Đức Phật nhà đại giáo dục

Tinh tấn

TINH TẤN

Lời nói đầu : Đạo Phật là con đường hướng đến Phật quả, quả vị cứu cánh giải thoát và giác ngộ, nên trong chữ Đạo bao hàm cả một sức mạnh hành trì, dũng tiến, không bao giờ dừng nghỉ, cho đến lúc thành tựu được Phật quả viên mãn mới thôi. Phật tử là những người con của Đức Phật, tự mình vui lòng lấy giải thoát và giác ngộ làm mục đích, phải luôn có những sức mạnh hướng tiến trên đường Đạo, luôn hành trì theo lời Phật dạy. Vậy hạnh chính của người Phật tử, hạnh cao trên tất cả phải là hạnh Tinh tấn.

I. ĐỊNH NGHĨA

1. Theo bộ Phụ Hành, Tinhnghĩa là đối pháp không nhiễm, Tấn nghĩa là niệm niệm hướng cầu, Tinh tấnnghĩa là niệm niệm hướng cầu đến chỗ giải thoát, không có xen lẫn nhiễm trước.

2) Theo cơ sở của kinh Từ Ân Thượng Sanh, Tinhnghĩa là tinh thuần không có ác tạp, Tấn nghĩa là luôn luôn thẳng tiến đến chỗ tinh thuần, không có ác tạp, không có gián đoạn, giải đãi.

3. Theo lời đại sớ của kinh Hoa Nghiêm, Tinh nghĩa là luyện tâm đối với pháp, Tấnlà hướng tiến,

Tinh tấn nghĩa là luôn luôn hướng tiến luyện tâm đối với các pháp được tự tại giải thoát.

Như vậy chữ Tinhcó nghĩa là tinh thuần không có ác pháp xen tạp, tự tại đối với các pháp; Tấnlà niệm niệm hướng cầu không có gián đoạn, giải đãi, Tinh Tấnnghĩa chung là niệm niệm thẳng tiến hướng cầu đến chỗ tinh thuần, giải thoát, giác ngộ; và cũng có nghĩa là đem một tâm trong sáng, tự tại đối với sự thật của các pháp, mà hướng tiến trong mọi công việc và trên đường Đạo.

II. ĐẶC TÁNH VÀ NGHIỆP DỤNG CỦA TINH TẤN.

Đặc tánhcủaTinh tấnlà dõng mãnh, nghĩa là năng lực hướng tiến tương tục, dũng mãnh, không thối thất, không gián đoạn, không yếu đuối. Sự hệ trọng ở nơi đây, là phải có tâm rất dũng mãnh, kiên cố, luôn luôn hướng tiến, tự tại trong sạch mà hướng tiến, và hướng tiến đến chỗ tự tại trong sạch.

Nghiệp dụng của Tinh tấn là đoạn ác tu thiện, dẹp tà hiển chánh, trừ hoặc chứng chơn, nghĩa là đoạn diệt phiền não, trói buộc mê lầm, chứng được quả vị giải thoát và giác ngộ.

III. HÀNH TƯỚNG CỦA HẠNH TINH TẤN.

Với định nghĩa trên, Tinh tấn có những hình tướng rộng rãi bao trùm mọi ngành hoạt động, từ lời

nói, ý nghĩ cho đến mọi công việc làm. Vậy thực hành hạnh Tinh Tấn tức là thực hành theo những pháp sau đây :

A. Thực hành 5 hạnh chính của một Phật tử :

1. Tinh tấn hành trì hạnh Thanh tịnh.

2. Tinh tấn hành trì hạnh Hoan hỷ.

3. Tinh tấn hành trì hạnh Trí tuệ.

4. Tinh tấn hành trì hạnh Từ bi.

5. Tinh tấn hành trì hạnh Tinh tấn.

B.Thực hành 4 Pháp Chánh cần :

1. Các việc ác chưa sanh, tinh tấn giữ đừng cho sanh.

2. Các việc ác đã sanh, tinh tấn diệt trừ cho sạch.

3. Các việc thiện chưa sanh, tinh tấn khiến cho sanh.

4. Các việc thiện đã sanh, tinh tấn làm cho tăng trưởng.

C.Thực hành 4 lời nguyện lớn :

1. Chúng sanh không số lượng, thệ nguyện đều độ khắp.

2. Phiền não không cùng tận, thệ nguyện đều dứt sạch.

3. Pháp môn không kể xiết, thệ nguyện đều tu học.

4. Phật đạo không gì hơn, thệ nguyện được viên thành.

D.Sự hệ trọng của hạnh Tinh tấn.

1. Hạnh tinh tấn rất cần thiết ở đời

Ở đời tất cả sự nghiệp có được thành tựu hay không, toàn nhờ hạnh Tinh tấn. Nhà nghệ sĩ, nhà khoa học, nhà chính trị muốn thành tựu lý tưởng, chí nguyện, muốn điêu luyện tài nghệ và phụng sự nghệ thuật cũng không thể xa lánh hạnh Tinh tấn.

2. Sự tu hành chỉ là sự thực hành hạnh tinh tấn

Mục đích của đạo Phật là đưa người từ đau khổ đến an vui, từ mê mờ đến giác ngộ, từ trói buộc đến giải thoát. Cho nên tất cả pháp môn Phật dạy đều phải có hạnh Tinh tấn, và sự thực hành một pháp môn nào cũng chỉ là sự thực hành hạnh Tinh tấn mà thôi.

Đối với nhơn thiên thừa, Đức Phật dạy tinh tấn thực hành ba pháp quy y, năm giới, mười điều thiện, để được sanh lên cõi người và các cõi Trời.

Về Thanh Văn thừa, trong 37 pháp trợ đạo đều có hạnh Tinh tấn. Như hạnhChánh tinh tấn trong 8 con đường chánh (bát chánh đạo), như 4 Chánh cần,

hạnh Tinh tấn trong 7 Giác chi và 4 Như ý túc. Muốn thoát khỏi sanh tử luân hồi, chứng quả A-la-hán, phải tu hạnh Tinh tấn.

Về Bồ-tát thừa, các vị Bồ-tát đều lấy hạnh độ sanh làm căn bản tu hành, tức là tinh tấn thực hành 6 pháp Ba-la-mật, 4 nhiếp pháp, tức là Tinh tấn hành trìnhiêu ích hữu tình giới. Chúng ta có thể nói 8 vạn 4 ngàn hạnh Tinh tấn, và trong nghĩa chữ Đạo đã ẩn chứa cả một năng lực tinh tấn hành trì không bao giờ gián đoạn, giải đãi, không dừng nghỉ một phút nào trước khi đến đích. Đạo Phật đã có nghĩa là một sức mạnh hướng tiến, thì người Phật tử phải là những sức mạnh dũng tiến trên đường Đạo, dũng tiến thực hành tất cả pháp môn Phật dạy.

Đ.Những gương sáng của hạnh Tinh tấn.

Các Đức Phật, các vị Bồ-tát và A-la-hán, các vị Đại đệ tử của Đức Phật, các vị Tổ sư luôn luôn nêu gương sáng của hạnh Tinh tấn.

Đức Phật Thích-ca Mâu-ni tượng trưng cho hạnh Tinh tấn hoàn toàn. Sống trong cảnh xa hoa vương giả, Ngài vượt bỏ tất cả để ra đi cứu độ chúng sanh, siêng tu khổ hạnh trong 6 năm, ngồi thiền định trong 49 ngày, thuyết pháp hơn 300 hội trong 49 năm. Đến khi gần nhập Niết-bàn, Ngài còn hóa độ cho ông Tu-bạt-đà-la và ân cần giảng dạy các vị đệ tử cho đến

phút nhập Niết-bàn. Lời căn dặn cuối cùng của Đức Phật với các vị Tỳ-kheo là câu : “Các ngươi hãy tinh tấn để tự giải thoát”.

Đức Quán Thế Âm Bồ-tát phát Đại nguyện cứu độ tất cả chúng sinh đau khổ, tự nguyện hiện hoá 32 thân để vào tất cả tầng lớp chúng sinh, cứu độ cho mọi loài thoát khỏi sự thống khổ.

Ngài Địa Tạng Bồ-tát nguyện vào cảnh giới Địa ngục là cảnh giới rùng rợn nhất, để cứu độ hết thảy chúng sinh bị khổ hình, Ngài phát đại nguyện: “Cõi Địa ngục chưa hết chúng sinh đau khổ, ta nguyện không thành Phật”.

Ngài Trì Địa Bồ-táttrong đời Đức Phật Phổ Quang, khi còn làm vị Tỳ-kheo, phát nguyện đắp sửa đường sá, bến sông để người, vật, xe cộ qua lại được dễ dàng, lại nguyện làm tất cả thiện sự giúp đỡ người vật bị lâm vào cảnh khổ não, trọn đời không bao giờ dừng nghỉ.

Ngài Bất Hưu Tức Bồ-tát và ngài Thường Tinh Tấn Bồ-tát là hai vị Bồ-tát do hạnh nguyện tinh tấn không bao giờ dừng nghỉ, không bao giờ gián đoạn, nên được đặt tên là Bất Hưu Tức (không bao giờ dừng nghỉ) và Thường Tinh Tấn (luôn luôn tinh tấn không gián đoạn).

Các vị đệ tử của Đức Phật không vị nào không thực hành hạnh Tinh tấn. Như ngài Ma-ha Ca-diếp trọn đời tu hạnh Đầu Đà khổ hạnh, mỗi ngày một bữa ăn, đêm ngủ chỉ một giấc, mặc áo chằm vá, tượng trưng cho hạnh ly dục thanh tịnh hoàn toàn; sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn, ngài thọ lãnh y bát và lời phó chúc của Đức Phật, thống lãnh đồ chúng, hóa độ chúng sanh làm vị Tổ sư thứ nhất ở Ấn Độ. Như ngài A Nan, vị Tổ sư thứ hai kiết tập Kinh tạng, ngài Ưu Bà Ly kiết tập Luật tạng. Ngài A-na-luật-đàlúc mới xuất gia thường hay ngủ bị Đức Phật quở trách, liền khóc lóc tự trách phát nguyện 7 ngày không ngủ để tu hành đến nỗi mù cả hai con mắt nhưng chứng được nhạo kiến chiếu minh kim cang tam muội.

Các vị Tổ sư ở Trung Hoa có ngài Đạt Ma, vị Tổ sư thứ nhất, 9 năm xoay mặt vào tường không nói một chữ. Ngài Thần Quang cầu pháp với ngài Đạt Ma tại rừng Thiếu Lâm chờ trước mặt ngài Đạt Ma đến nổi tuyết rơi phủ đầy mình, sau phải cắt cả cánh tay ném trước mặt ngài Đạt Ma để tỏ sự tinh tấn hy sinh cầu đạo, mới được ngài truyền pháp cho. Ngài Huyền Trangvượt qua dãy núi Hy Mã Lạp Sơn, băng ngang sa mạc Gô-bi, qua Ấn Độ để thỉnh kinh. Ngài Hiếp Tôn giảphát nguyện trọn đời hông không đính chiếu để tu hành.

E.Những lời trong kinh điển dạy về hạnh Tinh tấn.

Vì hạnh Tinh tấn rất cần thiết cho sự tu hành nên các Đức Phật, các vị Bồ-tát, các vị Tổ sư luôn luôn khuyên dạy hành trì hạnh Tinh tấn.

Dưới đây là những lời khuyên chớ có ngần ngại, chậm trễ trên đường Đạo :

- Chớ đợi lúc già mới học đạo, cồn ma đầy những nấm mộ của kẻ thiếu niên(mạc đãi lão lai phương học đạo, cô phần đa thị thiếu niên nhơn).

-Một phen sẩy chân thành hận ngàn đời, hồi đầu trở lại thời thân đã trăm tuổi(nhứt thất túc thiên cổ hận, tái hồi đầu dĩ bách niên thân).

- Ngàn năm cột trụ đồng nở hoa không khó, một phen được thân người vạn kiếp khó hơn(Thiên niên đồng trụ khai hoa dị, nhứt đắc nhơn thân vạn kiếp nan).

- Người xưa trọng một tấc bóng mà khinh một thước ngọc bích : một ngày không làm là một ngày không ăn.(Cảnh sách).

- Thân người chẳng khác cây mọc sát bờ, dây leo bên giếng, nào có gì là trường cữu. Chỉ một hơi thở tức thì về với hư không, sao lại an nhiên để thời gian trôi qua không chịu tu hành.(Cảnh sách).

Sau đây là những lời khuyên dạy về sự nguy hại của giải đãi và sự hệ trọng của Tinh tấn :

- Giải đãi làm hệ lụy các món hạnh; người tại gia giải đãi thời sự ăn mặc không đủ, sản nghiệp không hưng thạnh; người xuất gia giải đãi thời không thoát khỏi khổ sanh tử. Hết thảy mọi việc đều nhờ Tinh tấn mà hưng khởi.(Kinh Bồ-tát Bổn Hạnh).

- Sự giải đãi đưa người vào vòng trụy lạc, nên thường tinh tấn phá giặc phiền não, hàng phục bốn ma chướng, ra khỏi ngục năm ấm và ba cõi. (Kinh Bát Đại Nhơn Giác).

Đối với những kẻ không có lòng tự tin, không dám tinh tấn, các Đức Phật, các vị Bồ-tát đều khuyên :

- Bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ.

- Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi.

- Hãy tinh tấn để tự giải thoát.

- Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành.

- Không nên tôn người mà phụ tánh giác của mình. Hết thảy chúng sanh bổn lai là Phật. Vậy nên 6 phàm, 4 tánh đều cùng một tâm nguyện, mê thời phàm, ngộ thời thánh, nhứt niệm tương ưng thời đồng với chư Phật.

G.Sự áp dụng hạnh Tinh tấn.

Hạnh Tinh tấn đã là hạnh của chư Phật, các vị Bồ-tát, các vị Tổ sư, kinh điển đạo Phật ghi chép nhiều những lời dạy về hạnh Tinh tấn, thì hạnh Tinh

tấn phải là hạnh chính của tất cả Phật tử. Nhưng sự hệ trọng ở nơi đây là phải biết cách thực hành và hiểu rõ phương tiện áp dụng; có vậy mới gọi là thực hành hạnh Tinh tấn và mới thâu nhận được những lợi ích thiết thực của hạnh Tinh tấn.

Vậy muốn thực hành hạnh Tinh tấn cần phải :

1. Lấy giải thoát và giác ngộ cho mình, cho người làm mục đích

Con người nếu lấy tiền tài, danh vọng, sắc đẹp làm mục đích, trọn đời chỉ lo thỏa mãn những sự đòi hỏi của xác thân, tức là tiến đến cảnh giới ô trược đen tối, tức là đi ngược với hạnh Tinh tấn. Nếu con người bằng lòng trong địa vị hiện tại của mình, không muốn phát triển trí tuệ, không muốn giải thoát những sự ràng buộc của kiếp người, thì người ấy cam tâm trọn đời đứng một chỗ, không biết bước một bước nào; như vậy là trái với hạnh Tinh tấn. Cho nên, muốn thực hành hạnh Tinh tấn, phải cần tự nguyện lấy giác ngộ và giải thoát làm mục đích, nghĩa là trọn đời xả bờ mê lầm hướng tìm sự Thật, trọn đời cởi bỏ những phiền não ràng buộc để sống như thật, đúng với sự Thật. Đã biết sống vì sự Thật, thì con người đã tìm được ý nghĩa của sự sống, đã hiểu rằng sống tức là hoạt động để được Giải thoát và Giác ngộ.

2. Tự nhận rằng chỉ tự mình giác ngộ và giải thoát cho mình

Đức Phật chỉ dạy con đường chân chánh phải đi để được giác ngộ và giải thoát, chúng ta phải tự bước những bước một trên con đường ấy. Đức Phật chỉ dạy những phương tiện tu hành, chính tự mình phải hành trì, phải sống đúng như lời Phật dạy. Không bao giờ người khác ăn cơm mà mình no, người khác tu mà mình chứng quả. Vì vậy người Phật tử cần phải nhận chân rằng chỉ tự mình giác ngộ, giải thoát cho mình, chỉ tự thân phải tiến từng bước một trên con đường chánh Đạo.

3. Luôn luôn nghĩ đến tự thân và hoàn cảnh xung quanh

Con người phải tự biết thành thật với chính mình, nghĩa là tìm hiểu những khuyết điểm, những khả năng của mình, thấy rõ sự vô thường giả tạm của tự thân, có vậy mới phát đại nguyện tự cải hóa tâm tánh và tinh tấn trên đường Đạo. Chúng ta luôn luôn cố gắng dẹp trừ những phiền não mê lầm của tự thân, phát triển những khả năng hướng thiện của mình, không dừng nghỉ, không thối thất. Chúng ta cần phải biết nhìn hoàn cảnh xung quanh, nhận rõ cuộc vô thường tan biến nào có trừ một ai, thấy sự khiếm khuyết đau khổ của con người hiện tại mà nguyện

cứu giúp. Sự đau khổ mê mờ vẫn chưa thôi đeo nặng trên kiếp sống con người, thì ai đã tự cho mình là con Người phải tinh tấn dõng mãnh trên con đường tự giác và giác tha, tự lợi và lợi tha.

4. Sự giải thoát và giác ngộ chỉ trong nhứt niệm

Có người thấy tự thân nhiều khuyết điểm, thấy hoàn cảnh quá đau khổ nên không dám tự tu, không dám phát nguyện cứu độ, và do vậy rụt rè, thối thất trên đường Đạo. Nếu chúng ta hiểu rằng một căn phòng tối trong một 100 năm nhưng vừa trong nhứt niệm thắp đèn, bóng tối liền diệt và ánh sáng chói tỏa, thì con người có mê mờ trăm đời ngàn kiếp, một phen phát hiện ánh sáng giác ngộ của tự tâm, thì bao nhiêu đen tối được tiêu trừ. Nếu chúng ta biết rằng chất cỏ khô cao như núi Tu Di, chúng ta chỉ dùng một chút lửa bằng hột cải có thể thiêu sạch, thì con người có nhiều tội lỗi phiền não trải qua nhiều đời nhiều kiếp chất cao lên mấy tầng Trời, trong nhứt niệm phát thiện niệm tu trì, thì thiêu sạch trong nháy mắt. Vậy nên trên con đường tu hành, chúng ta nên biết tinh tấn bước từng bước một chắc chắn hướng đến giải thoát và giác ngộ. Chúng ta không quá hấp tấp, không quá chậm trễ; rồi như lời Phật dạy : “Bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ hạnh phúc”. Một mai kia chân trời giải thoát đón mừng những tấm lòng quả quyết tinh tấn trên con đường Đạo.

Vả lại trong phút giây phát thiện niệm tinh tấn tu hành, chính trong nhứt niệm ấy chúng ta đã hoán cải tự thân và hoàn cảnh, trở nên trong đẹp và sáng suốt rồi. Rồi thiện niệm chân thành trong thân tâm phóng chiếu ra đã cải tạo hoàn cảnh và tự tâm rất nhiều và với những kết quả lạc quan cao đẹp ấy, chúng ta mạnh dạn tinh tấn trên con đường giải thoát, giác ngộ.

5. Áp dụng hạnh Tinh tấn trong đời sống của chúng ta

Hãy áp dụng ngay hạnh Tinh tấn trong đời sống hằng ngày trong những công việc vụn vặt, tỷ mỷ, trong chức nghiệp hiện tại, trong sự học hành, trong sự giáo dục tự thân. Nếu chúng ta thấy có tánh xấu hay ngủ trưa, hãy phát nguyện sáng nào cũng phải dậy lúc 4 giờ, nhứt định như vậy, dầu gió mưa, dầu bận việc, dầu đau ốm. Trong sự cương quyết thi hành quyết định của mình, chúng ta đã tập chiến thắng những tánh xấu, un đúc thêm nghị lực, chúng ta đã biết thực hành hạnh Tinh tấn. Đối với chức nghiệp hiện tại, hoặc làm vị giáo sư, hay làm một nhà nghệ sĩ, v.v... hãy tìm một lẽ sống, một lý tưởng trong chức sự hằng ngày của mình; nghề gì cũng được miễn rằng biết yêu nghề, biết trọng nghề và cố gắng làm thế nào nghề của mình càng ngày càng điêu luyện thêm, để lợi mình lợi người... như vậy là hiểu cách áp dụng

hạnh Tinh tấn. Đối với những Phật tử muốn cải hóa tự thân và giúp ích mọi người thì luôn luôn tập sống theo những lời Phật dạy, học hỏi giáo lý Phật dạy, tùy theo khả năng, hoàn cảnh, cố gắng thế nào để trở thành một sức mạnh cải hóa mọi hoàn cảnh và nêu cao chơn tinh thần Phật giáo.

H.Kết luận.

Phật tử phải là một sức mạnh trong sáng, một năng lực hướng thiện, Phật tử phải biết dùng sức mạnh ấy để cải hoá tự thân và cải tạo hoàn cảnh, để tự hướng dẫn mình và người, tinh tấn trên con đường của chư Phật. Phật tử không được thối lui, không được dừng bước, không được do dự, không được chậm trễ một phút nào, một giai đoạn nào. Đã là người tức là phải hoạt động, là Phật tử, chúng ta phải chơn chánhthực hành hạnh Tinh tấn, luôn luôn tiến bước trên con đường giải thoát và giác ngộ.

“Hãy tinh tấn để tự giải thoát”.

“Hạnh Tinh tấn là hạnh chính của Phật tử”.

“Phật tử phải là những năng lực, những sức mạnh dũng tiến đến cảnh giới giải thoát và giác ngộ”.

Phương pháp học Phật

PHƯƠNG PHÁP HỌC PHẬT

Phật tử là những người con của Đức Phật, tôn Đức Phật làm Thầy, trọn đời nguyện theo gương lành, trọn đời hướng tâm ý đúng với lời dạy của Đức Phật.

Vậy muốn thành một Phật tử chơn chánh chúng ta cần phải học Phật.

Học Phật ở nơi đây có 4 nghĩa chính :

- Học đạo, nghĩa là y theo văn tự trong kinh điển mà học hỏi nghiên cứu.

- Hiểu đạo, nghĩa là y theo nghĩa lý của văn tự trong kinh điển mà hiểu giáo lý Phật dạy.

- Hành đạo, nghĩa là y theo những phương pháp hành trì mà tập sống, tập hành trì theo những phương pháp Phật dạy.

- Chứng đạo, nghĩa là chứng nghiệm được những kết quả sự hành trì theo phương pháp Phật dạy.

Vậy muốn có nhiều sự kết quả trong sự học đạo, người Phật tử cần phải có thái độ chân chánh, hợp lý, hợp lẽ phải, cần phải hiểu phương pháp học đạo.

Thái độ của một người học Phật. – Một người muốn học đạo Phật cần phải rời bỏ những thành kiến,

gạt bỏ tình cảm, dùng lý trí để suy xét, tự mình hành trì những lời Phật dạy, giữ đúng theo bốn sở y, luôn luôn thể nghiệm sự thật và luôn luôn tinh tấn.

A.Rời bỏ những thành kiến.

1. Nguyên nhân :

a. Định nghĩa : Thành kiến là những ý kiến, những quan niệm nhất định do học hành, do tánh tình, do tập quán của mình đối với sự vật; những quan niệm ấy ăn sâu vào tâm trí của mình nên rất khó thay đổi.

b. Tai hại của thành kiến : Thành kiến là những hàng rào, là mây mù ngăn cách không cho thấy được sự thật; như muốn tìm những nét đẹp trong một bức tranh mà mang gương đen thì không bao giờ thấy được.

Thành kiến lại là những trở ngại không cho mình tìm hiểu sự thật, như chiếc áo đã lỡ nhuộm một màu khác rồi thì khó lòng mà nhuộm lại được một màu khác đẹp hơn.

2. Đạo Phật với vấn đề thành kiến :

a. Đánh đổ tất cả các thành kiến : Chúng sanh sở dĩ đau khổ là vì mê mờ và mê mờ chỉ là những thành kiến, những tập quán của tư tưởng đối với sự vật. Vì vậy công việc trước tiên của đạo Phật là phải đào

thải tất cả những tư tưởng sai lầm, gột sạch tất cả những thành kiến đối với sự vật.

b. Hiểu rõ sự biến dịch của tư tưởng : Đức Phật là vị đã nhận rõ tư tưởng luôn luôn biến dịch không bao giờ dừng nghỉ. Như vậy thì không thể có những tư tưởng, những quan niệm cố định, những thành kiến di dịch được. Ngay trong sự thành lập các định lý của đạo Phật, Đức Phật đều nêu rõ giá trị tương đối và nhất thời của những định lý ấy và dạy những Phật tử đừng quá cố chấp vào những định lý ấy.

c. Bài trừ mọi sự cố chấp : Cố chấp nghĩa là mê mờ, cố chấp nghĩa là ngăn cách giữa mình và người, giữa mình và sự vật. Cho nên Đức Phật là một vị vừa thành lập tất cả rồi lại phá tất cả. Thành lập và phá mãi mãi cho đến khi con người thể nhập được sự thật, không còn chấp trước vào một tư tưởng vi tế gì mới thôi.

B.Gạt bỏ tình cảm, dùng lý trí để suy xét, suy nghiệm những lời Phật dạy.

1. Nguyên nhân :

a. Định nghĩa : Tình cảm là những thiên ý do tánh tình, do sự thông cảm riêng tự tạo nên đối với sự vật, trong một hoàn cảnh, trong một thời gian đặc biệt.

b. Tác hại của tình cảm :

- Tình cảm làm che lấp sự thật : Vì chỉ biết tin theo những sở thích của mình mà không chịu kính trọng sự thật. Ví dụ : vào địa vị con người là trung tâm điểm của sự vật, con người chi phối tất cả; nên tất cả vũ trụ quan và nhân sinh quan đều thành lập do lấy con người làm trung tâm điểm, và như vậy là đi xa sự thật.

- Tình cảm phát sinh lòng tự ái, chỉ tự cho sự học hỏi của mình là đúng, không chịu học hỏi những giáo lý khác. Ví dụ như người phương Tây tự cho mình là văn minh hơn tất cả mọi dân tộc và mê man theo văn minh của mình, không chịu học hỏi các văn

minh khác.

- Tình cảm khiến mình trọng tư tưởng của mình yêu quý thân mình hơn sự thật. Sự thật không phải là ở đầu năm ngón tay của con người, chỉ duỗi tay là nắm được đâu. Phải biết quên mình, phải biết hy sinh, phải chịu cực khổ gian lao, vận tưởng nội tâm, nghiên tầm ngoại cảnh, may ra mới gạn lọc đôi chút mê lầm và tiến tới trên con đường giải thoát.

- Sự ủy mị đau buồn làm mờ ám lý trí không trực nhận được sự thật. Những tâm hồn ủy mị đau thương hay than mây khóc gió không thể nào có đủ sức mạnh để gạt bỏ tất cả trở lực, tất cả thành kiến để hướng đến sự thật.

- Tình cảm chỉ có giới hạn nhất thời và trong một hoàn cảnh nhất định, nên không thể nào tiến đến sự thật được. Đã nói đến tình cảm tức là hạn cuộc sự hiểu biết trong một con người nhất định bằng một hoàn cảnh nhất định, như vậy tức là xây thành những hàng rào ngăn cản không cho hướng đến sự thật.

2. Đạo Phật với vấn đề lý trí :

a. Đánh đổ mọi tình cảm. Đạo Phật liệt tình cảm vào những phiền não làm chướng ngại, não loạn con người, nên đạo Phật rất chú trọng diệt trừ tất cả phiền não như tham, sân, si, mạn, nghi, v.v...

b. Nêu cao sự hệ trọng của lý trí :

Đạo Phật rất thiên trọng về sự thật và chỉ có lý trí mới có thể hướng tìm đến sự thật, nên căn bản của học Phật là lý trí, nghĩa là dùng lý trí để tìm hiểu, để học hỏi, để suy nghiệm những hiện tượng xung quanh, để hiểu mình và hiểu người. “Biết rằng mình không biết tức là biết được sự thật”.

c. Nêu cao con đường chân chánh hướng tìm sự thật là giới, định, tuệ.

Giới là sức mạnh diệt trừ mọi thành kiến, mọi tình cảm phiền não.

Định là sức mạnh tập trung những năng lực của tự thân và của hoàn cảnh.

Tuệ là sức mạnh vận tưởng của lý trý, phát chiếu sự thật.

C.Bằng vào sự thật để suy nghiệm lời Phật dạy.

Đạo Phật là đạo hiện thực, nghĩa là nêu rõ hiện tướng, hiện tánh, thực thể và thực dụng của sự vật, tìm các mối tương quan tương duyên giữa mọi vật và tìm những định lý chi phối sự vật. Như vậy cần phải nương cứ vào thực tại để suy xét, khảo cứu sự vật.

Ví dụ lý nhân duyên nêu rõ sự tương quan, tương duyên của sự vật, vậy muốn hiểu định lý ấy cần phải xét nghiệm các hiện tượng xung quanh có thể nghe hay biết mà tìm thử định lý ấy đúng hay sai.

Đức Phật dạy đời là khổ..., vậy cần phải tìm hiểu đời của con người và chính mình có thật khổ hay không ? Nghĩa là bằng cứ vào đời sống thật tại và hoàn cảnh xung quanh mình và tìm hiểu những lời Phật dạy.

D.Tự mình hành trì những lời Phật dạy.

Học và hiểu đạo Phật thì dùng lý trí, nhưng muốn chứng nghiệm lời Phật dạy cần phải tự mình hành trì, tự mình sống theo những lời Phật dạy.

Ví như đạo Phật dạy con người cần phải ăn chay mới hiểu được giá trị của sự sống, mới hiểu lòng từ bi, thì mình phải ăn chay đúng như lời Phật dạy. Tất

cả phương pháp Phật dạy là muốn cho người Phật tử từ lời nói đến chỗ thực hành, tự thân hành trì. Có thực hành, có hành trì mới có thể thấy rõ sự thật.

Đ.Giữ đúng theo pháp : “Bốn món sở y của Đạo Phật”.

Những ai học hỏi đạo phật cần phải luôn luôn giữ đúng 4 món sở y của Phật dạy.

1. Y pháp không y người nói pháp (Y pháp bất y nhơn). Nghĩa là y cứ nơi pháp mà học hỏi chớ không được y cứ nơi người nói pháp, vì người là vật hữu tình không thể nào hoàn toàn, còn pháp là tiêu biểu cho sự thật, của pháp tánh, y nơi pháp mới có thể nhập đạo. Dầu người nói pháp là người ngoại đạo phàm phu mà lời nói khế hợp với pháp tánh, với sự thật thì ta phải y cứ theo. Còn nếu người nói pháp có hiện thân tướng hảo của chư Phật mà lời nói không khế hợp với pháp, thì chúng ta phải bỏ, không được nghe theo.

2. Y kinh liễu nghĩa. Y kinh liễu nghĩa là y theo các kinh nói trung đạo thật tướng, để hiểu rõ sự thật đằng sau lời kinh.

3. Y nghĩa không y ngữ : Các ngữ ngôn văn tự chỉ dùng để chuyên chở nghĩa lý mà không thể nào tiêu biểu nghĩa lý cho rốt ráo được. Ý viên ngôn thiên,

ngôn sanh ly tán : tả rõ ý thức viên mãn mà lời nói thiên lệch không thuyên biểu được nguyên ý, đã dùng lời nói mà diễn tả ra thì viên lý bị sai lầm rồi.

Cho nên, Đức Phật sau khi giảng xong 3 tạng kinh điển, Ngài đã nói : “Ta từ trước đến nay chưa từng nói một chữ”. Và Ngài cũng nói : “Nếu có người nào nói rằng Ta thực có thuyết pháp, tức là người ấy phỉ báng Phật”.

4. Y trí không y thức. Thức là tâm vọng tương đối với sáu trần phát khởi, mê hoặc bất giác, y thức thời làm tăng trưởng vọng hoặc mà thôi. Trí là đức minh chiếu của bản tâm, có thể khế hợp với pháp tánh, nên cần phải y khởi chơn trí.

E.Thể nghiệm sự thật.

Sự hành trì vẫn còn làm ngăn cách giữa mình và mọi người, giữa mình và sự vật; như vậy chưa được rốt ráo, chưa chứng vào sự thật. Thể nghiệm sự thật nghĩa là dẹp trừ tất cả những gì ngăn cách mình và người, mình với sự vật, để thể nhập vào sự thật ấy.

G.Luôn luôn tinh tấn.

Không bao giờ dừng nghỉ trên con đường học hỏi đạo Phật, cho đến phút cuối cùng cũng không thôi; trong từng phút, từng niệm, luôn luôn suy nghĩ đến

Phật giáo, đến sự học Phật, luôn luôn tinh tấn trên đường đạo.

Kết luận

Mới vào đạo Phật, chúng ta thấy rằng chúng ta cần phải xóa bỏ ngay tất cả thành kiến từ trước đến nay, xóa bỏ cho đến tận gốc, tận nguồn; chúng ta phải có một tâm trí thật là trong sạch mới có thể tìm hiểu đạo Phật. Bước qua giai đoạn thứ hai, chúng ta thấy rằng đạo Phật chỉ là một đạo hiện thật và chúng ta cần phải vận dụng lý trí, xác nghiệm trên thực tại, cần phải tự mình thể nghiệm mới có thể tìm hiểu sự thật. Chúng ta có thể nói rằng tất cả vấn đề học đạo chỉ là một vấn đề thái độ. Thái độ có chân chánh, có đúng với sự thật, chúng ta mới có thể hướng tìm sự thật, và sống đúng với sự thật.

Đạo từ bi phổ biến

ĐẠO TỪ BI PHỔ BIẾN *

Sự tượng hình của Đức Phật do nhiều bàn tay chân tác trong đá tảng, trong cẩm thạch, hoặc trong đồng, hình như tượng trưng cho tất cả tư tưởng An Độ hay ít nhiều một phần quan trọng của tư tưởng ấy. Ngài ngồi trên hoa sen, bình lặng và thản nhiên, vượt trên những tình ái và dục vọng, thoát ngoài dông tố và đấu tranh của thế giới hiện tại, thoát xa đến nỗi Ngài hình như quá xa không ai đến gần. Tuy vậy, nếu chúng ta nhìn lại thì sau những hình dáng thản nhiên ấy, có ẩn một tình cảm, một sự rung động kỳ lạ mạnh mẽ hơn những tình cảm và rung động mà chúng ta đã được biết. Mắt của Ngài nhắm, nhưng một vài sức mạnh tinh thần phát tỏa ra ngoài chúng, và một năng lực dồi dào như tràn đầy cả tấm thân Ngài. Thời gian trôi qua và Đức Phật hình như không xa cách sự đấu tranh bao nhiêu, nhưng Ngài nhìn đời sống với cặp mắt bình lặng như để thấy trong đời sống nhiều dịp may để tự tiến và trưởng dưỡng.

———

* Jawaharlal Nehru, Thủ tướng Ấn Độ.

Nhân cách đời nay cũng như mãi mãi có một giá trị đặc biệt, và một người như Đức Phật đã ảnh hưởng sâu đậm trên tư tưởng của nhân loại đến nỗi hiện tại mỗi khi nghĩ đến Ngài là cảm thấy một cái gì linh động và rung cảm, một người như vậy lẽ dĩ nhiên là một người tuyệt diệu phi thường, một người như Barth đã nói, “một khuôn mẫu tuyệt tác của một sự tôn nghiêm bình lặng và dịu ngọt của một tấm lòng Từ vô biên đối với toàn thể chúng sanh, của một lòng Bi đối với các loài hữu tình đau khổ, của một giải thoát hoàn toàn, của một sự từ bỏ tất cả thành kiến”. Và một dân tộc và một nước đã tạo ra một nhân cách tuyệt luân như thế, chắc phải có những kho tàng sâu rộng trí giác và nghị lực nội tâm.

Đức Phật có can đảm công kích tôn giáo phổ thông, mê tín, nghi lễ và các thầy tu vụ lợi, cùng những quyền lợi dính dấp đến chúng. Ngài cũng công kích những quan niệm hình nhi thượng học, thần học, những thần bí, thần khả, thuộc về hoang đường kỳ dị. Ngài kêu gọi đến luân lý, lý trí và kinh nghiệm; Ngài nhấn mạnh vào luân lý và pháp môn của Ngài thuộc về tâm lý giải phẫu.

Đức Phật không trực tiếp công kích chế độ giai cấp, nhưng trong Giáo hội Tăng già Ngài lập không có chế độ ấy, và chắc chắn rằng, thái độ và hoạt

động của Ngài làm yếu thế chế độ giai cấp. Có lẽ trong thời Ngài, chế độ giai cấp chưa được thiết lập vững chãi cho đến một vài thế kỷ về sau. Nhưng điều chắc chắn rằng một dân tộc bị chế độ giai cấp chi phối không thế nào có những giao dịch buôn bán với ngoại bang và dự vào các cuộc mạo hiểm ở nước ngoài, trái lại chúng ta thấy 15 thế kỷ sau Đức Phật nhập Niết-bàn, nền mậu dịch giữa Ấn Độ và các nước lân bang được phát triển và nhiều thuộc địa của Ấn Độ được hưng thịnh.

Một lời dạy cho tất cả

Dưới những cách mệnh chính trị và kinh tế đang đổi bộ mặt của Ấn Độ, tiềm tàng sức mạnh của đạo Phật và ảnh hưởng đạo Phật đến những lòng tin cũ cùng sự công kích của đạo Phật chống những kẻ trục lợi tôn giáo. Hơn xa những cuộc biện luận và các bàn cãi mà Ấn Độ thường ham chuộng thích thú, nhân cách của một bậc vĩ nhân rạng rỡ đã ảnh hưởng sâu đậm đến dân chúng, và ký ức Ngài luôn luôn tươi sáng trong tâm trí của họ. Lời dạy của Ngài xưa cũ nhưng rất mới và đặc biệt cho những ai đắm mình trong những biện luận tế nhị về hình nhi thượng học, thâu hút sự tưởng tượng của những học giả. Lời dạy ấy đi sâu vào quả tim của tất cả mọi người. Đức Phật đã nói với các vị đệ tử của Ngài:

“Hãy đi khắp tất cả mọi nơi để tuyên bố chân lý này: Nói với dân chúng rằng, người nghèo cũng như người hèn hạ, người giàu cũng như người cao sang đều là một, đều giống nhau và tất cả giai cấp đều liên hiệp trong tôn giáo này như các con sông đều chảy về biển”. Lời dạy của Ngài thật thuần nhất từ bi phổ biến và lòng thương đối với tất cả mọi loài. Vì: “Ở đời này, hận thù không đời nào diệt hận thù; chỉ có lòng thương mới diệt trừ được hận thù”. Và: “Loài người diệt trừ tức giận bằng tình thương và độc ác bằng điều thiện”.

Thật là một lý tưởng chánh trực và tự chủ, “Con người có thể thắng 1000 người tại trận tiền, nhưng người nào tự thắng mình mới thực là đại thắng”. “Không phải vì gia tộc, mà do hành vi của mình mà một người trở thành một kẻ hèn hạ hay một người Bà-la-môn”. Cho đến một người phạm tội cũng không bị hình phạt vì “Ai dùng lời nói hung dữ độc ác đối với người có hành vi bất thiện thì cũng không khác rải muối trên vết thương của tội lỗi”. Cho đến sự đắc thắng hơn kẻ khác cũng đưa lại những kết quả không hay vì “Sự đắc thắng làm nẩy nở hận thù, vì người bị chiến bại không được sung sướng”.

Pháp môn của Đức Phật là một pháp môn về giải phẫu tâm lý, và một lần nữa, thật kỳ lạ thay khi

chúng ta tìm thấy nhuệ trí của Ngài thật sâu thẳm sánh với khoa học hiện đại mới mẻ nhứt này. Đời sống con người được xem và quan sát không lệ thuộc với một bản ngã vĩnh viễn, vì nếu có bản ngã ấy đi nữa, cũng ra ngoài phạm vi hiểu biết của chúng ta. Tâm trí được xem như một phần tử của thân thể, một nhóm những sức mạnh tinh thần. Như vậy cá nhân trở thành một nhóm những trạng thái tâm trí và bản ngã chỉ là một dòng nước tư tưởng. “Tất cả sự hình thành chúng ta là kết quả của những gì chúng ta đã suy nghĩ đến”.

Đạo Phật nhấn mạnh đến nỗi đau khổ ở đời là “Bốn Diệu Đế” do Đức Phật dạy: Nỗi đau khổ, nguyên nhân của đau khổ, sự có thể diệt trừ đau khổ, và phương pháp để diệt đau khổ. Đức Phật được xem là đã nói với các vị đệ tử của Ngài như sau: “Trong khi các ngươi chịu những thống khổ trôi lặn trong biển sanh tử luân hồi, nước mắt các ngươi chảy… nhiều hơn nước của bốn Đại dương”.

Chính do diệt trừ sự đau khổ này mới chứng Niết-bàn. Niết-bàn là thế nào, có nhiều thuyết khác nhau, vì không thể diễn tả một trạng thái siêu thoát cùng với ngôn ngữ thiếu thốn khiếm khuyết của chúng ta và với những quan niệm của tâm trí hạn cuộc của chúng ta. Có người xem Niết-bàn là một sự diệt tận,

thổi tắt mất hẳn. Nhưng chính Đức Phật không công nhận như vậy và tuyên bố: Niết-bàn là một trạng thái vô cùng hoạt động. Chính là sự diệt tắt các ham muốn không chơn chánh chứ không phải là diệt vong.

7 nguyên lý phát triển Giáo hội

7 NGUYÊN LÝ PHÁT TRIỂN GIÁO HỘI

Quyết định của Ban thường trực Hội đồng Trị sự Trung ương về việc tổ chức tọa đàm nhân kỷ niệm 20 năm ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam là một việc làm hết sức có ý nghĩa. 20 năm hình thành và phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam chỉ là một chặng đường ngắn so với truyền thống 2000 năm của Phật giáo Việt Nam, song mỗi bước đi của Giáo hội Phật giáo Việt nam đều gắn với mỗi bước đi của dân tộc. 20 năm qua Giáo hội Phật giáo Việt nam đã đặt bứơc chân của mình trên mỗi bước đi của dân tộc.

Nhân buổi tọa đàm ngày hôm nay, tôi xin góp vài ý kiến nhỏ về sự phát triển của GHPGVN. Trước hết, nói đến phát triển Giáo hội tức là nói đến sự lớn mạnh của Tăng già hay khả năng hoàn thiện của Giáo hội về mọi mặt, đặc biệt là về nhân sự và tổ chức. Nhân sự có tốt thì Giáo hội mới vững mạnh và tổ chức có tốt thì Giáo hội mới phát huy hết vai trò của nó. Về phương diện này, tôi thấy các nguyên lý của Đức Phật nói về sự hưng thịnh của Tăng già là hết sức cần thiết cho sự phát triển của GHPGVN. Tôi xin nêu 7 nguyên lý khiến Giáo hội được hưng

thịnh và xem đây là các nguyên lý cơ bản cho sự phát triển của GHPGVN hiện tại và tương lai. 7 nguyên lý ấy là :

1. Hoà hợp hay cùng ngồi lại với nhau để giải quyết mọi công việc,

2. Đoàn kết để thực hiện các Phật sự,

3. Tuân thủ các nguyên tắc của tổ chức,

4. Kính trên nhường dưới,

5. Sống không tham ái,

6. Sống đời sống an tịnh,

7. Tự thân sống có chánh niệm để đem lại an lạc cho mọi người.

Nhìn vào 7 nguyên lý trên đây chúng ta thấy rằng sở dĩ Giáo hội được hưng thịnh ấy là do tất cả mọi thành viên của Giáo hội tuyệt đối tuân thủ các nguyên tắc cần thiết cho việc phát triển tự thân và phát triển tổ chức. Tổ chức không thể phát triển nếu các cá nhân thành viên của tổ chức không phát triển. Tất cả 7 nguyên lý trên đây nói rõ tầm quan trọng của sự phát triển cá nhân hứơng đến sự phát triển của tổ chức. 3 nguyên lý đầu nêu rõ các nguyên tắc cần thiết cho sự phát triển cá nhân. Tôi xin lược qua 4 nguyên lý sau cùng chủ yếu nhấn mạnh nếp sống hoàn thiện của cá nhân để tập trung nói về 3 nguyên

lý đầu là các nguyên lý hết sức cần thiết cho việc phát triển của tổ chức Giáo hội.

Chúng ta hiểu rằng Phật giáo Việt Nam trải qua bao đời nói chung và Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày nay nói riêng được thành lập trên tinh thần hòa hợp và thanh tịnh. Như vậy, nguyên lý đầu tiên, hòa hợp, là tuyệt đối không thể thiếu trong tổ chức Giáo hội. Hòa hợp là yếu tố cơ bản cho sự hình thành tổ chức và là yếu tố tạo nên sức mạnh tập thể. “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại thành hòn núi cao”. Sự thanh tịnh là đặc điểm của tổ chức trong sáng và lành mạnh về nhân sự cũng như về cơ cấu tổ chức. Giáo hội Phật giáo không chấp nhận và không dung túng những con người có đời sống không thanh tịnh, bị tham, sân, si chi phối gây ảnh hưởng xấu đến uy tín và thanh danh của tổ chức Giáo hội.

Nguyên lý thứ hai là đoàn kết. Nguyên lý này xác định rằng tất cả mọi thành viên của Giáo hội đều sống trong niệm đoàn kết và mọi hoạt động của Giáo hội đều được thực hiện trên tinh thần đoàn kết nhất trí. Không đoàn kết thì tổ chức không thể tồn tại hay chỉ tồn tại như xác không hồn. Thiếu tinh thần đoàn kết thì mọi hoạt động của tổ chức không thể được thực hiện, bị ngưng trệ và nếu có thực hiện sẽ kém hiệu quả. Chúng ta hiểu rằng không thể có một dự án

nào được thực thi tốt bởi một số thành viên của tổ chức trong khi các thành viên còn lại thì tỏ ra thờ ơ hay cố tìm cách ngăn chận. Chúng ta có thể nói rằng sở dĩ phần lớn các hoạt động xã hội ngày nay chưa được thực hiện tốt hay chưa đạt hiệu quả cao ấy là do sự thiếu đoàn kết trong tổ chức lãnh đạo và điều hành. Chúng ta không loại trừ những lý do khách quan mà dường như lúc nào cũng có khiến ảnh hưởng ít nhiều đến hiệu quả công tác, nhưng chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận rằng chính sự mất đoàn kết hay chia rẽ nội bộ là nguyên nhân dẫn đến các công trình xã hội kém hiệu quả.

Nguyên lý thứ ba là tuân thủ các nguyên tắc của tổ chức. Nguyên lý này chỉ rõ rằng mọi thành viên của Giáo hội đều phải tuyệt đối tuân thủ các nguyên lý cơ bản do Giáo hội đề ra phù hợp với tinh thần Hiến chương của Giáo hội. Những nguyên tắc cơ bản này, một mặt, giúp cá nhân hoàn thành tốt chức năng của mình, và mặt khác, tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động của Giáo hội. Chúng ta hiểu rằng mọi quy định của tổ chức đều nhằm mục đích giúp cá nhân phát triển hướng đến sự phát triển của tập thể hay của tổ chức. Chính vì mục đích này mà Đức Phật của chúng ta đã chế ra giới luật và Giáo hội chúng ta ban hành Hiến chương và các quy định. Tôi thấy chúng ta

không cần phải bàn nhiều về vấn đế này mà chỉ cần nhắc nhở nhau về tinh thần tôn trọng giới luật, bởi vì hơn ai hết chúng ta hiểu rất rõ tầm quan trọng của giới luật (hay điều quy định) và hơn ai hết chúng ta là những người tôn trọng pháp và luật.

Tôi vừa mới nói qua 3 trong số 7 nguyên lý cơ bản rất cần cho sự phát triển của Giáo hội. Sở dĩ tôi chỉ nhấn mạnh 3 trong số 7 nguyên lý này là vì như tôi đã nói từ trước rằng chúng ta đang nói đến sự phát triển của Giáo hội và 3 nguyên lý đầu tiên này có thể được xem là hết sức cơ bản cho sự phát triển ấy. Dĩ nhiên, như tôi đã nói, tổ chức không thể phát triển nếu các thành viên của tổ chức không phát triển. Vì vậy, mặc dù chỉ bàn về 3 nguyên lý đầu, tất cả 7 nguyên lý nêu trên đây là tuyệt đối cần thiết cho việc xây dựng và phát triển Giáo hội vững mạnh.

Chúng ta hiểu rằng mọi tổ chức đều do con người dựng nên và số phận của nó tùy thuộc vào con người. Con người có tốt thì tổ chức mới tốt và tất nhiên một khi tổ chức tốt rồi thì nhờ đó con người cũng được tốt theo. Phật giáo hiểu rất rõ mối liên hệ mật thiết và tác động hỗ tương giữa con người và xã hội, nhưng nhấn mạnh yếu tố con người, xem con người là chủ nhân của mọi tổ chức xã hội. Giáo hội Phật giáo

là một tổ chức xã hội do tứ chúng đệ tử Phật xây dựng nên và như vậy sự phát triển của nó sẽ do chư Tăng, chư Ni, các nam Cư sĩ và nữ Cư sĩ quyết định.

Tôi chủ ý không nói đến hướng phát triển hiện nay của Giáo hội là thế nào bởi tôi cho rằng đây là vấn đề cần phải được tìm hiểu và cân nhắc kỹ. Tôi chỉ nhấn mạnh các nguyên lý phát triển Giáo hội theo tinh thần lời Phật dạy trong đó yếu tố con người là chính. Tôi cho rằng cần phải xây dựng và phát triển con người trước khi nói đến việc xây dựng và phát triển tổ chức, và như vậy 7 nguyên lý phát triển con người toàn diện trên đây là tuyệt đối căn bản và cần thiết cho việc xây dựng và phát triển Giáo hội. Khi con người được trang bị đầy đủ với 7 nguyên lý này thì bấy giờ con người được phát triển toàn diện cả về mặt tự thân lẫn xã hội. Trong một tổ chức gồm những con người hoàn thiện cả về tự thân lẫn xã hội như thế thì tổ chức ấy nhất định sẽ phát triển vững mạnh.

Tinh túy của sự tu hành

TINH TÚY CỦA SỰ TU HÀNH *

“Này các Tỷ-kheo, ví dụ có người cần một khúc gỗ trung tâm (gỗ tròn) tốt, muốn có khúc gỗ trung tâm tốt, và đi tìm khúc gỗ trung tâm tốt. Người ấy gặp được một cây cao lớn, đứng thẳng, có trung tâm gỗ tốt. Nhưng người ấy bỏ qua trung tâm gỗ tốt, chỉ đẽo lấy vỏ cây và lớp gỗ ở ngoài, mang vỏ cây và lớp gỗ ở ngoài về và cho đó là trung tâm gỗ tốt.

“Người có trí thấy vậy liền nói : Người này thật không biết phân biệt trung tâm gỗ tốt và vỏ cây, lớp gỗ ở ngoài cùng nhành cây. Người ấy cần khúc gỗ trung tâm tốt, muốn có khúc gỗ trung tâm tốt và đi tìm khúc gỗ trung tâm tốt. Người ấy gặp được một cây cao lớn, đứng thẳng, có trung tâm gỗ tốt. Nhưng người ấy bỏ qua trung tâm gỗ tốt, chỉ đẽo lấy vỏ cây và lớp gỗ ở ngoài, mang vỏ cây và lớp gỗ ở ngoài về và cho đó là trung tâm gỗ tốt. Như vậy, cách tìm và chọn trung tâm gỗ tốt như vậy không bao giờ giúp người ấy thỏa mãn được nhu cầu của mình.”

———

* (Dịch từ kinh Majjhimanikaya.)

“Cũng như vậy, này các Tỷ-kheo, bản ý của đời sống tu hành không phải là cốt mưu cầu các quyền lợi tài sản, danh vọng hoặc tiếng tăm của thế gian …”

“Bản chất của tu hành, này các Tỷ-kheo, chính là sự giải thoát thiết thực của tâm trí. Này các Tỷ-kheo, sự giải thoát tâm trí mới thật là ý nghĩa, là tinh túy, là mục đích cuối cùng của một đời sống tu hành phạm hạnh.”

Tôn giáo phải là nguyên nhân thống nhất nhân loại

TÔN GIÁO PHẢI LÀ NGUYÊN NHÂN

SỰ THỐNG NHẤT NHÂN LOẠI *

Lịch sử và kinh nghiệm cho chúng ta thấy rõ sự độc tôn, cuồng tín, cố chấp, giai cấp và nô lệ hóa con người là những nguyên nhân chính gây ra chiến tranh, kỳ thị chủng tộc và tôn giáo đang đè nặng lên đời sống của nhân loại, và chúng ta cũng phải công nhận tôn giáo vô tình hay cố ý nhiều khi đã trực tiếp hoặc gián tiếp khuyến khích dung dưỡng những tệ đoan trên. Vì vậy một tôn giáo muốn trở thành một sức mạnh thống nhất nhân loại phải tránh xa những căn bệnh trầm trọng ấy.

Một trong những nguyên nhân của chiến tranh và chia rẽ nhân loại là sự tự tôn tự đại, cho rằng tôn giáo, văn hóa của mình là tuyệt đối cao thượng và tự nhận mình có trách nhiệm phải đi giáo hóa kẻ khác còn thoái hóa man rợ hơn. Lẽ dĩ nhiên thái độ độc tôn và nguy hiểm này rất dễ sinh ra những phản ứng

———

* Diễn văn của Hòa thượng Thích Minh Châu, nguyên Viện trưởng Viện Đại học Vạn Hạnh đọc nhân ngày lễ Tôn giáo hoàn cầu tổ chức ngày 15-1-1966.

mãnh liệt và đó là những nguyên nhân của chiến tranh tôn giáo và các kỳ thị tôn giáo thỉnh thoảng vẫn xảy ra. Đạo Phật với sự khiêm tốn tế nhị của Đức Phật với lời dạy sáng suốt và phải chăng của Ngài bao giờ cũng gây niềm thông cảm và một thái độ từ hòa. Khi sắp sửa nhập Niết-bàn và được ngài A Nan thỉnh xin để lại một lời chỉ giáo cho Đại đức chúng tăng, Đức Phật đã nói lên tất cả sự khiêm tốn chân thành của một nhà lãnh đạo sáng suốt : “Này A Nan, nếu có ai nghĩ Ta là người lãnh đạo chúng Tỳ khưu hay chúng Tỳ khưu chịu sự giáo huấn của Ta thời người ấy mới có lời chỉ giáo cho chúng Tỳ khưu. Này A Nan, Đức Như Lai không có nghĩ rằng Ta là người lãnh đạo chúng Tỳ khưu hay chúng Tỳ khưu chịu sự giáo huấn của Ta, thời sao Ta lại có lời chỉ giáo cho chúng Tỳ khưu ?” Lời khiêm tốn này lại luôn luôn đi đôi với những lời dạy phải chăng và sáng suốt. Một số Bà-la-môn đến hỏi Đức Phật : “Tôn giả Gotama, có những Thánh kinh Bà-la-môn được truyền tụng không bao giờ gián đoạn cho đến nay. Đối với các Thánh kinh ấy, các vị Bà-la-môn quả quyết : “Chỉ có những Thánh kinh này là chân thật, ngoài ra chỉ là giả dối”. Tôn giả Gotama nghĩ như thế nào về vấn đề này ?” Đức Phật hỏi đã có một vị Bà-la-môn nào đã biết và đã thấy : “Chỉ có những Thánh kinh này là chân thật ngoài ra đều là giả dối không ?” Khi được

trả lời không, Đức Phật lại hỏi thêm đã có các vị tôn sư nào cho đến bảy đời đã biết và đã thấy : “Chỉ có những Thánh kinh này là chân thật ngoài ra đều là giả dối không ?” Và khi được trả lời không một lần nữa, Đức Phật kết luận : “Như vậy thời có khác gì một chuỗi người mù tiếp nối ôm nhau, người đầu không thấy, người giữa không thấy và người cuối cùng cũng không thấy”, và Đức Phật khuyên các vị Bà-la-môn : “Thật là vô lý nếu có một người sáng suốt nào, để bảo vệ sự thật lại chấp rằng chỉ ở đây là sự thật, ngoài ra đều là giả dối”. Và Đức Phật giải thích thêm : “Một người có lòng tin; nếu vị này nói “đây là lòng tin của tôi” và như vậy vị ấy bảo vệ sự thật. Nhưng nếu vị ấy quả quyết “chỉ ở đây là sự thật ngoài ra đều giả dối”, thời như vậy vị ấy đã lạm dụng sự thật. Nói một cách khác, chúng ta có thể tin tôn giáo này, tôn giáo khác, nhưng chúng ta không thể vì lòng tin của ta mà tự cho chỉ có lòng tin của mình là tối thượng, ngoài ra đều là cỏ rác. Vì cử chỉ như vậy là một cử chỉ gây sự chia rẽ giữa nhân loại, không sáng suốt và thiếu tinh thần khiêm nhượng của một tôn giáo chân chính”.

Từ độc tôn rất dễ đi đến cuồng tín, chấp chặt ý thức hệ của mình, những chứng bệnh nan y và phồn thịnh nhất trong thế giới hiện đại. Bức tường Bá Linh, vĩ tuyến 17 ở Việt Nam, vĩ tuyến 38 ở Đại

Hàn, chế độ phát xít ở Đức là những bằng chứng cụ thể nói lên sự tai hại trầm trọng của cố chấp về ý thực hệ.

Vì vậy một tôn giáo muốn thống nhất nhân loại phải đánh đổ sự cuồng tín, cố chấp, và mọi sự dung dưỡng độc tài. Và ở đây, lập trường của đạo Phật thật quá rõ rệt và thiết thực. Trong một tôn giáo nào, lẽ dĩ nhiên phải có lòng tin. Nhưng trong đạo Phật lòng tin chỉ là một bước đầu của người Phật tử và cuối cùng lòng tin ấy phải được soi sáng bởi trí tuệ. Và một lòng tin đã được soi sáng bởi trí tuệ thì không sao trở thành cuồng tín.

Đạo Phật là đạo chú trọng thấy, biết và hiểu chớ không nhấn mạnh lòng tin. Lòng tin chỉ cần đến khi chúng ta không thấy, không biết. Khi chúng ta thấy thì chúng ta không cần phải tin nữa. Nếu tôi nói với các ngài, tôi có giấu một hòn ngọc trong nắm tay của tôi, khi ấy cần phải có lòng tin và các ngài chưa thấy, chưa biết. Nhưng khi tôi mở nắm tay ra và các ngài đã thấy hòn ngọc trong bàn tay tôi, thì lòng tin không cần đến nữa. Vì vậy Đức Phật đã nói: “Này các Tỳ-khưu, Ta nói sự diệt trừ các phiền não và nhiễm ô chỉ đến với người biết và thấy chớ không phải với ngườikhông biết và không thấy”. Chính thái độ sáng suốt phải chăng của đạo Phật đã soi sáng lòng tin của người Phật tử trong hơn 20 thế kỷ truyền bá và chính

nhờ vậy mà lịch sử đạo Phật chưa bao giờ bị hoen ố bởi một nạn chiến tranh tôn giáo nào. Nhưng đạo Phật không những soi sáng lòng tin, đạo Phật còn chú trọng phá trừ mọi cố chấp, hay nói một cách khác, mọi hình thái ý thức hệ. Dưới cặp mắt sáng suốt của Đức Phật, mọi cố chấp, cho đến cố chấp vào Chánh pháp, vẫn là một chướng ngại trên con đường giải thoát. Một hôm, Đức Phật giảng lý nhân duyên cho các đệ tử và khi các đệ tử nói tự mình đã thấy và đã hiểu giáo lý ấy một cách rõ ràng, Đức Phật liền khuyên ngay: “Này các Tỳ-khưu, cho đến quan điểm ấy đã rõ ràng thanh tịnh như vậy nếu các ngươi chấp chặt lấy, nếu các ngươi nâng niu, nếu các ngươi tha thiết yêu quý, nếu các ngươi chấp trước giáo lý ấy, thời như vậy các ngươi đã không hiểu rằng lời dạy ví như chiếc bè đã qua sông chứ không phải để nắm chặt lấy. Aham dhammam, saranatthan na gabetabban ti”. Và lời dạy này được lập lại trong kinh Kim Cương: “Nhữ đẳng Tỳ-khưu, tri ngã thuyết pháp, như phiệt dụ giả, pháp thượng ưng xả, hà huống phi pháp = Này các Tỳ-khưu nên biết, lời thuyết pháp của Ta như chiếc bè qua sông. Chánh pháp còn phải bỏ đi, huống nữa là phi pháp”. Thật là một lời dạy can đảm và sáng suốt, vì phải có can đảm và sáng suốt mới khuyên đệ tử mình đừng chấp trước giáo lý của mình, một thái độ cởi mở phóng khoáng cùng tột có một

không hai trong lịch sử tôn giáo. Nếu chúng ta so sánh bài kệ của ngài Thần Tú “Thân thị Bồ-đề thụ, tâm như minh cảnh đài, thời thời thường phất thức, vật sử nhạ trần ai” với bài kệ của Lục Tổ Huệ Năng “Bồ-đề bản vô thụ, minh cảnh diệc phi đài, bản lai vô nhất vật, hà xứ nhạ trần ai”, chúng ta thấy ngay thái độ của ngài Huệ Năng vừa phóng khoáng, cởi mở, vừa trầm lặng oai hùng, thoát ly mọi sự ràng buộc của ý thức hệ, vượt xa các ranh giới tôn giáo, hướng đến tinh thần giải thoát vô biên.

Nếu vấn đề ý thức hệ chia rẽ nhân loại một cách trầm trọng thế giới hiện tại, vấn đề giai cấp cũng là một ung nhọt cổ truyền cũng đã gây ra biết bao tang thương chia rẽ giữa nhân loại. Vấn đề giai cấp bắt nguồn từ một quan niệm sai lầm tự cho mình có quyền, có nhiệm vụ được hưởng quyền lợi đặc biệt hơn các giai cấp khác hoặc căn cứ một vài lời trong Thánh kinh cổ truyền để bắt buộc các giai cấp khác phục vụ mình. Trong thời Đức Phật, vấn đề giai cấp chi phối rất mạnh mẽ xã hội Ấn Độ. Theo tập Rig Veda, giai cấp Bà-la-môn sinh ra từ miệng Phạm Thiên, Sát-đế-lỵ từ tay Phạm Thiên, Phệ-xá từ bắp vế và Thủ-đà từ chân của Phạm Thiên. Do vậy Bà-la-môn là giai cấp tối thượng, có quyền hưởng thụ mọi quyền lợi trọng yếu. Ba giai cấp khác phải phục vụ cho giai cấp Bà-la-môn và một người Thủ-đà

không có quyền đọc và học kinh Vedà, không có quyền uống nước trong một làng khác giai cấp, v.v... Đức Phật thấy ngay sự bất công trong chế độ giai cấp, cho nên Ngài đã thành lập một hội giáo Tăng già thoát ly sự kỳ thị giai cấp. Và một người trước kia là một thợ hớt tóc là ngài Upàli vẫn được sự kính lễ của Ananda hay của Nanda dầu người hai người này là hoàng thân quý tộc. Một mặt khác, chính sự học hỏi hiểu biết và đạo đức mới có thể quyết định giá trị và địa vị con người.

Nếu độc tôn cuồng tín, cố chấp giai cấp là những căn bệnh khiến nhân loại chia rẽ chém giết nhau, sự thực chung quy là vì con người chưa nhận thức được giá trị cao quý của con người và bổn phận con người ở đời không phải là nô lệ hóa con người, khinh rẻ, mạt sát, tàn hại nhau mà chính phải nâng đỡ, cứu vớt và nhất là kính trọng lẫn nhau. Và nhiệm vụ của một tôn giáo muốn thống nhất nhân loại phải tránh xa cái nạn nô lệ hóa con người, dùng thần quyền, giáo quyền, sắc đẹp, địa vị, tiền tài, sức mạnh biến con người thành những dụng cụ thuần thành, mù quáng để phục vụ cho quyền lợi riêng tư của mình. Ở đây, thái độ và mục đích của đạo Phật rất là rõ rệt và thiết thực. Chúng ta có thể nói Đức Phật và giáo lý của Ngài chỉ hướng đến một mục tiêu căn bản là làm phát triển nảy nở những đức tính tốt đẹp và diệt trừ,

làm lắng xuống những phiền não nhiễm ô, giúp con người khỏi phải nô lệ thần quyền, giáo quyền, tín điều, vật dục, tiền tài và danh vọng địa vị.

Con người tự nó là đáng kính trọng rồi, dầu đó là người da đen hay da trắng, thông minh hay ngu dốt, nghèo hay giàu, đẹp trai hay xấu xí, kẻ thù hay người thân. Giá trị con người phải là một giá trị thiêng liêng và nhiệm vụ của một tôn giáo xứng đáng là một tôn giáo phải biết đề cao giá trị con người, làm sống dậy những đức tính tốt đẹp của con người, và làm cho nhẹ bớt đi nhừng tính xấu của con người. Sự kính trọng con người này không thể là một tín điều. Vì tín điều có thể có nghĩa là cuồng tín, cũng không phải là thái độ một kẻ bề trên đối với kẻ dưới; vì nhận thức như vậy là có ý niệm khinh rẻ con người, cũng không phải là cử chỉ a dua, nghe theo, bắt chước, vì như vậy chỉ là một cử chỉ thụ động. Thái độ này phải là một sự nhận thức sáng suốt, tích cực, phát nguồn từ một sự thông cảm chân thành giữa người và người. Chỉ khi nào con người biết thành thật kính trọng con người thì khi ấy nhân loại mới bớt khổ đau và chiến tranh chia rẽ sẽ bớt đè nặng lên kiếp sống của con người.

Chúng tôi luôn luôn nghĩ rằng nếu người Việt Nam chúng ta biết thành thật kính trọng nhau hơn chút nữa thì chúng ta đã đỡ làm khổ cho nhau biết

bao nhiêu và có lẽ chiến tranh Việt Nam không đến mức độ tàn khốc như hiện tại.

Trong buổi lễ “Tôn giáo hoàn cầu” hôm nay, trong khi người tôn giáo trong chúng ta hướng đến sự thống nhất của nhân loại, chúng ta hãy nghĩ đến giá trị vô biên của con người và sự đau khổ hiện tại của dân tộc Việt Nam. Chúng ta hãy làm sống dậy trong tâm tư của mỗi người Việt Nam chúng ta lòng thương huynh đệ và sự kính trọng con người Việt Nam, lòng thương và sự kính trọng chân thành của những người Việt không phân biệt tôn giáo, màu sắc, ý thức hệ, địa vị, tiền tài, những người Việt biết đặt hạnh phúc của người Việt Nam và quyền lợi của tổ quốc lên trên tất cả. Và để kết luận cùng xác định rõ thái độ của Phật giáo đối với vấn đề Tôn giáo phải là nguyên nhân sự thống nhất nhân loại, tôi xin trích sau đây lời bi ký số XII của Hoàng đế A Dục, một vị vua Phật tử sau khi đã thống nhất lãnh thổ Ấn Độ, nắm trọn binh quyền và chính quyền, đã có một thái độ tôn giáo rất sáng suốt và phản ảnh trung thực tinh thần khoan dung của đạo Phật :

“Chúng ta không nên kính trọng tôn giáo của mình và bài xích tôn giáo của người khác. Chúng ta phải kính trọng tôn giáo của kẻ khác vì lý do này hay lý do khác. Làm như vậy, chúng ta giúp tôn giáo của chúng ta phát triển và cũng giúp đỡ tôn giáo của kẻ

khác. Nếu làm trái lại, chúng ta tự chôn tôn giáo của mình và làm hại đến tôn giáo của kẻ khác. Những ai kính trọng tôn giáo của mình và bài xích tôn giáo của kẻ khác, làm như vậy là do sự tín thành đối với tôn giáo của mình với ý nghĩ “Ta sẽ làm cho tôn giáo của ta được huy hoàng”. Nhưng sự thật thì trái lại, vì làm như vậy là tự hại tôn giáo của mình một cách trầm trọng hơn. Do vậy, sự hòa đồng là chí thiện. Hãy nghe và vui lòng nghe những giáo pháp của kẻ khác”.