Đại Tập 183 · Bộ Sử Truyện V · Số 2040–2053 (Quyển 1–5)

Số 2046- Mã Minh Bồ Tát Truyện

SỐ 2046

MÃ MINH BỒ-TÁT TRUYỆN

Hán dịch: Đời Hậu Tần, Tam tạng Cưu-ma-la-thập.

Có một vị Đại sư tên là Mã Minh Bồ-tát, là đệ tử của Hiếp trưởng Khi đó Hiếp trưởng lão cần tu chăm lo cho đạo pháp, liền nhập vào quán Tam-muội, để xem ai có thể xuất gia, rộng tuyên đạo pháp khai ngộ cho chúng sinh.

Ngài thấy ở bên nước Thiên trúc có một vị ngoại đạo xuất gia, có thế trí thông biện, lại khéo lý luận giáo nghĩa. Vị ngoại đạo này nói với chư Tỳ-kheo: “Các ngươi nếu có thể cùng luận biện với ta, thì nên đánh kiền chùy. Nếu như không thể cùng ta luận biện, thì không đủ công lực đánh kiền chùy để thọ sư cúng dường của người được.”

Khi ấy Hiếp trưởng lão từ Bắc Thiên trúc đến thành của nước kia, nơi thành Thích-ca. Trên đường thì gặp các Sa-di cùng nhau đùa giỡn mà nói rằng:

–Này trưởng lão Đại đức đi cùng với bọn ta.

Rồi mọi người cùng đi tới, Hiếp trưởng lão sắc mặt dung mạo đều điềm nhiên tự tại. Các Sa-di có vị học rộng hiểu nhiều, thấy vị này thì nghĩ là bậc phi thường, liền hỏi các việc vừa thấy. Ngài tùy theo lời hỏi mà đáp, nhưng chân vẫn bước đều, ý sắc lại sâu xa tinh tế. Khi ấy các vị Sa-di thấy trưởng lão có đức trọng thâm thúy, biết là không thể sánh kịp thì càng thêm cung kính, đều cùng theo hầu cận.

Thế là Hiếp trưởng lão liền dùng thần lực nương theo hư không mà đi đến Trung Thiên trúc. Ngài ở lại một ngôi chùa và hỏi các Tỳ- kheo nơi đó:

Vì sao mà không đánh kiền chùy?

Các Tỳ-kheo đáp:

Trưởng giả Ma-ha-la, vì có nguyên do nên không thể đánh kiền chùy được.

Ngài lại hỏi:

-Duyên cớ gì?

Đáp:

-Có bọn ngoại đạo xuất gia, giỏi việc luận nghị, mới xướng lên nói các Sa-môn Thích tử rằng:

Nếu không có ai có thể cùng ta biệc luận thì không được cùng đánh kiền chùy để cho người cúng dường, vì lẽ đó nên không thể đánh kiền chùy được.

Hiếp trưởng giả nói:

Hãy đánh kiền chùy để bọn kia đến đây cùng ta đối chất.

Các Tỳ-kheo lớn tuổi nghe lời nói này mà vẫn cho là không thể biện luận lại. Rồi tập chúng lại bàn luận và cho đánh kiền chùy. Ngoại đạo nếu đến thì để cho vị trưởng lão này lo liệu.

Liền cho đánh kiền chùy. Bọn ngoại đạo kéo đến hỏi: Hôm nay vì sao lại đánh kiền chùy ở đây vậy?

Đáp:

-Có vị Sa-môn trưởng lão ở phương Bắc đến đánh kiền chùy chứ chẳng phải chúng tôi.

Ngoại đạo nói:

-Hãy gọi người ấy đến đây, Hiếp trưởng lão liền gặp mặt.

Ngoại đạo hỏi:

-Ông muốn luận nghị sao?

Đáp:

-Phải.

Ngoại đạo liền cười bảo:

-Dù đây là trưởng lão Tỳ-kheo thì dung mạo sao như thế.

Ngài lại nói:

-Chớ xem thường người, nếu ngươi muốn cùng ta luận bàn.

Rồi cùng nhau giao ước, sau bảy ngày nữa, nên tu tập quốc vương, Đại thần, hàng Sa-môn ngoại đạo và chư Đại pháp sư cùng đến trong hội luận này.

Đến đêm thứ sáu, Hiếp trưởng lão mới nhập vào Tam-muội thấy vị này đã có chỗ sở ứng. Qua đến sáng ngày thứ bảy, đại chúng đều vân tập đầy đủ.

Hiếp trưởng lão đến trước liền bay lên tòa cao ngồi, nhan sắc tươi

sáng vui vẻ hơn thường ngày.

Ngoại đạo đến sau nên đến trước mặt mà ngồi xuống, nhìn thấy vị Sa-môn này, dung mạo hòa nhã tươi vui mà ý chí lại an lành khoan thái, lại thấy mỗi cử động đều có đầy đủ luận tướng, liền nghĩ rằng:

Đây chẳng lẽ là Thánh nhân Tỳ-kheo sao? Ý chí an nhàn thứ thái mà lại có đủ luận tướng. Ngày hôm nay phải biện luận cho thật tốt.

Rồi trưởng lão cùng giao kết với ngoại đạo nếu thua thì phải làm sao?

Ngoại đạo nói:

-Nếu thua thì xin cắt lưỡi của tôi.

Tôn giả nói:

-Không cần như vậy, chỉ cần làm đệ tử của ta thôi.

Đáp:

-Có thể được.

Lại hỏi:

-Bây giờ ai nói trước? Hiếp trưởng lão nói:

-Ta đã lớn tuổi, lại từ xa đến đây, cũng đến đây trước, cho nên ta sẽ nói trước.

Ngoại đạo nói:

-Cũng được. Nay ông nói trước rồi tôi sẽ phá.

Hiếp Tôn lão nói:

-Nên làm thế nào khiến cho thiên hạ thái bình, nhà vua được trường thọ, dân chúng trong nước đều được an vui giàu có, mà không gặp tai ương. Ngoại đạo im lặng không biết phải trả lời thế nào? Luận pháp không đáp được liền chịu thua, phục làm đệ tử xin cạo bỏ râu tóc. Hiếp trưởng lão liền độ cho xuất gia, cho làm Sa-di rồi thọ giới Cụ túc.

Sau đó vị này, khi ngồi riêng một chỗ mới suy nghĩ rằng: Ta tài trí thông minh, xa gần đều biết tiếng, cớ sao vì một lời nói mà chịu theo người làm đệ tử, nghĩ như vậy nên lòng không vui.

Vị thầy biết tâm niệm của đệ tử, liền bảo đi vào trong phòng. Rồi ngài hiện ra các thứ thần thông biến hóa khôn lường. Đệ tử biết thầy là bậc đắc đạo, nên tâm vui vẻ tin phục, liền thưa:

Con làm đệ tử của người quả thật là xứng đáng. Thầy bảo:

-Ngươi tài trí thông minh, vì chưa gặp chân đạo nên chưa thành vậy.

Nay học theo ta thì sẽ đắc pháp. Rõ các pháp ngũ căn, ngũ lực, bát

đạo, thất giác chi... thì sự biện tài sẽ thông đạt sâu xa. Lại suy xét nghĩ lý uyên thâm, thì không ai có thể đối đáp được.

Vị thầy liền trở về bản quốc còn đệ tử thì ở lại Thiên trúc, thông suốt hết kinh điển. Biện tài xuất thế tứ chúng đều kính phục. Vua Thiên trúc đều trân trọng kính ngưỡng.

Sau đó ở nước Thiên trúc phía Bắc có vua Tiểu Nguyệt, đem quân chinh phạt vây giữ lấy trung Thiên trúc. Vua Trung Thiên trúc mới sai kẻ thân tín tới hỏi:

Nếu có sở cầu gì thì xin cung cấp đầy đủ, cớ sao lại làm cho nhân dân khốn khổ lâu dài.

Đáp:

-Phải đem nộp ba ức vàng, thì ta sẽ tha cho.

Vua nói:

-Nước này không có đủ một ức, thì làm sao có đủ ba ức mà nạp.

Sứ kia nói:

-Trong nước ông có hai của báu, một là bát Phật, hai là Tỳ-kheo biện tài, đem hai thứ này cho ta thì có đủ hai ức.

Vua nói:

-Đây là hai bảo vật của nước tôi không thể đem dâng được. Thế là Tỳ-kheo đến chỗ vua thuyết pháp, đem lời huấn từ rằng:

Phàm các loài hàm tình trong thiên hạ được người giáo hóa không có hai lần, Phật đạo giáo nghĩa sâu xa là để cứu độ chúng sinh. Đức của Phật đại nhân nên lấy việc cứu vật làm đầu. Việc hóa đạo ở đời rất khó khăn cho nên vua chỉ giáo hóa được một nước mà thôi. Nay việc hoằng truyền Phật đạo có thể làm pháp vương trong bốn biển vậy. Tỳ-kheo độ người nghĩa không dung dị, công đức ở tại tâm lý cũng không xa gần. Nên dù ở xa mà vẫn như ở trước mặt mà thôi.

Vua vốn tôn trọng lời nói của Tỳ-kheo nên đưa Tỳ-kheo về cho vua Thủy Nguyệt. Tỳ-kheo theo sứ về Bổn quốc. Quần thần nghị bàn rằng:

Vua phụng trì bát Phật, quyết chớ đưa cho họ. Phàm Tỳ-kheo đáng giá trong thiên hạ tới một ức lượng vàng, không thái quá.

Vua biết rõ Tỳ-kheo là bậc cao minh thắng đạt, làm lợi ích cho chúng sinh lợi lạc khôn cùng, dùng biện tài thuyết pháp cảm khắp quần sinh.

Vua muốn giác ngộ các quan còn mê hoặc, nên bắt bảy con ngựa bỏ đói đến sáu ngày, rồi triệu tập các Sa-môn đi học trong và ngoài nước. Thỉnh Tỳ-kheo đăng tòa thuyết pháp, những vị được nghe không

ai mà không khai ngộ. Vua buộc ngựa ở trước chúng hội và lấy cỏ cho ăn.

Ngựa rơi lệ nghe pháp mà không nghĩ đến việc ăn cỏ. Thế là khắp thiên hạ đều biết việc phi thường, vì ngựa hiểu được âm thanh thuyết pháp.

Do đó mà Tỳ-kheo lấy hiệu là Mã Minh Bồ-tát. Tỳ-kheo ở phía bắc Thiên trúc tuyên chương Phật pháp khéo dẫn dắt làm lợi ích quần sinh

Công đức thành tựu của người tứ chúng kính trọng. Lại xưng dương là công đức Phật.

Số 2047- Long Thọ Bồ Tát Truyện (1)

SỐ 2047

BỒ-TÁT LONG THỌ TRUYỆN (1)

Hán dịch: Đời Diêu Tần, Tam tạng Cưu-ma-la-thập.

Bồ-tát Long Thọ, vốn là dòng Phạm chí ở Nam Thiên trúc, là người thông minh đạt ngộ, hiểu hết mọi việc. Trong một buổi cơm trưa, nghe các vị Phạm chí tụng bốn bài Vi-đà. Mỗi bài có bốn vạn bài kệ, mỗi bài kệ có ba trăm hai mươi ba chữ. Nghe đọc văn mà lãnh hội được nghĩa. Khi đến tuổi đội mũ (hai mươi tuổi) thì một mình đi dong ruỗi các nước. Thiên văn, địa lý, kinh dịch sấm vĩ bí mật và các đạo thuật, không có điều gì mà không thông thuộc. Người cùng kết bạn với ba người cũng là người tuấn kiệt anh hùng, mới cùng nhau bàn luận rằng:

Những lý nghĩa sâu xa huyền diệu trong thiên hạ chúng ta đều khai thông hiểu rõ cả. Nay muốn làm sao để tự tìm được thú vui, rong ruỗi theo những tình cảm cực dục cho thỏa chí một đời. Song các bậc Phạm chí đầy thế lực, nếu không phải hàng hào tộc, vương công thì không do đâu đắc được, duy chỉ có pháp ẩn thân là thích hợp.

Bốn người rất bằng lòng bèn tìm đến nhà thuật gia để học phép ẩn thân. Thuật sư nói rằng:

Bốn người này thuộc dòng Phạm chí, hơn cả mọi loài chúng sinh. Nay vì muốn học ẩn thuật cho nên mới chịu khuất mình đến cầu ta, đây thuộc dòng Phạm chí tài minh tuyệt thế, mà không biết pháp này thuộc pháp hạ tiện. Ta nếu dạy cho họ, nếu được rồi cũng sẽ bỏ ta mà không chịu tuân phục. Nay cứ đưa cho họ thuốc, nếu không biết khi thuốc hết thì sẽ đến tìm ta và chịu làm đệ tử.

Thế rồi phát cho mỗi người một viên thuốc màu xanh và bảo:

Các ngươi đến chỗ vắng lấy nước mài viên thuốc này ra, dùng nó bôi vào mí mắt thì có thể ẩn hình được, không bị ai thấy. Long Thọ khi

mài viên thuốc này thì nghe khí toát ra liền biết là như vậy, số lượng không hề thiếu. Rồi trở lại nói với thuật sư rằng:

Trong viên thuốc này có bảy chục chủng loại ít nhiều đều đủ cả. Vị thầy hỏi: Ngươi do đâu mà biết được?

Đáp: Thuốc có khí tự nó có thể biết được. Vị thầy rất thán phục và nghĩ:

Vị này nghe còn không khó, huống chi là cùng gặp mặt nhau. Ta cớ sao lại tiếc thuật hạ tiện của mình.

Thế rồi liền truyền dạy cho bốn người. Khi đã học xong pháp thu- ật rồi thì lấy đắc ý tự tung, họ liền đi vào trong cung vua, những người đẹp trong cung đều bị họ xâm phạm cả. Hơn trăm ngày sau thì các cung nữ đều hoài thai. Họ cùng lên tâu với vua xin chịu tội. Vua rất buồn cho đây là điều kỳ quái bất thường. Liền cho gọi các vị quan mưu trí đến hỏi việc này.

Có một vị lão thần tâu:

-Phạm việc xảy ra này thì có hai điều, hoặc là quỷ mỵ tạo nên, hoặc do phương thuật làm ra, phải xét kỹ những vùng ở các cửa thành, cho người giữ kín các con đường, nếu là kẻ tàng hình thì sẽ hiện dấu tích lên cho quân bắt trừ diệt, còn như nếu quỷ nhập vào không có dấu tích thì có thể dùng pháp thuật trừ.

Vua liền cử người giữ kín các cửa ngõ, thấy dầu vết của bốn người, thì liền tâu với vua. Vua đem vài trăm lực sĩ vào cung, đóng hết các cửa thành, rồi bảo lực sĩ khua đao vào hư không nên chém chết ba người. Duy chỉ minh Long Thọ ẩn thân bên đầu vua, đầu vua cao tới bảy thước đao không chém tới, lúc này mới hiểu rằng chính do tham dục là căn bổn gây họa khổ vô cùng, làm bại đức nguy thân cũng đều do đây cả, liền phát thệ rằng:

Nếu tôi được thoát khỏi nơi đây thì sẽ đến chỗ Sa-môn cầu xin xuất gia học đạo.

Sau khi thoát khỏi nơi đó liền tìm đến chùa Phật xin xuất gia thọ giới, trong chín mươi ngày đều thuộc làu cả Tam tạng, khi cầu xin kinh khác để đọc thì không còn, bèn tìm đến tháp trên ngọn núi Tuyết sơn. Trong tháp có một thầy Tỳ-kheo, đem kinh Ma-h điển ra cho đọc. Long Thọ tụng xong rất lấy làm vui thích, nhưng biết mình chưa thông suốt hết mọi yếu nghĩa, rồi đi chu du khắp các nước để cầu xin học các pháp khác. Đi khắp cõi Diêm-phù để tìm cầu mà không được. Đến chỗ luận sư ngoại đạo thấy tông giáo nghĩa lý thì tỏ ra rất kính phục. Đệ tử ngoại đạo mới nói rằng:

Thầy là bực trí tuệ đệ nhất, nay làm đệ tử của Phật. Đạo của người đệ tử thì phải tìm cầu học hỏi. Nếu chưa đủ thì phải tìm cầu cho đủ, nếu đã đủ thì chẳng phải bậc Nhất thiết trí.

Nghe những lời nói đó thì tâm liền khởi tà mạn, tự nghĩ rằng:

Các pháp thế gian rất nhiều, kinh Phật tuy diệu lý vô cùng nhưng còn có chỗ ta chưa tỏ suốt, thấu hiểu, nhưng mà có thể suy diễn thuyết trình bày ra, để cho người hậu học hiểu được lý lẽ là không sai trái, mà trái lại đối với sự vẫn không mất. Đây là lỗi gì? Do suy nghĩ như vậy, liền dứt trừ ngay. Tự làm thầy giáo giới mà tạo ra y phục cho chúng, khiến cho người nương Phật pháp mà có ý khác, muốn trừ hết tình nghi cho chúng, chọn ngày học đạo. Cho rằng đệ tử mới thọ giới thì phải đắp y mới. Sau đó Ngài lui về ở trong chỗ vắng vẻ, nơi tịnh phòng bên dòng nước. Đại Long Bồ-tát thấy như vậy thì lấy làm thương xót, liền đưa người đi vào trong biển, ở trong cung điện bèn mở kho tàng bảy báu ra, trong đó phát ra bảy loài hoa báu, dung chứa các hình phương đẳng thâm áo cùng vô lượng kinh điển pháp diệu mà trao cho Long Thọ. Ngài thọ lãnh rồi đọc tụng trong chín mươi ngày được thông giải rất nhiều, trong tâm thâm nhập thể tánh đắc được bảo lợi. Đại Long biết được liền hỏi:

-Ngài xem kinh hết chưa?

Đáp rằng:

-Ông chứa rất nhiều kinh điển, tôi có thể đọc gấp mười lần cõi Diêm-phù-đề.

Rồng nói:

-Kinh sách ở chỗ của tôi đây. Các nơi so với đây đều không thể kể hết.

Long Thọ khi đã thâm nhập các kinh sách và các pháp vô sinh nhị nhẫn.

Đại Long liền đưa ngài trở về cõi Nam Thiên trúc, để hoằng truyền Phật pháp và hàng phục ngoại đạo. Rồng thuyết minh về Ma-ha- diễn và làm mười vạn bài kệ Ưu-ba-đề-xá. Lại sáng tác năm ngàn bài kệ “Trang Nghiêm Phật Đạo luận”. Năm ngàn bài kệ “Đại Từ Phương Tiện luận”, năm trăm bài kệ Trung luận. Rồi khiến cho các Ma-ha- diễn, đem giáo pháp đi khắp cõi Thiên trúc. Rồi làm mười vạn bài kệ “Vô Úy luận”, “Trung luận” đều được rút ra trong luận này.

Lúc này có một người Bà-la-môn khéo biết chú thuật, muốn đem chỗ học thuyết của mình để cùng với Long Thọ tranh tài, liền bảo với quốc vương Thiên trúc rằng:

Tôi có thể hàng phục vị Tỳ-kheo này, xin vua chứng minh.

Nhà vua nói:

Ông thật là ngu si, vị Bồ-tát này, minh sánh với ánh sáng của mặt trời mặt trăng tỏa sáng, trí sánh với tâm Thánh nhân phổ chiếu, ông vì sao không chịu lánh đi mà còn muốn tranh đấu bất kính.

Bà-la-môn nói:

-Vua cho đó là bậc Minh trí, vì sao lại không dùng lý để mà chứng nghiệm, để thấy chỗ khuất nhục.

Vua nghe nói vậy liền cho mời ngài Long Thọ, thỉnh sáng mai đến đàm đạo ở trên Điện. Bà-la-môn đi đến sau, liền đến trước điện đọc chú biến thành ao rộng dài thanh tịnh, ở trong đó có cả ngàn cánh hoa sen, rồi tự mình ngồi trên đó để khoa trương với Long Thọ. Người ngồi trên đất thật chẳng khác gì loài súc sinh, mà lại muốn cùng ta là bậc trí nhân đại đức ngồi trên hoa sen thanh tịnh kháng nghị luận bàn sao?

Lúc này ngài Long Thọ cũng dùng chú thuật hóa ra voi trắng sáu ngà, đi ở trên nước đến chỗ tòa sen vị Bà-la-môn đang ngồi, dùng vòi hất cao lên rồi quăng xuống đất. Bà-la-môn bị thương nơi lưng, chịu khuất phục mà quy phục ngài Long Thọ.

Tại tôi không tự lượng nên hủy nhục Đại sư. Nguyện xin Ngài thương xót mà tha thứ cho sư ngu muội này.

Lúc này có vị vua ở Nam Thiên trúc thống lãnh các nước mà tin dùng ngoại đạo, còn Sa-môn Thích Tử thì không muốn thấy. Người dân trong nước xa gần cũng đều theo tà đạo. Long Thọ nghĩ rằng:

Cây mà không chặt rễ thì cành không ngã. Bậc nhân chủ mà không được hóa độ thì đạo không được thực hành.

Những bậc vương gia thực hành chánh pháp ở nước đó bỏ tiền để thuê người làm túc vệ. Long Thọ được mời vào làm tướng của nhà kia. Vác cây kích đứng giữ xe ngựa đi cho thẳng hàng ngũ. Tuy không uy nghiêm mà khiến cho xe đi đều, pháp không rõ ràng mà làm cho vật tùy theo ý mình. Vua thấy rất là khen ngợi, mới hỏi đây là người nào?

Người hầu thưa:

Đây là người được mời vào, đã không đòi lương thực lại không lấy tiền, mà việc làm thì hết lòng thận trọng như thế. Không biết ý người này muốn cầu điều gì?

Vua liền cho triệu đến hỏi: Ngươi là người nào? Đáp: Tôi là Nhất thiết trí.

Vua nghe nói rất ngạc nhiên hỏi:

Bậc Nhất thiết trí trong đời rất ít có, ngươi nói như vậy thì lấy gì

để chứng minh.

Đáp rằng:

-Nếu muốn biết trí ở tại lời nói thì vua hãy đặt nói tham vấn. Vua liền nghĩ:

Ta là bậc trí chủ đại luận nghị sư ai cũng khuất phục. Hôm nay việc này không phải nhỏ, nếu không hỏi thì không hết mối nghi ngờ.

Vua nghi ngại hồi lâu rồi mới nói:

Cõi trời nay như thế nào?

Long Thọ đáp:

-Cõi trời đang cùng với A-tu-la đấu chiến nhau.

Vua nghe lời này chẳng khác nào như người bị nghẹn đã không nhổ ra được lại không nuốt được. Muốn phản lại lời nói này mà không có chứng cớ, muốn nói việc này mà không rõ ràng để nói. Trong khoảng thời gian chưa nói được đó. Ngài Long Thọ liền nói:

Đây chẳng phải lời nói hư luận để mong phân thắng bại, vua hãy đợi một chút, sẽ có ứng nghiệm. Một lát sau trên không trung liền có các loại khí cụ đao kiếm lần lượt rơi xuống. Vua nói:

Đao kiếm này tuy là khí cụ để chiến đấu. Người làm sao biết chắc là trời cùng A-tu-la đánh nhau.

Ngài Long Thọ nói: Lời nói hư hoặc thì không bằng thấy được sự thật.

Khi nói xong thì thấy tay, chân, tai, mũi từ trên không rớt xuống, lại làm cho vua và quần thần trông thấy ở trên hư không hai bên đang đấu chiến nhau. Vua liền cúi đầu thần phục pháp hóa của Ngài. Trên điện khi ấy có cả vạn Bà-la-môn đều cạo bỏ tóc mà thành tựu pháp giới.

Lúc này có một vị pháp sư tiểu thừa có tâm tật đố phẫn giận, khi Long Thọ sắp tịch diệt mới hỏi người ấy rằng:

Ông thích ta trụ trụ đời lâu không? Vị này đáp: Thật không muốn.

Nghe vậy, ngài bèn lui vào phòng đóng cửa mấy ngày không ra. Khi đệ tử phá cửa để vào thì thấy ngài đã thoát hóa tịch diệt. Từ giả cõi đời này ra đi nay đã được một trăm năm.

Các nước ở Nam Thiên trúc đều lập tháp cung kính cúng dường chư Phật, khi mẹ vừa sinh ngài ra lấy tên cây A-chu-đà-na mà đặt tên, để sớm được chứng thành quả đạo. Cho nên lấy chữ Long làm tên lót, đặt tên là Long Thọ.

Số 2047- Long Thọ Bồ Tát Truyện (2)

BỒ-TÁT LONG THỌ TRUYỆN (2)

Đại sư tên là Bồ-tát Long Thọ. Sinh ra từ dòng Phạm chí ở nước Thiên trúc, thông minh kỳ ngộ, mọi việc đều thông suốt vào giờ thọ thực nghe các vị Phạm chí tụng bốn bài Vi đà gồm bốn vạn bài kệ; mỗi bài kệ có bốn mươi hai chữ. Chỉ tụng qua văn mà thấu hiểu nghĩa lý. Khi đến tuổi trưởng thành (tuổi đội mũ) thì đi chu du các nước. Về thế học thì thông thuộc cả thiên văn địa lý, kinh dịch sấm vĩ và các đạo thuật thảy đều tinh luyện. Học với ba người thì cũng có một vị tài giỏi. Rồi cùng nhau thượng nghị rằng:

-Lý của Thiên địa, chúng ta đều thấu triệt cả. Vậy thì sao không đi tìm thú vui dục lạc để cho một đời tận hưởng. Nhưng các học thuật của Phạm chí nếu chẳng phải vương công thì làm sao đắc được. Duy có pháp thuật ẩn mình là vui hơn cả. Mọi người đồng một ý, cùng đi đến nhà thuật gia mà cầu học pháp ẩn thân.

Thuật sư nghĩ rằng:

Bốn người Phạm chí này đều nổi danh ở đời, chẳng phải hạng tầm thường, vì muốn học pháp thuật mà khuất mình theo ta. Ta nếu trao cho chú pháp, nhưng bọn họ thông minh tuyệt thế rồi sẽ thông suốt. Duy pháp này này là hạ tiện, khi đắc pháp rồi họ tất sẽ bỏ đi. Vậy chỉ dạy các loại thuốc dùng hằng ngày để không biết được, thuốc hết thì lại đến cầu ta, thì mới khuất phục mà làm đệ tử.

Rồi đưa cho mỗi người một viên thuốc màu xanh mà bảo rằng:

Các ngươi tìm chỗ vắng dùng nước mà viên thuốc này rồi thoa vào mí mắt thì có thể tàng hình được. Long Thọ đem thuốc đi mài thì nghe có khí liền biết rõ các phần số của thuốc. Rồi quay lại nói với thuật sư là viên thuốc này có bảy mươi loại.

Thuật sư hỏi:

-Ông vì sao lại biết.

Đáp rằng:

-Thuốc này tự có khí chất thì làm sao không biết.

Vị thầy liền thán phục, nghĩ người này biết được các điều khó khăn, huống gì là học. Ta có nghề mọn vì sao còn tiếc, thế là dạy cho

bốn người pháp thuật ẩn mình để tự tại ra vào cung cấm. Các mỹ nhân trong cung đều bị xâm phạm cả hơn trăm người. Sau đó có người mang thai mới tâu lại với vua. Vua rất buồn, đây là điềm bất thường chăng?

Rồi cho gọi các quan thần trí thức để bàn sự việc. Có vị lão thần nói việc này có hai vấn đề xảy ra, hoặc do quỷ hoặc là do chú thuật, có thể tra xét cẩn thận các cửa ra vào, cho người chặn hết các thuật gia. Nếu là thuật nhân thì có dấu chân tự hiện mà bắt trừ đi. Còn là quỷ thì không có để dấu vết có thể dùng chú thuật mà trừ.

Làm đầy đủ các pháp như trên thì thấy có dấu bốn người, liền cho đóng chặt các cửa thành, cho gọi cả trăm lực sĩ, khua đao trên không trung chém chết được ba người, duy có Long Thọ thì ẩn mình trên đầu vua. Đầu vua cao bảy thước nên đao không chém được. Lúc này Long Thọ ngộ được tham dục là nguồn gốc của đau khổ, rồi sinh tâm nhàm chán mà phát nguyện xuất gia để được độ thoát. Sau đó tìm đến Sa- môn cầu xin xuất gia thọ giới. Trong chín mươi ngày tụng thuộc cả Tam tạng, hiểu thông lý nghĩa rồi cầu học các kinh nhưng không còn. Nơi núi Tuyết sơn xa xôi có tháp Phật, trong tháp có một trưởng lão Tỳ-kheo đưa cho Long Thọ kính Ma-ha-diễn. Tụng xong rất tâm đắc tuy ý nghĩa hiểu chưa thông. Thế nên bèn chu du các nước để cầu học kinh pháp. Đi khắp cõi Diêm-phù-đề cầu học mà không được. Hàng luận sư ngoại đạo cùng Sa-môn các Tông phái thảy đều kính phục. Từ đó Long Thọ khởi tâm kiêu mạn tự nghĩ: Học thuật trong thế giới thì rất nhiều, Phật kinh tuy diệu nghĩa mà lý lẽ vẫn chưa thông suốt, trong chỗ chưa tường tận có thể suy xét để cho người sau học. Nếu lý không trái thì sự cũng không mất. Như đây thì có lỗi gì? Suy nghĩ các việc rồi thì thi hành ngay. Muốn làm thầy giáo giới để kiến tạo pháp phục cho chúng.

Nay đối với Phật pháp sự phân biệt có khác. Muốn đem chỗ vô sở mà tạo thành Nhất thiết trí. Bèn lựa chọn ngày giờ làm thầy truyền thọ, để cho các đệ tử mới thọ giới được đắp y mới.

Long Thọ thường một mình nơi sơn thủy vắng lặng. Đại Long Bồ-tát thấy ngài như thế, tỏ ý thương tiếc mới đón vào thủy cung, ở trong cung điện Đại Long mở ao thất bảo ra, đem ra kinh điển thâm áo vô thượng diệu pháp trao cho Long Thọ. Long Thọ tụng đọc trong chín mươi ngày thì thông luyện rất nhiều. Trong tâm ngài đã đắc được thể, đạt được lợi. Đại Long biết tâm ý ấy nên hỏi rằng:

Xem kinh hiểu hết chưa?

Đáp:

-Trong kho tàng của ông kinh điển thật vô số không thể xiết, tôi đã đọc gấp mười lần cõi Diêm-phù-đề.

Đại Long nói: Kinh điển nơi cung của tôi nơi khác không thể sánh được. Long Thọ xem kinh tạng đạt đến chỗ vô sinh, tam nhẫn đều đầy đủ.

Bấy giờ vua Nam Thiên trúc tin theo ngoại đạo tà kiến hủy báng chánh pháp. Long Thọ Bồ-tát muốn giáo hóa nước kia cho nên xin vào làm kẻ túc vệ đứng trước chỗ vua đi qua. Trải qua năm thứ bảy vua mới thấy lạ hỏi:

Người này là ai? Sao lại đứng trước mặt ta.

Đáp rằng:

-Tôi là người Nhất thiết trí.

Vua nghe lời này thì rất kinh ngạc nói:

Người Nhất thiết trí trên đời ít có, nay ngươi nói thì lấy gì để chứng minh.

Đáp:

-Nếu muốn biết trí đó thì vua nên hỏi sẽ thấy.

Vua liền tự nghĩ:

Ta là bậc trí chủ đại nghị sự, lời nói ra ai cũng khuất phục mà còn không đủ để nêu danh, nhưng hôm nay việc này không phải nhỏ, nếu không hỏi ra thì sự nghi ngờ sẽ không bao giờ được giải đáp.

Vì thế vua bất đắc dĩ mà hỏi rằng:

Trên đời hiện giờ ra sao?

Long Thọ nói:

-Chư Thiên đang cùng với A-tu-la giao chiến.

Vua nghe lời này thì cũng như người mắc nghẹn, nhổ ra không được mà nuốt cũng không xong. Muốn phản bác lại mà không đủ lý lẽ. Muốn chấp nhận thì sự việc cũng chưa rõ ràng.

Lúc đó Long Thọ lại nói rằng:

Đây chẳng phải là lời nói hư luận để cầu thắng thua, vua hãy đợi một chút sẽ có ứng nghiệm.

Nói xong thì trên không trung lần lượt rơi xuống các thứ khí cụ đao kiếm cung tên.

Vua bảo:

Các thứ đao kiếm này tuy là chiến cụ, ông sao lại biết trời cùng A-tu-la đang đánh nhau?

Long Thọ nói:

-Lời hư ngôn không bằng thấy sự thật.

Nói xong thì A-tu-la bị đứt tay chân, tai mũi lần lượt rơi xuống đất. Lại khiến cho vua cùng với quần thần dân chúng thấy rõ cảnh trên không trung hai bên đang đánh nhau. Vua mới cúi đầu kính phục chịu sự giáo hóa, trên điện có vạn vị Bà-la-môn, đều cạo bỏ râu tóc mà thành tựu pháp giới.

Thế là ngài Long Thọ ở trong cõi Nam Diêm-phù-đề thành tựu được sự hoằng truyền Phật pháp, hàng phục ngoại đạo, rộng nói kinh Ma-ha-diễn. Trước tác luận Ưu-ba-đề-xá có mười vạn bài tụng. Lại viết Trang Nghiêm Phật Đạo luận có năm ngàn bài kệ. Đại Từ Phương Tiện luận năm mươi bài kệ, càng khiến cho kinh pháp Đại thừa rộng truyền khắp cõi Nam Thiên trúc. Lại tạo ra Vô Úy luận có mười vạn bài kệ, ở trong Vô Úy luận này đã rút ra thành Trung luận. Bấy giờ có Bà-la-môn khéo biết chú thuật, muốn cùng Long Thọ tranh luận nên thưa với vua Thiên trúc rằng:

Tôi có thể hàng phục vị Tỳ-kheo này, vua có thể cho thử ng- hiệm.

Vua nói:

-Ông thật là đại ngu si, Bồ-tát này sự thông trí đến cả nhật nguyệt cũng không thể tranh được. Trí cùng Thánh tâm đều tỏ sáng, vì sao ông không cung kính mà còn muốn tranh biện?

Bà-la-môn nói:

-Vua vì kẻ trí thì sao lại không cho thử nghiệm?

Vua nghe vậy thì cho người đến thỉnh ngài Long Thọ để tranh luận với Bà-la-môn. Bà-la-môn sau đó đi đến trước điện đọc chú biến thành một ao lớn, rất thanh tịnh bao la, trong có ngàn cánh hoa sen, tự ngồi lên trên mà mắng Long Thọ:

Ông ở trên đất ngồi chẳng khác nào như loài súc sinh, mà lại muốn cùng ta là bậc Đại trí ngồi trên hoa sen cùng kháng ngôn luận nghĩa sao?

Lúc này Long Thọ cũng đọc chú thuật hóa ra một bạch tượng sáu ngà, đi trên ao nước đến nơi tòa hoa hất người ngồi trên đó dơ lên cao rồi quăng xuống đất. Bà-la-môn bị thương nơi lưng, liền quy phục Long Thọ:

Tôi thật không biết lượng sức mình mà hủy nhục Đại sư. Nguyện xin thương xót cho tôi được bày tỏ sự ngu muội của mình.

Có một vị Pháp sư Tiểu thừa, có lòng ghen ghét, Long Thọ hỏi vị ấy rằng:

Ông có muốn ta trụ đời lâu không?

Đáp rằng:

-Thật tình không muốn.

Ngài bèn lui trở về phòng, trải qua mấy ngày không ra. Đệ tử phá cửa vào thì thấy ngài đã nhập diệt. Từ đó đến nay mới hơn một trăm năm. Các nước ở Nam Thiên trúc, đều có lập tháp thờ kính phụng như Phật. Khi mẹ hạ sinh ra Ngài đặt tên là A-chu-đà-na, A-chu-đà-na là tên của một loài cây, vì long thành đạo quả cho nên lấy tên Long làm chữ lót mà gọi là Long Thọ.

(Y theo kinh Phó pháp tạng tức là vị Tổ thứ mười ba, nhậm trí Phật pháp sau hơn ba trăm năm Phật nhập diệt).

Số 2048- Truyện Đề Bà Bồ Tát

SỐ 2048

TRUYỆN ĐỀ-BÀ BỒ-TÁT

Hán dịch: Đời Diêu Tần, Tam tạng Cưu-ma-la-thập.

Bồ-tát Đề-bà là người Nam Thiên trúc, là đệ tử của Long Thọ Bồ-tát. Ngài thuộc dòng Bà-la-môn, là người học thức sâu xa, có tài hùng biện tuyệt luân, nổi danh ở xứ Thiên trúc, các nước đều nghe biết. Nhưng Ngài vẫn tìm tòi học tập không ngừng. Như có điều gì chưa rõ, chưa đủ để làm tin thì tìm người hỏi cho tường tận. Ở trong nước đó có thờ một vị Đại thiên thần bằng tượng, đúc bằng huỳnh kim dài hai trượng, hiệu là Đại Tự tại thiên. Nếu ai có cầu nguyện gì đều được như ý. Đề-bà liền đi đến miếu xin được bái kiến, chủ miếu mới nói rằng:

Thiên tượng đến thần nhân nếu ngươi có thấy thì cũng không dám nhìn thẳng, nếu có nhìn thì lại cho người trở về bị thất thủ sau một trăm ngày, ông chỉ nên đến cầu nguyện, cớ sao lại cần phải thấy.

Đề-bà nói: Nếu là thần như lời ông đã nói thì phải khiến cho tôi được thấy. Nếu không thì làm sao biết được điều ước muốn của tôi mà mong cầu.

Lúc này mọi người đều cho đây là kỳ nhân, lại quy phục vì sự minh chánh, bèn kéo nhau đến miếu xem, số có đến mấy ngàn người.

Khi Đề-bà vào miếu thì Thiên tượng dao động, đôi mắt trừng lên nhìn người.

Đề-bà mới nói rằng:

Thần của trời vì sao lại nhỏ vậy? Sao không dùng uy lực để cho người trí đức cảm phục, mà lại mượn vàng tô phết lên, lấy sự tráng lệ để huyễn hoặc người.

Thế là bèn bước lên thềm đục mắt của tượng. Bấy giờ những người đến xem đều có ý nghi ngờ, bậc Đại sư tại vì sao bị vị thiếu niên

Bà-la-môn này làm xúc não, chịu khuất phục qua những lý lẽ bắt lỗi đó.

Đề-bà hiểu được tâm mọi người nên nói: Bậc Thần minh biết được các việc xa xôi rộng lớn, cho nên đem việc để mà thử ta. Ta được tâm đắc của thần cho nên trong tượng vàng xuất ra hạt pha lê này. Để cho mọi người biết thần đây chẳng phải do mượn các tính chất để tạo thành hình, chớ chẳng phải tôi khinh mạn hay là hủy nhục thần đâu. Nói rồi thì liền bước trở ra, trong đêm đó cầu các việc đều như ý, sáng sớm hôm sau cung kính đem đến cúng Thiên thần.

Đề-bà trước đã nổi danh, nay lại dùng trí để khế hợp với thần. Từ chỗ đó mà khi nói lời gì cũng đều được hưởng ứng. Trong một đêm thì việc cung cấp thực phẩm cúng cho thần đều đầy đủ. Đại Tự tại thiên cầm một xâu hình thịt cao bốn trượng, mắt trái bị khoét đi đến ngồi xuống. Nhìn thấy mâm cỗ cúng thì khen ngợi chưa từng có. Cũng nhờ công đức cao đẹp của người nên mới được như thế, mà bảo rằng:

Ông hiểu được tâm ta, vì muốn mọi người thấy hình ta mà ông có tâm cùng người đem cúng các vật thực đầy trí tuệ, để cho mọi người cảm phục, ông cung kính ta, không hủy báng nên ta mới dâng các món ăn rất ngon vật lạ. Duy còn điều ta mong muốn, nếu được thì mới thật là chân thượng thí.

Đề-bà nói:

-Thần đã hiểu thấu được tâm tôi, nếu có điều gì dạy bảo thì xin nghe theo.

Thần nói:

-Ta bị thiếu mắt trái, có thể đem cúng thí cho ta được không?

Đề-bà nói:

-Xin theo lời của thần.

Liền đưa tay trái lấy mắt đưa cho thần. Thiên thần dùng năng lực nhận lấy mắt của Đề-bà, ánh sáng của mắt đó soi sáng khắp nơi.

Thần khen ngợi rằng:

-Lành thay! Việc cúng dường tối thượng, nay ông có sở nguyện gì tất sẽ được như ý.

Đề-bà nói:

-Tôi tự lòng tỏ sáng không nhờ bên ngoài, duy chỉ còn mờ mịt mông lung nên khiến người không tin lời tôi nói, xin thần ban cho, những gì nói ra đều không hư dối, có thể theo người mong cầu mà tùy thuận.

Thần nói:

-Ông sẽ được như sở nguyện. Sau đó, Đề-bà đi đến chỗ ngài Long Thọ cầu xin xuất gia, mặc pháp phục đi hoằng hóa khắp nơi. Lúc này Vua xứ Nam Thiên Trúc thống lãnh các nước lại với nhau nên tin dùng tà đạo. Còn hàng Sa-môn Thích tử lại không muốn nhìn thấy, người trong nước xa gần đều theo đạo này.

Đề-bà nghĩ rằng:

Cây không chặt gốc thì cành lá không đổ. Bậc nhân chủ không được khai hóa thì đạo pháp không được thực hành. Các bậc vương gia trị nước đều bỏ tiền ra để mời người làm túc vệ. Đề-bà liền tìm đến xin làm quân tướng, cầm kích đứng trước đầu xe, điều khiển đoàn xe ngựa đi thẳng hàng lối chỉnh tề. Dù uy không nghiêm mà vẫn được thực hành. Đức không sáng mà muốn vật đều tùy theo ưa thích. Vua thấy vậy rất vui mà hỏi đây là người nào?

Người hầu cận thưa:

-Đây là người vừa được mời vào, đã không đòi vật phẩm mà cũng không cần tiền. Những việc làm đều đốc hết lòng như thế, không biết là ý mong cầu những gì?

Vua cho gọi tới mà hỏi rằng:

-Ông là người ở đâu đến?

Đáp:

-Tôi là bậc Nhất thiết trí.

Vua nghe thì rất đổi kinh ngạc hỏi rằng:

Bậc Nhất thiết trí trên đời ít có. Người tự nói như thế thì có chứng cớ gì?

Đáp rằng:

Muốn biết trí ở trên lời nói, vua phải lắng nghe mà suy nghĩ: Ta là bậc thầy trí chủ Đại luận nghị. Nếu chịu khuất nhục tham vấn thì đâu còn uy danh, nhưng đây chẳng phải là việc nhỏ, nếu không hỏi thì cũng như chịu khuất phục vậy.

Suy nghĩ giây lâu mới bất đắc dĩ hỏi rằng:

Trên trời nay đang làm gì?

Đề-bà nói:

-Chư Thiên cùng A-tu-la đang đánh nhau.

Vua nghe lời này, thì như người bị mắc nghẹn, đã không nhã ra được ma cũng không thể nuốt được. Muốn phản bác mà lại không có lý lẽ chứng cớ. Muốn bảo đó là việc không có mà lại không rõ ràng. Lúc còn đang nghĩ ngợi chưa nói thì Đề-bà đã nói:

Đây chẳng phải là lời hư vọng mà chính là sự thật. Vua đợi giây

lát sẽ có chứng nghiệm.

Vừa nói xong thì trên không trung liền có đao kiếm rơi xuống, có cả kích dài ngắn. Vua nói:

Đây tuy là đồ binh khí để chiến đấu, nhưng sao ông lại biết chư Thiên cùng A-tu-la đang đánh nhau.

Đề-bà nói:

Lời nói cho là hư dối, chẳng bằng thấy được sự thật.

Nói xong thì tay chân, tai mũi A-tu-la lần lượt rơi xuống đất. Vua thấy vậy thì cúi đầu thần phục pháp hóa của người.

Trên điện lúc đó có cả vạn Bà-la-môn, đều xin theo xuất gia, cầu thọ giới pháp. Thế là Đề-bà ở nơi cung vua thiết lập tòa cao giảng về Tam luận. Nói về các bậc Thánh tối thượng của Đức Phật. Tất cả các pháp tối thắng của Đức Phật. Tất cả các việc làm cứu thế của chư Tăng đều là Tối thắng đệ nhất. Lại tuyên nói các Luận sĩ ở tám phương nếu có thể hoại pháp này, thì ta sẽ chém đầu chịu khuất phục. Vì sao? Vì lập lý không rõ ràng thì là ngu si. Cái đầu của kẻ ngu si thì ta không cần, thì có chém đi cũng chẳng làm tiếc. Luận sư trong tám phương nghe lời này cũng đều cùng nhau kéo đến mà lập thệ rằng:

Nếu chúng ta không bằng thì cũng nên chém đầu, cái đầu của kẻ ngu si thì chẳng nên tiếc làm gì?

Đề-bà nói:

-Ta tu pháp từ bi để cứu giúp người cùng vạn vật. Nếu các ông không bằng ta thì nên cạo tóc làm đệ tử, không cần phải chém đầu.

Giao kết xong rồi thì mỗi bên tuyển chọn ra các bậc danh sư luận lý vô phương, rồi cùng đối đáp qua lại. Những bậc trí cạn tình sơ thì một lời nói liền khuất phục. Những bậc trí sâu tình dày thì cùng nhau đối đáp đến hai ngày. Rốt cuộc đều bị đuối lý cũng chịu theo ngài Đề-bà cạo tóc xuất gia.

Như thế hằng ngày trong vương cung đều đem tới mười vạn y bát mà vẫn hết. Trong ba tháng độ hơn một vạn người. Có một vị đệ tử tà đạo ương ngạnh vô trí. Tuy chịu khuất phục tùy chúng mà tâm lấy làm xấu hỗ bất thuận. Vì vậy mà lòng cứ oán giận không nguôi rồi tự thề rằng:

Ông đã dùng lời nói mà khuất phục tôi, tôi sẽ dùng đao kiếm mà thắng lại ông, ông đem đao kiếm từ không trung xuống để làm tôi nguy khốn, thì tôi cũng đem đao kiếm thật để vây khốn ông. Nói rồi thì liền cầm đao đi tìm. Lúc này các phương luận sĩ anh tài kiệt xuất đã hết. Đề-bà trở về chốn rừng núi yên tĩnh sống một cuộc sống nhàn cư, sáng

tác ra bộ sách luận hai mươi phẩm, lại tạo ra bốn trăm bài luận để phá tà kiến. Khi ấy các vị đệ tử đều tản ra các gốc cây để tọa thiền tư duy. Đề-bà xuất thiền ra liền đi đến cung thành. Vị đệ tử Bà-la-môn đi đến một bên cầm đao đưa lên nói:

Ông dùng lời nói để thắng thầy tôi, thế thì vì sao tôi không dùng dao để mổ bụng ông.

Nói xong lấy dao chém vào ngũ tạng khiến ngài ngã quỵ xuống đất, nhưng vẫn chưa chết. Vì lòng từ mẫn thương kẻ ngu tặc này nên bảo rằng:

Ta có ba y bình bát để ở chỗ ta, ngươi có thể lấy mang đi, phải đi mau lên trên núi, cẩn thận chớ đi vào nơi đồng bằng. Các đệ tử chưa đắc pháp nhẫn của ta của ta tất sẽ tìm bắt ngươi hoặc là đưa ngươi đến chỗ quan. Vua sẽ theo phép mà trị ngươi. Ngươi vì chưa được pháp lợi, nên còn tiếc thân, tình ái còn nặng lại tiếc danh vị. Đó là cái họa trói buộc để cho muốn sinh tàn sát nhau. Thân danh đó cũng chính là căn bản gây là đại hoạn. Người ngu vì không biết nên vọng chấp xâm phạm nhau, yêu tiếc những thứ không đáng tiếc, nhưng lại không tiếc những điều đáng tiếc. Thật là đáng thương, ta mong cầu pháp Phật không vì thế mà thương tiếc, nhưng nghĩ các ngươi vì cuồng tâm không biết nên than thở ít lời.

Nọc độc của lòng phẫn hận thiêu đốt tội báo chưa được thì kêu gào than khóc mà thọ nhận, người thọ nhận thật là tự vô chủ. Người cho thì thật là không có người. Vô nhân vô chủ lấy ai để mong cầu. Thật đáng tiếc! Người chưa ngộ, vì cuồng tâm nên mê hoặc, vì điên đảo mà tâm trở lại chấp trước. Do đó mà thấy có ta có người, có khổ có vui. Khổ vui mà đến là do xúc trước. Nếu bỏ chấp trước thì không có chỗ cho khổ vui nương tựa. Không có chỗ nương về thì không có khổ, không có khổ thì cũng chẳng có vui, khổ vui là không, thì lấy gì ra vào vào trong sinh tử.

Khi nói xong lời này rồi thì các đệ tử mới đến trước thất thanh la lớn lên. Các môn nhân khắp các vườn cây đều kéo đến. Vì chưa được pháp nhẫn nên ai nấy kêu gào than khóc đập đầu xuống đất kêu la:

Oan tai! Khốc tai! Ai đã làm thầy tôi như thế này?

Cũng có người cuồng loạn lên rồi truy tìm các ngõ đường. Cùng nhau phân bổ các con đường hang hốc la lớn quát tháo đi tìm. Đề-bà lại nói với mọi người về thật pháp Chân đế. Ai oán thù, ai tàn khốc, ai giết, ai hại. Cái thật của chân pháp là không có người nhận lãnh cũng không có người hãm hại; cũng không có người thân kẻ oán tặc, không ai

bị hại. Người vì si độc lừa dối, người vì vọng sinh chấp kiến rồi kêu gào than khóc cũng đều là bất thiện nghiệp. Người làm hại đó là hại nghiệp báo chứ chẳng phải hại ta các ngươi cẩn thận suy tư, chớ có cuồng loạn khóc lóc truy đuổi bi ai quá lắm. Khi nói vừa xong thì an nhiên thoát hóa ra đi. Người này trước kia vì đã cho mắt thiên thần rồi nên chỉ còn một mắt. Vì thế người đời gọi là Già-nê-đề-bà.

Số 2049- Truyện Pháp Sư Bà Tẩu Bàn Đậu

SỐ 2049

TRUYỆN PHÁP SƯ BÀ-TẨU-BÀN-ĐẬU

Hán dịch: Đời Trần, Tam tạng

Pháp sư Chơn Đế nước Thiên trúc.

Pháp sư Bà-tẩu-bàn-đậu là người ở Bắc Thiên trúc, tại nước Phú- lâu-sa Phú-la, Phú-lâu-sa dịch là Trượng phu, Phú-la dịch là Thô.

Trong truyện Tỳ-sưu-nữu Thiên vương Thế có nói rằng: Bấy giờ Đế Thích mới sai em xuống làm vua cõi Diêm-phù-đề để hàng phục A- tu-la. Vị kia mới sinh vào Diêm-phù-đề là con của vua Bàn-tẩu-đề-bà. Có A-tu-la tên là Nhân-đà-la Đà-ma-na. Nhân-đà-la là tên Đế Thích. Đà-ma-na dịch là Phục. Đây là A-tu-la thường khiêu chiến với Đế Thích, có thể hàng phục Đế Thích, do đó mà đặt tên như vậy.

Trong Tỳ-la luận giải thích: A-tu-la dịch là Phi thiện hý, nên ứng theo tên này mà dịch. Hàng chư Thiên thì thường thích vui chơi. Còn A- tu-la thì rất ghét hý lạc cho nên mới đặt tên này. Cũng gọi là Phi thiên. A-tu-la này có em gái tên là Ba-la-phạ-bà-để. Ba-la-phạ dịch là Minh. Bà-để dịch là Phi, người này hình dung rất xinh đẹp. A-tu-la muốn hại Tỳ-sưu-nữu Thiên, nên đem em gái để lừa dối với người này. A-tu-la dùng chú thuật biến khắp cõi Diêm-phù-đề trở thành tối tăm, rồi một mình ở chỗ khuất vắng không ai thấy, chỉ để em gái ở nơi sáng sủa và nói với em rằng:

Nếu người nào muốn lấy em làm vợ, thì phải nói rằng: Anh của tôi có Đại lực, nếu muốn lấy tôi thì gặp anh tôi, nếu cùng anh tôi chiến đấu thì mới hứa chịu.

Tỳ-sửu-nữu Thiên vương khi đến chỗ sáng thì thấy cô gái này, tâm rất vui mới hỏi rằng:

–Ngươi là người nào?

Đáp:

-Tôi là A-tu-la đồng nữ.

Thiên vương nói:

-Các nữ A-tu-la trước đây vẫn thích chư Thiên, tôi không có vợ, cô cũng không chồng, nay muốn tương hợp được không?

A-tu-la nữ theo lời anh đã nói trước mà đáp lại. Thiên vương nói:

-Nàng yêu mến tôi nên mới nói lời này. Nàng đã yêu tôi thì tôi há từ khước. Nay tôi có đại lực sẽ cùng anh nàng chiến đấu.

Thiên vương cùng A-tu-la nữ giao kết làm phu phụ.

A-tu-la sau đó đi đến chỗ sáng mới hỏi Tỳ-sửu-nữu Thiên: Ngươi thế nào mà muốn lấy em ta làm vợ?

Thiên vương đáp:

-Nếu ta chẳng phải là trượng phu thì em gái ngươi đã bị chê cười. Ta là bậc đại trượng phu chưa có vợ, còn người ấy là đồng nữ chưa có chồng. Ta nay xin cưới cô ấy là phải đạo, đúng lý chứ có gì là lạ đâu.

A-tu-la nói:

-Ngươi có gì mà tự xưng là đại trượng phu. Nếu là trượng phu thì hãy cùng ta chiến đấu, nếu thắng thì sẽ lấy em gái ta.

Thiên vương nói:

-Nếu ngươi không tin thì sẽ quyết đấu vậy.

Thế là mỗi bên đều cầm kích hùng hỗ quyết đánh. Tỳ-sửu-nữu Thiên là thân Na-la-diên nên đao kiếm không thể đụng vào thân. Thiên vương chặt đầu A-tu-la thì đầu liền trở lại. Tay chân cùng bị chặt ra thành từng đoạn rồi cũng hoàn dính trở lại. Từ sáng đến tối chặt mãi không dứt mà A-tu-la vẫn không chết. Sức lực Thiên vương cạn kiệt dẫn tới một vấn đề rất khó khăn. Nếu để đến tối thì sức lực A-tu-la sẽ mạnh thêm. Lúc này Minh phi sợ chồng mình không thắng được, mới lấy hoa Uất-bà-la tách làm hai rồi ném hoa ra hai bên. Thiên vương liền hiểu ý nắm lấy thân A-tu-la xé ra làm hai ném ra hai bên, rồi ở giữa đó mà đi ra. A-tu-la do đây mà mạng chung.

A-tu-la ngày trước đã xin một vị tiên nhân cho một ân nguyện là thân dầu bị đâm chém chặt đứt thì cũng hoàn trở lại. Tiên nhân đã ước nguyện này nên sau đó dẫu bị chặt đứt vẫn hoàn trở lại.

Lúc này tiên nhân muốn Thiên vương giết A-tu-la nên không ban cho phép hoàn thân trở lại, cho nên mới bị mất mạng.

Tỳ-sửu-nữu Thiên bèn ở lại đất này mà tỏ rõ tâm chí của bậc trượng phu. Do đây mà gọi tên nước là Đại trượng phu. Đất này có Quốc

sư Bà-la-môn họ là Kiều-thi-ca. Vị này có ba người con đều đồng tên là Bà-tẩu-bàn-đậu. Bà-tẩu dịch là Thiên, Bàn-đậu dịch là thân. Người Thiên trúc đặt tên con đều do đây mà làm thể thức. Tuy cùng một tên nhưng đều có đặt biệt danh để cho phân biệt rõ. Người con thứ ba là Bà- tẩu-bàn-đậu, ở trong Tát-bà-đa xuất gia đắc quả A-la-hán có biệt danh là Tỳ-lân-trì-bạt-bà. Tỳ-lân-trì là tên mẹ của người, Bạt bà dịch là tử cũng dịch là nhi. Tên này thông cả người và vật như Ngưu tử cũng gọi là Bạt-bà. Chỉ có đất này mới gọi Ngưu tử là Độc trưởng tử, Bà-tẩu-bàn- đậu là người có căn tánh Bồ-tát cũng ở trong Tát-bà-đa-bộ xuất gia, sau tu định đắc quả Ly dục, tư duy về nghĩa không mà không thể ngộ nhập được, muốn tự sát thân này.

Có vị Tân-đầu-la A-la-hán, ở tại phía Đông Tỳ-đề-ha quán biết việc này nên tìm đến, vì ông mà thuyết Đại thừa không quán. Ngài như lời dạy mà quán liền được ngộ nhập. Tuy đắc được Tiểu thừa không quán mà ý vẫn chưa an, cho là lý không chỉ như thế. Do đây mà dùng thần thông bay lên cung trời Đâu-suất-đa hỏi Ngài Di-lặc Bồ-tát. Bồ- tát Di-lặc vì ngài mà thuyết Đại thừa không quán, sau đó trở lại cõi Diêm-phù-đề theo lời dạy đó để tư duy liền được đắc ngộ. Lúc tư duy, mặt đất sáu cõi đều chấn động, đắc được Đại thừa không quán rồi thì lấy đây mà đặt tên, gọi là A-tăng-già. A-tăng-già dịch là Vô trước. Về sau đó vài lần lên cõi trời Đâu-suất-đa hỏi ngài Bồ-tát Di-lặc về kinh nghĩa Đại thừa. Ngài Di-lặc vì ông mà giải nói ý nghĩa rồi tùy theo đó mà được sở nguyện.

Khi trở lại cõi Diêm-phù-đề, đem những gì đã nghe được nói lại cho người khác, nhưng những người nghe phần nhiều đều không tin.

Pháp sư Vô Trước liền phát lời thệ nguyện:

Ta nay muốn khiến cho chúng sinh tín giải Đại thừa. Xin nguyện Đại sư xuống cõi Diêm-phù-đề giải thích về Đại thừa khiến cho mọi người sinh lòng tin. Di-lặc Bồ-tát liền theo sở nguyện của ngài, vào ban đêm xuống cõi Diêm-phù-đề, Bồ-tát phóng quang minh rộng khắp, tụ tập chúng sinh có nhân duyên, ở trong giảng đường thuyết pháp tụng mười bảy bộ kinh. Rồi tùy theo chỗ đọc tụng mà giải thích hết nghĩa lý.

Trải qua bốn tháng, đêm nào cũng thuyết giảng như thế mới xong mười bảy bộ kinh. Tuy cùng ở trong một giảng đường nghe pháp, nhưng chỉ có Pháp sư Vô Trước được gần bên Di-lặc Bồ-tát, những người khác chỉ được nghe từ xa vào ban đêm khi Bồ-tát thuyết. Vào ban ngày Vô Trước pháp sư vì mọi người mà giải thích nghĩa mà Bồ-tát Di-lặc đã nói.

Do đây mà mọi người nghe rồi tin theo Đại thừa do Bồ-tát dạy.

Ngài Vô Trước tu pháp “Nhật Quang Tam-ma-đề”. Như lời Bồ-tát dạy mà tu học liền đắc được định này. Về sau những kinh chưa được giải thích thì có thể thông đạt. Có được sở kiến nghe thì nhớ mãi không quên. Những kinh Phật đã giảng trước kia trong hội Hoa Nghiêm về Đại thừa pháp tạng thì đều thông lý mà giải nghĩa.

Ngài Di-lặc ở trong cõi trời Đâu-suất, cũng vì ngài Vô Trước mà giải thích kinh nghĩa Đại thừa. Pháp sư thảy đều thông đạt ghi nhớ thọ trì. Về sau ở trong cõi Diêm-phù-đề sáng tác bộ kinh Đại thừa Ưu-ba- đề-xá. Giải thích những lời mà Phật đã thuyết.

Vị đệ nhị Bà-tẩu-bàn-đậu cũng đến trong Tát-bà-đa-bộ xuất gia, là bậc bác học đa văn hiểu thông kinh sử, tuổi nhỏ mà đã tài trí song tuệ không ai sánh bằng. Giới hạnh lại thanh tịnh cao ngời khó sánh được. Vì anh và em đều đã có biệt danh cho nên ngài chỉ xưng là Bà-tẩu-bàn- đậu (Thế Nhân).

Sau khi Phật diệt độ năm chục năm có một vị A-la-hán tên là ca Chiên-diên-tử. Ca-chiên-diên là lấy theo họ mẹ mà đặt tên. Trước ở trong Tát-bà-đa-bộ xuất gia. Vốn là người Thiên trúc sau đến đến ở nước Kế tân. Nước Kế tân ở phía Tây bắc của Thiên trúc. Ngài cùng với năm trăm vị La-hán và năm trăm vị Bồ-tát cùng tuyển tập ra bộ luận Tát-bà-đa, bộ A-tỳ-đạt-ma, chia làm tám phần Già lan, tức là ở trong đây nói về tám phần Kiền-độ. Già-lan-tha dịch là Kiết cũng gọi là Tiết. Vì nghĩa của các loại này liên kết tùy thuận nhau, cho nên gọi là Kết. Lại vì nhiếp các nghĩa lý lại không làm cho phân tán ra nên gọi là Kiết. Các nghĩa loại đều có phân hạng rõ ràng cho nên gọi là Tiết. Lại cũng gọi luận văn này là phát tuệ luận vì dùng thần lực và nguyện lực rộng nói khắp gần xa. Trước kia nếu có nghe A-tỳ-đạt-ma thì tùy chỗ sở đắc nhiều ít mà đem vào luận văn này. Hàng chư Thiên, Long thần, Dạ-xoa cho đến A-già-ni-sư-sất. Trước có nghe Phật thuyết A-tỳ-đạt-ma, hoặc lược hoặc là rộng, cho đến một câu, một bài kệ cũng đều dựa vào luận hết.

Ca-chiên-diên Tử cùng với chư Bồ-tát và La-hán lý giải lại nghĩa lý.

Nếu cùng với kinh luận không có chỗ nào sai trái, thì lựa chọn để vào. Nếu có chỗ sai trái thì bỏ đi. Như thế mà làm cho văn cú nghĩa lý được tương quan. Nếu nghĩa nói về trí tuệ thì đem đặt ở trong phần trí tuệ. Nếu nghĩa nói rõ về phần định thì đem đặt ở phần định, các phần khác cũng như thế, tám phần hợp lại thành năm vạn bài kệ. Khi đã kết

xong tám phần rồi thì lại muốn giải thích về Tỳ-bà-sa.

Ngài Mã Minh là người nước Xá-vệ vùng Ba-chỉ-đa. Ngài thông suốt cả tám phần Tỳ-già-la luận và Tứ-bà-đà lục luận, giải thích thành mười tám bộ.

Trong Tam tạng kinh điển các văn nghĩa đều được tích góp mà cho vào đây. Ca-chiên-diên tử sai người đi đến nước Xá-vệ thỉnh ngài Mã Minh nghiên cứu lại văn cú. Ngài Mã Minh đi đến nước Kế tân, Ca- chiên-diên Tử lần lượt giải thích tám phần. Chư Bồ-tát và La-hán cùng nhau nghiên cứu biện giải nghĩa lý ý nghĩa về định. Ngài Mã Minh tùy theo đó mà trước tác thành văn tự. Trải qua mười hai năm mới xong bộ Tỳ-bà-sa, có đến trăm vạn bài kệ. Tỳ-bà-sa dịch là rộng giải. Khi trước thuật xong, ngài Ca-chiên Tử liền khắc vào đá lời biểu rằng: Nay những người theo học pháp này đều không ra khỏi nước Kế tân, tám phần văn cú và văn luận Tỳ-bà-sa cũng không được mang ra khỏi nước. Sợ các bộ kinh khác và luận Đại thừa làm cho hư hoại chánh pháp này. Rồi đem dâng biểu lên nhà vua, vua cũng đồng ý.

Nước Kế tân bốn bên đều có núi bao bọc như thành, duy chỉ có một cửa ra vào. Chư Thánh nhân dùng nguyện lực bảo thần Dạ-xoa giữ cửa. Nếu ai muốn học pháp này thì có thể đến nước Kế Tân mà không bị trở ngại. Chư Thánh nhân lại dùng thần lực khiến cho năm trăm Dạ- xoa làm đàn việt. Người theo học pháp này đều được cung ấp vật thực đầy đủ không bị thiếu thốn.

Ở nước A-thâu-xà có một vị Pháp sư tên Bà-sa-tu bạt-đà-la, là người thông minh đạt trí, nghe qua liền thông hiểu thọ trì, Ngài muốn học tám phần nghĩa Tỳ-bà-sa, để đến nước khác hoằng truyền nên giả làm người cuồng si đi đến nước Kế tân, thường đi đến trong đại tập mà nghe pháp, nhưng đức tính không có oai nghi nói cười lẫn lộn, có lần ở trong hội tập giảng luận Tỳ-bà-sa hỏi các việc về Ma-la-diên truyền pháp cho chúng học nhân, khiến người nghe đều tức cười.

Trong suốt mười hai năm nghe Tỳ-bà-sa đắc được văn nghĩa biến số đã xong, ghi nhớ thọ trì tại tâm, rồi muốn trở về bản quốc, khi đi đến cửa thành thì thần Dạ-xoa cao tiếng la lớn:

Thầy A-tỳ-đạt-ma nay muốn ra khỏi nước, rồi bắt đưa lại trong Đại tập. Mọi người kiểm nghiệm hỏi han thì trả lời lẫn lộn không lãnh hội được kinh nghĩa. Mọi người cho là cuồng loạn liền thả ra, Pháp sư sau đó lại đi ra cửa. Thần Dạ-xoa lại la lên và bắt đưa lên vua. Vua đưa đến nơi đại tập thì đại chúng lại kiểm nghiệm hỏi han như trước, mà không thấy lãnh hội được gì. Khi đến lần thứ tư, chư thần tuy đưa lại

trong đại chúng mà không kiểm nghiệm gì nữa, lại bảo Dạ-xoa đuổi ra khỏi nước.

Đại sư khi về được rồi, thì ở trong nước tuyên thệ khiến cho xa gần đều biết là:

Ta đã học được pháp Tỳ-bà-sa ở nước Kế tân, văn nghĩa đều hiểu đầy đủ. Nay có thể tuyên dạy lại cho các vị học giả. Thế là bốn phương đều vân tập đến, Pháp sư vì tuổi tác đã cao nên sợ nói pháp không hết, nên khiến cho các học trò đã học được thì phải tùy theo đó mà diễn thuyết ra hoặc viết lại. Chư vị ở nước Kế tân sau khi nghe pháp này đã được truyền sang nước khác, ai nấy cũng đều than thở.

Sau khi Phật diệt độ khoảng chín trăm năm, có ngoại đạo tên là Tân-xà-ha bà-sa, Tần-xà-ha là tên núi, Bà-sa dịch nghĩa là Trụ, vì ngoại đạo trụ ở trên núi này, nhân đó mà lấy núi đặt thành tên. Lại có Long vương tên là Tỳ-lợi-sa-già-na, cũng ở tại phía dưới chân núi này, Long vương này rất khéo giải luận kinh pháp. Vị ngoại đạo biết Long vương có kiến giải nên đến thọ học. Long vương hiện thân lên núi hình tướng như tiên nhân ở trong nhà lá.

Ngoại đạo tìm đến thuật lại ý mình muốn học, Long vương liền hứa khả.

Ngoại đạo liền hái hoa đầy một giỏ lớn. Rồi đầu đội giỏ hoa đến chỗ của Long vương, đi nhiễu quanh Long vương một vòng rồi ném hoa ra cúng dường, cứ một bông hoa thì làm một bài kệ tán thán Long vương. Tùy theo những gì nghe thấy, tùy theo chỗ phá mà lập nghĩa thành kệ, rồi lấy hoa ném ra ngoài. Rồi tùy theo sự cúng dường mà lập nghĩa kệ và cũng lấy hoa ném. Như thế khi ném hết giỏ hoa thì đến chỗ của Long vương.

Đã làm việc tốt đẹp lại thêm thông minh, Long vương vì đó mà thuyết Tam pháp luận và nói với ngoại đạo rằng:

Ông khi được luận này rồi thì cẩn thận chớ có sửa đổi.

Long vương vì sợ người này hơn mình, nên tùy theo chỗ sở đắc mà lựa chọn. Hoặc là văn nghĩa không rõ, ý lại sửa đổi.

Long vương khi giảng xong, thì vị này trước thuật cũng vừa hết. Liền đem bài luận trước thuật của mình đem trình cho Long vương. Long vương thấy văn chương lời lẽ hơn cả bổn chánh. Thì sinh tâm tật đố nổi lên mà giận dữ nói với người ấy rằng:

Ta trước đã dặn ngươi không được sửa đổi. Nay luận của ta nói ra ngươi vì sao lại sửa như thế. Những lời ngươi trước tác không được đem ra hành trì tuyên nói.

Ngoại đạo nói:

Thầy dặn tôi sau khi nói luận xong rồi thì không được sửa đổi. Chứ không dặn là trong khi nói luận không được sửa đổi. Tôi đã không trái lời thầy dạy, cớ sao lại trách tôi, xin thầy thi ân cho. Tôi chưa hoại thì luận này cũng không hoại. Long vương cũng hứa khả cho. Ngoại đạo được pháp này thì tâm cống cao ngạo mạn, tự cho pháp này là tối thắng không gì qua được.

Duy chỉ pháp của Thích-ca là còn thạnh ở đời, chúng sinh cho pháp này là tối đại hơn cả, vậy ta nên phá họ.

Nghĩ rồi liền đi vào nước Thâu-xà, đánh trống nói luận nghĩa:

Ta nay tuyên nói luận nghĩa này, nếu ai thắng nổi thì ta xin chém đầu mình, nếu ai bị thua thì cũng như thế.

Vua nước Bật-kha-la A-diệt-đa, dịch là Chánh Lặc Nhật. Vua biết việc này mới kêu ngoại đạo đến hỏi.

Ngoại đạo nói:

-Vua là vị quốc chủ, đối với Sa-môn hay Bà-la-môn cũng chớ nên thiên lệch. Nếu có sự tu tập hành trì thì nên thử để biết phải trái. Tôi nay muốn cùng với đệ tử của Thích-ca quyết phân thắng bại, nên lấy đầu để làm chứng.

Vua liền cho phép, rồi sai người đi hỏi các Pháp sư trong nước, ai có khả năng đối đáp với ngoại đạo, nếu có khả năng thì nên luận nghĩa.

Lúc này có Pháp sư Ma-nậu-la-tha và Bà-tẩu-bàn-đầu... chư đại Pháp sư đều đi đến nước khác chứ không ở tại đây. Ma-nậu-la-tha, dịch là tâm nguyện, chỉ có Bà-tẩu-bàn-đầu là vị thầy duy nhất.

Khi ấy có Pháp sư Phật-đà Mật-đa-la (dịch là Giác Thân). Tuy có kiến giải nhưng tuổi đã cao, tinh thần lại suy yếu, biện luận cũng không hoạt bát. Pháp sư nói: “Pháp ta sâu xa có thể rộng truyền khắp nơi.” Ngoại đạo nay đang mạnh, lại tự tung tự tác. Đấy chính lúc ta nên làm việc này.

Pháp sư liền thưa với quốc vương:

Nội trong ngày vua nên triệu tập đại chúng ở Luận Nghĩa Đường, để xem ngoại đạo cùng Pháp sư luận nghĩa.

Ngoại đạo mới hỏi Sa-môn là muốn lập nghĩa hay là muốn phá nghĩa?

Pháp sư đáp:

-Pháp ta như đại hải không có gì là không dung chứa. Còn của ông như đá gạch rớt vào đó tất sẽ chìm. Để cho ngươi tự ý lựa chọn.

Ngoại đạo nói:

Sa-môn có thể lập nghĩa, tôi sẽ phá. Pháp sư liền lập luận:

Vô thường nghĩa là gì? Tất cả các pháp hữu vi đều ở trong sát-na sinh diệt. Nghĩa là sao? Vì sao không thấy Pháp sư nói những điều thành tựu sâu mầu của đạo lý.

Ngoại đạo nghe vậy thảy đều tụng và ghi nhờ rồi lần lần đem đạo lý ra phá lại, khiến cho Pháp sư không thể giữ vững được lập trường và không thể cứu vãn được.

Pháp sư thế là đuối lý và chịu thua ngoại đạo, nói: “ Ông là giòng Bà-la-môn tôi cũng là giòng Bà-la-môn, thì không nên sát hại nhai. Nay ông chỉ lấy roi tự quất vào lưng mình, để cho biết là tôi đã thắng ông.” Nói liền bỏ đi.

Vua đem vàng lạc sa thưởng cho ngoại đạo, ngoại đạo lấy vàng bố thí hết cho mọi người trong nước, rồi trở về núi Tần-xà-ha vào trong một hang đá, dùng chú thuật triệu nữ thần Dạ-xoa tên là Trù Lâm đến nói rằng: “Từ nay xin thần nữ cho một ân nguyện khiến cho tôi sau khi mất thân này biến thành đá, vĩnh viễn không bị hủy diệt.” Thần nữ liền hứa cho.

Thế rồi ngoại đạo lấy đá bít hết cửa hang lại rồi ở trong đó mà xả thân mạng liền biến thành đá. Sở dĩ có lời nguyện này là vì trước kia đã có lời xin với thầy Long vương rằng: “Nguyện cho thân này chưa hoại thì Tăng già cũng không bị hủy diệt.” Vì vậy luận đến nay vẫn còn.

Bà-tẩu-bàn-đậu sau khi trở về nghe sự việc này thì than thở hối tiếc là không được gặp. Bèn sai người đến núi Tần-xà-ha tìm ngoại đạo để triết phục, để lấy lại công bằng việc làm nhục Pháp sư. Nhưng ngoại đạo đã biến thành đá rồi. Thế thân lại càng buồn phiền, liền tạo ra bảy mươi bộ luận chân thật để đả phá Tăng già luận của ngoại đạo, trước sau đều bị phá vỡ hết. Bọn ngoại đạo rất sầu khổ như bị hại thân mạng. Tuy không gặp được thầy của họ. Nhưng cây Tất-đàn đã bị hoại hết cành gốc thì không còn chỗ để nương tựa. Khi Thiên Thân đã trả nhục cho Pháp sư rồi, đại chúng nghe được đều rất vui mừng, đem tam lạc kim ban cho Pháp sư. Pháp sư phân số vàng này làm ba phần. Để xây ba chùa ở nước A-luân-xà. Một chùa cho Tỳ-kheo-ni, một chùa cho Tát- bà-đa-bộ và một chùa cho Đại thừa Pháp sư từ đó về sau chỉnh đốn lại Chánh pháp; trước kia đã học thông Tỳ-bà-sa nghĩa; sau cũng vì chúng mà giảng nghĩa Tỳ-bà-sa. Một ngày giảng thì tạo ra một bài kệ để nói rõ ý trong ngày đó. Lại khắc bảng đồng để chép kệ này và đánh trống

tuyên nói rằng:

Ai có thể phá được nghĩa của kệ này thì đến phá.

Như thế lần lượt tạo hơn sáu trăm bài để nhiếp nghĩa Tỳ-bà-sa.

Mỗi bài đều như thế mà không có người nào phá được. Đó là kệ của Câu-xá luận.

Khi kệ đã làm xong rồi, thì đem năm mươi miếng vàng gói lại rồi gởi cho các Tỳ-bà-sa ở nước Kế tân.

Các vị đó nghe biết thì rất vui mừng cho là giáo pháp đã tuyên dương rộng rãi. Nhưng kệ thì ý nghĩa sâu xa huyền diệu không thể hiểu hết nghĩa.

Lại dùng năm mươi cân vàng, trước đã có năm mươi cân cộng thành một trăm cân để tặng cho Pháp sư. Xin thỉnh Pháp sư làm bài trường hàng để giải thích nghĩa của kệ này. Pháp sư liền làm bài trường hàng giải nghĩa. Lập nghĩa Tát-bà-đa, tùy theo chỗ còn chưa rõ thì dùng nghĩa kinh bộ mà phá, đặt tên là A-tỳ-đạt-ma Câu-xá luận. Sau khi luận xong rồi thì gởi cho chư vị nước Kế tân, các vị này thấy vì chấp cho ng- hĩa bị hoại nên rất ưu não. Thái tử của vua Chánh Lặc Nhật tên là Bà-la Chật-để-dã. Ba-la dịch là Tân, Chật-để-dã dịch là Nhật. Vua khiến thái tử theo Pháp sư thọ giới. Vương phi xuất gia cũng làm đệ tử của Pháp sư. Thái tử sau này lên kế ngôi, thì cả hai mẹ cùng thỉnh Pháp sư lưu lại ở A-thâu-xà thọ cúng dường. Pháp sư liền hứa khả. Em gái của vua Tân Nhật có chồng là Bà-la-môn tên là Bà-tu-la-đa.

Lúc này Pháp sư ngoại đạo dùng Tỳ-già-la luận nghĩa phá chỗ văn cú của Pháp sư. Cho là cùng với Tỳ-già-la luận trái nhau nên khiến Pháp sư được cứu vãng. Nếu không cứu luận này tất bị diệt.

Pháp sư nói: “Ta nếu không giải Tỳ-già-xa luận, thì há có thể cho luận này đến chỗ tột cùng được.”

Pháp sư vẫn tạo luận để phá Tỳ-già-la, trước sau ba mươi hai phẩm đều bị hoại. Thế là luận Tỳ-già-la bị mất, duy khi làm luận phá. Vua đem một lạc sa kim dâng cho Pháp sư. Còn vương mẫu thì dâng hai lạc sa. Pháp sư phân vàng này làm ba phần. Để ở chùa Trượng phu nước Kế tân và nước A-thâu-xà mỗi nơi khởi xây một ngôi chùa. Ngoại đạo ở đây rất phẫn giận muốn hàng phục được đại sư. Mới sai người đến nước Thiên trúc thỉnh pháp sư Tăng Già-phất-đà-la đến nước A-thâu-xà tạo luận để phá luận Câu Xá.

Pháp sư này khi đến đây liền phá hai bộ luận. Một là Quang Tam Ma-da luận có một vạn bài kệ, kệ này chỉ thuật Tỳ-bà-sa luận nghĩa. Tam-ma-da dịch là nghĩa loại.

Luận thứ hai là Tùy Thật luận có hai mươi vạn bài kệ để cứu Tỳ- bà-sa, nghĩa để phá Câu-xá luận. Sau khi tạo luận xong rồi, thì cho gọi Thiên Thân đến cùng quyết luận.

Thiên Thân biết luận này không thể nào phá được Câu-xá luận, nên không muốn đến gặp mặt vị kia để cùng luận chiến với Pháp sư nói:

Ta nay đã già rồi tùy ý các ông. Sở dĩ ta ngày trước tạo luận để phá nghĩa Tỳ-bà-sa, nghĩa là không cùng với các ông đối mặt để cùng luận chiến. Các ông nay tạo luận vì sao cần gọi ta để trí giải. Nên tự biết những điều phải trái.

Pháp sư đã tạo và lưu rộng ra mười tám bộ luận nghĩa. Vì diệu giải Tiểu thừa nên chấp Tiểu thừa. Vì thế mà không tin Đại thừa. Cho rằng Ma-ha-diễn chẳng phải của Đức Phật nói.

Pháp sư A-tăng-già đã biết em mình là bậc thông minh hơn người, kiến thức sâu xa thông đạt cả nội ngoại điển. Vì sợ em sẽ tạo luận phá Đại thừa cho nên Pháp sư mới đến nước Trượng phu, sai người đi đến nước A-thâu-xà bảo với Bà-tẩu-bàn-đậu rằng:

-Ta nay bệnh nặng người hãy mau đến đây.

Thiên Thân liền theo sứ giả trở về bản quốc để gặp anh hỏi thăm bệnh tình .

Người anh đáp:

-Ta nay vì tâm có trọng bệnh, tất cả đều do người mà sinh ra. Thiên Thân hỏi vì sao lại do mình.

Anh nói:

-Vì em không tin Đại thừa nên thường hủy báng, vì ác nghiệp này tất sẽ bị trầm luân trong đường ác, do mà bị ưu sầu mạng khó bảo toàn.

Thiên Thân nghe lời này thì rất kinh sợ, liền thỉnh anh giải nói cho nghe pháp Đại thừa. Người anh bèn lượt nói hết những yếu nghĩa của kinh Đại thừa. Pháp sư thông minh biết hết sâu cạn, cho nên nghe qua liền ngộ được nghĩa lý Đại thừa vượt hơn Tiểu thừa. Thế là cùng anh học nghĩa Đại thừa.

Về sau ngài cũng như anh mình đều thông đạt giải hết mọi ý nghĩa cùng soi sáng tư duy. Trước sau cùng với lý này tương ưng không có trái quấy. Mới nghiệm rằng Tiểu thừa có buông bỏ thì mới nắm được Đại thừa. Nếu không có Đại thừa thì làm sao có Tam thừa đạo quả. Xưa hủy báng Đại thừa vì lòng ưa thích tin theo, lo sợ tội này làm mình sa vào ác đạo, hiểu sâu được tội lỗi đã gây ra trước kia nên đến bên anh trình bày

sự mê lầm đã qua và nay muốn sám hối. Nhưng chưa biết pháp nào để khỏi tội, bèn nói rằng:

-Em ngày trước đã dùng ba tất lưỡi để hủy báng Đại thừa, nay nên cắt lưỡi để tạ tội ấy.

Anh nói:

-Em có cắt ngàn cái lưỡi cũng không diệt hết tội. Nếu như muốn diệt tội này thì nên tìm cách khác. Pháp sư liền thỉnh anh chỉ cách gì để sám hối tội lỗi.

Người anh nói:

-Lưỡi ngươi đã dùng để hủy báng Đại thừa, thì nay nên dùng nó để diễn nói Đại thừa như thế mới có thể diệt được tội.

Pháp sư A-tăng-già sau này nhập diệt thì ngài Thiên Thân mới tạo ra luận Đại thừa giải thích kinh văn Đại thừa như Hoa Nghiêm, Bát nhã, Niết-bàn, Pháp Hoa, Duy-ma, Thắng Man...

Các kinh điển Đại thừa đều do Pháp sư tạo ra, lại sáng lập ra Duy thức luận. Giải thích Nhiếp Đại thừa, Tam bảo tánh cam lộ môn cùng các kinh luận Đại thừa. Phàm những kinh do Pháp sư viết ra văn nghĩa đều tinh diệu, người học nghe biết đều rất tinh tưởng mong cầu. Thế nên ở nước Thiên trúc và các quốc gia ở gần những vị theo học Đại thừa đều lấy pháp của đạo sư làm căn bổn. Các bộ phái khác cùng hàng ngoại đạo ai nghe danh sư cũng đều kính phục.

Sau đó ngài ở nước A-thâu-xà xả bỏ báo thân vào năm tám mươi tuổi.

Tuy dấu tích lưu ở phàm địa, mà lý thì thật khó bàn.

Trước đã nói rõ truyện huynh đệ của ngài Thế Thân. Sau là ghi lại

Tam tạng của A-xà-lê, từ hướng đông đến Quảng châu phiên dịch lại các Đại thừa kinh luận để truyền lại cho đời sau.