Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Lịch sử và tiểu sử
Hành Hương Tứ Đại Danh Sơn Trung Quốc
- Tác giả
- TT Thích Phước Thái
- Thông tin
- Nguồn: Pháp Thí Hội — ebook EPUB (Đợt 20, 14/10/2026)
Nhóm 3 : Nhẫn Nhục Độ
I / Lý Thuyết
1/ Khái quát về ý nghĩa nhẫn nhục.
Trong Kinh Hoa Nghiêm Phật đã dạy : “Nhất niệm sân tâm khởi, bách vạn chướng môn khai”. Câu nầy có nghĩa là một niệm lòng sân nổi lên, thì trăm ngàn muôn ức cửa nghiệp chướng đều mở ra. Sân hận là nguyên nhân gây ra biết bao hậu quả tai hại khốc liệt. Điều nầy, đã xảy ra hằng ngày trong xã hội. Có biết bao cảnh thương tâm ly tán, vì một phút giây sân hận, không kềm chế được, nên vợ chồng xa cách, cha mẹ phân ly, anh em thù hận, bạn bè sát hại lẫn nhau v.v… Muốn cho những cảnh tượng trên không xảy ra, thì mỗi người chúng ta cần phải tu hạnh nhẫn nhục. Vậy nhẫn nhục là gì? Nhẫn là nhịn, chịu đựng những cảnh trái mắt nghịch lòng. Nhục là điều sỉ nhục, điều xấu hổ, làm tổn thương đến lòng tự ái của mình. Người tu hạnh nhẫn nhục, luôn phải kèm theo lòng từ bi, thì việc thực hiện nhẫn nhục mới có kết quả. Nhẫn nhục là một sức mạnh mãnh liệt, đối với những ai có một đời sống nội tâm phong phú. Đó là sức mạnh của những bậc hiền nhân quân tử. Ngược lại, sức mạnh của kẻ thất phu thường xử dụng bằng võ lực. Tiến cao hơn, nhẫn nhục ở đây là nhẫn nhục của người thực hiện hạnh Bồ tát. Tức nhẫn nhục Ba la mật.
2/ Thành phần của nhẫn nhục Ba la mật.
Người tu hạnh nhẫn nhục cần phải biết rõ động cơ xuất phát sân hận. Có 3 chỗ xuất phát : Thân, khẩu, ý. Muốn chế ngự khắc phục sự sân hận đó, chúng ta cũng phải từ 3 chỗ đó mà khắc phục.
a/ Về thân nhẫn, phải khắc phục, chịu đựng những nghịch cảnh như : đói khát, nắng mưa, nóng lạnh bất thường do sự đổi thay của thời tiết. Ngoài ra, còn phải chịu đựng khi cơ thể bị đau nhức, bệnh hoạn v.v…
b/ Về khẩu nhẫn, phải giữ cái miệng, khi gặp nghịch cảnh. Người xưa nói : “ Phải thủ khẩu như bình.” Hoặc: “Luận người ở đời như búa bén ở trong miệng, sở dĩ chém mình là do lời nói ác”. Vì vậy cho nên ta phải cẩn thận ở nơi lời nói. Vì: “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Người xưa nói : « nhẫn nhứt thời chi khí, miễn bá nhựt chi ưu ». Nghĩa là, chỉ nhẫn nhịn trong một hơi thở, thì khỏi phải lo sợ cả trăm ngày. Có lắm người phật tử tạo nhiều phước đức, nhưng bị cái lỗ miệng bất cẩn mà nó thiêu đốt hết trơn. Thế nên, muốn cho mọi việc chẳng lành đừng xảy ra, thì ta nên cố gắng gìn giữ ở nơi cái miệng, gọi là khẩu nhẫn.
c/ Thân nhẫn và khẩu nhẫn, tuy cũng quan trọng, nhưng nó không quan trọng bằng ý nhẫn. Vì xét qua 3 thành phần nầy, thì ý nhẫn mới là quan trọng nhứt. Nếu như gặp nghịch cảnh mà ta dằn được ở trong tâm, thì làm gì có chuyện bất tường xảy ra. Ta đã diệt trừ ở nơi cái gốc rồi. Thế nên, ý nhẫn thật hết sức quan trọng đối với những ai tập tu theo hạnh nhẫn nhục của Bồ tát. Điều quan trọng hơn nữa, ở đây ta cần phải lưu ý, là phải nhẫn nhục Ba la mật, tức là phải buông xả tất cả không ôm ấp, chất chứa trong lòng.
3/ Phải nhẫn nhục như thế nào mới đúng chánh pháp ?
Có 2 loại nhẫn nhục :
a/ Nhẫn nhục chấp tướng
b/ Nhẫn nhục không chấp tướng.
Thế nào là nhẫn nhục chấp tướng ? Nhẫn nhục chấp tướng, nói cho dễ hiểu hơn là nhẫn nhục mà còn thấy cái ta của mình quá lớn. Vì chấp ngã tướng nặng, nên chỉ nhẫn nhịn chịu nhục nhứt thời, sau đó tìm mọi cách để báo thù. Hoặc nhẫn nhục, vì có những mưu đồ: mong được người khen, quyền cao chức trọng chịu đắm ăn xôi v.v… Tóm lại, nhẫn nhục do lòng dục vọng tham, sân, si, mạn thúc đẩy chưa phải là nhẫn nhục Ba la mật.
Thế nào là nhẫn nhục không chấp tướng ? Nhẫn nhục không chấp tướng là người nhẫn nhục không còn chấp ngã. Vì không chấp ngã, nên tương ưng với hạnh nhẫn nhục Ba la mật của Bồ tát. Người tu hạnh nhẫn nhục, theo Bồ tát hạnh cần phải thực hiện cho kỳ được hạnh nhẫn nhục nầy. Hạnh nhẫn nhục nầy mới thực sự là thật hành đúng với chánh pháp.
II / Thật Hành
1 / Nhiệm vụ của Trưởng nhóm và các đoàn viên trong nhóm.
Nhằm mục đích để ngăn ngừa những ý nghĩ, hành động, hoặc lời nói bất chánh có thể xảy ra không tốt cho trong nhóm cũng như trong đoàn, trưởng nhóm và các đoàn viên trong nhóm cần thực hiện và đồng thời giải thích cho những nhóm khác biết qua về những việc làm sau đây :
Khi thấy có những chuyện không hay xảy ra, vì lòng sân hận, tật đố của người nào đó, có thể gây nên sự xáo trộn bất an trong nhóm hoặc trong đoàn, thì vị Trưởng nhóm nên cố gắng dàn xếp dập tắt ngay.
Trường hợp không thể giải quyết được, thì vị Trưởng nhóm báo ngay cho vị Trưởng đoàn biết.
Khi gặp nghịch cảnh bất trắc xảy ra, không thể ngăn chận kịp thời được, thì vị Trưởng nhóm nên tìm mọi cách để dàn xếp trong tinh thần hòa ái.
Trên đường hành hương, không phải lúc nào cũng gặp toàn những kỳ hoa dị thảo, hay những điều êm đẹp, thoải mái hết đâu, khi gặp những cảnh trái mắt nghịch lòng, tất cả hãy nhớ đến hạnh nhẫn nhục của Bồ tát mà cố gắng vượt qua.
Vì khi phát tâm tham dự cuộc hành hương lễ bái chư vị Bồ tát là chấp nhận sống nếp sống tập thể, khác hơn nếp sống bình nhựt của ta ở nhà, nên mọi người cố gắng gìn giữ sự hòa khí, nhường nhịn tương kính lẫn nhau.
Vị Trưởng nhóm nên giải thích về 6 pháp Hòa kính : 1/ Thân hòa đồng trụ. 2/ Khẩu hòa vô tranh. 3/ Ý hòa đồng duyệt. 4/ Giới hòa đồng tu. 5/ Kiến hòa đồng giải. 6/ Lợi hòa đồng quân, của đạo Phật, để cho mọi người áp dụng.
Theo đúng tinh thần từ bi vị tha của Bồ tát, nên chúng ta có cái nhìn thương yêu người, dù cùng màu da hay khác chủng tộc, cũng phải khéo xử sự trong tình yêu thương nhơn loại.
Tóm lại, đã là người tập tu theo hạnh nhẫn nhục Ba la mật của Bồ tát, thì tất cả nên lấy chữ nhẫn làm đầu. Nhẫn không chưa đủ mà phải có tình thương thật sự để hỗ trợ cho sức nhẫn nhịn của ta đạt được hiệu năng cao độ.
Nhóm 4 : Tinh Tấn Độ
I / Lý Thuyết
1/ Khái quát về ý nghĩa tinh tấn.
Tinh tấn có nghĩa là tinh chuyên ròng rặt, một mặt tiến tới. Tinh tấn theo chiều hướng thiện, thì chính nó là một động lực thúc đẩy con người tiến đến thành công tốt đẹp. Dù ở bất cứ lãnh vực địa hạt nào, ngoài đời hay trong đạo cũng thế. Một người có siêng năng thì mới chịu khó làm việc. Muốn đạt được kết quả tốt đẹp, mà không chịu nỗ lực siêng năng làm việc hoặc học hỏi, thì chắc chắn người đó sẽ không bao giờ có được. Ở đây, chỉ xin nói đến phạm vi tinh tấn trong lãnh vực tu hành theo công hạnh của Bồ tát mà thôi. Theo Kinh Hoa Nghiêm, tinh tấn là tiêu biểu cho hạnh Bồ Tát Phổ Hiền. Vì thế, người thật hành hạnh tinh tấn, tức là tu theo công hạnh của Bồ Tát Phổ Hiền. Mà hạnh Phổ Hiền, là làm mọi điều lành phổ độ khắp cả chúng sanh. Ở chính mình phải diệt trừ phiền não, ở những kẻ khác phải khắp độ thoát ly. nhờ vậy tâm đồng thể Đại bi muốn độ thoát chúng sanh của ta ngày một tăng tiến. Ấy mới là thắng hạnh của Đức Phổ Hiền.
Người Phật tử tập tu theo công hạnh nầy, trước tiên mỗi người chúng ta cần phải trang bị cho mình một chiếc áo giáp sắt tinh tấn. Khi mặc vào chiếc áo giáp tinh tấn nầy, chúng ta mới có đủ năng lực chiến đấu với bọn ma quân phiền não : nội ma và ngoại ma. Trên bước đường hành hương chiêm bái những nơi tôn nghiêm của chúng ta, có khác nào chúng ta đang đi đến những nơi Thánh địa, tất nhiên, trên bước hành trình đó, không phải lúc nào chúng ta cũng gặp toàn những chuyện suông sẽ an vui , mà cũng có lúc chúng ta sẽ gặp những chướng ngại từ bên trong lẫn bên ngoài, nhứt là đối với giặc phiền não nội tâm, nếu chúng ta nỗ lực tinh tấn dẹp trừ chúng, thì giặc ngoại cảnh khó có thể tấn công ta được. Cho nên, muốn được mọi việc an ổn, thì mỗi đoàn viên cố gắng khắc phục chính mình và luôn luôn khoan dung hỷ xả kẻ khác. Chúng ta luôn tâm niệm, hằng nhớ đến công hạnh của Bồ tát Phổ Hiền, vì lợi ích rộng độ chúng sanh, không nên vì bản ngã cá nhân mà gây ra đau khổ cho mình và người. Như thế, thì sẽ mất hòa khí an vui trên bước hành trình tiến đến sự an lạc của ta. Thế nhưng, phải tinh tấn như thế nào mới đúng chánh pháp ?
Tinh tấn, cũng như bố thí và trì giới, đều có hai phương diện :
a/ Tinh tấn có chấp tướng. Có người trước mặt mọi người, thì rất tinh tấn, lăng xăng làm việc nầy việc khác, tỏ ra cần mẫn chăm chỉ để được tiếng khen, nhưng khi không có ai dòm ngó, thì lại rất giải đãi. Có người vì sợ người trên la rầy, quở phạt mà tinh tấn; nhưng khi được tự do, không ai kiểm soát thì lại buông lung. Có người tinh tấn với một tâm lý háo thắng, quyết hơn người để tự cao tự đại.
Tinh tấn với một dụng tâm bất chánh như thế, nên nói là tinh tấn chấp tướng, không đúng là tinh tấn Ba la mật.
b/ Tinh tấn không chấp tướng. Tinh tấn không chấp tướng tức là tinh tấn một cách rất chân thành, không vì dục vọng, lợi lạc, tiếng khen… cho riêng mình. Một lòng cương quyết tiến tu để đạt được giác ngộ giải thoát. Với tâm nguyện lợi mình, lợi người đến chỗ viên mãn mới thôi, đó là tâm nguyện quyết tinh tấn làm mọi việc lành mà không dính mắc vào việc làm nào hết, như thế mới thực sự là tinh tấn không chấp tướng.
II/ Thật Hành
2 / Nhiệm vụ của trưởng nhóm và các đoàn viên trong nhóm
Để khuyến khích mọi người làm lành trong chiều hướng tinh tấn theo bản nguyện Bồ tát hạnh, vị Trưởng nhóm và các đoàn viên trong nhóm Tinh Tấn nầy có những điều nên thực hiện và khuyên bảo mọi người khác như sau :
Khuyến khích những đoàn viên trong nhóm cũng như ngoài nhóm nên phát tâm siêng năng làm mọi việc lành dù việc lành rất nhỏ như giúp một cụ già băng ngang qua đường, hay cứu một con kiến chẳng hạn.
Nên có tâm thương người như thể thương thân, thấy ai hoạn nạn đau khổ, lâm vào hoàn cảnh nghèo đói, bệnh hoạn v.v…thì ta nên hết lòng giúp đỡ tùy theo khả năng tài chánh chúng ta sẳn có.
Tụng kinh, niệm Phật, lễ bái, ăn chay đó là việc mà người Phật tử không thể nào thờ ơ xao lãng, nên trên bước đường hành hương, ta cũng nên cố gắng tinh tấn làm những điều nầy trong một hoàn cảnh và thời gian cho phép thích hợp.
Trong khi đi, những gì mà vị Trưởng phái đoàn đề ra khuyên bảo, mọi đoàn viên nên cố gắng siêng năng thực hiện cho đúng, đó là ta vừa tự trọng mình cũng vừa tự trọng cả đoàn.
Tinh tấn theo tinh thần Bồ tát hạnh, nói rõ ra là tinh tấn làm mọi việc lành, nhưng phải có tâm niệm không nên dính mắc vào việc làm của mình mà đôi khi sẽ khởi tâm phiền não, thì thật là không lợi lạc gì cho chính mình.
Những điều nêu trên đây, chỉ có tánh cách tiêu biểu, mong rằng vị trưởng nhóm triển khai rộng thêm để hướng dẫn các đoàn viên trong cũng như ngoài nhóm hiểu rõ hơn về hạnh tinh tấn nầy mà ứng dụng cho đúng theo tinh thần tinh tấn của một vị tập tu theo công hạnh của Bồ tát. Có thế, thì mới đem lại một sự lợi lạc thiết thực cho nhóm cũng như cho toàn thể phái đoàn.
Nhóm 5 : Thiền Định Độ
I / Lý Thuyết
1 / Khái quát về ý nghĩa Thiền định.
Người tu hành muốn đạt đến quả vị Phật, tất nhiên phải gồm tu cả phước lẫn huệ, nếu chỉ tu phước không, thì thuộc về phước hữu lậu của thế gian. Nói cách khác, phước báo hữu lậu do chúng ta tu tạo có giới hạn, nên khi chúng ta hưởng hết, thì sẽ bị sa đọa trở lại. Do đó, người tu Bồ tát hạnh, phải chuyên tu cả hai. Trong Lục Độ, 4 Độ trước mà chúng ta đã biết qua, đa phần nói về tu phước, còn ở hai Độ cuối cùng, riêng nói về tu huệ. Ở Độ nầy nói về Thiền Định.
Thiền định là gì ? Thiền phiên âm theo tiếng Phạn là Thiền na, xưa dịch là tư duy, nay dịch là Tĩnh lự. Tu Tư duy có nghĩa là tu tập bằng phương pháp suy nghiệm, nghiên tầm và suy cứu về những đối tượng của tâm thức. Tĩnh lự đồng nghĩa như định, là giữ tâm thể vắng lặng thẩm sát các vấn đề đạo pháp. Còn chữ Định phiên âm theo tiếng Phạn là Tam Ma địa hay Tam ma đề. Tam muội (Samadhi) dịch nghĩa là chánh định, có nghĩa là tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất không để cho tâm ý tán loạn. Hợp hai chữ Thiền và Định lại, ta có một định nghĩa chung : Tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất không cho tán loạn, để tâm thể được vắng lặng và cho tâm dụng được mạnh mẽ, hầu quán sát và suy nghiệm chân lý.
Qua định nghĩa trên cho chúng ta thấy sự tập trung tư tưởng không cho tán loạn, suy nghĩ vớ vẫn lung tung, thật hết sức quan yếu trong cuộc sống của chúng ta. Nhìn quanh trong xã hội hiện tại, đã có biết bao người mang nhiều chứng bệnh rối loạn tâm thần. Chính vì tính chất quan trọng đó, nên ở trong Phật pháp dù là Tiểu thừa hay Đại thừa, đều lấy việc tu Thiền định làm chỗ chí yếu. Bao nhiêu pháp môn, bao nhiêu cách thức phương pháp tu hành đều có thể là tu Tam muội. Như : Do niệm Phật được định thì gọi là “ Niệm Phật tam muội “, do tụng Kinh Pháp Hoa hay Kim Cang được định, thì gọi là “ Pháp Hoa tam muội “ hay “ Kim Cang tam muội “.
Về Thiền định có nhiều loại, nhưng đại khái có hai loại : Chánh định và Tà định.
Tà Định : Tà định cũng do tịnh tọa chuyên chú vào một cảnh. Thường là chuyên chú vào đan điền ( dưới rún 3 tấc), chót mủi v.v… và cho đó là “ Tánh đạo “, nên vừa được phát minh đôi chút, liền tưởng là đã được “Đạo thể”. Từ đó, lại khởi ra tà kiến phân biệt và mong cầu các thứ thần thông. Khi được định nầy, người ta cũng biết được quá khứ, vị lai và ý nghĩ của kẻ khác (Tha tâm thông) v.v…Trong Kinh , Luận đã có nói thần thông và tà định… một cách rõ ràng, nhưng chỉ vì người thường không am hiểu Phật pháp, nên chẳng thể phân biệt được tà chánh, nhận lầm Tà định là Đạo.
Người đời trọn ngày chìm đắm trong biển lợi danh, ân ái, may mắn được phát tâm theo Phật, lại thường bị lạc vào ngoại đạo tà định, thật hết sức đáng thương ! Người mới tu hành, trước phải phân biệt thế nào là tà, thế nào là chánh, để khỏi phí uổng công phu và hối hận sau nầy. Vì tu theo tà định rồi, thì mắc phải bệnh thiên kiến rất khó dẫn dụ hơn là những người chưa được định lực. Ấy là điều vô cùng tai hại !
Những người không có đạo đức chân thật, chỉ có tài xảo trá họ cũng đánh lừa được một số rất đông quần chúng để làm điều bất chánh, cái kết quả đó chẳng qua sẽ làm hại mình và hại người mà thôi. Nên khi chưa trừ dẹp được căn bản vô minh phiền não, thì những thứ Thiền định đã được cũng chỉ là Tà định mà thôi. Vì thế, người tu Thiền định, tất nhiên trước phải thành tựu chánh kiến, nghĩa là bình thường tham thiền chẳng chú trọng đến chỗ được định mà chỉ cần làm sao cho đầy đủ chánh kiến mới là điều quan trọng. Nếu không như thế, chẳng khác nào những người mù đi trên con đường đầy sự nguy hiểm !
Chánh Định : Chánh định có chia làm hai : Phàm phu định và Thánh nhơn định.
Phàm phu định : Tức là định không do tà kiến. Các tà định nếu ly khai tà kiến cũng đồng với chánh định. Phàm phu chánh định thông cả Tứ thiền và Tứ không, nhưng chưa được phù hợp với thánh huệ, nên chẳng phải là Thánh định.
Thứ chánh định nầy cũng do trì Thập thiện giới, chẳng còn tà kiến, từ nơi nghiệp quả chánh tín, tu được Thiền định. Ở đây không có tà kiến mà chỉ có thiện hạnh nên được gọi là Chánh định, định nầy còn được gọi là Đạo quả của Thiên thừa.
Thánh Nhơn Định : Về Thánh nhơn định thì người ta phải quán từ Sơ thiền, Nhị thiền v.v… cho đến Phi phi tưởng định đều là “khổ”, chẳng tham trước, chẳng si mê, vì nhờ quán như vậy mà được thiền định, hiện ra bao nhiêu cảnh giới thắng diệu, nhưng chưa đoạn được nghiệp phiền não hữu lậu, bây giờ mới dùng trí huệ giản trạch mà đoạn nó, ấy chính là thắng định của Phật giáo vậy.
Ở đây chỉ tóm tắt giải thích và phân loại các Thiền định một cách tổng lược mà thôi. Điều ta nên chú ý là : Các thứ Thiền định tuy có khu biệt mà vẫn đồng nhất, vì tất cả Thiền định đều lấy “Vô tánh chơn không” làm căn bản, nếu ai triệt ngộ được Vô tánh chơn không tức là đồng với trí huệ bình đẳng không hai của Phật, ấy là được Thiền định của Phật.
Tóm lại, người Phật tử khi ứng dụng tu Thiền, cần phải biện biệt thật rõ qua các loại Thiền định. Vì trong Phật giáo có nói đến nhiều loại Thiền. Sau khi nghiên cứu kỹ càng, cặn kẻ, Thiền nào thuộc về Tổ Sư thiền, Thiền nào thuộc Đại thừa thiền, Thiền nào thuộc về Tiểu thừa, và Thiền nào của Phàm phu, nhứt là ta phải tránh Thiền Ngoại đạo, chừng đó ta mới ứng dụng để tu. Nếu ai thực hành đúng theo phương pháp Thiền định của Phật giáo, nhứt là Thiền Đại thừa theo Bồ tát hạnh, thì sẽ được lợi lạc rất lớn : Ngũ căn được tự tại, phiền não được dứt trừ; từ bi được mở rộng, và trí huệ phát chiếu, đạt được cảnh giới giải thoát an vui hoàn toàn.
II/ Thật Hành
2 / Nhiệm vụ của trưởng nhóm và các đoàn viên trong nhóm.
Để khuyến khích các đoàn viên trong nhóm cũng như ngoài nhóm tập tu chánh niệm cho có hiệu quả, vị trưởng nhóm trong nhóm Thiền định nầy, nên hướng dẫn, giải thích cho mọi người biết về ý nghĩa Thiền định của Phật giáo. Đồng thời, cũng nên thức nhắc mọi người tránh xa những loại Thiền Ngoại đạo, vì một khi lầm lẫn dính mắc vào, thì thật là tai hại. Đại khái, nên khuyên mọi người thực tập cụ thể những điều sau đây :
Khi bước chân lên các loại vận chuyển như : máy bay, xe đò, xe treo, tàu hỏa, tàu thủy v.v… các đoàn viên trong nhóm cũng như ngoài nhóm, mỗi người tốt nhất, nên nhiếp tâm niệm Phật.
Trong suốt thời gian hành trình, khi đến mỗi nơi tôn nghiêm chiêm bái, mỗi người cần phải giữ sự yên tịnh, lắng lòng cho thật thanh tịnh, không cho niệm phân biệt phiền não dấy khởi, nhứt là trong lúc hành lễ.
Để bớt sự chi phối bởi ngoại cảnh, nhứt là suy nghĩ tính toán những chuyện không đâu, làm cho tâm lực bị suy yếu, từ đó dẫn đến cơ thể bất an sanh ra đau yếu, nên mỗi người cần phải có những giây phút tịnh tâm, tùy theo chỗ nơi cá nhân thích hợp.
Trưởng nhóm nên có những buổi thực tập chánh niệm cho trong nhóm và cũng như ngoài nhóm, để di dưỡng tinh thần.
Khi nói năng hoặc hành động, tất cả đoàn viên nên thực tập cho mình có chánh niệm, đừng bao giờ lơi cảnh giác mà có thể xảy ra những chuyện không hay cho mình và cho đoàn.
Tóm lại, trong nhóm Thiền định nầy cần phải thức nhắc cho nhau trong việc thực tập chánh niệm trong mỗi lời nói và việc làm để làm gương cho các nhóm khác noi theo. Vị trưởng nhóm nên có trách nhiệm cổ võ cho mọi người luôn có một nếp sống nội tâm phong phú, đúng theo tinh thần của Bồ tát, làm việc chung đụng với mọi người mà tâm vẫn luôn luôn an lạc, đó là nhờ mỗi người biết và khéo gìn giữ chánh niệm.
Nhóm 6 : Trí Huệ Độ
I / Lý Thuyết
1/ Khái quát về ý nghĩa trí huệ
Trong đạo Phật, trí huệ đóng một vai trò thật hết sức quan trọng. Dù chúng ta tu bất cứ pháp môn nào, nếu không lấy trí huệ làm đầu, thì sự tu hành của chúng ta khó có thể đạt được kết quả tốt đẹp. Tuy nhiên, trong đạo Phật có chia ra nhiều loại trí huệ. Trí huệ của phàm phu, trí huệ của hàng Nhị thừa và trí huệ của hàng Đại thừa cuối cùng là trí huệ Phật. Trí huệ là Prajnà dịch theo âm Hán là Bát nhã, dịch nghĩa là Trí huệ (Nam) hay trí tuệ (Bắc), đây là một trong 6 hạnh của Bồ tát, nói cho đủ là Ma ha bát nhã Ba la mật đa, nói theo âm Hán là Đại trí huệ Đáo bĩ ngạn. Trong Kinh thường dùng Trí huệ Bát nhã hay Trí Bát nhã, vì muốn lựa khác với chữ trí huệ thông thường thế gian.
Trí huệ Bát nhã Ba la mật là thể tánh sáng suốt có khả năng soi sáng sự vật một cách thấu đáo tinh tường đến nơi đến chốn, không thể sai lầm được. Khi nói đến Trí Bát nhã (Prajnà) trong nhà Phật có chia ra 3 loại Bát nhã : 1/ Văn tự bát nhã, cũng gọi là Phương tiện bát nhã. Nương Văn tự để hiễn đạt Lý tánh. 2/ Quán chiếu Bát nhã : Dùng tâm trí huệ chiếu rõ lý thật tướng, vì trí tỏ lý bày, phá trừ mê hoặc, hiển bày Diệu thể, nên gọi là Quán chiếu. 3/ Thật tướng Bát nhã : Không có các tướng, tướng không cũng không, gọi là Thật tướng. Nghĩa là không có tướng sanh tử, Niết bàn và những tướng của các pháp đến cái không tướng cũng không.
Làm thế nào để có được trí huệ bát nhã ? Muốn có được trí huệ, đức Phật chế ra nhiều pháp tu. Trong số nhiều pháp tu ấy thì ba huệ : Văn, Tư, Tu và ba món vô lậu học: Giới, Định, Huệ là những pháp thường được nhắc đến và thực hành nhiều nhất. Thế nhưng, thật hành như thế nào để được phát sanh trí huệ? Theo tiến trình của 3 huệ, trước hết, chúng ta cần phải có Văn huệ. Văn huệ nói chung là chúng ta nghe từ âm thanh của các vị giảng sư thuyết giảng những lời Phật dạy, hoặc là chúng ta học hỏi qua các Kinh điển Phật dạy mà hiểu được nghĩa lý. Tư huệ, sau khi nghe rồi, chúng ta cần phải có tư duy quán chiếu, tìm hiểu thấu đáo cặn kẻ vấn đề, điều nào chưa rõ, ta cần phải hỏi. Tư huệ nầy rất là thiết yếu trong khi chúng ta nghe pháp, học hỏi. Cuối cùng là Tu huệ. Tu huệ, sau khi chúng ta đã suy tư chín chắn kỹ càng rồi, bấy giờ chúng ta đem ra ứng dụng, tức thật hành hay thể nghiệm. Nhờ sự ứng dụng thật hành nầy mà chúng ta đạt được chân lý hay tỏ ngộ thâm nhập được Lý đạo giác ngộ giải thoát. Sự tương quan của ba môn học nầy rất là hệ trọng. Nếu thiếu một trong ba, thì trí huệ không thể nào phát sanh được.
Đến tiến trình tương quan của Tam vô lậu học : Giới, Định, Huệ cũng thế. Nghĩa là ba môn học ra khỏi sanh tử. Nếu chúng ta ứng dụng ba môn học nầy một cách triệt để thì chắc chắn chúng ta sẽ được giải thoát sanh tử, chứng được cảnh giới Niết bàn an lạc, vì nhờ giữ giới nghiêm mật mà được Định, nhờ Định mà phát Huệ. Nhờ có trí huệ mà diệt trừ hết vô minh phiền não. Khi vô minh phiền não không còn, tức là trí huệ sáng suốt hiển bày trọn vẹn. Như mây mù tan biến, thì ánh sáng của trăng sẽ hiển lộ hoàn toàn.
Tóm lại, người Phật tử tu học Phật, đối với Trí huệ bát nhã Ba la mật nầy, rất là quan trọng. Nhờ có trí huệ sáng suốt mà chúng ta dứt trừ được phiền não, thể nhập được chơn lý và biện biệt được lẽ chánh tà chân ngụy, từ đó, chúng ta sẽ tránh được những sự lỗi lầm sa đọa, tiến đến an vui giải thoát hoàn toàn.
II / Thật Hành
2 / Nhiệm vụ của trưởng nhóm và các đoàn viên trong nhóm.
Để hướng dẫn trong nhóm cũng như ngoài nhóm có những nhận định đúng theo tinh thần trí huệ của Bồ tát, vị trưởng nhóm của nhóm Trí huệ nầy, nên cố gắng thực hiện những điều đại khái sau đây :
Giải thích rộng ra về Tam huệ học cho các đoàn viên nhận hiểu rõ ràng.
Thường xuyên hun đúc tinh thần học hỏi qua những nhận xét về những cảnh vật mà đại chúng đã trải qua.
Tổ chức những buổi học tập, hội thảo về những vấn đề thực tế mà mọi người đã thu lượm gặt hái cũng như thực nghiệm trong khi đi, và trong đời sống hiện thực, tùy nơi chốn và thời gian thích hợp.
Trình bày phương cách tu tập thế nào để được phát sanh trí huệ, bớt đi phiền não và thân tâm được an lạc.
Giải thích qua tiến trình tu tập của Bồ tát ngang qua Tam vô lậu học.
Khuyến khích các đoàn viên nên sáng tác thơ văn qua những Danh lam Thắng tích
Ứng dụng trí huệ Bát nhã vào mọi hoàn cảnh, khi đối xử tiếp vật.
Tóm lại, vị trưởng nhóm của nhóm trí huệ nầy cần phát huy trí huệ bằng mọi phương pháp qua kinh nghiệm bản thân và học hỏi để truyền đạt đến cho mọi đoàn viên thực tập cho có kết quả an lạc. Đồng thời nêu cao trí huệ Bát nhã của đạo Phật qua hình ảnh của chư Bồ tát cũng như của những người đang tu tập hướng tiến đến Phật quả.
Sách Tham Khảo và trích dẫn
Sách Chữ Hán
1. Hằng sơn, Huyền không tự .
2. Phật Giáo Thánh Địa Ngũ Đài Sơn
3. Tây Sơn Bát Đại Xứ
4. Phổ Đà Sơn, tác giả Phương trường Sanh biên.
5. Ngũ Đài Sơn Lục Thập bát Tự.
6. Phổ Đà Sơn Dị Truyện, tác giả Pháp sư Chử Vân
Sách Việt Ngữ trích dẫn
1. Danh Lam Phật Giáo Cổ Tích Phật Giáo Trung Hoa- Ngộ Giác.
2. Thâm ý qua hình tượng Phật và Bồ Tát, tác giả Hòa Thượng Thích Thanh Từ.
3. Những tài liệu trên trang mạn.
Hành Hương Tứ Đại Danh Sơn
Hồi Hướng Công Đức
Nguyện đem công đức nầy
Trang nghiêm Phật Tịnh Độ
Trên đền bốn ơn nặng
Dưới cứu khổ ba đường
Nếu có ngườì thấy nghe
Đều phát lòng Bồ Đề
Hết một báo thân này
Sanh qua cõi Cực Lạc
Nam mô A Di Đà Phật
DEDICATION OF MERIT
May the merit and virtue
accrued from this work
adorn Amitabha Buddha’s Pure Land,
repay the four great kindnesses above,
and relieve the suffering of
those on the three paths below.
May those who see or hear of these efforts
generate Bodhi-mind,
spend their lives devoted to the Buddha Dharma,
and finally be reborn together in
the Land of Ultimate Bliss.
Homage to Amita Buddha!
NAMO AMITABHA
HẾT
Tự Điển Phật Học Huệ Quang
Mùi Hương Trầm - Nguyễn Tường Bách
Theo tài liệu của Sở Du Lịch đăng trên trang Website.
Danh lam cổ tích Phật giáo trung Hoa - Ngộ Giác
Tự Điển Phật Học Huệ Quang
Thâm Ý Qua Hình Tượng Phật và Bồ Tát của H T. Thích Thanh Từ.
Danh Lam Cổ Tích Phật Giáo Trung Hoa - Ngộ Giác
Tự Điển Phật Học Huệ Quang
Tự Điển Phật Học Huệ Quang, tập 4 trang 3303.
Vì tượng Phật có đá màu hồng đỏ ửng
Tự Điển Phật Học Huệ Quang, tập 6 trang 5649.
Mount Emei and Leshan Giant Buddha
Thâm Ý Qua Hình Tượng Phật và Bồ Tát của H.T. Thích Thanh Từ.
Tự Điển Phật Học Huệ Quang, tập 4, trang 3231
Tự Điển Phật Học Huệ Quang, tập 6, trang 5603.
Tự Điển Phật Học Huệ Quang
Đôi Điều Về Đức Quán Thế Âm Bồ Tát, tác giả Thích Thiện Bảo.
Tự Điển Phật Học Huệ Quang, tập 7, trang 5898.
Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.
