Siêu ngày 28-11-1972.

diện của Chư tôn Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức Tăng Ni các Tỉnh Giáo hội, với sự vân tập tụ hội của chư vị Nhân sĩ, Quan khách và Phật tử địa phương, lễ Tấn phong và lễ Khai giảng hôm nay nói lên được sự hân hoan cao độ của Giáo hội và của Tăng Tín đồ, và sự tán thành và hỗ trợ của tất cả những Nhân sĩ ưu thời mẫn thế, lo nghĩ đến tiền đồ của Giáo hội và đất nước.

Trong hoàn cảnh phi hòa phi chiến hiện tại của đất nước, trong những rối loạn xã hội thường xuyên và những khó khăn kinh tế triền miên, sự hiện diện của Viện Cao đẳng Phật học này là cả một thử thách rất lớn đối với những vị sáng lập và điều hành cơ sở giáo dục tối cao này.

Sự thử thách thứ nhất là sự thử thách về kinh tế tài chánh. Viện Cao đẳng Phật học này phải có đủ tài chánh để lo kiến thiết các cơ sở trường ốc, thư viện, lớp học khang trang cho hơn 80 Tăng sinh trong năm đầu, ngoài ra còn lo về chi phí giảng huấn, di chuyển cho các Giáo sư và phạn phí cho số Tăng sinh nội trú. Những đòi hỏi tài chánh này là cả một thử thách rất lớn cho những vị điều hành cơ sở này và cả cho Tỉnh Giáo hội Khánh Hòa.

Ngày xưa, cách khoảng 5, 10 năm, một Viện Cao đẳng có thể bằng lòng với một số Kinh điển chữ Hán, một vài vị giáo thọ thâm nho là đủ điều

kiện để mở một Phật học viện. Ngày nay, một sự thử thách mới chờ đợi một Viện Cao đẳng là chương trình giảng huấn phải như thế nào để Tăng sinh phải thấu hiểu Phật giáo nguyên thủy, Phật giáo các Học phái và Phật giáo Đại thừa, không những phải thấu hiểu những tổng quát đại cương về triết thuyết, lịch sử, phương pháp hành trì, mà còn phải đi sâu vào những chuyên ban Kinh học, Luật học, Luận học, Thiền học của từng học phái. Nói một cách khác, chương trình giảng huấn phải giúp cho Tăng sinh quán thông ba Tạng Giáo điển. Nhưng vì ba Tạng Giáo điển quá dồi dào và phong phú nên chương trình giảng dạy phải được soạn thảo, vừa nặng về phần quán thông, vừa đi sâu vào phần chuyên khoa nghiên cứu. Dung hòa được hai đòi hỏi trên là cả một thử thách lớn lao cho ban Học vụ của Viện Cao đẳng Phật học.

Chính từ sự thử thách chương trình này đưa đến một sự thử thách khác liên hệ, đó là sự thử thách về ngôn ngữ danh từ. Nếu chương trình Phật học muốn cho được đầy đủ phải bao gồm cả Tạng Sanskrit, tạng Pàli, Hán tạng, tạng Tây Tạng, thì một Tăng sinh ở Viện Cao đẳng phải học những cổ ngữ như Sanskrit, Pàli, Tây tạng, Hán văn, cộng thêm các sinh ngữ liên hệ đến nghiên cứu Phật học như Nhật ngữ, Hoa ngữ, Anh ngữ, Pháp ngữ, Đức ngữ, v.v... và

cũng vì sự nghiên cứu Phật học đòi hỏi một số cổ ngữ, sinh ngữ phức tạp như vậy, một phương pháp mới, một hình thức giảng dạy mới cần được áp dụng. Nếu xưa kia cách đây 10 năm, chúng ta có quyền để học Hán tự, và học cũng chỉ đọc được hiểu được mà thôi. Ngày nay, thời gian không cho phép chúng ta làm như vậy. Chúng ta chỉ có quyền để dành tối đa là 4 năm để học một số cổ ngữ hay sinh ngữ, và học ở đây đòi hỏi phải học được, nghe được, hiểu được, nói được và viết được. Sự thử thách phải áp dụng một phương pháp dạy mới và học mới để tiết kiệm thời gian và kiện toàn vấn đề nghiên cứu, cũng là một thử thách nan giải, đòi hỏi rất nhiều thiện chí và phương tiện.

Chắc một số Quý vị có thể hỏi, làm gì phải học nhiều và phiền phức như vậy. Khổ hải thời vô biên thật, nhưng “Hồi đầu là thị ngạn”, có học cho nhiều không bằng học được câu thơ này của một Thiền sư Việt Nam :

“Kinh điển lưu truyền tám vạn tư,

Học hành không thiếu cũng không dư,

Năm nay tính lại chừng quên hết,

Chỉ nhớ trên dầu một chữ NHƯ ”.

Câu nói trên trong khung cảnh một cốc thiền, một am tranh dựa vào một đồi thông gần núi Ngự sông

Hương có thể phác họa lên một bức tranh giải thoát tuyệt đẹp. Nhưng trong khung cảnh của một Cao đẳng Phật học, lấy học Phật làm căn bản, nhất là so sánh với trình độ nghiên cứu của các trung tâm Phật học Quốc tế và các Đại học Quốc tế, sự thử thách này không cho phép chúng ta tô bồi lên những màu sắc vừa đẹp vừa thơ, mà bắt buộc chúng ta phải áp dụng những kỹ thuật học sinh ngữ, cổ ngữ tối tân, có thể khô khan và phiền toái, nhưng rất có hiệu năng và thiết thực.

Từ nơi sự thử thách về phương pháp học và chương trình học, chúng ta bước qua một sự thử thách khác quan trọng hơn, một sự thử thách về chánh kiến mà chính Đức Phật đã tự thân đối mặt và khắc phục trong thời kỳ Ngài còn tại thế. Như tập Trường Bộ Kinh (Dìgha – Nikàya) và Trung Bộ Kinh (Majjhima – Nikàya) đã ghi nhận, Đức Phật đã đối mặt với 62 tà thuyết như Pùrana Kassapa, Makkhali Gosala trong kinh Sa Môn Quả (Sàman-naphalasutta), với chủ trương bốn giai cấp của Bà-la-môn giáo trong kinh Ambatthasutta, với lòng tin tưởng nghi lễ tế đàn cũng của Bà-la-môn giáo trong kinnh Kùtadantasutta. Ngoài ra chúng ta được biết lập trường của Đức Phật đối với phương pháp khổ hạnh của Ni-kiền-tử Nàtaputta trong kinh Kassapa-sihanada, v.v... Trong các kinh nói trên, Đức Phật đã

phân tích và phân biệt giữa tà giáo với giáo lý của Ngài. Ngài phát huy cùng nêu rõ giáo pháp tu hành của mình đối với các phương pháp tu hành ngoại đạo. Ngày nay, Viện Cao đẳng Phật học phải đối mặt với sự thách thức về chánh kiến và pháp môn với các chủ nghĩa duy vật, duy linh, hiện sinh, các triết thuyết tôn giáo Đông, Tây, Kim, Cổ và cũng vì sự đối mặt về chánh kiến này mà một Viện Cao đẳng Phật học không thể bỏ qua môn Tỷ giảo học và phương pháp phân tích, để nêu rõ đâu là chánh đạo, đâu là tà đạo, như đã được đề cập trong kinh Kalamasutta và kinh Đại bát Niết bàn (Trường Bộ Kinh). Ngoài ra một Viện Cao đẳng Phật học cần phải khai thác những môn học rất đặc biệt trong Phật giáo như Luận lý học của các tập Nhơn Minh, Tâm Lý học, Phân tâm học của các tập A Tỳ Đàm, các quan điểm về Chính trị học, Xã hội học, Nhân chủng học, Y học, v.v... của Đức Phật được tìm thấy rải rác trong những kinh điển. Đó là những môn học mà một Viện Cao đẳng cần phải khai thác, để chúng ta giới thiệu kho tàng văn hóa vô cùng phong phú, vô cùng thiết thực của Phật pháp, sự đóng góp của Phật giáo vào gia tài văn hóa nhân loại, và cũng để chứng minh rằng :

“Phật pháp tại thế gian,

Bất ly thế gian giác,

Ly thế mích Bồ Đề,

Diệc như cầu thố giác”.

Hơn thế nữa, chúng ta cần phải ý thức được vị trí của Phật giáo Việt Nam trong cộng đồng các nước Phật giáo ở Đông Nam Á và Á châu và vai trò mà Phật giáo Việt Nam có thể đóng góp cho Phật giáo nhơn loại nói chung. Không ai có thể phủ nhận sắc thái đặc biệt của Phật giáo Việt Nam và những đóng góp của Phật giáo đời Lý đời Trần vào đời sống văn hóa xã hội Việt Nam. Nhưng chúng ta không thể chỉ biết có tán thán, đề cao mà không có những chứng minh văn hóa cụ thể. Do vậy một trong những trách nhiệm của Viện Cao đẳng Phật học là xây dựng một Tam Tạng Giáo điển Việt Nam và một tủ sách Phật giáo Việt Nam, trong ấy chúng ta phải sưu tầm lại các dịch phẩm, các tác phẩm chữ Hán hay chữ Nôm của các Thiền sư Việt Nam, phiên dịch, giới thiệu và phê bình. Chúng ta không có thể nói “lấp lửng con cá vàng” mà phải có những chứng minh cụ thể và thiết thực để mọi người đều thấy và đều biết. Một sắc thái đặc biệt nữa của Phật giáo Việt Nam là sự dung hòa và thống nhất các Học phái. Chúng ta có thể nói nước Việt Nam là quốc gia độc nhất, trong đó, cả Phật giáo Bắc tông và Nam tông được tôn trọng, hành trì và thống nhất trong ý chí và hành động. Do vậy Phật giáo Việt Nam nói chung và Cao đẳng Phật học viện

nói riêng có thể đóng một vai trò vô cùng quan trọng, vai trò hướng tìm một chân đứng thống nhất cho tất cả học phái, một căn bản giáo lý và giáo pháp nguyên thủy đồng nhất cho tất cả xu hướng Nam tông và Bắc tông, và chỉ có vậy sự thành lập Phật giáo Việt Nam Thống nhất và Viện Cao đẳng Phật học mới thật sự có ý nghĩa tốt đẹp.

Chúng tôi vừa đề cập đến một vài thử thách và một vài trách nhiệm để đặt rõ mục tiêu và vị trí của một Viện Cao đẳng Phật học trong cộng đồng Phật giáo Việt Nam và Phật giáo Quốc tế; và nhờ vậy chúng ta sẽ tránh được những mục tiêu lệch lạc và những thế đứng sai lầm làm giảm thiểu hiệu năng đóng góp vào gia tài văn hóa Việt Nam và nhân loại của Viện Cao đẳng Phật học. Trong lễ Tấn phong và Khai giảng trang trọng hôm nay, chúng tôi tha thiết trông mong rằng cơ sở giáo dục Cao đẳng Phật học này làm tròn sứ mệnh cao cả, và đứng vào vị thế chính đáng của mình, để góp phần xây dựng thế hệ Tăng Ni tương lai cho Giáo hội và cho xứ sở. Thay mặt cho Hội đồng Tổng vụ Giáo dục, chúng tôi xin chân thành tán thán tất cả Quý vị đã trực tiếp hay gián tiếp xây dựng cơ sở giáo dục thượng thặng này và giúp cho cơ sở được khai giảng trong khung cảnh tưng bừng và trang trọng hôm nay. Chúng tôi hy vọng rằng lễ Tấn phong và Khai giảng này sẽ mở đầu

những trang sử mới cho truyền thống Phật học viện của Giáo hội chúng ta và đáp ứng được những nguyện vọng chân thành và tha thiết nhất của toàn thể Tăng Ni và Tín đồ Việt Nam.

Vai trò Đại học, ý nghĩa Văn khoa và Khoa học Nhân văn

VAI TRÒ ĐẠI HỌC, Ý NGHĨA

VĂN KHOA & KHOA HỌC NHÂN VĂN

Hoài bão của chúng tôi là ngưỡng vọng tới Phân khoa Văn học và Khoa học Nhân văn, như là Cơ sở của ý thức sáng tạo, nơi thu hút và nuôi dưỡng con người sáng tạo, nơi tập trung tinh lực và năng lực trong việc đi tìm Thực tính của Việt Nam, cái gì đã làm Việt Nam trở thành Việt Nam, cái gì làm người Việt Nam vẫn đứng thẳng và đi tới sinh mệnh của Quê hương, dù tất cả đổ vỡ, tất cả máu và nước mắt, tất cả tàn phá tang thương đang lay chuyển tận nền tảng của mấy ngàn năm nỗ lực tinh thần, mà đôi lúc, kiêu hãnh, và đau đớn, mình thường gọi là “mấy ngàn năm văn hiến”. Thực tính mấy ngàn năm văn hiến ấy là gì ? Thực tính của Việt tính là gì ? Nói khác đi, căn nguyên của tinh thần Việt Nam là gì ? Nghĩa là cái gì đã làm con người Việt Nam phải đến tình thế lịch sử hiện nay ? Cái gì đã làm hai chữ Việt Nam có mặt và đang có mặt một cách đẫm máu trên mặt trái đất hiện nay ? Và cái gì sẽ đưa Việt Nam đi đến trong tương lai – đi về tinh túy của quê hương hay đi về sự vong quốc, mất mọi gốc rễ, xa lìa nguồn gốc của đất mẹ ?

Hiểu được cái gì ấy đã nuôi dưỡng tinh thần dân Việt từ mấy ngàn năm nay, hiểu được cái ấy là tìm ra được thực tính, thực chất bản tính, bản chất của Việt Nam, sự hiện diện của Việt Nam trong văn hóa Đông phương và sự dối diện của Việt Nam với văn hóa Tây phương. Hậu quả của sự hiện diện ấy là hiện trạng của con người Việt Nam bây giờ, một hiện trạng thê thảm được thể hiện qua ý thức về sự đánh mất thực tính của Việt Nam đồng một nhịp với sự đánh mất thực tính của Đông phương song hành với sự đánh mất thực tính của Tây phương trong sự khủng hoảng của nền văn minh Tây phương hiện đại. Sự khủng hoảng này đã tìm được mảnh đất Việt Nam để phát hình một cách ngoạn mục bi đát qua trận chiến tranh Việt Nam vì Việt Nam là mảnh đất mà con người đã trải qua kinh nghiệm tang thương nhất về sự mâu thuẫn cao độ giữa sự hiện diện và sự đối diện, giữa sự đánh mất về tự tính và sự đánh mất về tha tính, giữa sự khủng hoảng của những giá trị Đông phương và những giá trị Tây phương. Sự khủng hoảng ấy phát ra từ sự tàn phế suy liệt trong tinh thần Việt Nam, từ sự tiêu tán suy nhược của sinh lực Việt Nam : cơ thể Việt Nam đã mất sinh lực trong chính tự thân và chính sự mất sinh lực nội tại ấy đã là nơi đón rước con vi trùng nguy hiểm nhất ở thời hiện đại, đó là tinh thần hư vô (nihilisme) lan tràn khắp thế giới hiện nay.

Chủ nghĩa hư vô là hậu quả của sự mất sinh khí trong tất cả mọi giá trị của nhân loại từ trước cho đến bây giờ và chính chủ nghĩa hư vô ấy đã đưa đến trận chiến tranh ác liệt ở Việt Nam từ mấy chục năm nay, và con người nhất là con người Việt Nam càng lúc lại càng không biết mình là ai, mình đang ở đâu, mình sẽ ra sao, vì tất cả mọi sự đã đảo lộn, tất cả mọi giá trị linh thiêng đã đổ ngã, và ý thức của Việt Nam, càng lúc càng rã rời phân tán, và con người, mang tên là “con người Việt Nam”, bỗng một sớm thấy mình hóa thân thành một con vật sợ hãi, con thú bị săn đuổi, sợ hãi tất cả mọi sự, run rẩy khắp toàn thân vì biết rằng mình có thể chết bất cứ lúc nào, không phải chỉ nơi trận địa mà ngay tại nhà mình; con thú sợ hãi ấy càng lúc càng sợ bâng quơ, càng lúc càng co rúm lại vì sợ hãi làm cho người ta co rút lại, càng co rút lại thì mình càng nhỏ bé dần đến lúc nhỏ lại gần như một đồ vật, một gói, một trái banh tròn mà ai muốn đá đi đâu cũng được; tự chủ biến nghĩa đi và trở thành tự vệ, và sau cùng tự vệ biến nghĩa đi và trở thành tự động hay thụ động; con người biến thành con vật và con vật biến thành đồ vật, rồi đồ vật biến thành cái máy, một thứ máy móc tự động.

Con người thì thảm thương như thế, nhưng còn sản phẩm tinh thần của con người ? Sản phẩm tinh thần của con người trở nên một guồng máy được tổ

chức một cách tinh vi tối tân; guồng máy to lớn ấy đẻ ra những cái máy nhỏ, gọi là những con người máy; những đại học đường trở nên những lò đúc, mỗi năm cố gắng tạo ra thực nhiều những con người máy, mang tên là Kỹ sư, Bác sĩ, Tiến sĩ, Chuyên viên, Ký giả, Học giả, v.v... mỗi năm, từng lớp sinh viên ra đời; mang một nhãn hiệu đẹp đẽ, một chức tước cao trọng để rồi không biết mình sống để làm gì trong một thế giới mà càng lúc con người càng vắng mặt, càng lúc những đồ vật lại càng nhiều, và giá trị của đồ vật trở thành tiêu chuẩn để đánh giá con người. Con người lại trở nên một đồ vật giữa những đồ vật, Văn hóa trở thành những trang điểm phấn son, làm đẹp một nét mặt khô chết. Văn hóa trở thành một đồ vật, được gọi trừu tượng là đối tượng, một đối tượng khô chết được trao qua đổi lại tại một nơi, gọi là Văn khoa.

Có phải chúng tôi đã bi quan khi mô tả hiện trạng trên? Tại sao chúng tôi chỉ nói đến Văn khoa mà không nói đến những phân khoa khác ? Sở dĩ như thế là vì chúng tôi muốn suy nghĩ và đặt vấn đề từ khởi điểm : khi mà Văn khoa đã đánh mất ý nghĩa về thực tính của văn hóa thì còn phân khoa nào có thể nuôi dưỡng thực tính văn hóa nữa ? Thực tính của khoa học, thực tính của xã hội, thực tính của tôn giáo (Phật giáo hay Thiên chúa giáo) phải được xây dựng

trên thực tính của con người; thực tính của con người phải được xây dựng trên cái gì làm con người ra con người, tức là cái gì được gọi là “nhân tính”. Khoa học về “nhân thể” gọi là “khoa học nhân văn”. Khoa học về “nhân tính” được gọi là “văn khoa”, vì văn khoa là ý thức về văn hóa như là sự hình thành của nhân tính qua những hình thức khác biệt đa dạng trong lịch sử nhân loại. Chính văn hóa là cái nuôi dưỡng nhân tính và cứu vớt nhân tính khỏi rơi vào thú tính hay vật thể tính. Trong quyển sách nhan đề “Sứ mệnh của Đại Học Đường” (Mission of the University), Tư tưởng gia Ortega Y Gasset, người mà Albert Camus xem là “nhà Âu Châu vĩ đại nhất sau Nietzche”, chủ trương sứ mạng của trường Đại học phải là giảng dạy văn hóa và văn hoá không phải là khoa học và khoa học phải phụ thuộc và lệ thuộc vào văn hóa, Ortega Y Gasset nói : “Sự động dẫn nội tại của khoa học không phải là mối quan tâm có liên hệ với sinh lực hiện hữu của con người, chính văn hóa giữ vai trò sinh động ấy. Khoa học có tính cách lãnh đạm với những đòi hỏi cấp bách của đời sống chúng ta và chỉ đi theo những điều tất yếu của chính nó. Vì thế càng lúc khoa học lại càng có tính cách chuyên môn vô giới hạn. Nhưng văn hóa thì phụng sự cho đời sống chúng ta ở tại đây và bây giờ” (The internal conduct of science is not a vital concern; that of cultures is.

Science is indifferent to the exigencies of our life, and follows its own necessities. Accordingly, science grows constantly more diversified and specialized without limit, and is nevercompleted. But culture is subservient to our life here and now) (Cf. José Ortega Y Gasset, Mission Of The University, pp. 73 – 74).

Nói về vai trò của văn hóa, Ortega Y Gasset viết : “Văn hóa là điều cứu vớt đời sống con người để mà không trở thành một thảm họa; văn hóa là điều tiếp lực cho con người sống một đời sống vượt lên trên bi kịch vô nghĩa hoặc vượt lên trên sự điếm nhục nội tâm của mình.” (Culture is that which saves human life from being a mere disaster, it is what enables man to live a life which is something above meaningless tragedy or inward disgrace) (op. cit, p.37). Và tiếp theo lời nói ấy, Ortega Y Gasset trích dẫn một câu từ kinh Pháp Cú của Phật giáo : “Hành vi của chúng ta đi theo tư tưởng của chúng ta như là bánh xe bò đi theo vết chân bò”, và Ortege Y Gasset cắt nghĩa : “Chúng ta là những ý tưởng của chúng ta”. Và Ortega Y Gasset định nghĩa : “Văn hoá là toàn bộ những ý tưởng có sinh khí, có sinh lực, của một thời đại” và sứ mệnh của trường Đại học phải là đưa con người sống ngang tầm mức với thời đại mình; nghĩa là “ngang tầm mức với những ý tưởng của thời đại mình”. Sinh lực của Văn hóa là đưa những ý tưởng

của những thời đại khác đi đến ngang tầm mức với những ý tưởng của thời đại mình. Thế kỷ 20 này là thế kỷ mà văn minh đã tiến đến độ huy hoàng nhất, nhưng Ortega Y Gasset vẫn tuyên bố : “Chúng ta đang sống vào một thời đại phi văn hóa ghê gớm nhất, dù bên ngoài vẫn tỏ ra hóm hỉnh tự phụ kiêu kỳ”. (We are passing at present, despite certain appearances and presumptions, through an age of terrific unculture) (op. cit, p.74).

Chúng tôi đã trích dẫn dài dòng về những câu nói của Ortega Y Gasset là muốn nhấn mạnh lời tố cáo trên của một bộ óc lớn lao ở thế kỷ này, sự tố cáo về tính cách phi văn hóa (un–culture) của nền văn minh ở thế kỷ 20. Tính cách phi văn hóa ấy đã lan tràn khắp thế giới, lan tràn khắp mọi sinh hoạt trí thức của con người hiện đại, khiến cho con người trở nên máy móc tự động, khiến cho những trường Đại học trở nên những lò đúc người máy; khiến cho con người đánh mất thực tính và khiến cho văn hóa Việt Nam trở thành một sự hỗn tạp mất gốc hoặc trở thành một thứ “tổng hợp” thiếu sinh khí hoặc trở thành một đối tượng sẵn sàng cho chủ nghĩa ái quốc hẹp hòi cô lập. Vì phi văn hóa cho nên con người đánh mất nhân tính và khi đánh mất nhân tính thì chân lý cũng không còn và lúc chân lý lùi mất đi thì tự do cũng vô nghĩa. Đó là điều đã khiến Đại học đường trở thành một vận

động trường, nơi đó người ta tranh đua nhau để đạt cho được sự thỏa mãn về tự ái cá nhân, hoặc đại học đường trở thành một thị trường, nơi đó người ta lập bè chia phái để thanh toán nhau mưu cầu danh lợi.

Hãy trả Đại học đường về vị trí tôn kính của nó.

Hãy để cho Đại học đường làm nơi mà mỗi con người được tự do thể hiện lý tưởng văn hóa của con người trong hướng đi của nhân tính trở về chân lý.

Đi từ ý thức về hiện trạng phi văn hóa của thời hiện đại, ý thức về hậu quả của phi văn hóa trong đời sống đại học hiện nay, chúng tôi mong rằng Phân khoa Văn học và Khoa học Nhân văn sẽ là nơi hình thành ý thức mạnh mẽ nhất về việc đặt lại văn hóa như là cơ sở của ý thức sáng tạo, trong việc đi tìm lại thực tính của Việt Nam trong thực tính con người. Chỉ từ ý thức về thực tính ấy mà thực tính của xã hội và thực tính của tôn giáo mới được minh định dứt khoát trong những phân khoa như Phân khoa Xã hội và Phân khoa Phật học. Chẳng những thế, ngay đến những nền khoa học hiện nay, chỉ khi nào thực tính của khoa học đã được xác định thì những nền khoa học ấy mới không còn đánh mất sự tiếp thông với đời sống hiện thực của con người. Khoa học thì không thể nào nói lên được thực tính của khoa học. Chỉ có văn hóa mới xác định lên thực tính của khoa học.

Qua những ý nghĩ chân thành trên, chúng tôi xin đặt hết tất cả hoài bão vào thế hệ tuổi trẻ hôm nay, vì chúng tôi ý thức rằng tuổi trẻ Việt Nam hôm nay, hơn ai hết chính là những con người đã chịu đựng tất cả hậu quả phi văn hóa của trận chiến tranh Việt Nam, và chính sự chịu đựng kiên trì ấy là sức mạnh phi thường nhất của ý thức con người chứng minh rằng không có gì tàn phá nổi con người, không có gì giết được con người khi mà con người vẫn còn đủ sự chịu đựng, đủ sự kiên nhẫn để đứng thẳng và đi tới, mặc dù chung quanh mình chỉ là sự thù hận tàn bạo và sự thất vọng đen tối.

Đứng thẳng và đi tới có được không điều đó chính là do thế hệ trẻ tuổi hôm nay quyết định.

Thế hệ chúng tôi đã nói xong tiếng nói của chúng tôi, chúng tôi mong đợi rằng thế hệ trẻ hôm nay sẽ đi tới những bước đi cần thiết để xây dựng Quê hương.

Tổ chức gia đình Phật tử Việt Nam

TỔ CHỨC GIA ĐÌNH PHẬT TỬ VIỆT NAM

Gia đình Phật tử ra đời với mục đích giáo dục thanh thiếu nhi theo tinh thần đạo Phật, vì những nguyên nhân chính sau đây :

1. Một số lớn các em nhờ sự may mắn, sống trong một hoàn cảnh vật chất quá đầy đủ, do vậy không chịu lo học tập, chỉ biết sống ỷ lại vui chơi; Gia đình Phật tử sẽ cố gắng làm một trường luyện tập các em biết sống đoàn thể, biết tự lập, biết tháo vác để sau này gặp những hoàn cảnh khó khăn, các em có thể biết ứng dụng sống ích lợi cho mình, cho mọi người.

2. Cuộc chiến tranh đã qua và hiện tại đã làm một số em mồ côi cha mẹ lưu lạc gia đình, sống cô quạnh, không lý tưởng. Gia đình Phật tử ra đời, thể theo lòng từ bi của chư Phật, nguyện tiếp đón các em, sống trong Đại Gia đình Phật tử, mong đem lại những gì vui tươi, trong sạch của tuổi trẻ cho các em.

3. Gia đình Phật tử lại có cao vọng giới thiệu một phương pháp giáo dục đặc biệt dựa trên giáo pháp

Phật dạy, và một đời sống lý tưởng đúng với chân tinh thần đạo Phật.

Phương pháp giáo dục và lý tưởng trên có những đặc điểm sau đây :

- Từ bi, tôn trọng sự sống

Gia đình Phật tử thể theo lòng từ bi của đạo Phật, chỉ biết tuyên dương một đời sống hòa đồng, tương trợ, tương ái, không phân biệt tôn giáo, đảng phái, chủng tộc, chỉ biết tôn trọng đời sống của mọi loài và mặc tẩn sự tàn sát. Gia đình Phật tử dạy cho các em rằng sống phải thương yêu giúp đỡ nhau, sống là phải tôn trọng sự sống của muôn loài. Chỉ có sống thương kính nhau mới là sống chơn chánh, mới đáng là một người Phật tử.

- Sáng suốt, tôn trọng sự thật

Gia đình Phật tử thể theo hạnh Trí tuệ của chư Phật, chỉ biết tôn trọng sự thật, tôn trọng lý trí, soi sáng mọi người. Gia đình Phật tử dạy các em biết tôn trọng lẽ phải, tìm hiểu sự thật, phát chiếu lý trí. Gia đình Phật tử dạy các em học Phật pháp tức là học để tìm hiểu Sự thật. Gia đình Phật tử nêu rõ rằng ngu dốt là một tội nặng đối với mình, đối với mọi người; mê mờ là chưa biết sống, vì rằng người mê mờ ngu dốt sẽ

sống để tàn hại nhau. Gia đình Phật tử không bao giờ khuyên công kích và mạt sát một tôn giáo hoặc một chủ nghĩa nào, vì trong sự mạt sát và công kích đã có nghĩa là mê mờ, ngu dốt rồi. Gia đình cố gắng phát động một phong trào văn nghệ mới xây dựng trên tinh thần Bi, Trí, Dũng của Gia đình Phật tử, của đạo Phật.

- Trong sạch, an tịnh

Thể theo mục đích đạo Phật giải thoát mọi loài khỏi sự ràng buộc vật chất, Gia đình Phật tử chỉ tán phối của vật dục. Người Phật tử phải là những người tập giữ thân thể, lời nói và ý niệm trong sạch, ăn mặc giản dị, biết đủ, vì có sống trong sạch, giản dị, kham khổ mới sáng suốt và mới làm chủ được vật dục. Gia đình Phật tử còn chú trọng giới thiệu sự hệ trọng của những phút an tịnh, lắng đứng các vọng niệm lăng xăng, không dong ruổi ngoại cảnh. Chính những phút an tịnh làm tăng trưởng định lực con người, giúp con người tự tại đối với hoàn cảnh và phát chiếu trí tuệ. Cho nên các buổi họp, các buổi trại đều có để dành những phút tịnh niệm và trong sự tu tập hằng ngày của Huynh trưởng và nam nữ Phật tử, có giới thiệu những pháp môn quán tưởng, sổ tức, niệm Phật để giúp đối trị loạn tưởng, chuyên tâm nhứt cảnh, tăng trưởng định lực.

- Hỷ xả

Người Phật tử không nên đem một bộ mặt đau thương để tô thêm vẻ u ám của cuộc đời vốn đã đau khổ. Cho nên Gia đình Phật tử chú trọng hạnh Hoan hỷ, hạnh của những người biết sống vui vẻ, dầu gặp những chướng ngại chông gai. Gia đình Phật tử lại còn khuyến khích hạnh Phóng xả, nghĩa là hạnh của những người biết quên mình hy sinh cho mọi loài, biết trừ diệt mọi sự oán thù tật đố, sống hòa thuận vui vẻ.

Gia đình Phật tử chỉ là một cơ quan giáo dục ứng dụng những phương tiện trong sạch chơn chính.

Gia đình Phật tử không phải là một cơ quan chuyên lo tuyên truyền đạo Phật để lôi cuốn tín đồ Phật tử. Gia đình Phật tử chỉ là một tổ chức giáo dục thanh thiếu nhi, dựa trên nền tảng tinh thần đạo Phật, tạo cho thanh thiếu nhi một đời sống chơn chánh lợi ích cho mình, cho mọi người. Cho nên Gia đình Phật tử chỉ áp dụng những phương tiện trong sạch chơn chánh để thực hiện mục đích của mình. Gia đình Phật tử không lôi cuốn thanh thiếu nhi cho đông để làm vây cánh đối lập với các đoàn thể khác. Gia đình Phật tử không dựa vào áp lực chánh trị, không dựa vào sức mạnh khủng bố để mở rộng thế lực. Gia đình Phật tử không dùng những danh lợi vật chất, những

cách tuyên truyền nhồi sọ để dụ dỗ mê hoặc thanh thiếu nhi. Gia đình Phật tử chỉ biết giới thiệu một cách vô tư một lối sống chơn chánh hợp với lẽ phải, thuận với tuổi trẻ, đúng với tinh thần Bi, Trí, Dũng. Thanh thiếu nhi vào Gia đình Phật tử chỉ vì thấy đời sống của Gia đình Phật tử hợp với chí hướng của mình, có lợi ích cho chính mình, nên vui lòng sung sướng và vinh hạnh được làm một Phật tử trong Đại Gia đình Phật tử.

Gia đình Phật tử ra đời, giới thiệu cho thanh thiếu niên một lý tưởng.

Trong lúc đào tạo một thế hệ mới, biết sống đúng với nghĩa căn bản của con người, Gia đình Phật tử giúp các Huynh trưởng hiểu các em mình, thương các em, biết hy sinh cho các em. Gia đình Phật tử là sợi dây liên lạc thắt chặt tình anh em giữa thanh thiếu niên Việt Nam và thanh niên các nước, giữa thanh niên với thiếu nhi, giúp cho tuổi trẻ hiểu rằng phải biết sống trong tình thân hữu, nâng đỡ dìu dắt hy sinh cho nhau.

Những đề nghị

NHỮNG ĐỀ NGHỊ

Nhân dịp lễ Phật Đản sắp đến, tôi đề nghị sau đây một vài tổ chức sinh hoạt để các Phật tử, các Hội Hữu, các đoàn thể Gia đình Phật tử tham dự, vừa kỷ niệm ngày Phật Đản, vừa có thể học hỏi nghiên cứu Phật Pháp và cũng để mua vui trong dịp ngày kỷ niệm độc nhất này của người Phật tử.

1. Các cuộc thảo luận về Phật Pháp

Ban tổ chức lựa một vài vấn đề để thảo luận : “Đạo Phật có phái yếm thế không?”; “Phật tử nên ăn chay hay không?”; “Đạo Phật có thể giải quyết những cuộc tranh chấp ở thế giới hiện đại không?”; “Đạo Phật có làm con người chán đời hèn yếu không?”. Có thể tùy tiện đặt thêm nhiều vấn đề khác, nhưng chọn thế nào cho có hai phái, một phái thuận, một phái nghịch. Rồi ban tổ chức tìm hoặc tự lựa chọn những ai nói về phe thuận, những ai nói về phe nghịch. Mọi người có quyền nói 10 phút hoặc ít hơn, có thể nhiều hơn nếu vấn đề khó biện giải. Trước hết mời người về phe thuận nói trước, rồi mời người phe nghịch, gián cách như vậy để có thể mỗi người được

trình bày ý kiến của mình và bác ý kiến của phe nghịch. Ban Tổ chức mời một ban Giám khảo gồm những người am hiểu Phật pháp để nghe những người trình bày ý kiến, cho điểm, rồi cuối cùng tuyên bố ai thắng và phát thưởng. Điều chú ý là trong thời kỳ biện luận, ban Giám khảo không có quyền phát biểu ý kiến của mình, chỉ nghe một cách vô tư. Đến khi tuyên bố, ban Giám khảo có thể cử một người trong ban trình bày quan điểm của mình và phê bình cuộc tranh luận chung. Điều chú ý là cuộc tranh luận có thể sôi nổi, vậy ban Giám khảo phải giữ hòa khí chung, không cho phép các diễn giả công kích cá nhân hoặc dùng những danh từ bất nhã. Lẽ dĩ nhiên ban Giám khảo phải gồm những vị am hiểu Phật pháp, vô tư công bình, có vậy cuộc tranh luận được nhiều hào hứng và vui vẻ. Trong khi tranh luận, mời công chúng dự xem. Sau đây là một vài lợi ích của những cuộc thảo luận này: Khuyến khích các Phật tử nghiên cứu kỹ về Phật pháp, tìm hiểu ý kiến của phe đối lập, tập trình bày ý kiến của mình, và công chúng nghe cuộc tranh luận cũng có thể học hỏi thêm nhiều.

2. Diễn các tích trong truyện tiền thân

Tìm những tích trong các truyện tiền thân (Jataka), trong sự tích Đức Phật, trong các tập Pháp cú thí dụ. Ví dụ lựa những tích về Đức Phật xưa thực hành các hạnh Ba-la-mật, như trì giới, bố thí, v.v... Có

thể tổ chức tại Hội Quán, tại một góc chùa, tại Niệm Phật Đường, tại nhà một tư gia, có thể trước cửa một tiệm tạp hóa. Điều chú ý là đừng tổ chức như một trường hát, có vé vào cửa và luyện tập như một rạp hát, vừa khó khăn, vừa hạn chế người vào coi và không thiết lợi ích. Cần lựa những tích giản dị, có thể diễn nội trong mười lăm phút, hay nửa giờ là dài hết sức, trang cảnh không gì khó khăn một tích như vậy trong mỗi buổi chiều hay buổi tối. Người Phật tử hay người đi dự lễ, trong một buổi chiều có thể đi dự từ cuộc diễn này đến cuộc diễn khác. Tôi lấy một ví dụ tôi là một người Phật tử, buổi sáng tôi đã lên chùa lễ Phật, tụng kinh, nghe giảng; đến chiều tối, tôi đi xem các Phật tử thắp đèn, diễn các tích Phật. Tôi đi từ cửa Thượng Tứ đến cửa Đông Ba phía ngoài phố. Tôi ra khỏi cửa Thượng Tứ, thì đầu cầu có diễn tích Đức Phật thành Đạo, tôi đứng xem độ 15 phút và được biết lúc Đức Phật thành Đạo như thế nào, chống với Ma Vương như thế nào, chỉ độ 10 phút thôi. Xong tôi đến đầu đường Thượng Tứ với đường Trần Hưng Đạo, tại đây có diễn tích Thái Tử Vessantara bố thí tiền của, con ngựa quý của vua cha, bị đày đi xa, bố thí cả vợ, cả hai con, v.v... và nhờ vậy tôi được hiểu hạnh bố thí của Đức Phật. Diễn chỉ độ 15 phút vừa hết tích, tôi đi đến đầu cầu Trường Tiền, tại đó diễn tuồng Angulimàla, tên tướng cướp giết người để chặt

lấy ngón tay, muốn giết cả mẹ và sau được Đức Phật cải hóa. Mất thêm 15 phút nữa, tôi lại đi về phía chợ Đông Ba và tại đây có diễn tuồng Đức Phật thi hành hạnh Nhẫn nhục. Cứ vậy, tôi đi cho đến cửa thành Đông Ba, chỗ nào có diễn tích là tôi len lỏi vào xem, mỗi chỗ chỉ tốn độ 15 phút thôi, và trong buổi tối hôm đó, tôi có thể xem ít nhất được 10 tích tốn độ 2 giờ rưỡi đồng hồ, được biết nhiều tích Phật, biết thêm đạo lý Phật và được mua vui trong bầu không khí thanh tịnh và hữu ích của những ngày lễ Phật. Không phải chỉ một mình tôi được hưởng, hàng ngàn hàng vạn Phật tử đi dự hôm ấy cũng được hưởng như tôi, và ban tổ chức các buổi kịch nhỏ như vậy, không những mua vui cho một số ít khán giả, mà có thể cho một số rất đông khán giả đủ các tầng lớp. Hơn nữa, tổ chức như thế này, ngày Phật Đản tự nhiên trở ra tấp nập vui vẻ, dân chúng kéo nhau đi từng đoàn từ chỗ này qua chỗ khác, xem mệt thì ra uống nước, ăn kẹo, ăn bánh, không có gì gấp, vì khỏi sợ lo mất tuồng xem, chỗ nào cũng diễn đi diễn lại một tuồng thôi. Không những ở tỉnh thành, chính ở các khuôn Tịnh Độ, các chi Hội, các địa phương nhỏ đều có thể tổ chức như thế này được. Cách tổ chức này không những muavui cho các Phật tử, mà cũng giúp các Phật tử được biết nhiều về tích Phật, về lịch sử Đức Phật Thích Ca và biết một vài giáo lý chính của đạo

Phật nữa. Một điều lợi thứ hai là Phật tử hay không Phật tử cũng đều có thể tham dự, lại các hạng không biết chữ cho nhiều cũng có thể hiểu được các tích diễn. Điểm chú ý là ban tổ chức trung ương cần phải khéo dàn xếp sắp đặt, đừng để tập trung các chỗ diễn lại một chỗ, và đừng để các chỗ diễn tuồng trùng nhau.

Tôi đã được dự các lễ Phật Đản ở Tích Lan và ở Ấn Độ, thấy các tổ chức của hai nơi này dùng nhiều về hai cách tổ chức trên, nên viết ra đây giới thiệu các Phật tử Việt Nam rõ. Mong các Ban Trị Sự các Tỉnh Hội, các Chi Hội, các Khuôn Tịnh Độ, các đoàn thể Gia đình Phật tử, các trường Phật học Bồ Đề, v.v... mới tổ chức tùy theo phương tiện khả năng tổ chức như lời đề nghị trên. Ngoài ra, có thể tổ chức thêm các cuộc rước Phật, các cuộc triển lãm Hội họa, các cuộc diễn giảng, nói truyền thanh. Với tất cả các sự tổ chức này, nhất định ngày Phật Đản của chúng ta sẽ là một cách náo nhiệt tưng bừng, đầy đạo vị, thanh tịnh hoan hỷ của những ngày lễ Phật.

Nalanda, ngày mồng 6 tháng 4 năm 1957.

Vấn đề giáo dục Đại học

VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

LTS. Trong một cuộc phỏng vấn dành cho tập san Phát triển xã hội, Thượng tọa Viện trưởng Viện Đại học Vạn Hạnh kiêm Chủ nhiệm tạp chí Tư tưởng Vạn Hạnh đã phát biểu nhiều ý kiến liên quan đến nhiều vấn đề trong lãnh vực giáo dục Đại học. Nhận thấy những ý kiến Thượng tọa nêu ra rất bổ ích và cần thiết cho việc xây dựng và phát triển nền Đại học quốc gia, nên Tòa soạn xin đăng nguyên văn bản phỏng vấn này.

Sứ mạng Đại học và thực trạng.

1. Mục tiêu giáo dục Đại học là phục vụ mỗi cá nhân (có một nghề theo sở thích để thăng tiến xã hội) và phát triển kinh tế (huấn luyện loại nhân lực cần cho nhu cầu kinh tế xã hội của quốc gia). Giáo sư có cho rằng đôi khi có có mâu thuẫn giữa hai mục tiêu đó (thí dụ...) và nếu có thì giới hữu trách nên giải quyết ra sao ?

- Rất có thể có mâu thuẫn giữa hai mục tiêu phục vụ mỗi cá nhân và phục vụ kinh tế quốc gia. Sự lựa chọn có thể tùy thuộc cá nhân, nếu cá nhân có những nhận định sáng suốt và tự chủ hay tùy thuộc cơ quan

có thẩm quyền. Dầu thế nào, chúng ta phải ý thức rằng sinh viên chỉ có thể chọn ngành có kết quả nếu hợp với sở thích và khả năng của mình.

2. Trước tình trạng sinh viên tràn ngập trong các trường không có thi tuyển (Văn, Luật, Khoa học), Giáo sư thấy cần có những biện pháp gì :

- trong việc bành trướng các trường khác ?

- trong việc hướng dẫn sinh viên chọn ngành ? Giáo sư có thấy sinh viên có cảm tưởng bơ vơ, bị bỏ mặc về vấn đề này không ?

- Tình trạng sinh viên tràn ngập trong các trường không có thi tuyển vừa có hại cho sinh viên, vừa có hại cho chính bản thân trường ấy, một tình trạng cần chấm dứt sớm ngày nào hay ngày ấy. Mỗi trường đều có sự hạn chế trong khả năng thâu nhận sinh viên của mình, hạn chế vì cơ sở, hạn chế vì thiếu phương tiện, hạn chế vì thiếu giáo sư, hạn chế vì thiếu giáo sư có khả năng chuyên môn. Mỗi trường phải hiểu khả năng của mình và sự hạn chế của mình để đừng thâu nhận sinh viên bừa bãi.

3. Theo một tờ trình thì vì sự chọn lựa bừa bãi ngành học, vì sự học tập xô bồ, số sinh viên tốt nghiệp năm cuối học trình Cử nhân chỉ bằng 10% số sinh viên ghi danh năm thứ nhất. Giáo sư có cho đó là

một phí phạm nhân lực rất lớn ? Và có hậu quả gây đau khổ riêng cho nhiều sinh viên ?

- Nếu vì học tập xô bồ, lựa ngành bừa bãi mà số sinh viên tốt nghiệp Cử nhân chỉ có 10 % số sinh viên ghi danh, lẽ dĩ nhiên là một phí phạm nhân lực và tài lực rất lớn và gây nhiều đau khổ cho sinh viên và cho gia đình họ. Hiện tại, vì số sinh viên quá đông, vì số giáo sư quá thiếu, nên chưa đặt được vấn đề hướng dẫn sinh viên trong vấn đề chọn nghề và chọn môn học.

Điều kiện để thực hiện sứ mạng

4. Chúng tôi nghe nhiều đến Quy chế Đại học sắp ban hành nhưng mãi vẫn chưa thấy ban hành.

a. Tại sao có sự chậm trễ vậy ?

b. Giáo sư quan niệm thế nào về sự tự trị đại học mà chắc quy chế sẽ nói tới ? Về học vụ ? Về hành chánh, tài chánh ? Về học vụ, làm thế nào để mặc dầu các giáo sư quyết định tự do về chương trình học, quyết định đó vẫn hợp với nhu cầu xã hội chứ không có tính cách những quyết định tháp ngà mà không có ai chế tài, điều chỉnh được ? Về tài chánh, có nên để Đại học có quyền thâu học phí cao, vận động lạc quyên các cơ quan, foundations và có những trương mục ngoại ngân sách ?

c. Về đãi ngộ giáo sư, tin đồn là sẽ có thêm phụ cấp giảng huấn và nghiên cứu có đúng không ? Con số là bao nhiêu, có đủ giúp các giáo sư bớt “chạy trường” làm thêm nghề phụ, để chuyên tâm việc nghiên cứu và giảng huấn ở nơi chính của mình không? Trong quy chế, có điều khoản xóa bớt các bất bình đẳng giữa giáo sư, giảng sư và phụ khảo không ?

d. Xin Giáo sư cho biết hiện nay có chương trình nào để thường xuyên tăng gia số nhân viên giảng huấn ? Có biện pháp nào giúp các phụ khảo thăng tiến ?

e. Trong việc soạn thảo quy chế, Giáo sư thấy nên tham khảo ý kiến những ai ?

- Vấn đề chậm trễ trong sự ban hành Quy chế Đại học, xin hỏi các vị có thẩm quyền.

Đối với chúng tôi, vấn đề tự trị Đại học là một vấn đề ý thức trách nhiệm hơn là một vấn đề quyền lợi để đòi hỏi. Các nhà lãnh đạo Đại học chỉ có thể làm trọn phận sự của mình, nếu có được tự trị Đại học, chớ không phải đòi hỏi quyền tự trị Đại học để muốn làm gì thì làm, nhiều khi làm hại cả Đại học nữa. Về học vụ, không phải giáo sư hoàn toàn có quyền định đoạt mà phải có sự bàn cãi, chấp thuận của vị Khoa trưởng hay cơ quan Đại học liên hệ. Và các sự bàn cãi lẽ dĩ nhiên phải dựa trên nhu cầu quốc

gia, xã hội. Vấn đề học phí, vận động lạc quyên là vấn đề nội bộ của mỗi Đại học. Còn cho phép hay không tùy thuộc các cơ quan liên hệ với Đại học.

Về các mục c, d, e, xin hỏi các vị có thẩm quyền.

5. Trường ốc thiếu thốn, so với tỷ số gia tăng rất nhanh (số sinh viên toàn quốc theo một ước tính, sẽ tăng tới 100.000 trong 3, 4 năm tới). Chính quyền đã trù liệu biện pháp giải quyết chưa ? Việc thiếu thốn trường ốc trở ngại cho việc giáo dục theo đúng nghĩa đại học như thế nào ?

- Xin hỏi chính quyền. Thiếu trường ốc, thiếu nhân viên giảng huấn lẽ dĩ nhiên là những trở ngại lớn cho sinh viên.

6. Giáo sư nghĩ có nên cho sinh viên tham gia một phần việc quản trị Đại học như ở một vài đại học tiên tiến ?

- Chúng ta không nhứt thiết phải theo tất cả những gì các Đại học tiên tiến đã làm.

7. Khi sinh viên tranh đấu vì những mục tiêu chính trị, xa với những quyền lợi thực tiễn của họ, Giáo sư nghĩ nên đối phó giải quyết ra sao ?

- Sinh viên có quyền tranh đấu vì mục tiêu chính trị. Đó là quyền của mỗi công dân. Nhưng nhà trường

chỉ có trách nhiệm gìn giữ sự tranh đấu có tính cách cá nhân ấy không hại đến sự học hành của các sinh viên khác.

8. Có cần cải tổ gì về chương trình, phương pháp giảng dạy, xin Giáo sư cho biết có biện pháp nào giảm bớt tình trạng sinh viên chỉ đọc những điều giáo sư nói ở trong lớp mà không đọc sách thêm ?

- Vấn đề cải tổ chương trình là trách nhiệm của giáo sư, của ban giảng huấn. Tình trạng sinh viên chỉ học những điều giáo sư nói trong lớp mà không đọc sách thêm do nhiều nguyên nhân : Vấn đề giáo sư giảng dạy, vấn đề khan hiếm sách vở, vấn đề khả năng sinh ngữ của sinh viên, vấn đề tổ chức thi cử, v.v...

9. Về ngân khoản dành cho đại học (công cũng như tư), chúng tôi được biết là quá ít (Tờ trình Phái đoàn Wisconsin cho biết số chi phí cho một sinh viên Việt Nam chỉ là 54 Mỹ kim so với 320 Mỹ kim cho một sinh viên Nhật, và 20 lần, 30 lần số 54 Mỹ kim cho một sinh viên Mỹ) và phần lớn là chi phí điều hành (trả lương nhân viên) chứ không hay ít có chi phí phát triển. Xin Giáo sư cho biết có cách nào tăng phần ngân sách giáo dục trong ngân sách quốc gia ? Về ngoại viện, một ước tính cho biết trong 10 năm tới, có lẽ cần tới 40 triệu Mỹ kim để phát triển đại

học ở Việt Nam; theo Giáo sư, trong tình trạng Việt hóa, ta có hy vọng USAID tiếp tục tài trợ nhiều cho Đại học? Ngoài ra, có những nguồn viện trợ quốc tế khác, như các tổ chức vùng (như SEAMEO) hay các cơ quan tư ?

- Ngân khoản dành cho Đại học công cũng như tư còn quá ít, hoàn toàn dành cho điều hành, không có dành cho phát triển. Đây là vấn đề chánh sách quốc gia, và trong tình trạng chiến tranh hiện tại, khó mong có những thay đổi rõ rệt và dứt khoát. USAID đặt nặng tài trợ nếu không phải là gần như tất cả cho trường Đại học công, và đây tùy thuộc sự điều đình và thỏa thuận giữa Bộ Giáo dục và USAID.

Vài vấn đề đặc biệt

10. Nhiều Đại học mới đã xuất hiện, vấn đề giấy phép của một vài trường cũng còn lôi thôi chưa giải quyết. Xin Giáo sư cho biết là liệu có vấn đề tương đương bằng cấp đặt ra không ? Làm thế nào để các trường tôn trọng các tiêu chuẩn chung để văn bằng được công nhận tương đương ? (nhiều sinh viên lo lắng về vấn đề này). Có nên có một Ban Quản trị chung cho các Đại học (ít ra các Đại học công) như Phái đoàn Wisconsin đề nghị, để giải quyết vấn đề trên, trong nhiều vấn đề khác hay không ? Có nên có

một kế hoạch quốc gia để hướng dẫn các đại học để khỏi giẫm chân lên nhau, sản xuất dư thừa người trong các ngành ?

- Vấn đề Đại học mới chưa có giấy phép, nên giải quyết cho thật sớm để bảo vệ quyền lợi của sinh viên. Vấn đề tương đương bằng cấp tùy thuộc ý thức trách nhiệm và khả năng Đại học của những vị có trách nhiệm điều khiển Đại học. Nên có một Uy ban phối hợp gồm các vị có trách nhiệm điều khiển các Đại học công và tư để thỏa thuận những tiêu chuẩn chung để văn bằng được công nhận tương đương và để dự thảo kế hoạch quốc gia hướng dẫn các Đại học khỏi phải giẫm chân nhau.

11. Giáo sư nghĩ sao về biện pháp tạm đóng cửa các Đại học và tổ chức một kỳ thi ? Về biện pháp động viên sinh viên tại chỗ ?

- Biện pháp tạm đóng cửa các Đại học và tổ chức một kỳ thi đem lại nhiều rắc rối và thiệt thòi cho sinh viên và cho các Đại học. Nhưng trước tình hình quốc gia hiện tại, nên không ai muốn nói gì cả.

12. Hòa bình vãn hồi, Giáo sư có nghĩ Đại học sẽ trở thành môi trường của đấu tranh chính trị ?

- Hòa bình có vãn hồi hay không vãn hồi, các Đại học bao giờ cũng là cơ sở giáo dục chớ không thể

biến thành những cơ cấu đấu tranh chính trị. Vấn đề đấu tranh chính trị tùy thuộc ý thức trách nhiệm của cá nhân sinh viên và cá nhân giáo sư, không bao giờ có thể trở thành mục tiêu cho một cơ sở giáo dục Đại học.