Đại Tập 183 · Bộ Sử Truyện V · Số 2040–2053 (Quyển 1–5)

Số 2043- Kinh A Dục Vương, Quyển 4

KINH A-DỤC VƯƠNG

QUYỂN 4

Phẩm 4: NHÂN DUYÊN VỀ CÂU-NA-LA

Có một vị phu nhân của vua tên là Bát-ma-bà-để (Hán dịch là hoa Phù dung).

Sinh ra một vị hoàng nam, hình sắc đoan chánh có đôi mắt rất đẹp, ai thấy cũng đều yêu mến. Có cung nhân tới thưa vua phu nhân đã sinh con trai.

Vua nghe thì vui mừng nói kệ:

Ta trông hôm nay

Rất là hoan hỷ

Ta dòng Khổng tước

Danh vang khắp nơi

Cung nhân theo pháp

Do đây tăng trưởng.

Đứa bé này được vua đặt tên Đạt-ma Bà-dà-na. Người hầu ẵm đến chỗ vua, vừa trông thấy thì vui vẻ nói kệ:

Con ta mắt đoan nghiêm

Vì công đức sở tạo

Quang minh nhiều thâm diệu

Như hoa Ưu-bà-la

Công đức của mắt này

Trang nghiêm cả khuôn mặt

Dung mạo đều đoan chính

Ví như măt trăng đầy.

Vua hỏi một vị đại thần:

-Ông có thấy ai có đôi mắt này không?

Chư đại thần thưa:

-Ở trong cõi người thật chưa từng thấy. Nhưng ở núi tuyết có chim tên Câu-na-la. Mắt của chim này rất giống vương tử, liền nói kệ:

Trên đinh Tuyết sơn

Có chỗ hoa báu

Chim Câu-na-la

Thường trụ trên đó

Mắt của vương tử

Cùng loại chim kia.

Vua liền ra lệnh đi bắt chim này về. Vua thấy mắt chim giống mắt con nên đặt tên là Câu-na-la cho vương tử, bèn nói kệ:

Vua cõi nhân địa

Yêu đôi mắt con

Tên là Câu-na

Lúc đặt tên con

Khắp cả đại địa

Xa gần nghe danh.

Rồi Câu-na-la lớn lên có vợ tên là Kim-man-hoa (Thiên giá Na- ma-la).

Một hôm, vua cùng Câu-na-la đến chùa Kê-đầu. Thượng tọa Da- xá thấy Câu-na-la, chẳng còn bao lâu nữa thì bị mất đôi mắt, liền nói với vua.

-Vì sao không bảo Câu-na-la tạo thiện nghiệp cho mình? Vua liền nói với Câu-na-la:

-Đại đức dạy gì con nên làm theo.

Câu-na-la liền sụp lạy xuống chân Tôn giả thưa:

-Đại đức muốn dạy gì? Da-xá nói:

-Ông nên tư duy về đôi mắt này là vô thường chẳng thật của mình.

Này Câu-na-la

Thường tư duy mắt

Vô thường bệnh khổ

Muôn hoạn tụ tập

Phàm phu điên đảo

Do đây vượt qua.

Sau đó Câu-na-la trở về cung riêng ngồi tịch tịnh tư duy về đôi mắt và các sự khổ vô thường. Đệ nhất phu nhân của vua tên là Vi-sa Lạc-khởi-đa tới chỗ Câu-na-la thấy ngồi một mình, quán đôi mắt đẹp kia thì sinh dục tâm ôm lấy mà nói kệ:

Như lửa mạnh thiêu đốt

Tâm ta nay cũng thế

Lửa yêu đương hừng hực

Người nên tùy ý ta.

Câu-na-la nghe nói thì lấy tay bịt tai, rồi nói kệ:

Người ở chỗ của ta

Chớ nên nói lời này

Người đã là mẹ ta

Ta cũng như con cái

Sự yêu đương phi pháp

Cần phải nên xa lìa

Cớ gì làm như vậy

Cửa ác đạo mở toang.

Đại phu nhân vì không vừa ý thì nổi giận nói kệ:

Tâm ái trụ chỗ ta

Mà người không tùy ý

Người đã gieo tâm ác

Không lâu sẽ bị hại.

Câu-na-la đáp:

Tôi thà bị giết chết

Giữ pháp lòng thanh tịnh

Chớ không cầu được sống

Mà khởi sinh tà tâm

Nếu người có ác tâm

Mất thiện pháp nhân thiên

Thiện pháp đã không còn

Lấy gì để được sống.

Từ đó phu nhân thường tìm cách để mưu hại Câu-na-la. Ở phía Bắc của nước tên Đức-xoa-thi-la không chịu thần phục vua A-dục. Vua nghe tin ý muốn đi chinh phạt.

Đại thần thưa:

-Nên sai vương tử Câu-na-la đi.

Vua liền gọi Câu-na-la đến bảo:

-Con đến nước kia được không?

Vua lại nói kệ:

Ta hôm nay đây

Nghe nói việc này

Nên cho con đi

Mà tâm ta đây

Lòng luôn nghĩ nhớ

Lại càng trang nghiêm.

Vua sai người sửa sang đường xá. Người già bệnh không cho ra ngoài. Vua cùng Câu-na-la cùng ngồi trên xe đưa tiễn đi một đoạn, rồi mới chia tay. Vua ôm con nhìn vào đôi mắt Câu-na-la khóc mà nói:

Nếu có người thấy

Mắt Câu-na-la

Tâm liền hoan hỷ

Tật bệnh tiêu trừ.

Lúc đó có một tướng sư Bà-la-môn, biết Câu-na-la không bao lâu sẽ bị mù. Thấy vua chỉ nhìn vào mắt kia mà không màng chuyện khác thì nói kệ:

Vương tử mắt thanh tịnh

Vua thấy lòng hân hoan

Mắt sáng tỏ trang nghiêm

Vì sao lại bị mất

Nhân dân trong nước này

Thấy mắt Câu-na-la

Ai nấy đều vui vẻ

Dụ như cõi lạc thiên

Nếu đôi mắt kia mất

Lòng người sẽ đau buồn.

Câu-na-la đi đến nước Đức-xoa-thi-la. Dân nước đó nghe Thái tử đến thì ra khỏi thành nửa do tuần để sửa sang đường phố mà đón tiếp. Nhân dân cùng nói kệ:

Người Đức-xoa-na-la

Lấy bình báu đựng nước

Và cúng dường đầy đủ

Nghinh tiếp Câu-na-la.

Khi thái tử đến thì nhân dân chắp tay thưa:

-Chúng tôi không có ý đấu tranh, cũng không có phản bội vua cùng Thái tử chỉ vì vua nước tôi nghe lời nghịch thần mới làm điều vô đạo.

Nhân dân đón tiếp Câu-na-la vào trong thành, dùng hương hoa thực phẩm cung phụng đầy đủ cho thái tử.

Lúc này vua A-dục bị bệnh nặng. Mùi hôi thúi từ miệng bốc ra. Nước dơ từ các lỗ chân lông tuôn ra. Tất cả long y đều không thể trị được. Vua liền bảo chư đại thần:

-Triệu Câu-na-la trở về để ta truyền ngôi báu. Ta không còn sống bao lâu nữa.

Phu nhân Vi-sa Lạc-khởi-đa nghe thế liền suy nghĩ:

-Nếu Câu-na-la lên làm vua thì ta tất phải chết.

Liền bạch với vua:

-Thiếp có thể trị bệnh cho vua được khỏi. Xin chớ cho thầy thuốc vào đây.

Vua nghe lời không mời long y nửa.

Lúc này phu nhân nói với một vị lương sư:

-Coi có ai mắc bệnh như vua thì bắt đem về đây.

Ở nước A-tỳ-la có người mắc bệnh giống như vua. Vợ người đó tìm thầy thuốc nói lại các bệnh trạng. Thầy thuốc bảo.

-Nên đem lại đây, ta muốn thấy. Mới có thể trị được.

Khi người bệnh đến thầy thuốc đem vào cho phu nhân. Phu nhân sai người mổ bụng người đó ra thì thấy một con trùn lớn. Trùn bò lên thì phân theo lên, bò xuống thì phân theo xuống. Nếu bò hai bên thì phân tiết ra các lỗ chân lông. Phu nhân bỏ các thứ vào đó mà trùn vẫn không chết. Sau cùng thì bỏ tỏi vào trùn mới chết. Đem việc này thưa lại với vua và khuyên vua nên dùng tỏi.

Vua đáp:

-Ta là dòng Sát-đế-lợi không được ăn tỏi.

Phu nhân đáp:

-Để cứu mạng thì cần phải ăn thôi.

Vua nghe lời ăn tỏi thì trùng kia bị chết và bệnh liền khỏi. Vua tắm rửa sạch sẽ rồi nói với phu nhân.

-Nay phu nhân có sở cầu gì, ta cũng tùy ý cho được như nguyện.

Phu nhân thưa:

-Xin cho tôi làm vua bảy ngày.

Vua nói:

-Nếu làm vua nàng tất sẽ giết ta.

Phu nhân nói:

-Qua bảy ngày tôi sẽ trả lại ngôi vua.

Vua liền bằng lòng. Phu nhân suy nghĩ ta muốn trừng trị Câu-na- la nay đã đến lúc. Phu nhân bèn viết chiếu thư giả của A-dục vương, đưa đến cho dân Đức-xoa-thi-la bảo phải lấy mắt của Câu-na-la.

Trong thư nói kệ:

Ta nay có đại lực

Uy danh thật vô cùng

Vương tử Câu-na-la

Vi phạm điều trọng tội

Nay khiến cho nhân dân

Hủy cả hai con mắt

Nay ra lệnh các ngươi

Phải nên thi hành nhanh.

Phu nhân viết thư rồi, muốn lấy ấn của vua đóng vào. Đợi vua ngủ phu nhân đến bên vua định lấy, nhà vua tỉnh giấc.

Phu nhân hỏi:

-Vua vì sao kinh sợ.

Vua đáp:

-Ta có điềm mộng bất tường. Thấy chim thứu muốn cướp đôi mắt Câu-na-la. Cho nên lo sợ.

Phu nhân đáp:

-Vua chớ lo, thái tử hiện đang rất an ổn.

Lần thứ hai cũng nằm mộng, vua trở dậy bảo với phu nhân:

-Ta lại mộng thấy điềm không lành.

Phu nhân hỏi:

-Mộng thấy gì?

Vua đáp:

-Ta thấy Câu-na-la đầu tóc, râu, móng tay đều dài ra mà không thể nói.

Phu nhân đáp:

-Thái tử vẫn an ổn xin vua chớ lo.

Một lát sau, khi vua ngủ lại. Phu nhân lấy được ấn vua đóng vào chiếu thư, rồi sai người đem đi đến nước Đức-xoa-thi-la. Vua lại nằm mộng thấy răng rớt ra. Hôm sau vua tắm rửa sạch sẽ cho mời tướng sư đến, vua nói lại các giấc mộng và nói:

-Tướng sư vì ta mà giải thích giấc mộng này. Tướng sư đáp:

-Theo giấc mộng này thì con vua sẽ bị mất mắt, chẳng khác gì mất con, lại nói kệ:

Người mộng thấy răng rụng

Thì con bị mất mắt

Mắt kia đã mất rồi

Chẳng khác gì mất con.

Vua nghe vậy thì liền đứng dậy chắp tay hướng về bốn phương, chú nguyện rằng:

Nay nhất tin quy Phật

Thanh tịnh Pháp cùng Tăng

Chư tiên nhân thế gian

Các vị thần tối thắng

Tất cả chư Thánh chúng

Đều hô Câu-na-la.

Lại nói người sứ đem thư đến cho dân nước Đức-xoa-thi-la. Mọi người đọc thư xong liền nghĩ:

–Vua A-dục thật là đáng sợ. Ngay con của mình mà còn không huống gì là chúng ta, liền nói kệ:

Ngày nay Câu-na-la

Như đại tiên không khác

Trong tất cả chúng sinh

Đều làm cho lợi ích

Vua cha Đại A-dục

Không có lòng thương xót

Huống gì với dân chúng

Lại không thể làm hại.

Rồi đem thư lại cho thái tử. Câu-na-la nhận thư nói với mọi người:

-Nay tùy ý các người cứ lấy mắt của tôi. Có một người kêu một kẻ Chiên-đà-la đến.

-Người có thể lấy cặp mắt của thái tử. Người ấy chắp tay thưa:

-Tôi không thể làm? Vì sao?

Người như mặt trăng đầy

Có thể trừ ánh sáng

Nay sao nỡ bỏ đi

Mắt sáng kia của người.

Câu-na-la cởi mũ báu đưa Chiên-đà-la nói:

-Ông nên lấy mắt của ta. Ta cho ông vật này.

Lại có một người có hình mạo như quỷ đứng dậy nói:

-Tôi có thể làm được.

Câu-na-la nhớ lại lời dạy của Tôn giả Da-xá và nói kệ:

Hội hợp có ly

Là lời chân thật

Tư duy nghĩ này

Biết mắt vô thường

Là thiện tri thức

Làm lợi cho ta

Người đã thuyết giảng

Nhân duyên khổ không

Ta nên suy tư

Tất cả vô thường

Lời người dạy rõ

Suy nghĩ sâu xa

Ta không sợ khổ

Thấy pháp bất trụ

Y lời vua dạy

Người lấy mắt ta

Ta đã nhiếp thọ

Vô thường chân thật.

Câu-na-la nói với người ấy:

-Người lấy một mắt trước, đặt vào tay ta. Ta muốn xem nó. Khi người quỷ muốn lấy vật, mọi người trông thấy liền kêu khóc:

Mắt thanh tịnh không nhơ

Như trăng ở hư không

Ngươi nay lấy mắt vua

Như nhổ ao hoa sen.

Mọi người kêu gào than khóc. Quỷ móc ra một mắt, đặt vào tay Câu-na-la, Câu-na-la hướng về mắt nói kệ:

Ngươi vốn xưa nay

Thấy hình thấy sắc

Mà đến hôm nay

Cớ sao không thấy

Bởi khiến cho người

Sinh lòng yêu mến

Nay thấy không thật

Chỉ là hư dối

Ví như bọt nước

Vật này không thật

Không có tự tại

Hiểu được nghĩa này

Thì xa lìa khổ.

Câu-na-la suy tư về các pháp vô thường liền đắc quả Tu-đà-hoàn, rồi nói với người quỷ:

-Nên móc tiếp con kia.

Mắt lấy ra lại đặt vào tay Câu-na-la. Mất đi nhục nhãn lại được tuệ nhãn lại nói kệ rằng:

Ta hôm nay đây

Xả bỏ nhục nhãn

Tuệ nhãn khó đắc

Ta nay đã được

Vua đã từ ta

Chẳng còn vương tử

Ta đắc pháp đạo

Là đệ tử Phật

Sống đời tự tại

Cung điện khổ đọa

Lại chứng tự tại

Cung điện pháp vương.

Sau đó Câu-na-la biết đại phu nhân viết thư này, liền nói kệ:

Nguyện cho phu nhân

Hưởng phước dục lạc

Thọ mạng lâu dài

Không có tận diệt

Do phương tiện này

Ta được tự tại.

Vợ của Câu-na-la là Thiên-giá-na-ma-la, nghe Câu-na-la mất mắt máu chảy dầm dề bà đau đớn té xỉu xuống đất, mọi người lấy nước rửa mặt hồi lâu mới tỉnh khóc lóc nói kệ:

Mắt sáng tỏ đáng yêu

Xưa thấy đều hoan hỷ

Nay đã bị lìa thân

Lòng nào không đau đớn.

Câu-na-la nói:

–Nàng chớ khóc than. Ta tự gây nghiệp, thì tự thọ báo. Lại nói kệ:

Tất cả thế gian

Vì nghiệp buộc thân

Chúng khổ vì thân

Người nên biết rõ

Muôn sự hòa hợp

Tất cả chia lìa

Nếu đã biết rõ

Chớ nên khóc lóc.

Câu-na-la cùng với vợ từ nước Đức-xoa-thi-la trở về vua A-dục. Hai người chưa từng chịu cực khổ, cho nên thân thể yếu duối khó lòng kham nổi vất vả. Câu-na-la giỏi việc đàn hát, nên lấy nghiệp này khất thực độ thân để trở về bổn quốc, lần hồi đi đến chỗ cung vua. Lúc này người giữ cửa không nhận ra nên không cho vào. Hai người bèn vào nghỉ trong chuồng ngựa. Nửa đêm gảy đàn lên mà hát.

Hát rằng:

Mắt ta đã mất

Tứ đế đã thông

Lại nói kệ:

Người đạt được trí tuệ

Thấy mười hai nhập xứ

Lấy trí tuệ làm đèn

Được giải thoát sinh tử

Khổ ở trong ba cõi

Đều do nơi tự tâm

Vượt qua được Tam giới

Nay đã được tỏ thông

Nếu muốn cầu thắng lạc

Tư duy mười hai nhập.

Lúc này vua A-dục nghe lời hát này thì tâm rất vui, nói kệ rằng:

Lời kệ nói này

Cùng tiếng đàn ca

Giống như con ta

Tiếng Câu-na-la

Nếu đã đến đây

Sao không gặp ta.

Vua bảo người hầu:

-Ta nghe âm thanh này giống như của Câu-na-la, nhưng âm thanh hòa dịu kia lại có vẻ ai oán. Nghe lời này làm tâm ta loạn động. Như voi mất con lại được nghe tiếng, tâm rất bồi hồi bất an. Người đến đó xem có phải là Câu-na-la không? Nếu phải thì đưa đến đây.

Người kia liền đi đến chuồng ngựa. Thấy một người bị mù mắt, thân hình tiều tụy thì không nhận ra, trở về thưa vua.

-Đó là một người mù, đi cùng với vợ chứ không phải Câu-na-la. Vua nghe lời này thì buồn bã, nói kệ:

Như điềm mộng ngày trước

Câu-na-la mất mắt

Nay kẻ bị mù này

Có thể là vương tử

Ngươi nên trở lại xem

Đem người ấy về đây

Ta luôn nghĩ đến con

Lòng thật không an ổn.

Người kia đến chỗ Câu-na-la hỏi:

-Ông là ai? Tên họ là gì?

Câu-na-la nói kệ:

Cha tên A-thâu-kha

Dòng họ lớn Khổng tước

Tất cả khắp đại địa

Người đều cùng thống lãnh

Ta chính là vương tử

Tên gọi Câu-na-la

Là dòng họ pháp vương

Nay là pháp vương tử.

Người kia đem vợ chồng Câu-na-la vào cung. Vua lúc này thấy Câu-na-la phong sương dãi dầu, ăn mặc lam lũ thô sơ hình dung tiều tụy nên không nhận ra. Trong lòng vua nghi hoặc liền nói:

-Người là Câu-na-la phải không?

Khi nghe lời đáp vua liền té xỉu xuống đất. Những người đứng bên liền nói kệ:

Vua thấy Câu-na-la

Đôi mắt đã không còn

Lòng khổ não vô cùng

Từ trên rơi xuống đất.

Người hầu cận lấy nước rửa mặt vua tỉnh lại. Vua ôm lấy Câu-na- la đặt trên đầu gối mình. Lại ôm đầu con khóc than, nhớ lại dung mạo ngày nào nên nói kệ:

Mắt con xinh đẹp

Nay lại thế này

Cớ sao lại mất

Hãy nói ta nghe

Mắt con không còn

Như trời không trăng

Hình dung tiều tụy

Việc này do ai

Ta nhớ hình dung

Tợ như tiên nhân

Ai nỡ lòng nào

Hoại đôi mắt kia

Con ở thế gian

Ai là oán thù

Lòng ta não hận

Cũng do đây ra

Thân con diệu sắc

Ai nỡ hãm hại

Tâm người ác độc

Thiêu đốt lòng ta

Ví như mây đá

Làm gãy cỏ cây

Điện chớp não loạn

Phá nát lòng ta

Nhân duyên thế nào

Con mau nói ra.

Câu-na-la dùng kệ đáp:

Vua không nghe Phật dạy

Nghiệp báo không thể thoát

Dù là Bích-chi-phật

Cũng không thể miễn tránh

Tất cả hàng phàm phu

Đều do nghiệp tạo ra

Nghiệp duyên của thiện ác

Thời đến thì nên thọ

Tất cả loài chúng sinh

Tự làm tự thọ báo

Con tự biết nhân duyên

Không thể thoát mất mát

Khổ này con tự làm

Chớ không do ai làm

Như đôi mắt này đây

Cũng đâu do ai làm

Tất cả khổ chúng sinh

Cũng lại đều như thế

Tất cả nghiệp tạo ra

Vua nên hiểu điều này.

Vua A-dục lòng vẫn ảo não không dứt nói:

Con nói ra người này

Lòng ta mới hết buồn

Con không chịu nói ra

Tâm ta càng bất an.

Thái tử liền nói đại phu nhân làm. Vua cho gọi Vi-diệu Lạc-khởi- đa đến nói:

Người nay làm việc ác

Làm sao tránh tai họa

Ngươi đã không giữ pháp

Phạm trọng tội với ta

Nay đã làm điều ác

Bỏ ngôi vị phu nhân

Còn như người làm thiện

Làm các điều pháp lợi.

Tâm vua giận dữ như lửa thiêu đốt khi nhìn thấy Vi-sa Lạc-khởi- đa, liền nói kệ:

Ta từ hôm nay

Muốn móc mắt ngươi

Muốn đem dao búa

Để chém thân ngươi

Dùng cưa xẻ thân

Dùng dao cắt lưỡi

Dùng kiếm cắt cổ

Dùng lửa thiêu thân

Cho uống độc dược

Để trừ mạng sống.

Vua nói xong, muốn trị tội Vi-sa Lạc-khởi-đa. Câu-na-la nghe thì sinh lòng thương xót, lại nói kệ:

Vi-sa Lạc-khởi-đa

Dù làm muôn điều ác

Đại vương ngày hôm nay

Cũng chớ nên giết người

Tất cả nguyện đại lực

Đều không qua nhẫn nhục

Lời Thế Tôn đã nói

Đều là lời tối thượng.

Vua không nghe lời con, bắt Vi-sa Khởi-đa giam vào nhà lửa rồi thiêu đốt. Lại ra lệnh tàn sát dân Đức-xoa-thi-la.

Hàng Tỳ-kheo thấy việc này thì có lòng nghi mới hỏi Đại đức Ưu-ba-cấp-đa:

-Câu-na-la đã gây ra túc nghiệp gì, mà nay phải thọ báo này.

Đại đức đáp:

-Các ông lắng nghe. Vào đời quá khứ xa xưa ở nước Ba-la-nại có một thợ săn, ở trên núi Tuyết giết hại nhiều loài thú. Có một lần đến núi Tuyết gặp lúc mưa bão sấm chớp, có năm trăm con nai vì sợ nên vào trong hang núp. Người thợ săn thấy bầy nai, bèn vây bắt tất cả, rồi nghĩ:

-Nếu giết hết thì thịt sẽ ương thúi. Vậy ta nên móc mắt để chúng không chết mà cũng không bỏ đi. Sau mới dần dần giết.

Người thợ săn đó chính là Câu-na-la bây giờ. Vì móc mắt nay nên đọa trong địa ngục trải qua vô số kiếp. Ra khỏi nạn địa ngục, thì sinh vào cõi người, năm trăm đời móc mắt, nay là thân cuối cùng thọ khổ báo này.

Chư Tỳ-kheo lại hỏi:

-Vì nhân duyên gì được sinh vào nhà tôn quý, có đôi mắt đoan nghiêm, lại chứng quả A-la-hán.

Đáp:

-Các ông nghe đây. Đời quá khứ xa xưa khi con người thọ đến bốn vạn tuổi. Có Đức Phật ra đời tên là Già-la-cưu-thôn-đại. Thuyết pháp độ chúng sinh xong liền nhập vô dư Niết-bàn. Lúc ấy có vua tên Thâu Pha, vì Đức Phật mà xây tháp cúng dường. Khi vua mất, người em không tin Phật, đem gỡ hết trân châu ngọc báu nơi tháp, duy chỉ chừa lại đất đá cây cối. Nhân dân trong nước thấy tháp bị phá hủy thì đau buồn ảo não. Có vị trưởng giả hỏi mọi người vì sao lại như thế. Có người đáp:

-Tháp của Đức Phật vốn làm bằng tứ báu, nay bị lấy hết khiến cho hư hoại, cho nên chúng tôi buồn thương rơi lệ.

Trưởng giả liền đem bốn báu trang nghiêm tháp lại còn nguy nga hơn cả lúc đầu. Lại xây tường vàng đặt ở trong tháp. Xây xong lại phát nguyện:

-Phật Già-la-thôn-đại là thầy của thế gian. Nguyện tôi đời sau cũng như hôm nay.

Chư Tỳ-kheo nên biết, Trưởng giả đó chính là Câu-na-la bây giờ. Vì sửa sang chùa tháp của Đức Phật, nay được sinh vào dòng họ cao quý, lại được thân đoan nghiêm đệ nhất. Lại phát nguyện gặp được thiện sư, nay gặp Đức Phật Thích-ca và thấy được Tứ đế.

Kinh A-dục vương, Quyển 4 (Hết)

Số 2043- Kinh A Dục Vương, Quyển 5

KINH A-DỤC VƯƠNG

QUYỂN 5

Phẩm 5: NHÂN DUYÊN NÓI VỀ NỬA TRÁI AM-MA-LẶC,

CÚNG DƯỜNG TĂNG

Lúc bấy này vua A-dục đã có lòng tin thâm sâu bèn hỏi chư Tỳ- kheo:

-Ở trong Phật pháp ai là bậc đại thí chủ? Chư Tỳ-kheo đáp:

-Trưởng giả Cấp cô độc là bậc đại thí chủ. Vua lại hỏi:

-Đã cúng dường khoảng bao nhiêu? Tỳ-kheo đáp:

-Cả trăm ngàn lượng vàng. Vua nghe thì suy nghĩ:

-Trưởng giả Cấp cô độc dùng trăm ngàn lượng vàng. Nay ta cũng dùng như thế để cúng dường bố thí.

Vua đến các nơi Phật đản sinh, chuyển pháp luân nhập Niết-bàn và chư La-hán nhập Niết-bàn, mỗi nơi đều cúng dường mười vạn lượng vàng. Bốn bộ đại hội cũng đã làm xong. Lại đem ba mươi vạn cúng dường chúng Tăng, một phần cho A-la-hán, hai phần cho các học nhân và hàng phàm phu tinh tấn. Mỗi ngày đều có cúng dường thực phẩm. Vua chỉ trừ lại các loại trân bảo, còn tất cả cung nhân đại địa, đại thần và Cưu-na-la, cùng bản thân đều cúng dường cho chúng Tăng.

Lại đem bốn mươi vạn lượng để cúng dường chúng Tăng, dùng số vàng này để chuộc lại thân mình, Thái tử, Đại thần, cung nhân…. Sau lại đem chín mươi sáu ngàn vạn lượng vàng để cúng dường cho chúng Tăng. Lúc này vua A-dục bị bệnh nặng, trong lòng rất là ưu não. Quan đại thần Thành Hộ, ngày trước tùy hỷ cúng cát cho Đức Phật. Nghe vua bệnh, liền đến thăm lễ lạy rồi nói kệ:

Xưa mặt như hoa sen

Trần cấu không làm dơ

Đại lực các oan gia

Đều không thể thấy vua

Như mặt trời cháy sáng

Người đâu thể nhìn thấy

Vì sao mà hôm nay

Ưu bi mà rơi lệ.

Vua nói kệ đáp:

Ta nay sinh lo buồn

Không tài vật không mạng

Vì xa lìa Thánh chúng

Cho nên mới lo buồn

Đệ tử của Thế Tôn

Thành tựu các công đức

Đem các thứ ẩm thực

Ngày ngày đến cúng dường

Thường tư duy việc này

Cho nên ta rơi lệ.

Lại nữa Thành Hộ, ngày trước ta muốn đem trăm ngàn lượng vàng để cúng dường Tam bảo, mà ý chưa tròn. Ta nay muốn đem, muốn đem bốn mươi ngàn vạn lượng vàng cúng dường cho đủ bổn nguyện. Nói rồi vua muốn đem đủ số vàng đến cúng dường chùa Kê đầu. Thì lúc này con của Câu-na-la là Ba Địa làm thái tử.

Có một đại thần nói với thái tử rằng:

-Vua A-dục chẳng còn bao lâu nữa sẽ qua đời, mà nay muốn đem hết vàng bạc đến chùa Kê đầu. Làm vua ắt cần phải có tài vật của cải, thái tử nên giữ lại chớ cho đem đi, duy chỉ đem đồ kim khí cho vua đựng thức ăn thôi.

Khi vua ăn xong, thì sai người đem những đồ kim khí ấy đưa đến chùa Kê đầu. Thái tử lại không đưa kim khí vào mà đưa đồ ăn bằng bạc. Vua ăn rồi cũng bảo đưa đến chùa. Rồi đưa đồ ăn bằng thiếc vua cũng đưa đến chùa. Sau cùng đưa đồ đựng thức ăn bằng ngói sành. Lúc này vua không còn gì để cúng dường, duy chỉ có nửa trái Am-la trong tay, trong lòng vua rất là ảo não, cho triệu các Đại thần đến nói rằng:

-Ai làm chủ cả đại địa này.

Các Đại thần đều đứng dậy chắp tay lễ lạy:

-Duy chỉ có vua làm chủ, chứ không có ai khác. Vua liền rơi lệ như mưa, mà nói kệ:

Nay ta A-dục vương

Không còn lực tự tại

Chỉ còn nửa trái này

Ta có quyền tự tại

Sao dùng làm phú quý

Như nước sông Hằng hà

Trước thống lãnh cả nước

Hào phú vào bậc nhất

Nay bỗng nhiên nghèo cùng

Không có chút tự tại

Tất cả sự hội họp

Đều phải có phân ly

Chánh pháp Như Lai nói

Không có thể biết được

Ta trước ra sắc lệnh

Mọi việc không chướng ngại

Dụ như tâm ý thức

Do duyên được tự tại

Ta nay có ra lệnh

Như nước bị đá ngăn

Tất cả loài oán tặc

Ta trước đều hàng phục

Thống lãnh cả đại địa

Nhiếp tất cả khổ nghèo

Nay không còn chói sáng

Như mây che mặt trăng

Như cây A-thâu-kha

Lá hoa đều khô rụng

Ta là A-thâu-kha

Sự khổ nghèo cũng thế.

A-dục vương gọi người hầu cận tên là Bạt-đa-la Mục-kha tới nói rằng:

-Ta không còn quyền lực tự tại. Ngươi là kẻ hầu cận cuối cùng của ta. Duy có việc này ta muốn nhờ ngươi. Còn nửa trái Am-la này ngươi đem đến cúng chùa Kê đầu và nói lại rằng:

-Vua A-dục lễ lạy dưới chân chúng Tăng. Ngày trước thống lãnh cả cõi Diêm-phù-đề, nay chỉ còn nửa trái Am-la này. Đây là vật cúng dường cuối cùng của ta. Xin chư Tăng thọ nhận, vật này tuy nhỏ, nhưng

sự cúng dường chúng Tăng phước đức thật vô cùng, liền nói kệ rằng:

Ta xưa vốn làm vua

Nơi cung điện tự tại

Vô thường làm tự tướng

Không lâu sẽ diệt tận

Có thể trị bệnh này

Duy chỉ thánh phước điền

Nay ta không y dược

Nguyện nay được tế độ

Nửa trái Am-la này

Là vật cúng sau cùng

Cúng ít mà phước lớn

Vì thế nên nhiếp thọ.

Người hầu theo lời vua đem trái Am-la đến chùa Kê đầu, trước mặt Thượng tọa dâng cúng trái Am-la cho chúng Tăng. Lại chắp tay nói kệ:

Tất cả cõi thế gian

Vua lãnh không chướng ngại

Dụ như mặt trời soi

Chiếu khắp cả mọi nơi

Vì nghiệp tự khi huống

Công đức nay đã tận

Như mặt trời đã tắt

Không thể cùng chiếu soi

Nên cung kính đãnh lễ

Cúng nửa trái Am-la

Phước đức tỏ vô tận

Nay cúng thí sau cùng.

Thượng tọa tập họp chư đại chúng lại và nói:

-Các ông nay nên khởi tâm bố úy. Như lời Đức Phật dạy, thấy sự vô thường của người mà đáng sợ ai thấy việc này mà không sinh tâm xa lìa vì sao?

Dõng mãnh hay bố thí

Khổng tước A-dục vương

Thống lãnh cả đại địa

Cõi Diêm-phù tự tại

Ngày nay quả báo tận

Duy chỉ có A-ma-lặc

Đại địa cùng trân bảo

Tất vì người hộ trì

Nay đây A-dục vương

Đem nửa trái Am-ma

Các người là phàm phu

Lực phước đức sinh mạng

Nên vì nói vô thường

Khiến kia sinh nhàm chán.

Chúng Tăng nhận nửa trái Am-ma-lặc của vua A-dục, đem cắt nhỏ cho vào nồi canh để chúng Tăng dùng.

Vua A-dục khi đó nói với Thành Hộ:

-Nay thì ai làm vua?

Thành Hộ lễ dưới chân vua thưa:

-Duy chỉ có Đại vương chứ không ai khác.

Vua nhờ người đỡ dậy, nhìn khắp bốn phương, chắp tay hướng về chúng Tăng thưa:

-Ngoại trừ trân bảo ra thì khắp cả đại địa sông núi, tôi đem đem cúng dường chư Tăng, liền nói kệ:

Nước làm áo đại địa

Bảy báu trang nghiêm mặt

Đem tất cả chúng sinh

Và núi sông các chỗ

Ta nay đều xả bỏ

Đem cúng dường chúng Tăng

Khi chúng Tăng được quả

Là do tôi cúng thí

Phước đức cúng thí này

Không cầu làm Thiên đế

Cũng không thích Phạm thiên

Và chủ các đại địa

Duy chỉ đem phước này

Cầu được tâm tự tại

Được cùng pháp Thánh nhân

Chỗ người không thể được.

Vua A-dục dùng lá Đa-La viết bài kệ này rồi đóng dấu vào. Cầm thư chắp tay hướng về Tăng nói:

-Tôi đem cả đại địa này cúng thí cho chúng Tăng. Nói xong thì mạng chung.

Lúc này thì chư đại thần dùng lụa năm sắc trang nghiêm cúng dường thân vua. Cúng dường xong thì lấy nước tưới lên đỉnh đầu Thái tử để lên ngôi.

Thành Hộ nói với các đại thần:

-Tất cả đại địa vua A-dục đã đem cúng cho chúng Tăng.

Chư Đại thần nói:

-Chúng ta nay phải làm sao?

Thành Hộ đáp:

-Tiên vương trước đã có tâm nguyện, muốn đem trăm ngàn vạn lượng vàng cúng thí chúng Tăng. Đã cúng được chín mươi sáu ngàn vạn lượng vàng; muốn cúng cho đủ mà chư đại thần không cho, nên ý vua chưa được trọn vẹn, cho nên vua đem cả đại địa cúng cho chúng Tăng. Nay các quan nên đem bốn mươi ngàn vạn lượng vàng để chuộc lại.

Sau đó, lấy nước biển rưới lên đỉnh đầu thái tử Tam-bà-địa, rồi lên ngôi vị. Con của Tam-bà-địa là Tỳ-lê-kha Bát-để. Có con tên Tỳ- lê-sa Tư-na (Ngưu Tất); Ngưu Tất có con tên Phất-sa-bạt-ma (Hán dịch là Vĩ Khải) lại có con tên là Phất-sa-mật-đa-la (Hán dịch là Soa Hữu). Người này khi lên ngôi vị, tập họp các đại thần lại nói:

-Có cách gì khiến cho tên ta lưu mãi ở đời?

Các quan đáp:

-Từ thời vua A-dục, vua đã khởi xây tám vạn bốn ngàn bảo tháp, làm cho Phật pháp không tiêu diệt. Danh của vua cũng lừng vang không dứt, vua nay cũng nên khởi tu tám vạn bốn ngàn tháp.

Vua đáp:

-Vua A-dục có đại thần lực không thể nghĩ bàn khó ai làm được.

Nay có phương cách nào khác để được lưu danh không?

Lúc đó có một người Bà-la-môn có chú nguyện đệ nhất, nhưng không tin Phật mới tâu với vua:

-Có hai loại được lưu danh ở đời. Một là làm ác, hai là làm thiện. A-dục vương đã xây tám vạn bốn ngàn bảo tháp. Nay vua nếu hủy hoại hết thì cũng được nổi tiếng.

Vua nghe theo, liền đem bốn đại binh muốn hoại diệt Phật pháp, đi đến chùa Kê đầu. Đi đến chùa nghe tiếng sư tử rống, vua rất sợ hãi liền đem quân trở về. Vua ba lần đi đến chùa cũng đều như thế. Khi về nước tập họp chúng Tăng lại mà nói rằng:

-Ta nay muốn hoại Phật pháp, là chúng Tăng, hai là chùa tháp, tôn tượng, các ông nên chọn.

Chúng Tăng đều nói:

-Chúng tôi hộ trì tháp chùa, tôn tượng.

Nghe thế vua liền ra lệnh giết từ Thượng tọa cho đến chúng Tăng và ra lệnh cho khắp nước Sa-kha-la:

-Người trong nước nếu ai đem một đầu Tỳ-kheo, thì sẽ được thưởng tiền.

Ở nước kia có chùa tên là Pháp vương. Trong chùa đó có một vị La-hán. Có người muốn lấy đầu nên bạch với vua rằng:

-Ở đó có Tỳ-kheo, nay muốn lấy đầu để dâng cho vua.

Vua nghe nói tự mình muốn tới lấy đầu. Bấy giờ Tỳ-kheo nhập định tận diệt. Vì có định lực nên đao kiếm lửa đốt đều không làm tổn hại.

Đã không bị giết lại đi đến nước khác. Đến nước Câu-sắt-tha-ca. Nước này có một vị thần Dạ-xoa giữ gìn răng Phật. Dạ-xoa nghĩ Phật pháp nay đến hồi bị tiêu diệt, ta đã thọ giới không nên sát sinh. Ta có con gái, Dạ-xoa Lợi Lý muốn cầu thân. Vì kia thường tạo ác nghiệp cho nên ta không chịu. Nay vì hộ trì Phật pháp cho nên phải ưng thuận.

Lại có đại lực Dạ-xoa thường theo hộ vệ vua Phất-sa-mật-đa-la. Người này dõng mạnh nên không ai hại được. Vị thần giữ răng Phật đem vị Dạ-xoa hộ vua đến trong Nam Hải. Thế là Dạ-xoa Lợi Lý đem núi Thái sơn đè vua và bốn bộ binh đều chết cả. Cho nên núi này có tên là Tu-ni-hỷ-đa. Vua Phất-sa-mật-đa-la bị giết. Từ đó dòng họ Khổng tước bị diệt.

Số 2043- Kinh A Dục Vương, Quyển 6

KINH A-DỤC VƯƠNG

QUYỂN 6

Phẩm 6: NHÂN DUYÊN PHẬT THỌ KÝ ƯU-BA-CÚC-ĐA

Lúc bấy giờ, Đức Phật gần nhập Niết-bàn, giáo hóa cho Long vương Ba-la-la và Long vương Cù-bà-la Chiên-đà-lợi xong. Đi đến nước Ma-thâu-la, bảo A-nan rằng:

–Sau khi ta nhập Niết-bàn. Ở nước này một trăm năm, có một thương chủ bán hương ở nước này tên là Cấp-đa, có con là Ưu-ba-cấp- đà không có tướng hảo như Đức Phật, làm Phật sự giáo hóa chúng sinh, nhiều người chứng quả La-hán. Ngay nơi hang đá này, bề dài mười tám tốn, rộng mười hai thốn. Vị này bảo đệ tử cầm cái thẻ bốn tấc ném vào hang đá này cho đầy cả tên các vị La-hán.

A-nan nên biết Ưu-ba-cấp-đa là đệ tử giáo hóa bậc nhất của ta.

-A-nan ông nay thấy khu rừng xanh từ xa không? A-nan đáp:

-Có thấy, thưa Thế Tôn. Phật bảo:

-Ở đó có núi Ưu-lâu-mạn-đà. Sau khi Đức Như Lai nhập diệt một trăm năm có Tỳ-kheo Da-xá-bà-tư. Ở trong núi đó lập chùa và thuyết pháp giáo hóa chúng sinh, Ưu-ba-cấp-đa độ cho xuất gia. Ở nước Ma- thâu-la có hai anh em của nhà trưởng lão tên Na-sĩ-bà-sĩ. Hai vị ở núi này làm đàn việt xây tháp chùa, cho nên gọi chùa này là Na-sĩ-bà-sĩ. A-nan nên biết! Chùa này là nơi tu thiền đệ nhất.

A-nan nghe vậy tỏ vẻ kinh sợ việc làm lợi ích cho chúng sinh của Ưu-ba-cấp-đa.

Phật bảo A-nan:

-Ông nay không nên kinh sợ việc làm này. Vào thời quá khứ Ưu- ba-cấp-đa đã sinh vào nhà ngoại đạo đã làm lợi ích cho người.

Lại vào đời quá khứ ở núi Ưu-lâu-mạn-trà, một bên núi có năm trăm vị Duyên giác một bên có năm trăm tiên nhân và một bên có năm

trăm con di hầu. Trong đám di hầu có một con đầu đàn. Con di hầu chủ này mới đến chỗ Duyên giác, thấy các vị ấy mới sinh lòng hoan hỷ, hái hoa trái đem cúng dường. Lúc các vị Duyên giác ngồi kiết già, di hầu lần lượt đến đảnh lễ, làm lễ xong rồi. Đến ngồi phía sau chúng Tăng một cách nghiêm chỉnh, mỗi ngày đều như thế cả. Sau đó các vị Duyên giác đều nhập Niết-bàn, di hầu không biết hằng ngày vẫn đến cúng dường, lại không thấy các vị thọ thực, bèn đến lật y dở tay chân tuyệt không thấy cử động.

Di hầu nghĩ:

-Các vị Duyên giác này chắc là đã chết. Thế là khóc thương áo não.

Sau đó di hầu đi đến chỗ tiên nhân. Thấy năm trăm vị tiên nhân đều ngồi trên cỏ gai, thế là di hầu bắt chước tiên nhân ngồi trên cỏ gai. Lại bắt chước nằm trên tro đất. Lại bắt chước nướng thân trên lửa. Sau đó di hầu dùng nước làm cho tắt lửa, lấy tro đất đem dấu đi và nhổ cả cỏ gai ném hết. Các tiên nhân vịn vào cây để treo mình, di hầu lại kéo tay khiến cho đều bị té xuống đất.

Rồi di hầu dạy các vị tiên nhân về tứ oai nghi. Ở trước mặt các vị tiên, di hầu ngồi ngay ngắn tỉnh tọa thiền định. Và nói với tiên nhân:

-Các ông phải ngồi thiên như đây.

Bấy giờ năm trăm vị tiên nhân ngheo theo mà cùng ngồi thiền. Các vị tiên không có thầy thuyết pháp, thường tư duy về ba mươi bảy phẩm Trợ đạo mà đắc quả Duyên giác. Khi đã đắc quả thì liền nghĩ:

-Ta được Thánh đạo, đều là do di hầu.

Thế là các vị đem trái cây hoa hương đến cúng dường cho Di hầu, nhẫn đến khi di hầu qua đời, thì các vị Duyên giác đem cây hương mà thiêu đốt. Phật lại bảo A-nan:

-Di hầu lúc đó chính là Ưu-ba-cấp-đa, Ưu-ba-cúc-đa ở trong ác đạo, làm nhiều lợi ích cho chúng sinh. Sau khi ta nhập Niết-bàn một trăm năm, Ưu-ba-cấp-đa ở núi này làm lợi ích chúng sinh. Lúc này Thế Tôn lại nói với A-nan:

-Ông nên nắm lấy chéo y ta.

Đức Thế Tôn đem A-nan bay lên hư không, rồi đi đến nước Kế tân. Đức Phật nói với A-nan:

-Ông thấy xứ này có nhiều rừng núi không?

A-nan đáp:

-Đã thấy thưa Thế Tôn. Phật bảo A-nan:

-Ở nước này sau khi ta diệt độ một trăm năm, có một vị Tỳ-kheo tên Mạt-điền-địa, ở đất này lập ra nước Kế tân.

Rồi Đức Phật lần lượt đi đến thành Câu-thi-na. Giờ Niết-bàn đã đến. Bảo với Trưởng lão Ma-ha Ca-diếp rằng:

-Ta nay muốn nhập Niết-bàn. Ông nên kiết tập lại kinh điển, khiến cho chánh pháp lưu lại được một ngàn năm để nhiếp hóa chúng sinh.

Ma-ha Ca-diếp bạch với Đức Phật rằng:

-Bạch Đức Thế Tôn! Như lời Thế Tôn dạy, con sẽ phụng hành.

Khi đó Đức Phật nghĩ đến trời Đế Thích. Thiên đế biết được tâm niệm của Đức Phật, liền đi đến chỗ Đức Phật. Lúc này Đức Thế Tôn bảo Đế Thích rằng:

-Kiều-thi-ca, ông nên hộ trì pháp tạng

. Đế Thích bạch Phật:

-Bạch Đức Thế Tôn! Con sẽ vâng giữ.

Đức Thế Tôn lại nghĩ đến Tứ Thiên vương. Lúc bấy giờ Tứ Thiên vương biết ý nghĩ Đức Phật, liền bay đến. Đức Phật lại bảo Tứ Thiên vương:

-Sau khi ta Niết-bàn, ông nên hộ trì Phật pháp. Đến sau có ba vị quốc vương hủy hoại Phật giáo, ông nên hộ trì chớ để dứt mất.

Tứ Thiên vương bạch Đức Phật:

-Xin như lời Đức Thế Tôn dạy.

Đức Phật đem pháp tạng phó chúc cho ngài Ca-diếp và Tứ Thiên vương cùng Đế Thích xong. Lại đi đến nước Ma-thâu-la, như thế lần lượt đi đến thành Câu-thi-la nơi Ta-la xong thọ. Rồi bảo A-nan rằng:

-Giờ Niết-bàn đã đến. Nơi cây Ta-la này nên đặt mặt ta xoay về hướng Bắc. Ta trong đêm nay sẽ nhập Niết-bàn. Lại nói kệ:

Biển sinh tử không đáy

Sóng dậy chỗ thâm sâu

Lão bệnh để làm bờ

Ta nay đã diệt độ

Muốn về nước vô ưu

Xả bỏ xác thân này

Khi sinh làm biển cả

Già bệnh lại xa lìa

Mâu ni làm ngưu vương

Đưa người vượt sinh tử

Như người nương vào bè

An ổn đến bờ kia.

Rồi Đức Phật lại nói:

-Sau khi Đức Phật Niết-bàn, xây tám tháp xá-lợi. Tháp thứ chín thứ mười đựng tro, rồi lại nói kệ:

Tám tháp cao như núi

Xá-lợi đều ở dưới

Tháp thứ chín đựng bình

Tháp mười đựng tro than.

Trời Đế Thích và Tứ Thiên vương, đều đem các loại hương hoa kỹ nhạc cúng dường xá-lợi. Nói rằng:

-Đức Thế Tôn giao phó pháp tạng cho chúng ta rồi nhập Niết- bàn. Nay chúng ta phải hết lòng gìn giữ. Đế Thích nói với Trì-lợi-sĩ A-la-sĩ rằng:

-Ông nên hộ trì Phật pháp ở hướng Đông.

Lại bảo Tỳ-lưu-đa:

-Ông hộ trì Phật pháp ở hướng Nam.

Lại bảo Tỳ-lưu-bác-xoa:

-Ông hộ trì Phật pháp ở hướng Tây.

Lại bảo Cưu-la rằng:

-Ông hộ trì Phật pháp ở hướng Bắc.

Đức Thế Tôn nói:

-Sau khi ta diệt độ có ba vua ác tặc. Đời sau cùng ở chỗ của các ông. Nếu có hoại Phật pháp thì ông nên hộ trì.

Lúc Đức Phật nhập Niết-bàn có vô số La-hán cũng nhập Niết- bàn. Bây giờ trong không trung có lời kệ:

Khổ thay đệ tử Phật

Tất cả đều Niết-bàn

Thế gian trong ngày nay

Đều trở nên trống vắng.

Vì vô minh che hết ngọn đèn Chánh pháp, các Đại đức La-hán đều cùng vào Niết-bàn. Không còn ai giữ gìn tam tạng pháp bảo. Chánh pháp khó mà cửu trụ lâu dài. Lúc này trời Đế Thích cùng Tứ Thiên vương cùng chư Thiên cùng đi đến chỗ Đại đức Ca-diếp. Đến rồi thì lễ dưới chân Đại đức Ca-diếp và nói:

-Đức Thế Tôn phó chúc pháp tạng cho ông và cho ta. Đại đức, nay hãy nên cùng ta hộ trì Phật pháp, giáo pháp Phật cần phải kết tập lại chớ để phân tán. Ngày nay pháp Phật được hàng chư Thiên hộ trì được trụ thế một ngàn năm, để cho chúng sinh được nhiếp thọ.

Đến khi Ca-diếp la lên một tiếng lớn, dùng lực thần thông xuất ra âm thanh vang động, bảo cho tất cả chúng sinh cõi Diêm-phù-đề biết. Có năm trăm vị A-la-hán đến Câu-thi-na-già. Tôn giả Ca-diếp nói với A-nậu-lâu-đà:

-Trưởng lão có biết vị La-hán nào chưa đến không? A-nậu-lâu-đà đáp:

-Có Già-phạm-bà-đề nay ở tại cung điện Thi-lợi-sa trên thiên cung, vị này chưa đến.

Ca-diếp hỏi chư Tỳ-kheo:

-Trong chúng này ai là nhỏ nhất? Phú Na La-hán đáp:

-Tôi nhỏ nhất.

Ma-ha Ca-diếp bảo:

-Trưởng lão chúng Tăng nay có việc giao phó ông có nhận không?

Phú-na đáp:

-Có thể được.

Ca-diếp lại nói:

-Thiện nam tử! Ông nay có thể nhận lời chúng Tăng giao phó, lành thay! Vậy ông nên đến cõi trời Thi-lợi-sa thỉnh Già-phạm-bà-đề mà nói rằng:

-Ngài Ca-diếp và chúng Tăng đang đợi ngài. Nay có Phật sự, xin ngài mau đến, rồi nói kệ:

Thiện nam tử nên đến

Nơi rừng Thi-lợi-sa

Thỉnh Già-phạm-bà-đề

Đến ngay chỗ chúng Tăng.

Phú-na đến chỗ Già-phạm-bà-đề nói:

-Ngài Ca-diếp và chúng Tăng ở trong cõi Diêm-phù-đề đang hội họp, nay có tăng sự, ngài nên đến mau.

Già-phạm-bà-đề nói:

-Thiện nam tử! Ông phải nói là Đức Phật và chúng Tăng, chớ nói Tôn giả Ca-diếp và Tăng chúng. Vì sao? Vì Đức Phật đã Niết-bàn. Hàng ngoại đạo sẽ khinh Phật pháp. Kế lại nếu có hàng Tỳ-kheo ác pháp muốn phá Tăng sự.

Ngoại đạo sẽ nói:

-Đức Phật đã Niết-bàn, giáo pháp cũng sẽ diệt. Các Tỳ-kheo đều không biết, khi xưa Đức Phật tại thế, dùng trí tuệ quang minh khiến cho

thế gian đều được tỏa sáng. Nay Đức Phật đã diệt độ, thế gian đều tối tăm, ta làm sao có thể đến nơi đó. Lại nói kệ:

Tất cả thế gian không

Không còn chỗ vui vẻ

Không còn Phật thuyết pháp

Cõi Diêm-phù trống vắng

Ta nay muốn tại đây

Mà nhập vào Niết-bàn.

Ông nay nên trở về nói lại lời ta. Già-phạm-bà-đề lễ Đại đức Ca- diếp và chư chúng Tăng, nói lại lời kệ:

Tất cả thế gian không

Không còn chỗ vui vẻ

Không còn Phật thuyết pháp

Cõi Diêm Phù trống vắng

Ta nay muốn ở đây

Mà nhập vào Niết-bàn.

Già-phạm-bà-đề nói xong liền nhập Niết-bàn, Phú-na trở về cõi Diêm-phù-đề nói kệ:

Đại đức Thánh chúng

Già-phạm-bà-đề

Lễ kính nói rằng Phật đã

Niết-bàn Ta trong ngày nay

Cũng nhập Niết-bàn

Như voi mẹ chết

Con cũng chết theo.

Thế là Tôn giả Ca-diếp liền ra giới chế. Từ nay về sau chúng Tăng phải hòa hợp kết tập pháp tạng, việc chưa xong thì không được nhập Niết-bàn. Liền nói kệ:

Từ hôm nay trở đi

Tất cả Tăng hòa hợp

Chưa kết tập pháp tạng

Đều không được Niết-bàn.

Khi năm trăm vị La-hán đã hòa hợp xong. Tôn giả Ca-diếp bạch với chúng Tăng.

-Trưởng lão A-nan thường theo hầu Đức Như Lai nay tuổi đã cao.

Tất cả đại chúng phải nên cung kính, liền nói kệ:

Trưởng lão A-nan đây

Thọ trì lời nói Phật

Lợi căn có trí tuệ

Thường theo hầu Như lai

Tâm tịnh giải Phật pháp

Cần phải nên cung kính

Lợi ích cho chúng Tăng

Công lực cần tán thán.

Tôn giả Ca-diếp nói với Tỳ-kheo.

-Chúng ta ở đây kiết tập kinh điển, đại chúng vân tập tất sẽ rơi lệ làm phương hại đến ta. Chúng ta muốn đến chỗ Đức Phật đã đắc đạo là nước Ma-già-đà để kết tập pháp tạng.

Ngài Ca-diếp và năm trăm vị La-hán đến thành Vương xá. Trưởng lão Tỳ-lê-thời-phất theo hầu cận A-nan. Đi đến nước Tỳ-lê-thời, bốn chúng ở nước kia, nghe Đức Phật Niết-bàn tâm rất áo não.

Lúc này ngài A-nan tư duy:

-Tứ chúng buồn bã làm sao thuyết pháp.

Trưởng lão Tỳ-lê-thời-phất suy nghĩ ta nên quán xét tâm Hòa thượng là bậc thánh nhân hay là phàm phu. Biết vẫn là tâm phàm phu, chưa chán xa dục giới, liền chứng quả A-la-hán, xong rồi nói kệ rằng:

Ngài nên đến gốc cây

Tâm nghĩ đến Niết-bàn

Cù-đàm khi tọa thiền

Không lâu chứng Niết-bàn.

Trưởng lão A-nan nghe lời khuyến hóa của Tỳ-lợi-thời-phất, đêm đó đi kinh hành xong tọa thiền, tẩy sạch tâm ngũ cái. Như thế từ canh một cho đến canh năm, đến sáng sớm ra ngoài rửa chân, rửa xong trở vào chùa muốn đặt lưng nằm nghỉ, đầu chưa đụng vào gối, hốt nhiên phiền não tiêu tan liền chứng quả A-la-hán.

Trưởng lão liền đi đến thành Vương xá, năm trăm vị La-hán và ngài Ca-diếp cũng đến đây. Vua A-xà-thế con của bà Vi-đề-hy nghe chư vị La-hán và ngài Ca-diếp đến, liền cho sửa sang đường xá cúng dường đầy đủ để nghinh đón đại Ca-diếp. Vua A-xà-thế vì tâm thành thục, ngày trước Đức Phật đến, liền từ trên cao rớt xuống. Đức Phật dùng thần lực đỡ lấy. Ngày nay từ trên voi thấy Tôn giả Ca-diếp cũng nhảy xuống, ngài Ca-diếp cũng dùng thần lực đỡ vua.

Sau đó Tôn giả nói với vua:

-Đức Như Lai dùng thần lực không mượn tư duy. Hàng Thanh văn dùng thần lực cần phải có ý tưởng, nếu không tác ý thì ông nhảy xuống

mạng khó bảo toàn. Từ nay về sau đừng nên như vậy nữa.

Vua đáp:

-Xin vâng lời Tôn giả.

Vua liền làm lễ dưới chân Tôn giả rồi đứng lên chắp tay thưa:

-Đại đức! Đức Thế Tôn Niết-bàn tôi không được thấy. Nếu Đại đức Niết-bàn nên cho tôi biết.

Tôn giả bằng lòng lại nói với vua:

-Đại vương! Chúng tôi muốn ở thành này kiết tập kinh pháp. Vua nói:

-Từ nay cho đến khi tôi mạng chung, từ thực phẩm, y phục, y dược, ngọa cụ tôi đều cúng dường đầy đủ cho chúng Tăng. Xin chư Tăng đến trong rừng trúc.

Ca-diếp suy nghĩ:

-Chùa này rộng lớn, chư Tỳ-kheo sẽ làm phương hại não loạn việc kết tập.

Rồi Tôn giả nói:

-Ở chùa này có thể làm mà cũng có thể không làm được. Có một hang đá tên là Tất-ba-la-diên, chúng tôi sẽ ở chỗ đó kết tập pháp tạng.

Rồi Ca-diếp cùng năm trăm vị La-hán đi đến hang đá Tất-ba-la- diên, sửa soạn mọi chỗ rồi nói:

-Chư Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo đời vị lai, thường mất chánh tâm, chúng ta trước nên kết tập Ưu-đà-na-già-đà. Rồi sau mới kết tập tất cả pháp

Năm trăm vị La-hán lần lượt ngồi vào ni sư đàn, chúng Tăng hỏi rằng:

-Tam tạng giáo điển trước nên kết tập tạng nào?

Đại đức Ca-diếp nói:

-Trước nên kiết tập Tu-đa-la.

Chúng Tăng lại hỏi:

-Ai sẽ tụng Tu-đa-la. Ca-diếp đáp:

-Trưởng lão A-nan đa văn đệ nhất. Tất cả Tu-đa-la ngài A-nan đều thọ trì chúng ta nên thỉnh A-nan tụng lại Tu-đa-la.

Ca-diếp liền hỏi A-nan:

-Ông nên tụng lại Tu-đa-la, để cho đại chúng cùng kết tập, rồi nói kệ:

Này Trưởng lão A-nan

Nên biết tạng pháp này

Là Như Lai đã thuyết

Sức ông có thể trì

Ông nắm giữ tạng pháp

Như trâu mang vác nặng

Như Lai trì mười lực

Tối thắng đại dũng mãnh

Nếu khiến tam hữu diệt

Phật pháp như đề hồ

Tất cả trì pháp tạng

Đều sẽ chứng Niết-bàn

Duy chỉ một mình ông

Thọ trì tạng Phật pháp.

Trưởng lão A-nan đáp:

-Như thế!

Liền từ tòa đứng dậy, đến trước Thượng tọa, nhìn khắp tất cả chúng, mà nói kệ:

Chúng Tăng đại kết này

Cách Thế Tôn một người

Tâm tịnh không trang nghiêm

Như trời không có trăng.

Trưởng lão A-nan từ trên tòa lần lần làm lễ hết cả. Lễ xong lên ngồi trên tòa cao suy nghĩ:

-Có kinh Tu-đa-la tự thân ta nghe Đức Phật nói. Cũng có kinh ta không được nghe từ Đức Phật. Ta nay cũng đều nói câu “Ta nghe như vầy” (như thị ngã văn).

Ca-diếp nói với A-nan:

-Trưởng lão nói lại Tu-đa-la ở chỗ nào?

Lại nói kệ:

Đại trí đều khuyến thỉnh

Phật tử ông nên nói

Phật lúc đầu nói kinh

Nói ở tại chỗ nào?

A-nan đáp:

-Lúc đầu Đức Phật vì Tỳ-kheo nói kinh. Ở tại nước Ba-la-nại Đức Phật bảo chư Tỳ-kheo đây là khổ Thánh đế. Cho nên rộng nói:

Lúc này Trưởng lão A-nhã Kiều-trần-như suy nghĩ:

-Ta ở trong chúng nghe lại lời của Đức Thế Tôn thuyết pháp từ

thưở ban đầu cho chúng ta như thế. Từ đó đến nay Phật pháp không đoạn, là do pháp Tứ đế ban đầu này.

Rồi Tôn giả trong lòng buồn bã, A-nan thấy Tôn giả buồn cũng sinh lòng buồn não liền bước xuống tòa ngồi xuống đất liền nói kệ:

Hiển hóa cây ba tiêu

Lại dùng lực trí tuệ

Hay biết các thế gian

Cho nên lìa sinh tử

Mà nhập vào Niết-bàn

Như gió lớn cây ngã.

Lúc này năm trăm vị La-hán đều từ trên sàn xuống đất mà ngồi. Ca-diếp nói với chư Tỳ-kheo:

-A-nan nói kinh.

Năm trăm A-la-hán nhập vào Tam-ma-địa. Từ Tam-ma-địa đứng dậy nói.

-Như thế Tu-đa-la! Như thế Tu-đa-la.

Sau đó Tôn giả A-nan rộng nói hết bốn bộ Tu-đa-la. Kết tập xong rồi chúng Tăng lại nói:

-Chúng ta nay kết tập tạng Tỳ-ni vậy nên thỉnh ai.

Đại đức Ca-diếp đáp:

-Trưởng lão Ưu-ba-ly là người trì luật đệ nhất, ta nên thỉnh ngài kết tỳ ni.

Thế là Ca-diếp nói với Ưu-ba-ly.

-Trưởng lão ông nên thuyết Tỳ-ni, chúng tôi muốn kết tập.

Đáp:

-Xin y giáo.

Lại hỏi:

-Phật thuyết Ba-la-di ở chỗ nào?

Đáp:

-Ở nước Tỳ thời.

Hỏi:

-Vì-ai mà nói?

Đáp:

-Vì Tu-đề-na Lam-đà-tử.

Như vậy Tôn giả rộng nói hết tạng Tỳ-ni. Cho đến đệ nhị pháp tọa cũng xong. Ma-ha Ca-diếp lại suy nghĩ ta phải tự nói trí mẫu.

Rồi Tôn giả hỏi chư Tỳ-kheo:

-Làm sao nói trí mẫu.

Trả lời:

-Là tứ Niệm xứ, tứ chánh cần, tứ như-ý túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác, bát chánh đạo, tứ biện vô tranh trí, nguyện trí thảy đều kiết tập.

Pháp thân thyết các pháp tịch tịnh nhẫn đến Đại đức Ca-diếp đã kết tập xong pháp tạng liền nói kệ:

Đã kết pháp tạng xong

Vì lợi ích thế gian

Mười lực Phật nói ra

Các việc không thể lường

Thế gian vô minh tối

Đèn pháp sẽ diệt trừ.

Lúc này Trưởng lão A-nan suy nghĩ:

-Lúc Đức Thế Tôn Niết-bàn có nói nếu phạm lỗi nhỏ thì có thể trừ diệt không phạm giới. Ta nay nên bạch chúng Tăng, liền đến trước thượng tọa chắp tay thưa:

-Tôi có nghe Đức Phật dạy, từ đây nếu có phạm tiểu giới, thì được xả không có định tội. Nếu chúng Tăng đồng ý, thì nên cùng nhau bỏ. Đã không có tội vi tế, thì chúng Tăng sẽ được an lạc.

Ca-diếp hỏi A-nan:

-Ông có hỏi Đức Thế Tôn, là những giới nào nên bỏ và những giới vi tế nào không nên bỏ. Ở trong ngũ thiên là điều thứ tư hay thứ năm?

A-nan đáp:

-Tôi thật không có hỏi. Vì sao? Vì lúc ở bên Đức Phật chư đại Tỳ-kheo đều không có hỏi. Tôi là người tiểu tâm không có xấu hổ cho nên không hỏi. Lại vì lúc Đức Phật gần Niết-bàn, tôi đang áo não cho nên không hỏi.

Tôn giả nói:

-Ông phạm tội Đột-kiết-la, vì Đức Như Lai gần Niết-bàn có nhờ ông lấy nước, mà ông đem nước đục lên cho Đức Phật.

A-nan đáp:

-Vì tiểu tâm không biết hổ thẹn. Vì lúc đó ở sông Kha-khuất-đa có năm trăm đoàn xe vừa đi qua làm cho nước đục. Xe qua chưa lâu tôi mới lấy nước, cho nên còn đục.

Ca-diếp lại hỏi:

-Như Lai đang khát nước, vì sao ông không lấy bát hướng lên trời, chư Thiên sẽ đưa nước xuống. Lại lấy nước đục dâng Đức Phật, cho nên ông nay phạm tội Đột-kiết-la.

Kế đến Tôn giả lại nói:

-Thế Tôn có y ca-sa mới, sắc vàng như kim, ông cớ sao lấy chân đỡ y.

A-nan đáp:

-Chẳng phải tôi không biết hổ thẹn, vì lúc đó không có ai, cho nên tôi mới dùng chân đỡ.Ca-diếp nói:

-Ông vì sao không đưa y lên trời, chư Thiên sẽ đến cầm. Vì vậy, ông hôm nay phạm tội Đột-kiết-la.

Lại nữa! Đức Phật có hỏi ông. Nếu có người tu tứ như ý túc, thì có thể thọ mạng một kiếp hoặc giảm một kiếp, khiến cho ông rõ việc đó. Mà Đức Như Lai thường thành tựu tứ như ý túc. Ông vì sao không nhân đó mà thỉnh Đức Như Lai trụ thế một kiếp hay giảm một kiếp.

A-nan đáp:

-Đại đức Ca-diếp, không phải là tôi không biết xấu hổ. Bấy giờ có Ma vương mê hoặc tâm tôi, vì vậy mà tôi không thể thỉnh Đức Như Lai trụ thế.

-Như vậy ông cũng đắc tội Đột-kiết-la. Lại nữa, ông vì sao lại cho người nữ thấy ẩn tướng của Đức Như Lai.

A-nan đáp:

-Đại đức! Tôi chẳng phải không có xấu hổ, cho người nữ thấy ẩn tướng của Đức Như Lai. Vì người nữ phần nhiều đều có tâm ái dục. Nếu thấy ẩn tướng của Đức Như Lai, sẽ nhàm chán thân nữ mà cầu thân nam tử, cho nên tôi cho thấy.

Ca-diếp nói:

-Ông cũng phạm tội Đột-kiết-la, ông nên sám hối. Tôn giả Ca-diếp lại nói với chư Tỳ-kheo:

-Chúng ta nay phải nói bảy pháp diệt tránh và các tội vi tế.

Các Tỳ-kheo hoặc nói các giới học chúng là nhỏ; hoặc nói bốn pháp là nhỏ; hoặc nói chín mươi việc là nhỏ; hoặc nói ba mươi việc là nhỏ; cho đến cho hai pháp bất định là nhỏ. Cũng có vị nói chỉ lưu lại bốn giới trọng và mười ba pháp Tăng tàng còn tất cả đều xả.

Bọn ngoại đạo nghe thế thì nói:

-Sa môn Cù-đàm thật là lộn xộn. Khi Phật còn thì hòa hợp; Phật đã diệt độ thì giáo pháp về sau cũng bị diệt. Sau khi Phật Niết-bàn, hàng đệ tử cứ tùy ý muốn thọ thì thọ muốn bỏ thì bỏ.

Đức Phật đã nói rằng:

-Nếu có Tỳ-kheo không nhất tâm thì nên nhất tâm thọ giới. Nếu

đã thọ giới thì không được xả bỏ, y theo Đức Phật dạy mà đều phải thọ trì. Nếu Tỳ-kheo như lời Phật dạy mà thọ trì, thì thiện pháp sẽ tăng trưởng mà không có thối chuyển. Vì thế y theo lời Đức Phật dạy nên tất cả giới luật đều thọ trì.

Kinh A-Dục Vương – Quyển 6 (Hết)