Đại Tập 183 · Bộ Sử Truyện V · Số 2040–2053 (Quyển 1–5)

Số 2051- Biệt Truyện Về Sa Môn Hộ Pháp Đời Đường Là Ngài Pháp Lâm, Quyển Hạ

BIỆT TRUYỆN VỀ SA-MÔN HỘ PHÁP

ĐỜI ĐƯỜNG LÀ NGÀI PHÁP LÂM

Kinh Đô, đạo tràng Hoằng Phước,

Thích Ngạn Tông soạn tuyển.

QUYỂN HẠ

Đức Uy v.v... lại hỏi Pháp sư rằng:

Phần thứ sáu của luận có nói: Trang sức y phục của Đạo nho gây nên họa hoạn cho nhà Tống. Giữ xiêm y mà con cháu nhà Tấn bị đại bại. Đội mũ đai mà nhà Nam Trịnh phản Hán. Treo cờ phướn mà các nhà bị tru diệt. Nhưng bày biện đủ các loại mũ lớn, mũ nhỏ, bắt đầu từ đời Hán mà hưng thạnh xưa nay. Khăn mão đây là pháp phục của mọi thời đại. Cái đai, cái hốt là cách ăn vận quan trường của kẻ sĩ. Đó là trang phục như Vân-la. Còn Đạo sĩ y phục cũng đồng với các vị Tiên là các loại sa nhiễu như sương.

Cho nên biết dấu vết có thể tìm trong ba chi chẳng xa. Phong tục có thể đón rước bát quế cũng không xa. Cho nên Tiêu sử hòa hảo là ngựa phụng xe loan của nhà Tần. Thục Khanh mênh mang là xe hai trắng của nhà Hán. Như vậy mà cho là bại nước phá nhà sao?

Pháp sư đáp rằng:

Pháp Lâm có nghe “Tiếng điều vang Thuận, hình ngay bóng thẳng, không bao giờ thấy dùi lửa mà được nước, trồng đậu mà sanh ra lúa. Cho nên Tô Tần, Trương Nghi gặp nhau ở nơi hang quỷ. Mỗi bên đều lấy sự dối trá làm đầu, đều ra mắt Mẫn Vương ở cửa Khổng, đều nêu đức hạnh làm đầu. Cho nên biết tu theo sự giáo hóa của nhị thiên thì nhiệm mầu vô vi, thực hành theo phong cách của Tam Trương, đây là đầu mối mưu loạn. Vì sao? Vào thời Thuận Đế nhà Hậu Hán, có Trương Lăng người đất Bái, là khách viễn du tới đất Thục, nghe các vị già nua truyền với nhau:

Xưa Hán Cao Tổ ứng theo hai mươi bốn khí, nên cúng tế hai mươi bốn ngọn núi, mà làm vua khắp trong nước.

Trương Lăng chẳng xét đức độ mình, mà muốn bắt chước theo

đây, giết bò cúng tế hai mươi bốn chỗ. Làm đàn đất trên nhà cỏ. Làm hai mươi bốn cái Trị Quán. Trị Quán sanh khởi cũng từ đây. Hai mươi ba chỗ ở đất Thục, một chỗ Y Hy thì ở Hàm Dương. Bấy giờ luống dụ ngu dân, chiêu vời nhóm họp bọn hung đảng, mưu thâu thuế ruộng làm loạn triều đình. Bấy giờ bọn kia không có điều nghịch ác nào mà không làm. Cháu của Lăng là Trương Lỗ, bắt chước thực hành theo, đến đời Hậu Hán tự xưng là Sư Quân, gây họa loạn ở các nơi nổi dậy, bị Tào Công tiêu diệt. Lại vào niên hiệu Trung Bình thứ nhất, có người ở Cự Lộc tên Trương Giác, tự xưng là Hoàng Thiên bộ sư, có ba mươi sáu vị tướng, đều đội khăn vàng. Từ xa cùng với Trương Lỗ tiếp ứng nhau. Quân đến mười muôn người, thiêu đốt thành Nghiệp. Hán Đế mới sai quân ở Hà Nam tiến đánh, quân tướng đều bị tiêu diệt.

Lại, vào niên hiệu Hàm Ninh thứ hai (277) đời vua Vũ Đế nhà Tấn. Có Đạo Sĩ Trần Đoan mê hoặc mọi người bằng Tả đạo, tự lấy hiệu là Thiên sư, đồ đảng cả mấy ngàn, trải qua nhiều năm tháng rồi cũng bị Quan Thứ sử Ích Châu là Vương Tuấn giết chết.

Lại vào niên hiệu Đại Hòa thứ nhất đời vua Văn đế nhà Tấn. Ở Bành Thành có Đạo Sĩ là Lô Tủng, tự xưng là Đại Đạo Tế Tửu, dùng tà thuật để mê hoặc dân chúng, tụ hợp đồ đảng, hướng về mặt trời để xem chiêm bói ngày giờ. Công Quảng Hán Môn chép: “Tây Công ở Nghinh Hải, Hoàn bí” ở trong điện lúc ấy.v.v… Rồi cùng triều đình giao chiến mà bị giết chết.

Lại vào niên hiệu Đại Đồng thứ năm (540) đời vua Lương Vũ Đế có Đạo sĩ tên Viên Căng, dùng lời yêu mị để mê hoặc dân chúng làm những điều tà mị phản trắc rồi cũng bị Quan quân theo bắt giết chết.

Lại vào niên hiệu Khai Hoàng thứ mười (590) đời vua Tùy Văn Đế, ở huyện Xương Long thuộc Miên Châu có Đạo sĩ Bồ Đồng, cùng với hai vị Tả Đồng ở tại quán Băng Khê, tự xưng là đã chứng quả Thánh, lừa dối dân chúng, Y làm một cái giường lớn ở trong phòng, ngồi trên đó mà nói rằng:

Đồng nữ mười lăm tuổi mới có khả năng thọ pháp. Rồi bảo người nữ lên giường, che màn chung quanh mà làm điều gian tặc. Như thế trải qua mấy tháng, sau sự việc bị phát giác, nhân đó mà phải trốn đi.

Lại vào niên hiệu Khai Hoàng thứ mười tám, ở Ích Châu có Đạo sĩ tên Hàn Lãng; ở Miên Châu có Đạo Sĩ Hoàng Nho Lâm, mê hoặc vua Thục làm cho sanh ra những việc ác nghịch, cho rằng: Muốn làm được việc lớn phải nhờ duyên tốt. Bèn tâu vua Thục đem hết kho lẫm ra, tạo được pho tượng cao một ngàn thước, thiết lễ trai tăng một ngàn ngày;

họa hình Tiên Đế, bó tay và đầu lại rồi dùng chú ếm. Quan Công ở Hà Bắc là Triệu Trung Khanh, kiểm soát biết được sự thật, bèn bắt đem về kinh thành, tra hỏi nhận tội rồi bị hành hình tại chợ.

Gần đây, vào niên hiệu Vũ Đức thứ ba, ở Miên Châu huyện Xương Lăng có Lý Vọng cùng với Hoàng Lão thường làm các việc yêu tà, ra đi vào những năm cuối niên hiệu Đại Nghiệp.

Có Đạo Sĩ là Bồ Tử Chân, dùng tà thuật yêu mị, bị bắt đưa đến Đông kinh. Nhưng đi đến Lương Hán thì chết, nên an táng ở đó.

Vậy mà Lý Vọng lại nói bịa rằng:

Tử Chân gần đây đã trở lại ở bên cạnh ngọn núi của huyện kia, có một hang đá, trong hang núi vắng vẻ, người không thể thấy được. Lý Vọng lấy đó là cớ để làm những điều yêu hoặc. Ở chỗ sáng thì nói lớn lên là đã đại ngộ, lãnh nạp sự truyền thừa. Ở chỗ tối thì xướng khí tiểu thanh, dối nói những điều họa phúc.

Rồi khiến các Đạo Sĩ đi khắp nơi truyền nói đến tận các châu huyện. Quan quân lúc đầu có kiểm tra, thảy đều tin theo.

Sau có Quan Thứ Sử là Lý Đại Lễ nói rằng:

Việc này chẳng thể xem thường, cần phải tấu trình, cần phải kiểm nghiệm mới định được tội ấy.

Bèn cùng với các Quan ở các châu huyện, cùng với Đạo sĩ hơn một trăm người cỡi ngựa đến nơi hang đá; cùng bái lễ cầu thỉnh.

Lý Vọng bèn dối đáp rằng:

Người nghe phải lắng tâm, duy hướng về huyện Ba Tây, thì được vui vẻ ở đời.

Rõ được cơ tình thì biết đây là dối trá. Bèn đi vào trong am thất để hầu. Thấy Lý Vọng đang làm trò tà mị, mọi người quở trách. Lý Vọng liền chịu tội. Quan bắt về giam ở ngục để định tội. Trải qua mấy ngày thì uống thuốc độc mà chết.

Thế nên biết, làm các việc trái lý, tà đạo làm rối loạn dân chúng, cho điều này là đáng tin. Bọn giặc đội mũ vàng hưng khởi ở Cự Lộc. Lấy sách tà mị ra giảng nói mà nói là phục tượng vân la, cho lời này là đúng. Y phục thì đồng với Vũ Hộc, không gần gũi với nhân tình. Đi thì có ngựa xe, thân thì mặc áo vải bố. Có xe loan ngự phượng, đầu đội khăn da. Đó là bọn Bạch Thạch Xích Tùng, đều chẳng phải quỷ tốt. Lại xem các việc Thiên văn đời nhà Chu của Lý Đam, phục sức đồng với Nho Mặc. Xem ngày đoán giờ thời nhà Hán có Hoàng Cân, noi theo Đạo sĩ Bá Dương bái yết triều đình rồi đem cờ phướn mà làm quy tắc. Tục lệ này cần phải từ bỏ.

Đức Uy v.v... lại hỏi: Phần thứ bảy của luận có nói!

Kiến An cảm mộng mà lành bệnh, Văn Tuyên Giáng linh mà hết đau. Ngô Vương vây chùa mà Xá-lợi phát sáng, Tề chúa bị hành hình, dao liền gãy từng khúc, Vũ Văn hủy tăng mà bị thương tổn, Thác Bạt phế chùa mà bị đổ máu. Tôn Hạo làm nhơ tượng bị đau đớn chỗ kín, Hách Liên dữ dằn ngang tàng mà bị sét đánh chết. Dẫn chứng các việc rõ ràng ra đây, họ đều là các vị Đế vương, đâu thể bỗng chốc quy tâm mà có thể tiêu trừ các bệnh khổ đau. Rồi vì một chút bỗng nhiên phá hủy mà làm cho nước mất, thân chết sao? Bậc Đế vương mà làm điều sai trái thì tự chuốc lấy vận số ngắn ngủi. Việc hưng suy của Hoàng Vương cũng chẳng phải do lòng tin hay hủy báng. Vì sao lại vọng bày ra các điều họa phước quỷ thuật yêu mị, căn cứ vào đây mà luận tội thì không thể quở trách được.

Pháp sư đáp rằng: Kinh Dịch có nói!

“Tích thiện dư khánh, tích ác dư ương” (làm lành thì vui, làm ác gặp nạn).

Kinh Thư cũng nói:

“Thiện ác chi báo đồng hô ảnh hưởng” (Quả báo của thiện ác, giống như vang theo tiếng, bóng theo hình)

Thế nên lúc văn võ thành khang, mà việc trị đạo được yên bình. Vào hai đời Tần, Hoàng đối xử tàn khốc với dân chúng trong nước. Do đây mà lộc nước ngôi vua chẳng bao lâu bị đứt đoạn, sách vở nói nhiều há lại quan hệ tới vận số. Huống chi Phật được xưng tụng là đấng điều Ngự, tôn quí nhất trong ba cõi. Tăng được gọi là phước điền, bốn loài sanh đều tôn trọng. Lẽ nào có sự cung kính khát ngưỡng mà phước lại không có, còn hủy diệt tiêu trừ lẽ nào không vời lấy tai họa. Trước đã lược qua sự báo ứng đối với bọn tà đạo. Khiến cho người nghe hiểu mà không bị lầm lạc. Như bọn Văn Tuyên, Kiến An, cùng dòng với Ngô Vương, Tề Hậu và cùng với Thác Bạt, Vũ Văn, Hách Liên, Tôn Hạo. v.v… chứng tích về thiện ác truyện ghi đầy đủ, rộng như các việc chứng nghiệm, cảm ứng đã nói. Vả lại thiện ác lý số đều rõ ràng, khuôn phép lưu truyền treo cao như mặt trời mặt trăng, đủ khiến cho người làm ác thấy đó mà tu tỉnh, kẻ hèn yếu biết mà trở về. Thấy người hiền đức suy nghĩ mình phải sánh bằng; mê lầm tự hiểu.

Pháp Lâm chỉ nói lại một phần nào đó mà thôi. Lời nói cạn cợt không thể bày hết ý được. Cho nên nay Thánh Thượng khâm minh, tâm trở về nẻo giác. Đo vườn Trúc mà xây dựng phạm vũ. Đốn rừng cây Thái tử Kỳ-đà mà lập thiền am, tạo tôn tượng Vô Trước mà hàng phục

chúng ma. Ân đức sâu rộng đến bờ Mã Minh, đạo trùm đủ cả gò Long Thọ. Phàm làm người ai mà không được thấm nhuần ân đức, Pháp Lâm há dám vọng bày hư dối yêu nghiệt mà làm lầm hại cho nước nhà. Chỉ vì đối với bọn Trọng Khanh, mà soạn ra luận này.

Đức Uy v.v... lại hỏi:

Phần thứ tám của luận có nói rằng: Có ra các đạo tà giáo là thật có vậy, như nai ngựa hình thù khác nhau, người Tần thì tạo ra các hình chất dị kỳ. Tục lệ của người Lỗ thì mê lầm hình dung. Muốn mở bày cho người sau, biết được các điều luống dối. Nhưng “Tử khí phù Quan” Y Hy khơi dậy chỗ sâu xa của hai thiên, trâu xanh ra khỏi phạm vi, Lão Tử trình bày chỗ vi diệu trùng huyền. Vì thế Cảnh Văn nhà Hán, tu trì không biếng nhác, vua ta là người nối gót, phải tự nương theo mà thực hành. Nay bèn hủy báng cuộc sống phù hoa ở cõi này. Xem xét sự gian dối cho nên nhà Vũ thấy đây mà rơi lệ.

Nay Thánh thượng thần mưu, đạt được bốn thông ở nơi sáu hợp. Đem đạo cả soi sáng khắp nhân gian. Bỗng nhiên loài nai ngựa làm hại chốn thần minh. Loài Lân xạ ghen ghét bậc hiền triết. Như vậy thì ai mà nhẩn được, ai có thể dung hòa được.

Pháp sư đáp rằng: Lâm có nghe!

Ngựa trắng đi về hướng Đông. Tam Tạng từ đây mà sanh ra, trâu đen đi về hướng Tây. Nhị Thiên từ đây mà hưng khởi. Hoặc mở rộng đạo nhiệm mầu để hóa độ dân chúng. Hoặc nói tỏ không không mà cứu vật. Nghiệm xét dấu tay trong đồ điệp thì có thể biết. Cho nên mở mang hiển tông rốt cùng cũng ở đời này. Đạo Phật phiên dịch thời đại rõ ràng. Văn sử điển chương lưu lại đầy đủ cho lê dân không còn mê lầm. Còn sách vở Đạo gia thì không rõ ràng. Duy có Nhị Thiên của Lão tử thì đích thân Lý Đam mở mang. Còn các kinh giáo khác thì chế tạp rất phàm tình. Vì sao? Vì thời Tiền Hán có Vương Bao soạn ra Đổng Huyền Kinh. Thời Hậu Hán có Trương Lăng soạn Linh Bảo Kinh và sách của Chương Tiếu Đẳng Đạo có hai mươi bốn quyển. Đời nhà Ngô có Cát Hiếu Tiên soạn ra Thượng Thanh Kinh; đồng thời có Đạo sĩ Vương Phù soạn Minh Uy Hóa Hồ Kinh. Lại có Bão Tĩnh soạn Tam Hoàng Kinh, về sau đổi thành Tam Thanh Kinh. Đời Tề có đạo sĩ Trần Hiển Minh soạn “Chân Thiệp Hư Kinh” sáu mươi bốn quyển. Nhà Lương có Đào Hoằng Cảnh soạn Đại Thánh Kinh và Chương Tiếu Nghĩa mười quyển. Về sau, thời Chu Vũ Đế diệt Nhị giáo, thì Tiền Đạo sĩ ở Hoa Châu là Trương Tân, được ban chiếu cho làm chức Thứ sử châu này.

Tiền Đạo sĩ ở Trường An là Tiêu Tử Thuận tên là Đạo Kháng

được chọn vào khai phủ giữ phong lệnh. Tiền Đạo sĩ Mã Dực, cùng với bốn người là bọn Lý Vận làm biệt giá ở Ung Châu. Niên hiệu Thiên Hòa thứ năm, các vị này đến chùa Thủ Chân ở trong cố thành ở Hóa Châu, nắm giữ hết kinh Phật rồi soạn ra Đạo gia ngụy kinh hơn một ngàn quyển. Bấy giờ người ở huyện Vạn Niên có người đòi trang hoang kiểu cách nhưng lại vụng về, chỉ làm trò cười cho người mà thôi.

Gần đây như vào những năm cuối niên hiệu Đại Đồng có Ngũ Thông Quán Đạo sĩ là Phụ Tuệ Tường, ba năm không nói, nhân đó liền đổi kinh Niết-bàn thành Trường An Kinh, đương thời bị câu thúc không cho đem ra khỏi cửa thành, người trong nhà thấy bên trong mặc áo vàng bèn giữ lại, phát sanh việc sửa đổi kinh điển. Việc bị phát giác bị Quan Thượng Thư Vệ Văn Thăng tâu lên triều đình; kẻ ấy bị chém ở ngoài cửa Kim Quang, bọn tai mắt cũng đều bị cả.

Lại ở trong “Tiếu Đạo Luận” của Chân Loan nói rằng:

Đạo gia vọng chú giải các sách của trăm nhà hiền triết, có ba trăm năm mươi quyển để làm Đạo kinh, lại làm “Huyền Đô Mục Lục” lại vọng lấy tên sách Nghệ Văn Chí, chú giải thành tám trăm tám mươi bốn (884) quyển làm Đạo Kinh.

Nói theo đây thì, đủ thấy sự luống dối vô cùng. Cho nên đời đời xuyên tạc luống dối quá nhiều. Người người ngụy soạn ra văn chương sách vở cũng không ít. Pháp Lâm lại xét, vào niên hiệu Chánh Quang thứ nhất (520) đời Hậu Ngụy. Hiếu Minh Đế vời Đạo sĩ Thanh Thông Quán là Khương Bân cùng với chư Tăng chùa Dung Giác cùng đối lu- ận.

Khương Bân vọng dẫn Khai Thiên kinh nói rằng:

Thiên sư Trương Lăng soạn ra kinh này. Minh Đế mới sai Quan Thái Úy Đan Dương là Vương Tiêu, quan Tán Kỵ là Thường Thị Ôn Tử Thăng v.v… Tất cả là một trăm bảy mươi người, cùng bàn luận rằng:

Lão Tử chính đã soạn Văn Ngũ Thiên. Đem dấu ở sa mạc mà không nói. Chúng thần đã bàn luận Khương Bân đây quả có tội mê hoặc dân chúng.

Vua nói:

Khương Bân đã nói lời yêu hoặc, thì đem giam vào ngục đợi xử trảm.

Lại xét, vào niên hiệu Vĩnh Bình thứ mười bốn (năm72) đời vua Minh Đế thuộc Hậu Hán có Đạo sĩ Chử Thiện Tín cùng với sáu trăm chín mươi (690) người nghe Phật pháp truyền đến Lạc Dương bèn thỉnh cầu luận chiến. Rồi đem hết kinh thư của Đạo gia, hợp thành ba mươi

(30) bộ, bảy trăm bốn mươi bốn (744) quyển, tựu trung có năm trăm lẻ chín (509) là của Đạo Đức kinh còn hai trăm ba mươi lăm (235) quyển là sách của các nhà hiền triết.

Lại xét trong “Tấn Cát Hồng Thần Tiên Truyện” nói rằng:

Lão giáo có pháp làm tiêu lửa để độ đời, gồm có chín trăm ba mươi (930) quyển. Các sách phù thơ có bảy mươi (70) quyển. Tổng cộng là một ngàn (1000) quyển.

Lại xét, vào niên hiệu Thái Thỉ năm thứ bảy (472) đời Tống có Đạo sĩ Lục Tu Tĩnh đáp lời vua với Minh Đế rằng:

Kinh sách của Đạo gia gồm Dược phương chú Phù Đồ v.v… tổng cộng có một ngàn hai trăm hai mươi tám (1228) quyển, một ngàn không trăm chín mươi (1090) quyển đã được lưu hành ở đời, còn một trăm ba mươi tám (138) quyển thì vẫn giữ ở cõi trời.

Nay lại xét trong “Huyền Đô Kinh Mục Lục” nói rằng:

Theo Mục Lục của Lục Tu Tĩnh người Tống thì nay nên nói là có sáu ngàn ba trăm sáu mươi ba (6363) quyển v.v… hai ngàn không trăm bốn mươi (2040) quyển thấy có bổn này. Còn bốn ngàn ba trăm hai mươi ba quyển thì chưa thấy có bản.

Như thế xem xét tỉ mỉ lại các sự tích thì có thể biết, do sự gian dối này mà các sách sử bộc khởi ra nhiều. Nếu theo lời luận bàn của Tiêu Ôn, thì Đạo Đức kinh chỉ có hai Thiên, như so sánh với thời Hán Đế thì phải là bảy trăm (700) quyển. Theo thuyết của “Cát Hồng Thần Tiên” thì chỉ có một ngàn, theo mục lục của Tu Tĩnh thì hơn trước chín mươi quyển. Còn theo “Huyền Đô Kinh Lục” thì dời đổi rất nhiều. Trước sau đã khác nhau, đủ thấy các việc luống dối rõ ràng vậy.

Tăng thêm số quyển cho đủ thiên chương. Rồi y theo đó hủy báng kinh Phật, sửa đầu đổi đuôi. Hoặc tự bịa ra danh từ sông núi, mà xướng lên là “Tiên Động Phi Lai”. Làm sao để tự biết mà bậc anh hùng hiền giả không thấy. Xin hỏi các bậc Đạo Sĩ đương thời, xem xét hết các kinh sách soạn ra sau này, sách nào là Thiên Tôn nói thêm. Nếu phải của Lão Tử nói thì phải có chứng cứ thời gian, không gian. Ở niên đại nào, nước nào, năm nào, tháng nào? Nếu có căn cứ rõ ràng thì cho lưu hành. Nếu là nói dối thì phải đốt bỏ. Nay Minh Triều trị thế, che khắp trăm quan, Thánh Thượng ngự giá ứng triều cả ngàn năm, nên mới muốn rộng truyền ngũ giáo, dứt bỏ các sách yêu tà gian dối. Thuật lại chín trù, mở mang di huấn của yếu đạo. Nhưng vì bọn Hoàng Cân không hiểu biết chẳng rõ chân ngụy. Vì bọn đạo sĩ không phân biệt được phải trái. Cho nên mới mượn chuyện của người nước Lỗ để so sánh với người

nước Tần. Nếu voi rồng ngựa của trời đất mà có thể tung hoành trong trời đất. Lý hẳn không rõ ràng, làm sao bị trách.

Đức Uy, v.v... thu thập các điều Pháp sư trình bày, rồi đến ngày rằm tháng mười một thì làm cáo trạng đầy đủ tâu lên nhà vua. Nhà vua đích thân xem qua và hỏi:

Trẫm vốn nghĩ đến Lão Đam. Thời Đông Chu thì ẩn đức, cuối đời thì tiếp nối. Khởi nghiệp từ Lũng Tây, mở mang Đại Đạo thành Đạo Nguyên, tùy nghinh tiếp mà không đo lường được. Đàm luận điều thượng đức làm đức mẫu; thấy nghe nhưng không biết. Ôm cả bốn tượng để vận hành. Bao gồm cả nhị nghi mà nuôi dưỡng. Đã không được mà xưng vậy. Tin theo nhật dụng mà không biết. Trẫm sở dĩ tôn trọng Tổ phong là trên muốn nêu cao Đạo Nhất thừa, lấy căn bản để giáo hóa, Vì sao lại cho là ngụy tạo thầy trò, dối bày các việc trước sau, không nói thì chết, có nói thì sống.

Pháp sư đáp rằng:

Lâm nghe Sư kinh đối đáp với Văn Hầu rằng! Vua Nghiêu Thuấn chỉ sợ không nói. Vua Kiệt, vua Trụ chỉ sợ lời nói.

Lại có Đông Phương Sóc đáp lời Vũ Đế rằng:

Thần sống cũng nói, mà chết cũng nói. Nay Lâm theo lời dặn của vua Nghiêu vua Thuấn! Làm sao để được vô ngôn đây.

Lâm có nghe:

Thác-bạt-đạt-xà, đời Đường dịch là Lý Dân! Họ Lý của Bệ Hạ là mầm chứ chẳng phải là trụ cột dòng dõi ở Lũng Tây.

Còn xét họ Lý của Lão Đam do Mục mẫu sanh ra. Nếu căn cứ ở Lũng Tây đó đều là con cháu của hàng tôi tớ.

Vì sao trong Đôn Hoàng Bảo Lục nói rằng:

Đời vua Hoàn Vương năm thứ ba mươi chín, lúc rãnh rỗi vua cùng với các quan cả đêm luận bàn chuyện xưa nay.

Vua nói:

Cha của Lão Đam là người như thế nào?

Quan thái thú Thiên Thủy là Thác Tuy đáp rằng:

Cha Lão Đam họ Hàn, tên Kiền, tự là Nguyên Ty. Lưng gù hai chân khô đét. Ở trong thai đã không có tai, một mắt nhìn không rõ. Một mình đi xin ăn, tới năm bảy mươi hai (72) tuổi không có vợ, giao hợp với một người phụ nữ hàng xóm ở nơi đồng hoang mà sanh ra Lão Tử.

Lại trong “Vương Kiệm Bách Gia Phổ” nói rằng:

Họ Lý đó, từ thủy tổ về sau là Cao Diêu, làm lý Quan cho vua Thuấn, nhân đó mà lấy làm họ, xưng là họ Lý. Họ Lý sanh ra từ thời

Lão Đam vậy. Vì hạ sanh ông ở dưới gốc cây Lý nên mới lấy họ Lý. Đến thời Hán Thành Đế có Lý Ẩn chống cự triều đình nên bị giết chết. Đồ đảng dòng họ của người ấy bị bắt đến Trương Dịch giữa đường thì bị chết. Bọn nô lệ đem giữ ấn thọ mũ của người mà được làm quan. Cho nên họ Lý ở Lũng Tây được sanh khởi lên từ đây.

Lại, Lão Tử nói rằng:

Ta không dám làm người đi trước của dân chúng trong nước. Cho nên mới soạn ra lời di huấn Ngũ thiên.

Lại nói:

Không cạnh tranh với muôn vật; ở trong chỗ làm ác của mọi người, đã không cạnh tranh với muôn vật, lại không dám làm trước. Nhún mình mà suy tôn người. Mềm mỏng nhún nhường.

Trong Lão Tử Tây Thăng Kinh lại chép:

Ở Kiền Trúc có Cổ Hoàng Tiên sanh chính là thầy của ta, mãi mãi thường còn, ta nay cũng noi bước theo đó.

Lại trong Phù Tử nói rằng:

Thầy của Lão Tử hiệu là Thích-ca văn. Trong “Doãn Hy Nội Truyện” nói rằng:

Lão Tử nói! Vua muốn xuất gia, thầy của ta hiệu là Phật, giác ngộ cho tất cả chúng sanh. Hiện giờ đang thọ Thiên Đế thỉnh thực. Khi trở về sẽ truyền giới cho vua và các quan. Trộm nghĩ Thác-bạt đời Nguyên Ngụy, là vua ở Bắc Đại đến núi Xà-đạt-hệ-âm.

Trong Quý Chủng Kinh chép: Đem vàng mà đổi đá, đem lụa đổi lấy vải bố. Như bỏ vợ quý mà thông dâm với tôi tớ. Bệ hạ cũng như người này vậy. Bỏ Bắc Đại mà nhận lấy Lũng Tây.

Lại Lão Tử sanh vào cuối đời vua Chu là Cơ Quý (520 trước Tây lịch). Thích-ca đản sanh vào đầu nhà Chu, cách nhau hơn mười đời vua, trải qua hơn hai trăm năm; lấy đây mà suy nghiệm vậy; trước sau đều hiển nhiên; có thể khám xét rõ ràng ở nơi văn chỉ. Cúi mong Bệ hạ, hiếu sanh mà ghét sự giết chóc, không sát hại cả loài trùng cá. Cứu người nghèo khổ, ơn nhuần cả loài thảo mộc, đồng với đời Tam Hoàng chỉ dạy mà không giết. Đồng với thời Ngũ đế, có quân mà không ra trận. Nếu Bệ hạ lấy việc này mà giận dữ, thì trăm muôn lần cũng không đủ để thỏa tình. Nếu bệ hạ chứa nhóm ân đức hằng năm, thì một lời nói có thể để lại cho con cháu đời sau.

Lúc này, vua nghe liền nổi giận, trợn mắt lại hỏi Pháp sư rằng:

Trẫm nghe Tông tổ nhà Chu thề bỏ hết các dị tánh về sau. Tôn tổ trong người thân thật là do tiên cổ. Vì sao lại chạy theo chỗ dở mà

dứt bỏ hết hai đầu. Hãy dẫn chứng ra đầy đủ những lời tương tự, tội ác chồng chất so với đây còn nhẹ. Đem hết giấy bút để ghi lại thì vẫn không hết cái tội hủy báng Tổ tông, Tiên nhân của trẫm. Như thế này thì lý không thể tha thứ.

Pháp sư đáp:

Pháp Lâm nghe! Văn Vương là bậc đại thánh, Chu Công là bực đại hiền, nhớ việc xa xưa mà cẩn thận lúc lâm chung, vói lên trời cao cũng không đáp thì lòng hiếu để soi thấu cả thần minh. Tuy là có trong Tông tộc nhà Chu, mà nghĩa không tranh ngôi thứ. Vì sao? Vì hoàng thiên không gần gũi, duy có đức giúp mình. Người xưa theo lý mà không theo tình thân. Không tự ở trước ta mà cũng không ở sau ta. Không vì người sơ mà không ban thưởng, mà thưởng người có công. Không vì thân mà không trị tội. Trị những người có tội.

Cúi mong Bệ hạ! Đạo rộng khắp mà chiếu sáng rực rỡ, ân đức bao trùm muôn cõi. Đức độ che chở mà vẫn bình đẳng.

Bệ hạ nay nếu có giận dữ, thì Pháp Lâm này cam chịu tội phân thây. Hoặc giả như nhờ ân đức chở che vũ lộ của bệ hạ, tha cho toàn xương cốt, thì về sau có biện luận, truyền hơn hai trăm điều. Hỏi thì không nói, có thiếu cũng không ghi thêm.

Đến ngày hai mươi vua lại ban sắc rằng:

Ông soạn “Biện Chánh Luận” để phá hủy Đạo giáo. Nói niệm Quán Âm dù đao kiếm có chém chặt cũng không thương tổn, nay để có điều linh ứng. Trẫm gia hạn trong bảy ngày sẽ tha cho ông. Trong bảy ngày để cho ông niệm Phật. Đợi lúc hành hình xem đao có chặt thân ông được không. Pháp sư đã bị xiềng xích lại chịu các thứ bức bách, tro lạnh đất đầy khắp thân thể. Đến đêm thứ sáu, đang lúc quanh quẩn buồn bã trầm ngâm; nhìn vầng trăng sáng thì càng lặng lẽ, cảm khái kiếp phù sinh nương gởi, bỗng chốc rơi lệ, nhân đó mà làm thơ nói lên chí mình.

Mạng cỏ như sương rơi Sống Nhẹ như cánh buồm Thở than đêm trăng sáng Khó đồng với người xưa.

Pháp sư gạt nước mắt xướng thơ, rồi ngước nhìn trời mà than rằng:

Xưa Trâu Diễn bị cầm ở nước Tề. Yên Đan bị giữ ở nước Tần.

Đâu chỉ riêng có Pháp Lâm này, mới chịu cảnh dời đổi vô chừng này sao? Nói đoạn, Pháp sư bỗng thấy vị thần nhân thân cao hơn trượng,

mặc y phục trắng đội mũ, nhảy qua tường rồi nói với Sư rằng.

Đã có thể vong thân vì đạo, sao lại buộc phiền não. Ở chốn tối tăm mà giữ tâm đạo, thì bao lao nhọc sẽ không còn, nói xong thì biến mất. Pháp sư liền cung kính, gieo năm vóc sát đất, mặc niệm Tam tôn, trong tâm tự nhiên rỗng rang không còn lo sợ.

Đến sáng ngày thứ bảy vua ban sắc cho bọn Lưu Đức Uy đến hỏi Pháp sư rằng:

Nay thời kỳ gia hạn đã đủ, đến lúc phải hành hành. Ông niệm Quán Âm có linh ứng gì không?

Pháp sư đáp rằng:

Từ cuối đời nhà nhiễu nhương, bốn biển dậy sóng, dịch bệnh lan tràn, chiến tranh nổi dậy khắp nơi. Các tướng đem quân chinh phạt, còn các Quan nịnh, vua thì hoang dâm không lo việc trị nước. Giặc giã nổi lên che lấp hết vương lộ, chỉ cố giữ lấy mảnh đất ngoài biên ải. Thánh Hoàng ta khởi tâm điếu phạt, thống nhất cả thiên hạ. Xá bỏ hình phạt ở đô thị, đây chính là Quán Âm. Chôn cất hết thây chết ở đình chợ chẳng khác gì Thế Chí. Luận công so đất này, chính là bậc thượng thánh. Pháp Lâm này trong bảy ngày qua chỉ nghĩ đến Bệ Hạ.

Bọn Lưu Đức Uy lại hỏi Pháp sư rằng:

Trước đã vâng sắc, khiến cho Thầy niệm Quán Âm, vì sao lại không niệm, mà nói chỉ nghĩ đến Bệ hạ.

Pháp sư đáp:

Lâm có nghe! Quán Âm thánh thường soi xét, biến hiện thân hình trong sáu đường. Trên trời, dưới đất đều làm khuôn phép, Thánh Thượng là bậc văn tư thông biện sáng suốt khắp cả trời biển. Cửu di (tru di sáu họ) vâng giữ chức, hình phạt tám biểu đều rõ ràng. Vua Thánh, bề tôi thì hiền tài thật không uổng soi sáng. Nay Bệ hạ nuôi dưỡng người dân như con, như trong kinh ấy chính là Quán Âm. Đã có sự linh ứng phù hợp nhau, cho nên Pháp Lâm chỉ nghĩ đến Bệ hạ. Chỉ vì Lâm này soạn luận để biện chánh tà. Cho là phù hợp với sách sử, một câu sai sót, mà cam chịu gia hình. Nếu Bệ hạ thuận trung thuận chánh, thì Lâm này sẽ không mất một mảy lông, nếu Bệ hạ lạm hình kẻ vô tội, Lâm này cũng chịu chết.

Bọn Đức Uy v.v... viết sớ tâu lên vua, vua đọc xong rất vui, cho mời Pháp sư vào hỏi:

Trẫm đã xem bài văn của Thầy đều cùng với Lão giáo, mà phát ra ý Phật mà đạo Phật thì kém còn đạo Lão thì hơn, nay trẫm chưa hiểu, Phật lớn, Đạo nhỏ. Không phải không rõ điều này. Nên nói hết những

điều hơn kém, để không còn nghi hoặc.

Pháp sư tâu rằng:

Tâu Bệ hạ! Lâm này nghe nói: Bậc diệu giác, thân thường trụ vốn không có sắc tướng, vì chúng sanh nên để lại dấu vết hình nghi. Cảm ứng với Hồng chung mà tùy âm thanh có lớn nhỏ, ứng với gương sáng mà cùng muôn vật tươi tỉnh. Nhưng do đạo quan nhị thiên lý vượt hơn trăm họ. Khuôn phép trước mắt mà khó lược nói hết. Cho nên Quan thái phó thời Hậu Hán là Trương Diễn nói ở Nam Nhạc với Đạo sĩ là Hạt Thiện Tín rằng:

Phàm giáo pháp ở bên Tây Vực, là do đấng Pháp Vương nói ra, độ khắp sáu đường, nhuần thấm cả hàm linh. Nếu ông có thể bỏ vọng về chân, gắng tâm học đạo. Còn như không tôn kính phụng trì, có thể gọi là luống độ cả trăm năm. Vô công mà trôi qua. Nếu ông xem thường không tôn kính, cũng có thể chuyên tâm nơi Hoàng Lão. Hoàng Lão tuy không phải là Pháp Vương, thì cũng là tuyển tập của bậc Thánh đời trước. Tuy đồng ngôn hạnh sâu xa của các nhà hiền triết, gá tánh vào nhà vô vi đạo đức. Xưa Hiếu Cảnh Hoàng Đế thường tu hành không mõi mệt, Đạo giáo do đây mà hưng khởi. Các bậc trưởng thượng của trăm nhà hiền triết đều nghĩ kinh Phật là thứ yếu. Đến như Mao Thành Tử, Liệt Tử, Tuệ Tử.v.v… Đều theo học đạo tự nhiên tiêu diêu ngoài cảnh trần. Cũng cho Hoàng Lão là thứ. Ong có thể hâm mộ chăng?

Lại có Ngô Thượng Thư Lệnh Hám Trạch, nói với Ngô chủ là Tôn Quyền rằng:

Thần xét biết Phật là đấng Pháp Vương vô thượng, các thánh đều nương về. Lại giáo hóa tất cả muôn các loài chúng sanh Thật là sâu rộng như biển lớn, không thể xen lẫn với tà giáo khác. Soi sáng khắp nơi mà không mặt trời mặt trăng nào so sánh được.

Xúc cảnh thì hóa duyên, gặp vật đều được nương nhờ. Ở trong cõi trời, cõi người mà được tôn quý tự tại. Giả như trời có công che chở, đất có công mang vác, đều do các Đức Phật xây dựng mà tạo nên như vậy. Thần lại trộm nghĩ suy tầm, như Khổng Khâu nước Lỗ đó là bậc anh tài giỏi giang, thánh đức không ai bằng, đời gọi là Tố Vương, soạn ra kinh điển, lấy đây để huấn thị mọi người trong thời Chu Mạt; dạy dỗ nhân dân lúc cuối mùa. Đem đến cho Nho giáo sự khởi sắc xưa nay. Cũng là đạo ẩn thế an nhàn, như Hứa Thành Tử, Quảng Thành Tử, Nguyên Dương Tử, Quyên Tử, Tuệ Tử, Trang Tử v.v… Kinh sách của trăm nhà hiền triết đều tu tiên tự luyện ở núi non an nhàn vắng lặng, giữ tâm thông thái, học đạo đạm bạc. Mọi việc đều trái với khí tiết nhỏ lớn của

nhân luân. Cũng không phải phong cách an đời, dạy người. Thế nên người xưa thường không theo, bởi nghĩa đây vậy.

Đến thời vua Cảnh Đế nhà Hán, khảo sát cả trăm nhà hiền triết, vì Hoảng Tử, Lão Tử nghĩa thể sâu rộng, trong ngoài đều sáng tỏ thấu đạt cho nên đổi Lão Tử thành kinh; mới lập ra Đạo học, vua ban sắc cho trong triều ngoài nội đều đọc tụng kinh này. Nếu đem hai nhà Khổng, Lão ra so với Phật pháp, thì thật là cách xa vậy. Sở dĩ như thế, là do Khổng giáo thiết lập giáo lý, đều theo pháp trời mà chế dụng, mà không dám trái mệnh trời. Còn các Đức Phật lập giáo, pháp trời đều vâng làm, không dám trái với Phật. Nói theo đây thì, thật chẳng thể so sánh.

Ngô chúa nghe điều đó, mới hỏi Hám Trạch rằng:

Ông học rộng thông hiểu mọi chuyện, nên nay phong cho ông làm Thái phó cho Thái tử, lại lãnh thọ chức Thị Trung Thượng Thư như xưa.

Vào thời Lương Vũ Đế, cho hội Tam giáo lại rồi làm thơ rằng:

Tuổi nhỏ học Chu, Khổng

Thông hết cả sáu kinh

Trung niên xem sách Đạo

Có tiếng và không tiếng

Tuổi già xem kinh Phật

Như trời giữa các sao

Lại xét trong Đại phu Tống Quang Lộc nói rằng:

Việc ba đời của nhà Phật, tin mà có chứng cớ. Muôn hạnh đều trở về không. Há là so với chín kinh bác học của trăm nhà hiền triết? Dù là Nghiêu, Thuấn, Chu Khổng, Lão Trang cũng không thể hơn được.

Lại trong Mâu tử luận nói:

Sự giáo hóa của vua Nghiêu, Thuấn, Chu, Khổng, Lão Thị, so với Phật, dụ như nai trắng sánh với kỳ lân.

Lại, vào đời Hậu Chu có Vương Tụ Đình nói rằng:

Nghĩa của đạo gia thì như thân thể mà xả bỏ hết sự thông minh, bỏ cả nghĩa nhân, lìa xa hình trí. Bên Tây Vực có giáo lý của Thích Ca, thấy khổ mà dứt tập, tu đạo chứng diệt, rõ suốt nhân quả; lìa phàm chứng thánh. Đây chính là chỗ cùng cực của giáo lý.

Lại ở trong sách “Giam Ngu Thế Nam Đế Vương Lược Luận” có nói:

Nghĩa của Lão Tử thì cốc thần bất tử, huyền đạo lại còn mãi. Nhìn thấy sống lâu mà nương rồng cỡi hạc. Còn giáo lý của Thích-ca hữu, không đều chẳng dính mắc, nhân ngã đều quên. Ra khỏi sanh tử mà trở

về vắng lặng. Đây là bàn về hình tượng bên ngoài. Vả lại dấu vết hơn kém, huấn thị lại như thế, mà dẫn đến sự lớn nhỏ cũng từ đây.

Tâu Bệ hạ! Trước khi chưa có chiếu chỉ thì Phật lớn, Đạo nhỏ. Sau khi ban chiếu rồi thì Đạo lớn, Phật nhỏ. Lớn nhỏ hơn kém nghĩa chính là đây vậy.

Cúi mong Bệ hạ là bậc chí đức thông thần, ban ân đức đối với tăng lữ. Đạo nghĩa gần như cực thánh. Mặt trời mặt trăng soi sáng nơi huyền môn, tiếng vang trần thế. Chỉ có Pháp Lâm mạo phạm dám thuật lại cựu chương làm phiền lòng Thánh Thượng.

Vua thấy Pháp sư đối đáp trôi chảy thì truyền lệnh tha về. Bấy giờ, có Quan Hiến Tư tâu rằng;

Pháp không thể bỏ qua, nước có luật hình. Tội chê bai phạm thượng, đáng xử trị.

Vua nói:

Pháp Lâm tuy chê bai Tổ Tông của trẫm, không phải là không có chứng cứ. Nay đặc xá cho tội trạng. Đày ra Ích Bộ làm tăng.

Pháp sư được thả về, trong lòng không tự vui bèn làm bài “Điệu Khúc Nguyên Thiên” để bày tỏ chí của mình.

Thơ nói rằng:

Vì đạo trời rất âm chừ

Sự ngang trái bao đời

Khiến cho Khuất Nguyên lòng trung chánh chừ

Mà được thả về

Nịnh thần dua nịnh chừ

Ngôi vị hiển danh

Lời thẳng không kiêng kỵ chừ

Thì gặp tai ương

Ngọc chưa giũa còn ẩn trong đá chừ

Đá yến làm châu báu

Tây thi sắc đẹp mà bất hạnh

Mô Mẫu trông thấy

Nhủ lòng nghĩ nhớ Khuất Nguyên chừ

Học thức sâu rộng

Quân vương chẳng xét

Lòng trung chánh chừ

Nghe lời nịnh thần vu báng

Đuổi ra khỏi nước chừ

Tự hôn mê che đức

Yến Tô bỏ nơi hoang dã chừ

Muôn vật sinh sôi

Chim kêu ở trong rừng chừ

Phượng loan ẩn dấu

Lang Sói tung hoành khắp ngã chừ

Lân Phụng dấu mình

Chim muôn còn muốn nhớ ân đức chừ

Bị phá tổ mà bay cao

Kỳ Lân còn vui với đạo chừ

Thấy bất nhân liền bay đi

Lời trung can ngăn không lọt chừ

Ky Tử giả điên

Đỗ Bá dùng lời ngay chừ

Đều gặp tai ương

Tỷ Can chánh trực bị mổ tim chừ

Ngũ Tử Tư lòng trung mà bị móc mắt

Khuất Nguyên thanh bạch chừ

Trầm mình nơi sông Mịch La

Bấy giờ chư tăng ở Kinh Ấp nói với Pháp sư rằng:

Không thể yên tĩnh tu duy, tinh thần lắng đọng, cầu thoát sanh tử, mà soạn “Phá Tà Biện Chánh” phạm tội với triều đình. Khiến cho chúa Thượng nổi giận, Thích giáo bị lật đổ. Nếu ông trình bày rõ ràng thì đầu đến nỗi phải bị đày đến Kiến Nam. Nếu có công với Phật pháp thì đâu bị lăng trì như thế.

Pháp sư nghe lời này bèn nói với các bạn đồng tu rằng:

Pháp Lâm nghe rằng vua lo buồn thì thần nhục, vua nhục thì thần vong. Bài dịch nói chư tăng là gã đầu trọc, Phật là quỷ nước Hồ. Nghe lời này khó ai mà chịu được. Đến như bực Đại đức như mây, danh tăng như mưa, dù dắt dẫn bốn hàm tám tạng. Tôi đem bút văn để luận biện, luống giải Tam thừa ngũ bộ thì đặt lời nói ở chỗ nào! Pháp Lâm này không lượng mình tài sơ đức bạc, mà muốn buộc lấy giềng mối; nên mới sưu tầm sách xưa mà biên tập lại. Để cho người hiểu được mà bỏ hết lời tà mị. Người tin thì biết rõ lớn nhỏ, chân ngụy mà theo.

Khi vua ban sắc cho Pháp Lâm về Ích Bộ; cũng thành ra phạt tội.

Đối với Pháp Lâm, Phật pháp ngày nay vẫn được bình yên, đây đâu gọi là đảo ngược. Xưa, Khuất Nguyên bị lời sàm tấu mà trầm mình xuống sông; há là chẳng phải vì lòng trung. Biện Thị hiến ngọc mà bị gia hình. Ai nói là lầm lỗi. Đây là do gặp thời vua biết dùng hay không

biết dùng. Khuất Nguyên nhờ trầm mình, nên khúc ly tao mới được thanh hành. Biện Thị bị gia hình mà Liên Thành còn vật báu, nhưng dòng nước xanh thước tròn há lại không oán hận. Người đời thật không hiểu ta vậy.

Nói xong, thì để rơi vài giọt lệ, nhân đó mà làm thơ rằng:

Bẩm thừa chí Khuất Nguyên

Không thử lòng ngư phủ

Hỏi rằng gặp thời chuyển

Đáp là thẳng như dây

Ngâm xong nghẹn ngào rơi lệ nói:

Pháp Lâm cũng không gặp thời nên nay bị đày về Nam, ít gặp các bậc hiền đức. Chỉ gởi lại lời thơ để xét việc sanh tử. Bấy giờ, các Đạo tục đều đến đưa tiễn, đông đảo khắp chốn kinh kỳ, đều kính trọng như thần minh. Pháp sư từ biệt mọi người lên xe đi, lại làm thơ rằng:

Phi ý thì chẳng tội

Lìa bạn lại lìa thân

Núi sông cách muôn dặm

Nhọc nhằn thân bảy thước

Du hồn nơi đất Sở

Lòng riêng nhớ cõi Tần

Chẳng phải kẻ biết nhau

Ai thương tử biệt người

Tháng sáu mùa Hạ năm Đinh Mão, Pháp Lâm chùa Bồ-đề ở Bách Lao Quan, vì bị bệnh lỵ rất nặng không chữa được. Lúc gần lâm chung thì than rằng:

Đại trượng phu mang thân bọt huyễn này, có niềm tin mà vô dụng, quán sát như sương sớm. Thật là đáng chán! Vốn muốn tử đao để lập thân, mà không được toại chí. Khóc Phượng thương Lân, lẽ nào lại không buồn thương.

Nói xong thì thị tịch, đó là ngày hai mươi ba tháng bảy mùa Thu niên hiệu Trinh Qúan thứ mười bốn. Thọ sáu mươi chín (69) tuổi, Tăng tục lo an táng, như an táng cha mẹ, chôn Ngài trên núi Đông Sơn, xây ngôi tháp trắng cao. Hành lữ qua lại viếng thăm đều thương tiếc. Dân chúng khắp nơi biết đều rơi lệ. Nhưng Pháp sư nghề nghiệp vốn đã đầy đủ. Văn từ thế hiệu đều gọi là bậc Học hải. Hoặc đoán gió nhìn trăng mà ngâm vịnh; ngắm lan mùa Xuân, cúc mùa Thu. Thể vật duyên tình đều rất rực rỡ. Những sách Pháp sư bí mật làm lúc ở phương Nam, danh vang cả xưa nay. Bèn sưu tập văn từ của Pháp sư, để dẫn giải ra đây.

Nếu các việc thần diệu vô phương chẳng trù tính đo lường đến chỗ lý cùng cực thì chẳng có sự chuẩn mực nào mà có thể biết được chỗ thường đạo vô ngôn. Đây là bến bờ an ổn có thể nương theo đó mà ra khỏi sanh tử, đến nơi an vui giải thoát. Còn như các kinh sách về năm môn năm độ, giáo pháp Bán tự, nhất thừa, chín dòng trăm họ, ba động kiểm v.v… thì làm sao có thể dùng kinh vĩ của Khổng Tử để mở mang cơ đồ, há có thể đem hết tâm lực mà đạt được cảnh giới đó sao? Anh minh tài giỏi đời có được mấy người. Pháp sư thuở nhỏ học thông cả Tam luận, nổi tiếng khắp trong triều ngoài nội. Lớn lên lại giỏi hết các kinh sách, lưu tiếng xa gần, uy nghi trang nghiêm cung kính, khí tiết thông suốt sâu xa. Đem đạo lý cao siêu mà soi cùng xưa nay, tỷ như đất mùa xuân ẩn dụng mà hiển nhân. Như ngu như ngọng mà có công lực, ngoài tối mà trong sáng suốt. Cố nhiên trí có thể đồng với đại dương mà Đạo lại đầy đủ khắp cả cõi trời, người. Há đâu chỉ soi sáng ở chỗ sông núi mà thôi. Văn tình như thế, có điển chương mà không theo khuôn mẫu, rực rỡ mà vẫn có phép tắc, dụ như tám âm cùng tấu lên. Các dây năm màu đều tương ưng, Đạo hạnh thì thâu nạp chánh kiến đối với ba không, cứu vớt chúng sanh ở trong tám khổ. Học hạnh sâu xa mà tâm lại khiêm hạ, cũng giữ vẽ cung kính mà lại cao thâm. Thật là rường cột của họ Thích. Là bậc thiện nhân đầy nghi vũ vậy. Lại thêm cứu khổ phò nguy, trước người rồi sau mới tới mình. Trọng Phong Quang mà soi sáng cửa Thiền lâm ở nơi Sơn thủy, đem đạo pháp đến chốn xa xôi. Đem nguyện lực cứu giúp hết các loài chúng sanh.

Vào những năm cuối niên hiệu Khai Hoàng đời Tùy thì ở ẩn trong động Quỷ Cốc núi Thanh Khê, trên ngọn núi cao, mà che hết mặt trời, mặt trăng. Ở chốn cao mà nuốt hết mây gió. Giữa chốn không gian đem cỏ năm mầu mà đón rước. Đi trong tám thiền mà ngơi nghỉ. Vui trong tùng bách giữa khe xanh. Ăn cây trái, ở sơn động, đều chắp tay quy y, xoa đảnh hỏi đạo, kinh hành điềm tĩnh hơn mười năm trong chốn thanh tịch. Nhưng mà ở rừng núi vòi vọi hiểm trở, tùng bách bao la nơi hoang dã, theo gương người xưa. Ở chốn núi sâu hang rừng không người biết, Ngài liền soạn bài “Thanh Khê Sơn Ký” một quyển. Khi thấy lưu hành ở đời sách này, Thái Sử khiến cho truyền hịch. Người soạn bài này vì học nghiệp thấp kém, sự hiểu biết chưa đủ nên xuyên tạc cho bài của Pháp sư là đoản thiên, lăng mạ Chánh giác. Pháp sư vì lòng xót thương kẻ hậu côn, lại chọn ra bộ luận “Phá Tà” một quyển. Tuy biết bọn họ sàm tấu, dâng biểu lên triều đình. Ngựa tốt ngựa xấu cùng chạy trên đường ngàn dặm, cuối cùng thì sắc màu dù trong dù đục cũng được chia

dòng, trách gì bọn phàm nhân muốn làm thánh, kẻ tục lại muốn sanh với chân. Cho nên ngài mới dẫn văn chứng lý, chẳng phải Đạo giáo thì Nho, văn cú đều thâm sâu, ý chỉ thì nghiêm mật. Nên được truyền chép không cùng, lưu bố nơi đời, như vạch mây mà thấy được mặt trời, kẻ cùng mê mà gặp được đạo pháp. Sự soạn thuật của Pháp sư chính là phù hợp với tánh mà lại đúng lý. Vì bị đè nén nên phần nhiều đều bị sót mất. Nay xét lại thì còn các bài thi phú bia chí, những bài tán tụng châm ngôn, ký truyện, khải luận, và tam giáo hệ phổ, Thích Lão Tông Nguyên.v.v… hợp lại thành ba mươi quyển.

Pháp sư cùng với người giúp việc tình như nước bạc, nghĩa tợ kim lan tuy, cung các đạo tục có khác. Mà tánh tình đôn hậu. Hai vị biên chép, nối kết thành chương mục thứ tự, đều là những lời hay ý đẹp. Tiếng tốt vang xa, truyền khắp trong đạo tục, lưu bố xa gần.

Thích Ngạn Tông có lời khen kinh Dịch rằng:

“Đạo cực sanh lưỡng nghi, Lưỡng nghi sanh tứ tượng”. Lão Tử nói vô danh là nguyên thủy của trời đất. Hữu danh là mẹ của muôn vật. Nói đạo nói đức, luận hiếu luận trung. Đây là chỗ đạt đến những lời chí ngôn trong phương nội. Còn lời đại huấn của Phật giáo, ngoài sự nghe nhìn về tứ đức thường thân, trước là vì hình khí nhất như bất động. Vì muốn cứu giúp muôn loài mà gá thân ở nước Ca-duy, làm lợi ích cho chúng sanh cõi Diêm-phù, dựng cao cây đạo, Phật là đấng đã tịnh năm nhãn mà thông cả ba minh, đầy đủ sáu thông, mà viên thành muôn đức. Soi sáng ánh đạo vàng nơi thế giới Ta-bà, phóng hào tướng ở phương khác. Rung chuyển mặt đất làm kinh hồn mê chúng. Vang pháp âm mà kinh hãi muôn loài. Đầu tiên thì đem pháp vũ đến những nơi hoang dã, soi sáng hàng tiểu căn. Cuối cùng thì đem Đại pháp đến chốn Hạc Lâm, thấm nhuần cả đại thọ. Trong thời gian đó thì tam tà đều bị hàng phục. Bỏ hỏa cụ ở nơi chốn Thiền hà, mười loại đều quy tâm. Gội dòng trong ở nơi đất phước. Từ khi pháp âm vắng tiếng, mặt trời Phật cũng mất dần ánh sáng. Đại nghĩa pha lẫn với tà phong muôn phần dữ dội. Khi ấy thì có Đề-bà, Đồng Thọ, tiếp nối giềng mối đạo. Rồi ngài Long Thọ, Mã Minh giữ gìn đạo pháp. Đến khi vua nằm mộng cảm thấy được người vàng, rồi Tần Thái du tây. Ngọc Mã đi về hướng Đông, cùng với ngài Ma-đằng, Pháp Lan. Thì có chín tiên tả đạo cùng nghị luận ở kinh kỳ. Bọn Ngũ nhạc tà đồ cùng khuấy động triều đình. Lại còn khoe khoang văn điển cao siêu, muốn đem đom đóm mà sánh với trời xanh. Tiến cử cỏ bao cỏ tranh, Lan Công không thể sánh với Lục thao. Hướng gió ngậm ngọc mà được chở che bởi không huyền ngũ vân. Nơi sân sương

mù hóa đầy bảy chất báu. Lúc này kẻ bỏ thế tục theo đạo rất nhiều, người theo Đạo giải thoát như gió thổi bạt hết cỏ. Lúc này đạo pháp được mở mang, mặt trời Phật mới lên cao.

Bọn mục dã ngoại đạo không thể so sánh. Từ đó, danh tăng Kỳ thỉnh thoảng xuất hiện. Xem lại sách sử phả diệp; thì đạo pháp soi sáng khắp vùng. Lấy gươm trí mà tung hoành. Trên thì có Hiển Công, ôm pháp màu mà thẳng tiến, bẻ Khương Bân ở nước Ngụy, Thắng Lục Tĩnh ở nhà Tề, giúp thân vũ trong một đời, lưu danh tiếng cả ngàn năm. Vượt Đại Đường mà có dân chúng, vượt Tam Hoàng, qua Ngũ Đế. Mẹ vua Nghiêu, vua Thuấn mà con của Thành Khang. Ánh đạo soi khắp tám miền, vua đến muôn nước, mở mang lời dạy của Ngọc Cổ Pháp Lãi, làm cho mặt trời Phật lên cao, chiếu sáng gương vàng.

Bấy giờ, có Phó Lưu dùng lời vọng mị, nói pháp này cùng hỗ tương như môi với răng. Mà Pháp sư lòng nhỏ lượng cao, chí muốn cứu hết loài hung bạo. Cho nên sưu tập mọi điển chương để viết thành văn lý, treo cao cả mặt trời mặt trăng, đạo tục đều rõ ràng. Đem khí lành cho bốn sanh; chiếu trí tuệ trong ba cõi. Để cho đỏ lam phân biệt, tà chánh rõ ràng, nên mới mạnh dạn nói lên những lời chân thật. Tôi đã từng ở bên Ngài nghe được luận này, nghĩ đến công đức của người nên mạo phạm ghi chép lại. Còn như thi phú làm ra, trình độ bia ký biểu chương, lại bao gồm những văn hoa cao đẹp; phân biệt rõ ràng.

Chẳng phải đây từng nói rằng:

- Viết lại những lời của Phật thánh, ghi lại sách sử của Đấng Pháp Vương. Như đem thiên mạng soi sáng đại đạo, lại chở hết mọi điều thấy đem làm thật lục. Ngõ hầu đạo hạnh của người trước soi sáng cho kẻ hậu sanh. Cũng là bổ khuyết cho sử sách tăng già; để lưu lại ân đức của Pháp sư.

Đường Hộ Pháp, Sa-môn Pháp Lâm Biệt Truyện Quyển Hạ

(Hết)

Số 2052- Hành Trạng Của Tam Tạng Pháp Sư Huyền Trang Đời Đường

SỐ 2052

HÀNH TRẠNG CỦA

TAM TẠNG PHÁP SƯ HUYỀN TRANG

ĐỜI ĐƯỜNG

Pháp sư tên húy là Huy, tự Huyền Trang, họ Trần, là con cháu của Hán Thái Khâu Trương Trọng Cung. Quê ở Dĩnh Xuyên, sau dời về Hà Nam, cháu con do đó mà là người họ Hầu. Đời Cao Tổ có Quan Thái Thú Nguy Thanh Hà từng làm Sơn Ngụy chinh Đông tướng Quân ở Quận Nam Dương. Là bậc khai Quốc Công tổ được phong làm khang Tế Quốc tử Bác sĩ chuyển tư Nghiệp. Lại được chuyển làm Lễ Bộ Thị Lang. Vị này văn tuệ anh tài thanh khiết có nhã khí tiết tháo, lại sớm thông kinh thuật, thân cao tám thước, mày đẹp mắt sáng, áo bầu đai rộng, thích hình dung của bậc nho gia.

Sau lại dời về Giang Lăng. Khi nhà Tùy suy, bèn dứt hết ân oán trong lòng, kết chí ly trần, làm bậc cao sĩ trong đời.

Mẹ Ngài là người họ Tống, là con gái của Tùy Lạc Châu Trương Sử khâm. Pháp sư là con thứ tư, khi còn nhỏ đã thông minh hơn người. Đến năm hai mươi tuổi, dung biểu càng thêm trinh thuần, bậc cơ trí có khác, lại thông minh lanh lợi khác thường. Đây là do gieo trồng căn lành từ nhiều đời trước, nên sớm chán cảnh bó buộc duyên trần. Suy nghĩ về cửa huyền đạo giác ngộ. Đem đại nghiệp cứu giúp muôn loài, hóa độ tăng ni. Bấy giờ, có sứ nhân của nước Đại Lý là Trịnh Thiện Quả, có việc đi vào thành một lần thấy Pháp sư, liền nói rằng:

- Người này tuổi tuy nhỏ mà phong điệu cốt cách rất lạ, nếu là người xuất gia thì chắc chắn sẽ là rường cột của Phật pháp, nhân đó cho phép xuất gia, dừng nghỉ tại Đạo tràng Tịnh độ ở Đông Đô, bấy giờ

có Pháp sư Cảnh giảng kinh Niết-bàn. Sư nghe cầm giữ mãi bên mình quên cả ăn ngủ. Lại học Nhiếp luận của Nghiêm Pháp sư rất thích thú. Một lần nghe xong sau lại xem lần nữa, thì đều ghi nhớ không hề sót. Đại chúng thảy đều kinh lạ. Liền mời sư lên tòa giảng lại. Thế là sư giảng dạy kinh pháp mọi lẽ rất tường tận.

Tiếng tăm từ đây vang dội. Đó là năm mười lăm tuổi. Về sau nhà Tùy suy sụp, nhân dân ly tán. Sư bèn nói với người anh rằng thôn ấp tuy là của cha mẹ, mà thời buổi loạn lạc như thế, lẽ nào giữ để mà chết, nghe nói vua nhà Đường cùng dân chúng khởi binh khắp nơi, nay đang chiếm cứ Trường An, dân chúng trong nước đều theo về. Cha mẹ và người anh cũng nguyện đi theo. Ngài cũng đến đó. Bây giờ là niên hiệu Vũ Đức năm đầu (618). Lúc này nhà Đường mới sáng lập, nơi kinh thành cũng chưa có giảng đường.

Lúc đầu, vua Dạng Đế nhà Tùy có cho xây bốn đạo tràng ở Đông Đô, cho mời tăng ni khắp trong nước. Đến những năm cuối thì đất nước loạn lạc. Mọi người lo lắng nên phần nhiều đều dời đến đất Thục. Người biết pháp nghĩ rằng Đạo pháp sẽ hưng thạnh ở đây. Pháp sư thưa với anh là không có việc gì, xin đến đất Thục để thọ nghiệp. Người anh cũng đi theo. Trải qua nhiều hiểm trở mới đến được Hán Xuyên, gặp được hai vị Pháp sư Không và Cảnh, đều là bậc Đại đức ở đạo tràng, từ đó mà Ngài xin theo học. Sau đó thì đi đến thành đô, tuy là bạn đồng hành nhưng vẫn giữ lòng cung kính, tùy chỗ mà tham vấn học hỏi.

Khi đến Ích Châu, các bộ Nhiếp luận, Tỳ-đàm mỗi bộ đều giảng một biến. Các vị Đại đức cùng họp bàn, để xây dựng đạo pháp ở đây. Ngài càng ra sức giảng Nhiếp luận. Tỳ-đàm vì chí muốn mở mang đạo Thích-ca, rất kính tiếc thời giờ. Khoảng bốn năm năm, nghiên cứu thông thạo hết các bộ. Mỗi khi lên tòa thuyết giảng, thường có vài trăm người là bậc kỳ tài có thể lãnh hội được ý chỉ, mọi người đều tin phục.

Vị sư huynh Pháp sư, nhân đó mà đến chùa Không Tuệ ở Thành Đô. Tức là Pháp sư Trường Tiệp vậy. Pháp sư cũng là bậc tài giỏi phong thần. Thể trạng khôi ngô, mạnh mẽ, lại thêm tuấn tú. Mỗi khi đi ra ngoài thì mọi người bên đường ai trông thấy cũng dừng xe lại. Ngài thường giảng kinh Niết-bàn, luận Nhiếp Đại thừa, A-tỳ-đàm, lại thông cả sử truyện, và giỏi về lão Trang, được người đất Thục kính trọng. Quan Tổng Quản là Toản Công, Quan Thượng Thư là Vi vân khởi v.v… đều đặc biệt khâm phục.

Đến nổi mỗi lời nói ra đều ẩn kín nét phong lưu, tiếp vật độ phàm, văn sớ điển chương đều hòa quang vui vẻ, hợp với tình lý đạo tục.

Nếu có nói lời gì thì lý lẽ thanh tao, không hề vướng bụi trần. Đi khắp nơi mà vẫn thấu cùng lẽ nhiệm mầu, chí khí lại sâu xa. Tiếp nối đạo nghiệp của Thánh hiền, giữ gìn giềng mối đạo mầu. Đi giữa dòng đời mà vượt xa thế tục, chịu lắm phong ba mà ý vẫn không mệt mỏi. Gặp đại nạn mà khí tiết vẫn cao ngời, hiểu sâu mọi thắc mắc sâu xa của người xưa. Khai mở cho kẻ hiền chưa tỏ ngộ. Để lại công đức nhân nghĩa cho đời sau, làm khuôn phép cho người đương thời. Người noi theo chẳng phải là ít. Nhưng anh em hai người, ý đức thanh quy, khí chất hòa nhã lưu danh ở đời. Tuy ở chốn rừng núi xa xôi hoang vắng mà cũng có người biết tới. Năm Pháp sư hai mươi mốt tuổi, vào niên hiệu Vũ Đức thứ năm, Ngài ở nơi Thành đô thọ giới cụ túc, nhập hạ học luật, cùng các tông năm thiên bảy tụ, cũng soi khắp từ đây. Kinh luận của Ích bộ đều nghiên cứu tường tận. Thế nên lại nghĩ về kinh để tham vấn những yếu chỉ thù thắng. Nhưng vẫn còn ngần ngại, vì người anh cứ giữ lại, nên vẫn chưa toại ý. Bèn bí mật nhập với những người đi buôn sửa soạn thuyền buồm ba chiếc, ven theo dòng sông mà trốn đến Kinh châu, dừng lại tại chùa Thiên Hoàng. Chư Tăng tụ ở chùa này, đem văn nghĩa kinh luận từ lâu nay ra luận nghị rồi thỉnh Pháp sư nói lại, Pháp sư vì mọi người mà nói lại Nhiếp luận và Tỳ-đàm mỗi bộ nói ba ngày mới xong. Sau đó lại đi lên hướng Bắc, đến Trương Châu thưa hỏi các vị tiên đức. Yết kiến Pháp sư Đạm học luận Thành thật.

Lại đến Trường An, học luận Câu-xá với Pháp sư Nhạc, chỉ một lần thì hiểu hết mọi yếu chỉ, chỉ qua mắt là ghi nhớ ở trong tâm. Các vị Tôn Đức ở kinh thành, đều tìm đến thăm hỏi những chỗ dị đồng. Quan Bộc Xạ là Tống Công Tiêu là hai anh em, lại rất trân trọng kính mến. Rồi đến chùa Đại Trang Nghiêm, sư đến ra mắt các vị hiền tăng, sau bữa ăn thì nói pháp, giải thích rõ ràng các yếu nghĩa. Đem thánh điểm khảo nghiệm cùng tăng đồ, lý lẽ ẩn hiện có khác nhau, không biết theo lý nào. Ngài bèn thệ nguyện đến Tây Vực, để hỏi rõ những điều còn thắc mắc. Phân tích luận Thập Thất Địa, để giải thích các điều nghi. Đó chính là luận Du-già-sư-địa. Lại nói chuyện ngày trước có ngài Pháp Hiển, Trí Nghiêm, cũng là kẻ sĩ một thời, đều có thể đến cầu pháp, làm lợi ích cho chúng sanh, ta nên nối tiếp người. Bèn kết bạn với Trần Biểu, có sắc lệnh không cho đi. Mọi người đều trở lại, chỉ có Pháp sư không chịu khuất phục. Một mình tiến về phía trước, lại đi theo đường phía Tây rất nguy hiểm. Bèn tự xét lại tâm mình, hỏi han những điều khổ, các thứ điều phục, chịu đựng không lui sụt.

Sau đó mới đi vào tháp, mới bày tỏ ý mình, nguyện xin các thánh

thầm gia hộ, đi về đều không gặp chướng nạn, khó khăn. Lúc Pháp sư mới sanh ra, mẹ nằm mộng thấy Pháp sư mặc y trắng đi về hướng Tây.

Mẹ nói: Con là con của ta, bây giờ định đi đâu?

Đáp rằng: Vì cầu pháp nên đi. Đây chính là điềm báo trước về việc tạo lập giềng mối thánh điển sau này. Niên hiệu Trinh Quán thứ ba. Lúc sắp ra đi sư lại cầu điềm ứng hiện. Trong đêm đó nằm mộng thấy trên biển cả mênh mông có ngọn núi Tô-mê-lô cực kỳ rực rỡ trang nghiêm, ý muốn bước lên. Khi đó sóng vỗ dữ tợn mà vẫn không sợ, bèn quyết ý bước lên, bỗng nhiên thấy có đóa hoa sen đẩy hết sóng ra ngoài, hễ chân bước đến đâu thì có hoa sen đến đó, trong giây lát đã đến núi. Nhưng núi cao chót vót không thể lên được, rồi thân tự bay lên. Khi lên tới đỉnh, nhìn xem bốn phía đều rộng lớn bao la không có gì ngăn che, lấy làm vui vẻ bèn tỉnh dậy. Sau đó lại đi tiếp. Lúc này Pháp sư hai mươi chín tuổi.

Bấy giờ, có vị tăng Hiếu Đạt ở Tần Xuyên, đến kinh đô học xong bèn trở về quê, Pháp sư cũng cùng đi theo, lần lượt đến Qua Châu, hỏi thăm đường đến Tây Vực tốt xấu thế nào? Ai cũng nói ở đó toàn là cát, chứ không có đường đi. Sư cùng với nhiều người đi đường kết thành bạn lữ, xem phân trâu, ngựa và xương cốt để làm dấu. Khi gió lớn thì cát bay lên nên hài cốt cũng bị lấp bằng. Thường có gió nổi lên tạo ra các loại ly mị yêu quái. Đi về hướng Đông tây hơn tám trăm dặm lý muốn đi một mình nhưng không thể đi được, nên rất muộn phiền không biết tính sao? Bèn lễ Phật cầu nguyện. Nguyện có một người cùng đưa qua cửa ải. Tức là Ngọc môn Quan.

Ở phía Tây cửa ải này khoảng một trăm dặm có một đồn canh, dưới đồn canh có nước. Có tất cả năm đồn canh, ngoài năm đồn canh không còn lính tuần canh, đều là sa mạc mênh mông. Lại gặp và hỏi thăm một người Hồ, người này hứa sẽ đưa qua ải. Đến khi đi lại có ý thoái lui. Pháp sư cương quyết nên người này cũng đi theo. Đêm đến tới được bờ sông cách cửa ải khoảng hơn mười dặm. Ở trên thượng nguồn có cây Ngô Đồng. Người Hồ liền chặt cây để làm cầu, trải cỏ lấp cát để cưỡi ngựa đi. Khi qua được bên kia sông trong tâm ngài Huyền Trang rất vui mừng. Mỗi người đều trải đệm ra nằm nghỉ. Nửa đêm người Hồ thức dậy cầm dao đi tới muốn giết hại Pháp sư. Pháp sư cũng đã ngồi dậy niệm Phật, tụng kinh, người Hồ thấy vậy bèn trở lại chỗ ngồi. Một lúc, lại đứng dậy đi đến chỗ Pháp sư nói rằng: Theo pháp quốc gia, nếu riêng đối với người ngoại quốc thì tội danh rất nặng. Con đường của

năm đồn canh đối với trước, ai đi qua chắc chắn bị tội chết chứ không thoát được. Nếu chỉ một chỗ bị bắt lại thôi cũng là bị giết. Đệ tử cũng có gia đình, làm sao có thể đưa Ngài đi. Pháp vua không thể tránh được. Xin cùng thầy trở lại.

Pháp sư bảo rằng: Huyền Trang này chỉ có thể đi về hướng Tây mà chết, thề không trở lại hướng Đông mà được sống. Nay ông không đi được thì cứ trở lại, Trang sẽ đi một mình.

Người Hồ nói: Thầy phải theo tôi trở lại, nếu không khó tránh được tội. Pháp sư vì đã có lời trọng nguyện, giả như thân có nát ra tro bụi cũng không thể trở lại. Ngài liền đưa tay chỉ trời đất, trăng sao mà phát thệ. Người Hồ từ biệt quay trở lại, Pháp sư cùng ngựa tiếp tục đi tới. Khi trời tối, đến một đồn canh bèn múc nước cho ngựa uống. Bỗng chốc có cung tên bắn tới, có mấy mũi suýt trúng vào đầu gối. Ngài biết mình đã bị phát giác, vội vàng đi nhanh lên. Trên ngọn tháp canh có một người cầm lửa hỏi rằng:

-Ông là ai, định đi đâu?

Ngài liền cởi mũ để bày pháp phục ra rồi nói rằng:

-Tôi từ kinh đô đến. Muốn cầu pháp ở nước Ba-la-môn.

Người ở tháp canh đưa Ngài đến chỗ quan Hiệu úy. Quan Hiệu úy hỏi rõ các việc. Pháp sư trình bày lại tất cả. Mỗi lời nói đều rơi lệ. Vị Quan cũng động lòng mà rơi lệ theo, rồi nói.

-Thầy có thể vượt qua các tháp canh mà đi. Nếu được như sở nguyện, cũng là lợi ích cho nước nhà. Hôm nay nên nghỉ lại đây.

Thế là sắp đặt cho Ngài nghỉ lại. Sáng dậy thì làm cơm thiết đãi. Lại cúng dường lương khô vật dụng, Quan đưa tiễn hơn mười dặm rồi nói:

-Thầy cẩn thận qua các tháp canh. Qua khỏi tháp canh thứ năm có dòng suối Dã Mã, có thể lấy nước để đi. Pháp sư khi qua tháp thứ năm thì gặp gió cát rất dữ dội, không biết suối chỗ nào. Trời tối thì dừng bên dòng suối cát. Bước xuống chỗ nước muốn uống, thì tay đãi trên yên ngựa đều rớt xuống. Ngài đưa tay đỡ lấy một ít lương khô, còn các vật khác đều bị cuốn mất hết. Tư lương, vật dụng đi cả ngàn dặm giờ đây đều bị mất cả. Sự buồn phiền cũng không sao nói được. Sau canh ba rồi lại đi nữa, nhưng không biết đường, duy chỉ nhìn sao trời và mặt trăng ở hướng Tây bắc mà đi tới. Đến đúng ngọ ngày hôm sau, Ngài rất khát nước. Tuy còn một ít bột gạo nhưng khô không thể ăn được. Như thế trải qua bốn đêm năm ngày không có giọt nước thấm môi, người và ngựa đều rất khốn khổ không thể nào để đi tiếp được, Ngài liền nằm trên

cát, chỉ niệm thầm Quán Âm chứ không niệm ra tiếng được, hơi thở gần như muốn dứt. Đến đêm thứ năm, bỗng nhiên có ngọn gió mát thổi đến, sảng khoái vô cùng. Cơ thể hồi phục tỉnh lại. Ngựa cũng khỏe mạnh có thể đi tiếp, sư lại cương quyết đi được hơn hai mươi dặm nữa. Rồi cũng nằm xuống không thể nào đi tiếp. Đêm đó nằm mộng thấy một vị thần cao lớn bảo rằng. Đã cương quyết mạnh mẽ đi tới. Vì sao lại nằm ở đây, thế là trở đậy đi tiếp, con ngựa bỗng nhiên lại đi sang hướng khác, bắt quay trở lại nhưng không được. Đi khoảng hơn mười dặm thì gặp một cái ao, nước trong xanh mát mẻ, Ngài rất vui mừng liền bước xuống lấy nước cho ngựa uống, tự mình thì tắm rửa. Rồi lại lấy gạo bột cho ngựa ăn. Ở gần bờ ao cũng có cỏ xanh. Gần sáng thì người ngựa đều được ăn uống khỏe khoắn, lại đi thêm một ngày một đêm, khi nước sắp hết Ngài lại lấy nước đầy và cũng tiếp tục đi. Trải qua ba ngày mới đến nước Y-ngô. Ở hướng Bắc có sa mạc cũng lại gặp yêu mị, có ngày gặp khốn khổ gian nan vô cùng, qua được nạn rồi thì Ngài liền ghi lại sự việc. Khi đến nước Y-ngô, gặp được sứ giả nước Cao-xương, vị kia trở về cung tâu với vua có Pháp sư đến. Vua rất vui mừng. Sai người đem ngựa đi đón rước. Sư đến được nước Cao-xương, gặp nhau thì vừa mừng vừa vui. Vua muốn giữ Pháp sư lại. Nhưng Ngài nhất quyết đi về Tây Vực. Vua không cho phép, Pháp sư bèn nhịn đói tới bốn ngày, vì ý chí quá mạnh nên làm cảm động vua, nên vua mới cho đi. Mẹ của vua lại nguyện xin làm mẹ con, vua cũng nguyện làm anh em, nếu bằng lòng sẽ Pháp sư đi, Pháp sư bèn hứa, vua vui mừng thỉnh Ngài giảng kinh Nhân Vương, cùng làm thầy độ cho bốn vị sa-di. May pháp phục đến mấy mươi bộ. Vua sai quan đem để trên yên ngựa, rồi tận lực đưa tiễn. Vua lại đưa hai mươi bốn phong thư cho vua các nước Độ-quyết, Khả-hàn v.v… đem gởi theo hơn năm trăm tấm lụa, lần lượt đưa hộ tống, trong thư vua nói:

“Pháp sư là em của ta. Nguyện xin vua Khả-hàn thương sư như thương ta, giúp đỡ cho đến nước Bà-la-môn thỉnh kinh”.

Sau đó lại từ biệt ra đi. Khi đi qua Nha Sở đưa Hộ Điệp ra. Nhận thư thì vua Khả-hàn rất vui mừng, sai người đưa tiễn đi. Cuối cùng đến nước Ca-thấp-di-la (Cựu dịch là nước Kế-tân) cũng đều nhờ uy lực của vua Khả-hàn và vua nước Cao-xương. Trong khoảng thời gian đó trải qua nhiều núi rừng, núi tuyết biển nóng cửa sắt, nguy hiểm muôn phần. Lại gặp vua các nước cung kính đón rước không thể nói hết. Nước Ca- thấp-di-la, có vị Đại đức tên là Tăng Thắng giỏi về kinh luận. Pháp sư liền xin theo học chánh lý của luận Câu-xá và nhân minh, Thanh minh v.v… Kế đến học Đại Tỳ-bà-sa. Quốc vương của nước nước này thương

Ngài ra sức học tập mà không có kinh bổn, bèn cấp cho mười người làm người ghi chép, để sai việc sao chép và làm các việc khác. Ngài có cần gì thì đều cung cấp đủ. Học xong rồi lại đi về hướng Đông nam, đến nước Trách-già, đồng bạn môn đồ đi theo có hơn hai mươi người, cùng qua sông Chiên-đà-la-bà-già. Đi về phía Đông thì đến rừng Bà-la-xà thì gặp cướp. Những đồ y thực mang theo đều bị cướp sạch. Khi đi đến một ngôi làng thì mọi người cùng đi theo lại có được y phục. Lần lượt đi về phía Đông của nước Trách-già, ở đây có rừng Am-la, trong rừng có vị Bà-la-môn bảy trăm tuổi, nhưng vừa xem qua diện mạo chỉ cho là chừng ba mươi tuổi. Vị này rất thông hiểu Trung luận và Bách luận cùng Phệ-đà thư, lại nói là đệ tử của Pháp sư Long Mãnh. Ngài cũng dừng lại một tháng để học Bách luận. Lại đi về hướng Đông đến nước Na-bộc-để có Pháp sư Điều Phục, học các bộ luận “Đối pháp Hiển Tông Ly môn” v.v.... Lại đi về phía Đông đến chùa Na-già-la v.v... gặp Pháp sư Tào Nguyệt học “Chúng Sự Phần Tỳ-bà-sa”.

Lại đến nước Lộc-lặc-na, gặp Đại đức Xà-na-cúc-đa học kinh Bộ Tỳ-bà-sa Tát-bà-đa Biện Chân Luận, lần lượt đi đến nước Kiếp-tỳ-đà, lễ bái Thánh tích nơi ngày xưa, Phật đến cung trời Đao-lợi vì muốn báo ân mẹ, nên trong một mùa hạ nói pháp xong. Lại xuống nhân gian nói pháp cho đại chúng. Lại đến nước Nhược-cúc-xà gặp Tam Tạng Tỳ- tà-tê-na học sử Phật Tỳ-bà-sa, Nhật Trụ Tỳ-bà-sa. Từ đây đi về hướng Đông nam đến nước A-thâu-đà, lễ Thánh tích xong, đi đến sông Căng- già ở phía Đông. Hơn tám mươi người cùng xuống thuyền, muốn đến nước A-a-bang-mục-khư, ở hai bên bờ sông đều là rừng A-thâu-già, cây cối rất rậm rạp xanh tốt. Bỗng nhiên có hơn mười chiếc thuyền cướp đang khua chèo đi ngược dòng nước, một lúc thì trờ tới. Mọi người trên thuyền sợ hãi, có vài người nhảy xuống sông. Bọn giặc đưa thuyền vào bờ bảo mọi người cởi áo ra để tìm kiếm châu báu. Bọn giặc này trước có thờ Đột Gia Thiên Thần mỗi năm đến mùa Thu thì tìm một người, có hình tướng khôi ngô xinh đẹp để giết rồi lấy máu, để cúng tế thần cầu phước báu. Thấy Pháp sư thân tướng khôi ngô thì rất vui lòng. Thế là bọn giặc sai người lấy nước, vào trong rừng hoa, trộn bùn với đất làm đàn, rồi kéo Pháp sư lên đàn, sai vài người cầm đao đứng hầu. Vừa muốn đưa đao lên thì Pháp sư bảo rằng:

-Tôi từ xa đến cầu pháp có nhiều điều chưa học hết, nên lòng chưa toại nguyện, nếu đàn-việt giết đi thì sợ rằng không có phước.

Bọn giặc không chịu nghe. Pháp sư biết là không tránh được. Nên nói với họ:

Xin đợi một chút, xin đừng bức não, để cho tôi giữ chánh niệm, cũng là ân trạch của đàn-việt.

Thế là Ngài chuyên tâm hướng về tầng trời Đổ-sử-đa nơi Bồ-tát Từ Thị đang ngự. Trong tâm tưởng lúc ấy thấy như bước lên núi Tô- mê-lô, vượt qua một, hai, ba tầng trời thì thấy cung Đổ-sử-đa. Bồ-tát Từ Thị ngự trên Đài Diệu Bảo. Bồ-tát đang đi nhiễu quanh nước. Lúc này thâm tâm Ngài rất vui mừng, không biết là đang ở trên đàn, cũng không nhớ có giặc, các đồng bạn cùng đi theo, cùng phát lên khóc lớn. Trong khoảnh khắc thì gió đen nổi lên bốn phía làm cây gãy cát bay, nước dưới sông dậy sóng, thuyền bè bị lật úp. Bọn giặc sợ hãi hỏi những người đồng bạn của Pháp sư rằng:

--Vị Pháp sư này từ nước nào đến, tên gọi là gì?

Đáp rằng:

Vị này từ nước Trung Quốc đến, xin cầu pháp nơi đây. Các ông nếu giết chết, thì bị tội vô lượng. Vả lại, đã thấy hiện tượng gió sóng nổi lên. Đó chính là thiên thần nổi giận nên mau sám hối đi.

Bọn giặc kinh sợ nên bảo nhau tới lễ tạ và sám hối, cúi đầu xin qui y. Lúc này ngài Huyền Trang cũng không biết, giặc lấy tay chạm vào người. Ngài mới mở mắt ra, hỏi họ rằng:

-Đến giờ chưa?

Bọn họ nói:

-Chúng con không dám hại thầy, nguyện xin sám hối.

Pháp sư nhận lễ tạ của họ lại nói pháp rộng rãi, khiến cho mọi người phát tâm. Bọn giặc lần lượt được khuyến cáo, thâu hết khí cụ mà ném xuống sông, rồi đem y phục của cải trả lại cho bổn chủ.

Tất cả mọi người đều thọ năm giới, trời đất yên tịnh, không còn sóng gió. Bọn giặc rất vui mừng, đảnh lễ rồi từ biệt. Đồng bạn của Ngài càng thêm tôn kính, khen ngợi truyền nói những điều khác thường nên khắp xa gần đều biết tiếng, không ai không lấy làm lạ.

Từ đó, Ngài trải qua nhiều nước. Khi đi về hướng Đông bắc đến nước Thất-la-phạt-tất-để, xưa dịch Xá-vệ là lầm. Thánh tích ở đây rất nhiều, Ngài đều lễ kính. Lại đến thành Phệ-xá-ly, thấy ngôi nhà của Duy-ma-cật, cùng chỗ Phật hứa với Ma vương vào Niết-bàn, Ngài đều đến lễ bái. Từ đây lại đến nước Ma-yết-đà. Ở đây thánh tích cũng rất nhiều. Pháp sư dừng chân bảy ngày, lễ bái cùng khắp. Từ đây đi về hướng Đông nam, hơn bốn trăm dặm, đến chỗ cây Bồ-đề. chỗ này chu vi khoảng ba mươi dặm, thánh tích khắp nơi, Pháp sư ở lại tám, chín ngày để lễ bái. Đến ngày thứ mười, chư Tăng ở chùa sai bốn mươi vị

Đại đức đến đón ngài Huyền Trang đến chùa. Lúc này Ngài nghỉ đêm trong làng vốn là ngôi làng của ngài Mục-liên trước kia.

Sáng ngày, sau khi thọ thực xong, lại có hơn hai trăm vị tăng và một ngàn đàn-việt, đem cờ lọng và hoa hương đến đón rước đưa Ngài về chùa Na-lan-đà.

Khi Ngài đến thì cả chúng đều nhóm họp đầy đủ, Pháp sư cùng đại chúng ngồi xuống, khiến vị duy-na xướng lên là Pháp sư đã đến chùa. Trong chùa Ngài cũng được thọ dụng các vật sở hữu như chúng, khi chúng gặp nhau xong rồi, thì sai hai mươi vị có đức hạnh, đưa Pháp sư đến tham vấn ngài Chánh Pháp Tạng, tức là Pháp sư Giới Hiền. Vị này học rộng nhớ dai. Tất cả kinh sách của Phật và ngoại đạo đều thông suốt. Lại là bậc lão túc tối thượng. Năm đó Ngài đã một trăm sáu mươi tuổi, đại chúng đều tôn trọng nên không gọi tên, mà gọi là Chánh Pháp Tạng. Pháp sư liền vào ra mắt Ngài, khi đảnh lễ khen ngợi xong rồi, Chánh Pháp Tạng bảo Pháp sư và đại chúng ngồi. Rồi hỏi Pháp sư từ nước nào đến? Đáp rằng từ nước Trung Quốc đến, muốn đến chỗ thầy học Du-già và các kinh luận. Ngài Giới Hiền nghe xong rồi liền gọi đệ tử Giác Hiền bảo nói cho Pháp sư biết nhân duyên ba năm bị bệnh não loạn về trước. Ngài Giác Hiền thưa với Pháp sư:

-Cách nay ba năm Hòa thượng bị bệnh, tứ chi đều nguy cấp, bị bệnh như lửa thiêu dao cắt, trong tâm chán ghét thân này muốn không ăn uống để đi. Vào một đêm nằm mộng thấy một vị trời thân màu vàng ròng nói với Hòa thượng:

-Ngài chớ nhàm chán thân này. Thân chính là pháp khí, tu tập rất khó được. Đời trước ông là vua, vì làm não loạn chúng sanh, nên vời lấy khổ này, phải nên sám hối tự trách, lễ tụng hành đạo, rộng truyền chánh pháp thì nghiệp lụy mới tiêu trừ. Còn như muốn không ăn để xả bỏ thân này thì không thể được. Chết rồi cũng thọ thân, trở lại chịu khổ nữa. Giống như bánh xe xoay chuyển không dứt ba năm sau sẽ có vị Pháp sư từ Trung Quốc sẽ tìm đến đây học các kinh luận. Hiện nay đang trên đường đi đến, Ngài nên đợi, vì Pháp sư ấy giảng nói trao truyền giáo pháp. Khi vị ấy đắc pháp rồi sẽ lưu thông, truyền bá khắp nơi, nhờ công đức này mà tội của Ngài sẽ tự diệt. Ta là Mạn-thù-thất-lợi vì lòng thương xót cho nên đến bảo với Ngài, nếu y theo lời ta nói, thì từ nay về sau, những nạn khổ cũng sẽ tiêu trừ.

Nói xong liền biến mất, từ đó đến nay, Hòa thượng cũng dần được an ổn.

Ngài Chánh Pháp Tạng lại hỏi: Ông trên đường đi đến đây đã bao

lâu?

Đáp: Đã gần bốn năm.

Thấy giống với giấc mộng của Hòa thượng, nên càng tin tưởng, Pháp sư nghe rõ lời nói này thì vừa buồn vừa vui không thể kiềm chế được, liền đứng dậy lễ lạy tạ ân, nói ý của mình xong, từ tạ rồi lui ra. Đại chúng sắp đặt cho Pháp sư ở trong viện Ấu Nhật Vương.

Sau bày ngày cúng dường, Ngài trở lại ở trên thượng phòng của tầng thứ tư. Chư Tăng cung cấp vật dụng thêm, trong một ngày thì đem tới một trăm hai mươi cây la-diệp, hai mươi cây tân lang, hai mươi cây đậu khấu, một lượng long hương, một thăng gạo cung đại nhân và các loại sữa dầu, nhũ lạc, đường phèn…. Tất cả đều lo liệu trong một ngày, số người dùng không hết. Lại cung cấp một vị tịnh nhân Bà-la-môn, ra ngoài thì đi xe voi có hai mươi người theo hầu, miễn tất cả việc tăng, gạo cung đại nhân là loại gạo hạt lớn như đậu đen, khi nấu thành cơm rồi thì mùi thơm bay xa hơn một trăm bộ. Chỉ có ở nước Ma-yết-đà, các xứ khác đều không có. Loại này trồng rất ít chỉ có vua chúa, và các bậc Đại đức rộng biết pháp mới được dùng. Người khác đều không được nên gọi là “gạo cung đại nhân”. Khi ngài Huyền Trang đi đến các nước khác được kính trọng, đến đâu đều được như vậy. Pháp sư được an trí xong rồi liền đi về hướng về thành Vương-xá chiêm lễ Thánh tích, mấy ngày mới xong. Khi trở về Na-lan-đà, thỉnh Pháp sư Giới Hiền giảng luận Du-già. Thính giả cùng nghe có đến mấy ngàn người. Cứ như thế Ngài nghe Du-già ba lần, thuận chánh lý một lần, hai bộ Trung luận và Bách luận mỗi bộ ba lần và các bộ “Câu-xá”, “Bà-xá”, “Lục Túc A-tỳ- đàm” v.v…. Lúc ở nước Ca-thấp-di-la và các nước khác đã nghe rồi, nay chỉ tìm đọc lại các quyết nghi mà thôi.

Trải qua năm năm như thế, bất luận ngày đêm, khi Ngài nghe xong lại đi đến nước Bạn-lạn-noa-phạt-đa, tìm lễ các Thánh tích. Có một ngọn Cô Sơn, rất xinh đẹp. Trong núi có ngôi tinh xá, bên trong có tượng bằng Bồ-tát Quán Tự Tại bằng cây tử đàn, có nhiều sự linh nghiệm. Nếu ai có nguyện điều gì, dốc lòng đều được như ý.

Người giữ ngôi tinh xá này vì sợ bụi cát, nên làm lan can tường cách mặt ngoài mỗi bên mười bộ. Người có đến tán hoa thỉnh nguyện, đều phải đứng ở ngoài lan can này chứ không được vào. Pháp sư có tâm cung kính muốn đến đó để cầu thỉnh, Ngài mua các loại hoa, xâu lại thành tràng, đem đến cúng dường tượng, chí thành đảnh lễ xong rồi hướng về Bồ-tát phát ba lời nguyện .

Sau khi học xong ở đây bình an trở về bổn quốc, xin cho hoa dính

vào tay Ngài.

Nguyện đem phước đức tu trì đời này sanh về cung trời Đổ-sử-đa, được kính thờ Bồ-tát Từ Thị. Nếu được như nguyện, thì hoa này treo vào hai cánh tay Ngài.

Thánh giáo xưng tụng ở trong cõi chúng sanh, có một phần không có Phật tánh. Vậy Phật tánh đó, hôm nay con tự thắc mắc, không biết có hay không? Nếu có Phật tánh, người tu hành sẽ được thành tựu. Thì xin cho hoa này quàng trên đảnh Ngài.

Cầu xin xong rồi thì rải tán ba tràng hoa từ xa, thảy đều được như ý nguyện. Sở cầu đã mãn, lòng Ngài vui mừng vô lượng những người đứng bên cạnh thấy vậy cũng tôn kính, rồi cùng kết nhân duyên.

Từ đây, Ngài đi khắp các nước, đến vùng Nam Hải, xét tìm các thánh tích, tham vấn thiện hữu, tri thức. Lại đến nước Bát-phạt-đa có một số Đại đức, học nghiệp đáng noi theo, do đó bèn dừng lại hai năm để học các bộ, căn bản A-tỳ-đạt-ma, và luận Nhiếp chánh thập, luận Giáo thật, v.v… thuộc Chánh lượng bộ.

Sau đó trở về chùa Na-lan-đà tham lễ ngài Chánh Pháp Tạng, sau đó lại đến núi Trượng Lâm là chỗ của cư sĩ Thắng Quân Luận sư. Luận sư thuộc dòng Sát-đế-lợi. Tuổi nhỏ mà thông hết kinh sách trong ngoài, năm minh số thuật không có gì mà không xem kỹ, thường nương ở núi Trượng, dạy dỗ đồ chúng, giảng nói kinh Phật. Đạo tục xa gần đến nghe mỗi ngày đến mấy trăm người. Các vị vua chúa cũng thường đến lễ bái, rửa chân cúng dường, được phong thưởng thành ấp. Người đương thời gọi là bộ dị, Hán dịch là thực ấp. Pháp sư theo học luận Duy thức quyết trạch, luận Ý nghĩa lý thành vô úy, luận Bất trụ Niết-bàn, luận Thập nhị nhân duyên, luận Trang nghiêm kinh. Và nghe các luận Du-già, Nhân minh xong. Vào một đêm nằm mộng thấy chùa Na-lan-đà, phòng viện đều hoang phế, chỉ thấy vài con trâu qua lại, không có bóng dáng chư Tăng. Pháp sư từ cửa phía Tây đi vào viện Ấu Nhật Vương, thấy trên lầu cao ở từng thứ bốn có một người vàng, thân tướng xinh đẹp trang nghiêm, ánh sáng chiếu khắp hư không. Từ xa chỉ ra ngoài chùa nói với Pháp sư rằng: Thầy xem ở ngoài kia kìa.

Pháp sư liền nhìn ra ngoài, thấy thôn xóm ao ngòi rừng cây đều bị lửa đốt thành tro bụi cả.

Người vàng bảo rằng: Nay ông có thể sớm quay về. Chỗ này hơn mười năm sau, khi vua Giới Nhật băng hà, toàn cõi Ấn Độ đều hoang phế loạn lạc. Bọn người ác sẽ giết hại lẫn nhau, sẽ như chỗ này, ông nên biết điều đó. Nói xong liền biến mất. Pháp sư tỉnh dậy rất kinh ngạc

than thở, kể lại điều đó cho ngài Thắng Quân nghe.

Ngài Thắng Quân đáp: Ba cõi không an có thể biết như vậy. Bậc Thánh đã rủ lòng dạy bảo, không thể không y lời, những việc Pháp sư làm đều có Bồ-tát che chở, giúp đỡ.

Ngài đến xứ Ấn Độ, bảo mọi người biết, nhưng bị tiếp đãi giữ lại mãi. Ngài mới khuyến hóa về sự vô thường để trở về. Nếu việc làm không khế hợp với Thánh tâm, ai có thể hưởng lộc này mãi mãi.

Sau đó vua Giới Nhật quả nhiên băng, khắp nước Ấn Độ loạn lạc đói khổ như lời đã nói trước. Quốc gia sai người thi hành các việc đập phá chùa chiền như trong giấc mộng. Pháp sư ở tại chùa Na-lan-đà cùng với các vị Đại Đức lập ra tông Trung bách luận, bác bỏ các nghĩa của Du-già. Đem pháp ngữ của bậc Thánh làm luận, không bao giờ sai trái, chỉ vì người học không thông đó thôi, nhân đó soạn ra luận Hội tông, có ba ngàn bài tụng, Pháp sư Giới Hiền và tăng chúng thấy liền khen ngợi, cho là đáng được lưu hành.

Trước có Thầy của vua Quán Đảnh ở Nam Ấn Độ tên là Bát-nhã- cúc-đa làm sáng tỏ nghĩa của Chánh lượng bộ, bác bỏ bảy trăm bài tụng của luận Phá Đại thừa. Bấy giờ, vua Giới Nhật nhân đi đánh dẹp các nước có ngang qua nước Ô-trà, có cái Luận sư Tiểu thừa, rất bảo trọng luận này, lấy đó để chỉ bày cho vua, và thỉnh tranh luận với Đại thừa. Vua bằng lòng.

Thế là họ viết thư cho chùa Na-lan-đà thỉnh bốn vị Đại đức giỏi về các tông Đại, Tiểu thừa và các kinh sách của ngoại đạo đến đó để cùng tranh biện.

Ngài Chánh Giác Tạng bèn sai bốn vị: Hải Tuệ, Trí Giác, Sư Tử Quang và Pháp sư theo lệnh vua mà đến. Lại có ngoại đạo Thuận Thế cũng đến xin tranh luận, viết bốn mươi điều nghĩa treo ngoài cửa chùa. Pháp sư liền sai người ra gỡ và lập luận, kêu ngoại đạo cùng luận biện. Thẩm xét vua lại ba, bốn lần, Bà-la-môn không điểm nào nói được. Trước có giao ước, nếu thua sẽ chặt đầu tạ lỗi. Ngoại đạo xin y theo lời giao kết.

Pháp sư nói: Ta là Sa-môn họ Thích, còn không làm tổn hại đến loài côn trùng, huống là giết người sao?

Ngoại đạo rất vui mừng: Xin trọn đời làm người hầu. Người nghe ai cũng khen ngợi vui mừng, đều đến nước Ô-trà, để tham hỏi tìm hiểu những chỗ còn nghi đối với luận này, Pháp sư hỏi vị Bà-la-môn vừa bị hàng phục rằng:

-Ông có hiểu được nghĩa này không?

Đáp: Có hiểu, tôi gặp duyên lành đã từng nghe qua một lần, bèn hiểu hết ý chỉ.

Ngài bèn tìm những lỗi để dẫn nghĩa Đại thừa ra phá. Làm một ngàn sáu trăm (1600) bài tụng, đặt tên là “luận Chế ác kiến”. Ngài đem trình cho Đại sư Giới Hiền và đại chúng, thảy đều khen ngợi nói rằng:

-Lý này đạt đến chỗ cùng cực, làm sao có thể bẻ được. Pháp sư khéo làm được tông yếu này mới hàng phục Bà-la-môn. Tùy theo kiến giải của họ mà lập, ngoại đạo rất vui vẻ từ giã ra về. Ngoại đạo đi đến phía Đông Ấn Độ, nói về đức độ của Pháp sư cho vua Câu-thi-la nghe, vua nghe rất vui, sai sứ đi cầu thỉnh. Sứ vua đến thỉnh tới ba lần Ngài mới đi.

Khi ấy, Ngài muốn trở về nên mới sửa soạn mọi thứ, các Đại đức và đồ chúng đều khuyên Ngài ở lại. Sư nghĩ nay kinh luận này vẫn còn thiếu, bổn ý muốn lấy để truyền bá. Khi trình bày ý của mình. Quả nhiên không được cho phép.

Thế là Ngài bèn từ biệt, đem theo kinh tượng đến chỗ vua Câu- ma-la. Nước này từ trước đến nay không thực hành Phật pháp, phần nhiều chỉ tin theo ngoại đạo Bà-la-môn giáo, khi Pháp sư đến đây thì họ xin với vua cho luận biện để chứng nghiệm việc thắng thua. Pháp sư bèn dùng lời biện luận khéo léo, khai mở cho tà đạo, để họ thấy được sự tà mị, vua lại càng thêm kính trọng.

Vua thỉnh vấn rằng: Xin chỉ bày nguyên do công đức của các Đức Phật? Pháp sư vì vua mà thuật lời khen ngợi ba thân của Như lai làm lợi lạc chúng sanh, nhân đó mà tạo ra bài luận về ba thân có ba trăm bài kệ. Vua nghe qua vui mừng chưa từng có liền đảnh lễ thọ trì.

Vua Giới Nhật nghe Pháp sư ở nước Câu-ma-la thì ngạc nhiên nói:

-Ta thường thỉnh mà không đến. Cớ sao lại đến đó?

Liền sai sứ đến nói với vua Câu-ma-la đưa Pháp sư Trung Quốc đến đây.

Vua biết vua Giới Nhật rất kính luyến, bèn ra lệnh sửa soạn hai muôn xe voi và ba muôn chiếc thuyền đưa Pháp sư đến nước kia.

Vua Giới Nhật trông thấy Pháp sư liền đảnh lễ Ngài và rải hoa cúng dường, khen ngợi xong bèn thưa rằng. đệ tử trước có thỉnh Pháp sư

. Vì sao Ngài không đến?

Pháp sư đáp: Lúc vua thỉnh thì đang thọ học pháp chưa xong, nên không đến tham kiến vua được.

Vua hỏi: Thầy từ nước Trung Quốc đến nước kia, vua nước ấy có

khúc ca múa Tần Vương phá trần lạc, Tần Vương là ai? Lại có công đức gì mà được ca vịnh như thế.

Pháp sư bảo: Tần Vương là thiên tử hiện nay của nước Trung Quốc. Bổn quốc thấy quốc vương có Thánh đức, có khả năng trừ hung diệt bạo, che chở cho chúng sanh, nên ca vịnh Ngài.

Tần Vương là bậc Đại thánh. Vì trăm họ bỏ loạn làm chánh, nên muốn trùng an vũ trụ, chiếu sáng ba quang, sáu hợp mang ân, nên có khúc ca vịnh này. Vua nói: Bậc Thánh như thế, cho nên trời mới sai làm chủ muôn vật.

Sau đó, vua mời Pháp sư vào cung, bày các thứ cúng dường. Vua nói: Nghe nói Pháp sư soạn “luận Chế ác kiến” nay ở đâu? Pháp sư đáp: Ở tại đây.

Vua nghe vậy rất vui, nói với các môn sư v.v... rằng: Đệ tử nghe nói ánh mặt trời xuất hiện, áy mất ánh sáng của đom đóm. Các vị kia đem tông bảo của mình ra mà nói, đều bị Pháp sư phá hết, mà chư Tăng Tiểu thừa không dám nói lại.

Vua nói: Thầy lý luận rất hay, các sư tại đây thảy đều tin phục, nhưng sợ rằng ngoại đạo Tiểu thừa ở các nước khác, vẫn còn giữ ngu mê. Ở Trung Ấn Độ có thành khúc nữ, vì Pháp sư mà tổ chức pháp hội, ra lệnh cho Sa-môn, Bà-la-môn ngoại đạo trong toàn cõi Ấn Độ mở bày Đại thừa, khiến cho mọi người bỏ tà về chánh, như thế không lớn lao sao?

Trong một ngày phát lệnh, các nơi lại nhóm họp ở thành khúc nữ để xem Pháp sư Trung Quốc luận biện. Từ đầu mùa Đông đến tháng một, mới tới hội trường. Các Sa-môn, Bà-la-môn ngoại đạo, v.v... ở bốn phương đều kéo đến nghe áo nghĩa sâu xa, có đến mấy ngàn người. Vua trước đã cho xây dựng điện phòng có sức chứa hơn một ngàn người, bên trong có đặt tượng Phật, bày các loại hương hoa âm nhạc, thiết bày trai phạm, cúng dường xong thì thỉnh Pháp sư thăng tòa, nêu cao luận tông để cho mọi người luận phá. Trong mười tám ngày không ai dám hỏi gì. Vua khen ngợi, cúng dường Pháp sư ba muôn đồng tiền bạc, một muôn đồng tiền vàng cùng một trăm chiếu y bằng da.

Lại sai đại thần đem ca sa cho Pháp sư. Rồi cáo thị cho khắp nơi rằng:

-Pháp sư người Trung Quốc luận biện được thắng. Đến ngày thứ mười tám không ai dám hỏi gì, mọi người nên biết điều đó.

Mọi người rất vui mừng, vì Pháp sư mà đặt các danh hiệu tốt đẹp. Chúng Đại thừa thì đặt hiệu là Ma-ha-na-na-đề-bà, Hán dịch là Đại

chúng thiên. Tiểu thừa thì đặt hiệu là Mộc-xoa-đề-bà, Hán dịch là Giải thoát thiên. Các vị đốt hương rải hoa, lễ kính rồi ra về. Từ đây tiếng khen công đức vang khắp xa gần. Khi pháp hội xong, sư muốn trở về, vua giữ lại, lại xem hội đại thí bảy mươi lăm ngày, xem xong rồi từ biệt ra về. Vua ban cho một con voi lớn và vô số vàng bạc, Pháp sư chỉ nhận voi, chứ không nhận tiền. Vua Giới Nhật và vua Câu-ma-la cùng mười tám đại quốc vương đều rơi lệ từ biệt.

Pháp sư Huyền Trang đi theo hướng Bắc trở về, trải qua đủ các gian nan nguy hiểm, vượt qua núi Tuyết, Thông Lãnh, v.v. Trải qua

hơn ba mươi nước, rồi đến nước Vu-điền, dâng biểu thỉnh trình lên vua Vu-điền xin cung cấp ngựa xe. Đến Đôn Hoàng vào niên hiệu Trinh Quán thứ mười chín. Vào đầu mùa Xuân thì đến Trường An. Lúc ở Tây Vực thỉnh bảy pho tượng chuyển pháp luân. Sáu trăm năm mươi bảy bộ kinh luận, một trăm năm mươi hạt xá-lợi thân Phật. Hai mươi lăm ngày hộ tống kinh tượng, đến Hoàng Phước xong, thì vào ra mắt vua ở Lạc Dương. Ngày mùng một tháng ba vâng sắc trở về kinh đô, đến chùa Hoàng Phước phiên dịch và viết Tây Vực ký. Đến ngày mười ba tháng bảy vào mùa Thu niên hiệu Trinh Quán thứ hai mươi tiến đến dịch kinh mới và thỉnh vua viết lời tựa và dâng Tây Vực ký. Mong thần bút báo ứng thành kinh sách, thật là tốt đẹp. Trong sắc thứ nói rằng: Pháp sư túc duyên cao hạnh, sớm ra khỏi trần gia, vượt thuyền báu để lên bờ giác, tìm diệu đạo mà mở ra pháp môn. Mở mang đại đạo, rửa sạch các tội, thế nên khi mây lành muốn quyện, che khắp bốn không, mặt trời trí tuệ sắp lặn, chiếu ánh sáng trong tám cực. Người mở ra ánh sáng đó chỉ có Pháp sư. Sự học của trẫm nông cạn, tâm chưa thông suốt. Vì muôn vật còn mê, nên nghe Pháp sư càng dạy pháp sâu mầu thì công đức sâu dầy khó đo lường. Nay thỉnh vua đặt tựa đề kinh, mình chẳng nghe biết được. Lại nói: Bản Tây Vực ký tân soạn phải tự trình bày cho rõ thêm, vua ban sắc tưởng thưởng Pháp sư.

-Pháp sư Huyền Trang, lại dâng biểu từ tạ, đờng thời thỉnh viết thêm lời tựa.

Đến niên hịêu Trinh Quán thứ hai mươi hai, vua đến cung Ngọc Hoa, đến tháng sáu vua ban sắc mời Pháp sư đến, khi Pháp sư tới thì tiếp lễ rất trọng hậu và hỏi Pháp sư đã dịch kinh luận gì?

Pháp sư đáp: Gần đây dịch luận Du-già-sư-địa một trăm quyển.

Vua nói: Bộ luận này rất lớn. Vì sao khi bậc thánh soạn ra nghĩa lý lại rõ ràng như thế?

Đáp: Luận này do Đức Di-lặc nói ra, làm sáng tỏ ý nghĩa mười

bảy địa.

-Sao gọi là mười bảy địa.

Pháp sư đáp: Đó là tên để nêu lên ý chỉ lớn.

Vua rất vui. Sai sứ về kinh lấy luận, khi luận đem tới, vua coi xong càng vui mừng, nhân đó ban sắc cho quan Sở ty viết luận Tân dịch ra chín bản. Ban cho chín châu để theo thứ lớp truyền bá, Pháp sư lại thỉnh vua đặt tựa đề kinh. Đến ngày mùng bốn tháng tám năm đó viết lời tựa xong, có bảy trăm tám mươi lời.

Đề rằng: Đại Đường Tam Tạng Thánh Giáo tựa. Thông đạo tâm kinh ở điện Minh Nguyệt lệnh cho các bậc học sĩ ở Hoằng Văn Quán cùng thương nghị để viết lời tựa, còn bạn đồng liêu nên đọc tụng để cùng làm sáng tỏ nghĩa lý. Khi vua phán quyết cho trăm nhà đồng liêu, thì ai cũng vui mừng hớn hở.

Nay vua ở tại xuân cung, lại viết lời tựa soạn Tam Tạng Thánh Giáo xong, có năm trăm bảy mươi lời. Nhị Thánh viết hai lời văn tựa xong. Về sau, Pháp sư lại viết lời trần biểu tạ ơn nhuận sắc, vua bảo rằng: Trẫm mượn lời khuê chương để tạm truyền đạt. Còn đối với nội điển có chỗ chưa thông, viết lời tựa này chỉ sợ ngòi bút đen làm xấu lời vàng ngọc, đem ngói gạch để vào rừng châu, nhưng khi thấy có sách này cũng mạo muội viết lời khen ngợi, để cho mọi nơi cùng biết, mà được lợi ích lâu dài. Việc lành không đáng xưng tụng, công lao không đáng tạ ơn.

Pháp sư lại dâng biểu tạ ơn. Vua bèn viết lời nhuận sắc rằng:

-Tánh trẫm không đọc kinh văn đầy đủ, lại không có tài trí, bỗng nhiên phải ghi lời đề tựa, sợ rằng làm bẩn văn kinh. Đủ thấy lời nói, chỉ là cuồng kiến tô sức thêm thẹn, dùng lời đẹp đẽ cũng chỉ vì lợi ích chân thật. Từ đây về sau, đạo tục khắp nơi đều vui mừng hớn hở, ca vịnh nối nhau, trong goài đều nêu, chưa từng thấu suốt mà vẫn đầy đủ sáu hợp. Mây từ lại che chở, mặt trời trí tuệ lại sáng soi. Mọi người quy y làm cho sóng tan, mây tạnh. Thượng cầu hạ hóa, gió thổi thì đồng cỏ trống không. Nhân đó vua ban cho Ngài một y cà-sa bá nạp ma vân. Loại tuyệt diệu xưa nay, giá trị cả muôn lượng vàng. Lại ban sắc khắp các chùa quán trong nước, mỗi chùa độ năm người. Đến tháng mười mùa đông, vua trở về kinh, ở phía Bắc cửa cung có an trí viện hoằng pháp, ban sắc cho Pháp sư dời về đó phiên dịch, cung cấp năm mươi vị đệ tử. Nơi Hoằng Phước cũ, vẫn cung cấp mười vị đệ tử ở lại coi sóc giữ gìn. Đến niên hiệu Vĩnh Huy thứ hai (652) sư thỉnh vua xây dựng đài để giữ kinh bản Phạm, được vua ban sắc cung cấp vật liệu, xây dựng thành

tựu.

Đến tháng sáu niên hiệu ?? thứ năm (655). Đón Pháp sư vào cung nội, Pháp sư đến ở trong điện Văn Đẳng, dịch các bộ luận như luận Phát trí, v.v. Vài ngày sau, vua lại xuống chiếu nói rằng: Sư nay tuổi đã cao, ở chỗ này nhỏ hẹp, thân thể như thế nào?

Lại niên hiệu Hiển Khánh vua có ban sắc rằng: Vị tăng Huyền Trang ở chùa Đại Từ Ân, phiên dịch lại mới các kinh luận, phiên dịch văn nghĩa cần phải tinh tường. Nên khiến cho Thái tử, Thái phó, thượng thư Tả Bộc Xạ, Quốc công đều giúp đỡ. Trọng Thư bảo Kiểm Giáo với con quan Lại bộ Thượng thư khai quốc công thần ở huyện Nam Dương đến giúp. Con của khai quốc Lễ bộ Thượng thư huyện Cao Dương là Hứa Kính Tông, Huỳnh Môn Thị Lang cùng Kiểm Giảo với Thái Tử Tả Thứ Tư khai quốc ở huyện Bân Âm là Tát Nguyên Siêu. Thủ Trung Thư Thị Lang cùng Kiểm Giảo Thái Tử Hữu Thứ Tử là khai quốc Nam Lý Nghĩa phủ ở huyện Quảng Bình. Lúc xem duyệt lại, có chỗ nào chưa rõ thì tùy theo đó mà nhuận sắc lại. Nếu cần các vị học sĩ thì tùy theo số lượng mà cung cấp ba, bốn vị.

Pháp sư lại thỉnh xin đề bia văn chùa Đại Từ Ân, vua ban sắc cho phép, Pháp sư viết văn từ. Mọi người phần nhiều khen ngợi. Sau khi văn bia thành tựu rồi, lại dâng biểu thỉnh viết văn thư Thần Hàn. Lại được vua cho phép. Sau khi viết xong, Pháp sư đánh dấu sự tôn vinh đối với Phật, bèn cùng với chư Tăng ở kinh thành, làm cờ lọng để đón rước. Vua ban sắc lại ra lệnh cho các vương công. Thái Thường chín châu Nhạc và hai huyện Âm Thanh đem hơn một ngàn xe trợ tống theo. Vua ở nơi cửa An Phước xem thấy ánh sáng rất rực rỡ khó mà thuật lại, vua lại dâng cho Pháp sư một tấm nạp y ma vân, cũng loại thượng diệu như trước.

Trong hai năm vua xa giá đến cung Lạc Dương, Pháp sư đến trước, được an trí ở cung Xưng Thúy, nơi điện Nhật Lệ trong đại nội phiên dịch luận Quán sở duyên duyên v.v… Lại dịch các bộ luận như luận Đại Tỳ-bà-sa, v.v... Ngài làm việc không thôi. Khi thì Ngài ở huyện xưa Cốc Thị, phía Tây bắc núi Thiếu Thất. Khi thì về phương Nam ở hang Phượng Hoàng, tại làng Khống Hạc thuộc Tiên Khanh, là đất sống của Pháp sư. Chùa Thiếu Thất ở phía Bắc núi Thiếu Thất là do vua Hiếu Văn lập nhà Ngụy xây dựng. Nơi đây có phong cảnh suối đồi rất đẹp, cũng là chỗ ngài Lưu-chi dịch kinh. Pháp sư ý nguyện muốn nương gá, đến tháng chín Ngài dâng biểu xin trụ chùa Thiếu Lâm, vì nước phiên dịch, xin bút thần báo thư, xét biểu chương, vua biết ý Ngài muốn về ẩn

chốn tòng lâm yên tĩnh. Vua liền ban sắc nói:

“Trẫm công nghiệp không có học nhiều, sự nghiên cứu không cao sâu. Kiến thức cạn lại nghe qua chưa nhiều, chưa thấy được lẽ đạo. Pháp sư là rường cột trong ba cõi, dắt dẫn bốn loài sanh. Trí sáng, tâm soi, định thần, ý lặng, chẳng bị tình trần vướng bận, ngọn đèn trí thức làm kinh hãi muôn loài. Bậc đạo đức có thể ở đây đầu cần phải tìm về chốn núi non. chỗ nào yên tĩnh vẫn có thể ở, há lại riêng mình tìm tịnh thất ở chốn núi sâu. Nay trẫm cấm không được nói đến nữa, vậy chớ có trần thỉnh. Ở chốn kinh đô mà vẫn đại ẩn thì cũng quí như bậc hiền sĩ thưở xưa. Mở mang sự thấy nghe được lợi ích, cũng là đáng trân trọng ở đời”. Vua đã không phê chuẩn, nên Ngài không dám thỉnh nữa.

Vào niên hiệu Hiển Khánh thứ ba vua ban sắc làm Hoàng Thái tử cho ở nơi nhà xưa của vua Hán, xây dựng chùa Tây Minh, cấp cho Pháp sư một thượng phòng, cho mười vị tăng mới xuất gia làm đệ tử Pháp sư, ở đây rất quý kinh Bát-nhã. Đời trước tuy đã có dịch, nhưng chưa đầy đủ, các vị Đại đức đều cung thỉnh, Ngài y theo đại bổn mà dịch lại.

Nhưng Bát-nhã tổng số có hai mươi muôn bài kệ, thành sáu trăm quyển, Pháp sư ở tại kinh đô thì nhiều việc, e rằng khó mà hoàn thành được.

Thế là Ngài thỉnh lên ẩn cư trên núi. Lúc này vua mới chấp thuận. Ngài đến chùa Ngọc Hoa Cung phiên dịch, vua vẫn ban sắc cung cấp, nhất định ở tại kinh đô. Khi ấy là nhằm ngày mồng một tháng giêng niên hiệu Hiển Khánh thứ năm, Ngài bắt đầu dịch kinh Đại Bát-nhã. Đến niên hiệu Long Sóc thứ ba, ngày hai mươi ba tháng mười mới xong, tất cả gần sáu trăm quyển có bốn nơi và mười sáu hội thuyết. Trong khoảng thời gian đó lại phiên dịch Thành Duy thức luận, cùng với Biện trung biên luận, Duy thức nhị thập luận, phẩm loại túc luận v.v… Đến ngày hai mươi ba tháng mười một sai Khuy Cơ dâng biểu thỉnh Thánh thượng viết lời tựa kinh Đại Bát-nhã, đến ngày bảy tháng mười hai ở cung Bồng Lai lúc này các vị Thông sự xá nhân đều có tấu xin vua chứng nghĩa nên vua đã đồng ý. Pháp sư từ lâu vẫn thường nguyện sanh về cung trời Đâu-suất của Phật Di-lặc và du hành lên cõi Tây phương. Lại cũng nghe ngài Vô Trước và cả ba anh em cũng nguyện sanh về Đổ-sử-đa thiên cung, để phụng sự Di-lặc đều được như nguyện, và có chứng nghiệm. Nên Ngài càng nỗ lực cầu về cõi ấy. Từ lúc đến chùa Ngọc Hoa, mỗi lúc Ngài phiên dịch và lễ sám hằng phát nguyện sanh về Đâu-sử-đa thiên để ra mắt Phật Di-lặc. Ngoài lúc phiên dịch ra cả ngày lẫn đêm mỗi mỗi tâm niệm đều tương tục, không hề thối chí. Từ

sau lúc phiên dịch kinh Đại Bát-nhã xong, thì Ngài không còn dịch nữa, chỉ chuyên hành đạo lễ sám.

Đến ngày mồng một tháng giêng năm Lân Đức nguyên niên. Chư Tăng và đại chúng ở chùa Ngọc Hoa thỉnh Ngài phiên dịch kinh Đại Bảo Tích, nhưng Ngài từ chối rằng: Ta biết kinh này ở đất Hán Thổ chưa có duyên, nhưng nếu có dịch đi chăng nữa cũng không xong. Vì đại chúng cứ thỉnh mãi nên Ngài không thể từ chối, Ngài nói: Cho dù có phiên dịch thì cũng không đủ năm bộ.

Ngài dịch được bốn bộ thì ngừng lại Ngài bảo với đệ tử và chúng tăng rằng: Các pháp hữu vô cũng sẽ trở thành ma diệt. Huyển chất bào ảnh, không thể trụ được lâu dài. Nay là năm Lân Đức nguyên niên ta đã gần sáu mươi ba tuổi rồi, chắc phải tịch diệt ở chùa Ngọc Hoa này. Đối với kinh luận có chỗ nào nghi, thì nên hỏi mau. Chớ để ngày sau phải hối tiếc. Đồ chúng nghe Ngài nói như vậy thì rất sợ hãi và than rằng: Hòa thượng tôn thể còn khang kiện, tuổi lại chưa đến cổ lai hy, cớ sao lại thốt nhiên nói lời này? Ngài nói: Việc này ta tự biết, các người chưa thấu hiểu đâu. Pháp sư lúc ấy, chẳng có gì là bệnh hoạn cả. Đồ chúng tỏ ra sanh nghi. Đến ngày ba tháng giêng. Pháp sư lại bảo môn nhân: Ta sợ vô thường đến nên muốn từ biệt Phật, Ngài liền cùng chúng đệ tử đến đó. Trước tiên Ngài đến chỗ tạo các tượng Phật, rồi Ngài lễ bái từ biệt chư Tăng cùng phiên dịch và đệ tử từ kinh đô đến.

Ngài bảo: Các ông hãy cùng với những vật sở hữu y bát kinh sách đi đi. Ta nay từ biệt các ông, các ông không cần đến đây nữa, mai này cũng không gặp lại.

Các vị ấy bảo rằng: Hòa thượng còn mạnh khỏe chắc không có chuyện gì?

Pháp sư nói: Chẳng phải điều mà ông biết được.

Các vị ấy quả là không còn thấy Ngài nữa. Đến ngày mồng tám tháng giêng. đệ tử của Ngài là tăng Huyền Giác đêm nằm mộng thấy một cây lớn che khắp cõi phù đồ, cây cao lớn rất là tráng lệ, vừa muốn chiêm ngưỡng, thì bỗng nhiên cây ngã làm chấn động cả đại địa, tâm vị ấy rất sợ hãi. Bất chợt vị ấy thức giấc dậy như mọi ngày, tăng đến tham lễ Hòa thượng, thuật lại các việc. Sư nói: Việc này thuộc về ta, không quan hệ đến ông chớ có lo lắng. Đến ngày Thân tháng chín, sư lại bảo với vị trụ trì Tuệ Đức ở chùa Ngọc Hoa rằng: Ta đương nhiên phải xả thân này, trong kinh nói: Thân này chứa muôn điều ô uế, dụ như thây chó. Ta xả bỏ thân này, chớ để lại ở chùa. Nên an trí ở núi non yên tịnh, làm một áo quan, để trong cái quách. Làm cái xe bằng chiếu trúc đưa đi

lên núi, tốt nhất là theo pháp mà hỏa thiêu.

Bọn ông Tuệ Đức vừa kinh ngạc vừa than thở. Vẫn nghĩ việc này sẽ không tới liền. Đến khi trời sắp tối, nhân ở phòng sau Sư đốn một cây cừ nhỏ nên bị thương ở chân. Trải qua ngày thứ tư, Ngài vẫn hành trì như thường, đến ngày mười ba thì có bệnh. Ngày mười sáu mắt lúc nhắm lúc mở, thường thấy có hoa sen trắng lớn như bình bát, ánh hào quang mát diệu thanh khiết. Đến ngày mười bảy lại thấy có vô lượng trăm ngàn chúng nhân hình dáng rất to lớn, đều mặc y bằng gấm, lại đem cẩm y bằng các loại hoa báu đến phòng ở của Pháp sư rất trang ng- hiêm. Từ trong ngoài Điện đường và Viện dịch thuật, cho đến núi rừng cũng được trang sức bằng các tràng hoa bảo cái, có tấu âm nhạc. Lát sau lại thấy ở ngoài cửa có vô số xe báu, có cả trăm mùi vị thức ăn, và hoa quả y-dược, đều chẳng phải vật của người thế gian. Những vật này đều đem đến hiến cúng cho Pháp sư. Pháp sư từ chối nói rằng: Vật này để người có đầy đủ lục thông thọ nhận. Ta chưa có đầy đủ đức, không dám nhận. Tuy là cố từ chối nhưng vẫn không được. Vị thị giả rất là kinh ngạc và xúc động. Ngài bèn mở mắt, hướng về đại chúng nói đầy đủ các việc như trên.

Trong đêm đó trăng rất sáng, Ngài thấy có ngọn khảm sơn ở trên cây, đều biến thành bạch bảo cái, rồi thấy hai người cầm một cái mâm đựng đầy đồ bảo vật đem đến phụng hiến cùng trình bày đầy đủ các việc. Lúc đó Pháp sư nói: Ta một đời đem trí tuệ và phước đức, đều nhất nhất theo sở kiến, công đức không mất, lời nói cũng không sai lầm.

Nhân đó, Ngài sai các chư Tăng phiên dịch đem các bộ kinh đã dịch như Đại Bát-nhã, Du-già, và các kinh Đại Tiểu thừa, tổng cộng có bảy mươi lăm bộ hợp thành một ngàn ba trăm ba mươi mốt quyển để mọi người cùng đọc tụng. Ngài rất vui mừng nói:

-Ta vô thường đã đến, nên bảo môn đồ, đến đây để từ biệt.

Đến ngày hai mươi mốt, tự chủ Tuệ Đức nằm mộng thấy vô lượng kim tượng nói là thiên Phật, từ hướng Đông của Viện dịch thuật ở trên không trung giây lát thì biến mất.

Đến ngày hai mươi hai, môn đồ đều vân tập lại. Ngài dạy đem xả hết những y phục và vật sở hữu. Tạo ra mười tượng Câu-chi và thỉnh chúng tăng đọc kinh và đốt đèn cúng dường.

Đến ngày hai mươi ba, sau khi thọ trai xong đúng chánh ngọ, Ngài sai một người ở trong điện Gia Thọ, đem các thứ hương hoa cúng dường tượng Bồ-tát, đối với bổn tự và đồ chúng, Ngài đều xin vui mừng, và nói lời từ biệt, lại viết biểu đưa cho đệ tử Khuy Cơ dâng lên vua, rồi Ngài

im lặng chánh niệm. Lát sau Ngài nói kệ và dạy người đứng bên tụng. “Nam mô Di-lặc Như Lai ứng chánh đẳng giác, Thủ giữ hàm thức Tốc phụng Từ nhan. Nam mô Di-lặc Như Lai sở cư nội chúng, thủ xả mạng dĩ, tất sanh kỳ trung”.

Đến ngày mùng bốn tháng hai. Khán bệnh Tăng là Minh Tạng thấy hai người cao hơn trượng mặc y đội mũ trắng mỗi vị cùng kính cầm trên tay một hoa sen trắng lớn, đài hoa có ba tầng rất là khả ái. Đến trước mặt Ngài nói rằng:

Từ vô lượng kiếp đến nay đã từng não loạn chúng sanh, các định nghiệp báo ứng nên phải trả chút bệnh hoạn, nhận thọ rồi thì sẽ tiêu diệt, phải nên vui mừng, chớ có ưu não.

Pháp sư trông thấy như thế thì chắp tay một lúc lâu, rồi chuyển mình xoay qua nằm bên phải duỗi chân ra để chồng lên nhau. Tay mặt để trên đầu, tay trái duỗi thẳng xuống đùi cho đến lúc mạng chung, vẫn không chuyển động. Minh Tạng hỏi vì sao lại nằm như vậy?

Ngài bảo: Chớ hỏi làm gì mà động đến chánh niệm của Ta.

Trong đêm mùng năm, đệ tử Quang Đẳng lại hỏi: Hòa thượng có quyết định sanh về cung Di-lặc như trước không?

Ngài đáp: Nhất định được sanh, nói xong thì mạng chung. Trải qua sáu mươi ngày nhan sắc vẫn như lúc còn sống, sắc mặt vẫn như thường, trắng hồng không thay đổi, lại có mùi hương vô dư bay khắp phòng.

Khi Ngài bị bệnh, sứ nhân dịch kinh là Hứa Huyền, có văn tấu lên vua xin cho ngự y khán bệnh và cho thuốc. Khi thầy thuốc đến thì sư đã mất. Cuối cùng quan Thứ sử ở Phương Châu viết biểu thư tấu, vua sắc lệnh mai táng, các việc cần thiết khiến cho Quan Quân cung cấp. Kế đến phụng sắc chỉ tăng Huyền Trang ở chùa Ngọc Hoa đã tịch, những bản phiên dịch đã xong nên chuẩn theo bản cũ mà ghi chép lại, còn những kinh chưa dịch thì đem giao cho chùa Từ Ân, giữ gìn chớ để cho tổn thất, chư Tăng cùng phiên dịch và đệ tử của Huyền Trang trước chẳng phải là tăng ở chùa Ngọc Hoa. Nay có thể trở về chùa cũ.

Lại phụng sắc chỉ rằng. Cố Hòa thượng Huyền Trang, ngày an táng nên khiến cho tăng ni ở kinh thành làm tràng phan để đưa tiễn về mộ phần. Ngày trước Pháp sư, những việc tối việc sáng đều dâng biểu trình bày đầy đủ. Nhà vua liệt Ngài vào hàng Nhị đế, nên rất trân trọng quý kính, dâng cúng lụa màu hơn vạn tấm. Ca sa pháp phục số dùng cả trăm năm. Pháp sư đều vì nước mà lấy đó để xây tháp. Viết sách xây tượng Câu-chi hết một ngàn trinh.

Tượng Hiền kiếp thiên Phật một ngàn trinh. Di-lặc một ngàn trinh,

đắp tượng Phật Câu-chi, cúng dường chúng tăng cấp thí cho người ng- hèo. Ngài không có cất chứa. Tùy những gì có được mà đem phân phát hết, chỉ lấy việc dịch kinh truyền pháp làm mục đích. Mỗi khi phiên dịch bộ kinh nào, đều làm gấp rút sợ là không hết được.

Một bộ dịch xong rồi thì vui mừng nói rằng: Lấy đây để báo từ ân. Trộm nghe yếu chỉ của Bát chánh đạo thật là để cho người làm thuyền từ ra khỏi biển khổ. Tông phái của nhất thừa là thềm thang đưa người chứng diệu quả Niết-bàn. Nhưng chúng sanh căn cơ chưa thuần thục, nên Phật ra đời xứ Tây Vực. Thời kỳ pháp hóa dung hòa khắp cả vùng sông Hằng. Ngài Ma-đằng truyền sang Hán Thổ Phật giáo từ đây Xiển Dương ở đất này. Ngài tăng hội truyền sang Ngô. Nghĩa Đàm đến đất Sở. Từ đó đến nay đã tạo nhiều nhân duyên cho người tu hành giải tho- át, nối gia nghiệp của Long Thọ Bồ-tát. Thế nên biết việc truyền pháp thật là lợi ích lớn vậy. Do vậy mà Pháp sư đã trải qua dặm ngàn thiên lý tìm cầu. Nguyên lý của đạo mầu, lo nghĩ muốn cứu muôn loài. Khuôn phò đại pháp làm sự nghiệp, cho nên trải qua bao gian khổ để cầu kinh pháp, thoát khỏi ách nạn để tham cầu học đạo. Cuối cùng thấy được trân bảo khác thường, đạt được chân văn đầy đủ. Từ thưở Đức Như Lai một đời thuyết pháp. Trên ngọn Linh Thứu triển khai giáo lý phương đẳng, nơi vườn Lộc Uyển, đem văn chương nửa chữ mà lưu lại cho các bậc học thánh là Mã Minh, Long Thọ, Vô Trước, Thiên Thân nương theo chân lý mà xiển dương đầy đủ mười tám loại dị chấp. Ngũ bộ với các loại thù thắng đều đầy đủ. Nghiên cứu đạt đến chỗ yếu chỉ, tức đạt được văn ý. Tìm dấu tích niên đại nơi xứ Phật như rừng Nê-hoàn hiến cố. Hàng phục Ma Vương nơi cây Bồ-đề xây tháp Già-lộ nơi chốn non cao. Trên núi còn lưu ảnh tích Na Kiệt, để cho người sau hết lòng kính lễ, cũng không sai sót. Tam kỳ đều xung mãn, trí giác chiếu soi, đem tâm bố thí khắp quốc độ, mà khéo tả kinh Đại Tiểu thừa giáo, được sáu trăm năm mươi bảy bộ, lại thỉnh bảy thân đức chuyển pháp luân, Phật Xá-lợi hơn một ngàn viên. Đến mùa xuân ngày hai mươi lăm tháng giêng năm Trinh Quán thứ mười chín, Ngài trở về đến Trường An, đạo tục đều nghinh tiếp, khắp cả kinh thành chợ búa đều kinh động. Trên đường đi Ngài mang về cả ngàn quyển kinh, đủ thấy trải qua bao nhiêu khổ nạn, như leo núi bằng hàn giá tuyết vượt qua sóng biển chập chùng, phong khí độc xà hắc ám và các loài sư tử lang sói hung hãn, rồi đem pháp hiển dương nơi thôn xóm.

Trí nghiêm soi cùng đất bạn, chỗ Ban Trương không đặt chân tới, mà Chương Hợi chưa qua. Pháp sư biết là nơi cô sơn chướng ngại, sót

thương vô hạn, nên đem tám ngọn gió bát đạo mà ra ngoài cùng sông Hà, xiển dương quốc ân nơi miền ngũ ấn, khiến cho các bậc quân hầu nơi chốn xa xôi, đều qui tâm trở về nơi Phật quốc.

Ngưỡng vọng thiên uy, tuy thánh đức cảm ứng từ xa cũng là lực thông suốt của Pháp sư, tự trở về nước mà tuyên hóa, bắt đầu thuyết pháp ở nơi am vườn. Những lời áo nghĩa tinh văn, như kim khẩu mới khai. Mà tiết tất bóng quang âm nỗ lực chuyên tu không giải đãi. Thần khí rõ ràng không bị ngưng trệ. Sau mỗi công vụ, Ngài còn vì chư Tôn Đức, nói lại văn nghĩa chế thuật của bốn phương Thánh hiền yếu chỉ từ cạn tới sâu, các bộ loại không đồng, cùng với các vị thiếu niên ở trong khoảng thời gian này. Chu du giảng luận các pháp. Cùng đàm biện với các bậc cao luận, lời lẽ thật rõ ràng mạnh mẽ không hề biết mỏi mệt, tinh lực lại vượt hơn người.

Như Pháp sư đây, từ khi trở về nước đến nay, đã được hai mươi năm, cùng phiên dịch các kinh Phạm bản gồm có bảy mươi lăm quyển, dịch ra tiếng Hán.

Tổng cộng được một ngàn ba trăm bốn mươi mốt quyển còn tới năm trăm tám mươi ba bộ chưa thấy được phiên dịch, như Đại Bát-nhã, Du-già luận, Đại Tỳ-bà-sa, Thuận chánh lý luận v.v… Đều là bảo pháp của nước nhà. Ân trạch của chúng học nhân, nhưng việc phiên dịch kinh điển, đã bắt đầu khởi lên từ khi Hán Minh Đế, do ngài Ma-đằng chủ xướng. Đến nay thì Tam Tạng, đạo tục trước sau có cả trăm người. Đời trước phiên dịch phần nhiều Pháp sư là Bà-la-môn. Bắt đầu từ mùa đông sang đến hạ, mà vẫn chưa dung thông hết. Những vị lãnh thọ đều thừa hành. Tuy vậy, sự tụng đọc hội tụ rất là gian nan hiểm trở. Mỗi khi truyền một câu, đương nhiên phải xét rõ mọi điều nghi vấn. Vì vậy có nhiều phần đảo lộn. Ngày nay Pháp sư, tiếng Hán, Phạm phân ra làm hai ngôn từ đều rõ ràng, sự truyền dịch càng thêm dễ dàng khéo léo như cầm một vật đưa lên cho mọi người xem thì thấy rõ ràng không khác. Cho nên dù tuế nguyệt chưa được bao nhiêu mà công đức tô bền như bậc tiền triết. Đến như La-thập là bậc hiền thiện của nhà Trần, dịch kinh có hơn mười năm chỉ hơn hai trăm quyển. Lấy đây mà so sánh, khó dễ đều thấy rõ, cho dù có hết lòng suy xét cũng khó thể sánh kịp. Than ôi! Thật là cao lớn!

ĐẠI ĐƯỜNG CỐ TAM TẠNG HUYỀN TRANG HÀNH TRẠNG

Tháng tám năm Minh Đức thứ hai cảm ứng mà ghi lời ký rõ ràng ra đây. Trong “Đại Sư Phó Pháp Truyện” các hành trạng văn đều dẫn ra đây. Trước sau đều phù hợp có thể gọi là đáng trân trọng vậy.

Pháp ấn thay mặt các vị đại tăng hiền sĩ ghi lại lời bảo ký. Tả Hiền Bảo Sư bổn văn là bí tạng sâu xa, nên ghi lại sau đây nhân ngày húy kỵ ba trăm năm mươi lần của Pháp sư, để tỏ lòng nhớ ơn và làm rạng rỡ thêm cho đạo pháp.

(Ngày mùng năm tháng sáu năm Đinh mão, tăng Thượng Hiền hết lòng chúc tụng).

Viết xong vào ngày mùng tám tháng tám năm Gia Bảo thứ ba.