Hành Hương Tứ Đại Danh Sơn Trung Quốc

II. Đại Đồng

Sau khi thăm viếng Cung Ung Hòa, đoàn đến nhà hàng gần Thiên An Môn ăn cơm để chuẩn bị tối đi Đại Đồng. Vì tới nhà hàng còn sớm, nên đoàn đến quảng trường Thiên An Môn để chụp vài bôi hình kỷ niệm. Chúng tôi nghe danh Thiên An Môn đã lâu, nay mới có dịp chứng kiến tận mắt. Quảng trường rất rộng lớn. Có thể nói quảng trường nầy rộng lớn nhứt thế giới, dung chứa khoảng 1 triệu người. Đưa mắt nhìn chung quanh, chúng tôi thấy, phía đông là Đài Kỷ Niệm Mao Trạch Đông. Nghe nói, nơi đây cũng còn là nơi bảo tồn tài liệu cách mạng Cộng Sản và thi hài họ Mao. Phía Tây là Đại Sảnh Nhân Dân, tức tòa nhà Quốc Hội có thể dung chứa khoảng 10 ngàn người vừa ăn ở và có chỗ hội họp. Phía trước Thiên An Môn, trong khu vực Hoàng Thành có Đàn Tế Trời (Temple of Heaven) xây dựng cách đây khoảng 500 năm, kiến trúc độc đáo, nhà hình trụ, mái tròn trên một nền cao 3 từng, bằng đá cẩm thạch, bên trong có cột.

Trong khi quan sát cảnh trí chung quanh Thiên An Môn, chúng tôi không khỏi ngậm ngùi và thán phục phong trào nổi dậy đấu tranh của sinh viên vào khoảng tháng 5 năm 1989. Họ là những con người đầy can trường, anh dũng dám hiên ngang đứng lên để đối kháng đòi hỏi tự do dân chủ trước một bạo quyền cai trị của tập đoàn Cộng Sản Trung Quốc. Trong cuộc chạm trán đụng độ nầy, theo báo chí loan tin thời đó cho biết, số người bị thiệt mạng khoảng 800 và tổng số bị thương có hơn 10.000 người. Quả nơi đây là một quảng trường đẩm máu có biết bao người đã hy sinh một cách vô tội, chỉ vì cái tội đòi quyền sống tự do dân chủ. Trong niềm hoài cảm thán phục và tiếc thương đó, chúng tôi chỉ biết thành tâm thầm cầu nguyện cho những hương linh quá cố đã bỏ mình vì lý tưởng Tự Do nơi đây, sớm được tiêu diêu nơi miền lạc cảnh.

Trước Thiên An Môn là Đại Lộ Trường An. Nơi đây, du khách tới lui dập dìu đông đúc. Khi đoàn đứng chụp chung những bôi hình kỷ niệm, thiên hạ bu quanh xem thật đông. Có lẽ, lần đầu tiên, họ rất đổi ngạc nhiên khi nhìn thấy chư Tăng Ni và Phật tử đông đảo ở đây. Chụp hình xong, đoàn vội vả trở lại nhà hàng Cung Đình Ngự Thiện để dùng cơm. Dùng cơm xong, mọi người ngồi xe buýt ra ga xe lửa Bắc Kinh để đi Đại Đồng.

Chúng tôi ra đến ga xe lửa vào lúc 7giờ 30 tối, để chuẩn bị đi chuyến xe lửa lúc 8 giờ. Tuy nhiên, khi đến nơi, hướng dẫn viên cho biết, vì lý do kỹ thuật, xe lửa đến trễ nên đoàn phải ngồi chờ đợi ở nhà ga hơn 2 tiếng đồng hồ. Đoàn bắt đầu lên xe lửa vào lúc 10 giờ tối. Suốt đêm trên xe lửa, người nào dễ ngủ, thì họa may còn ngủ được, ngược lại, những ai khó ngủ, thì phải thức suốt đêm. Dù vậy, mọi người vẫn khỏe mạnh. Đó cũng là điều đáng mừng. Điều rất tiếc, là đoàn đi xe lửa ban đêm, nên không nhìn thấy được cảnh trí hai bên mênh mông của đất nước nầy. Chúng tôi đến Đại Đồng vào lúc 6 giờ sáng. Vừa tới nhà ga Đại Đồng, thì các hướng dẫn viên đã có mặt tại đây và các vị đó hướng dẫn chúng tôi lên 2 chiếc xe buýt đã chực sẵn để đưa chúng tôi về khách sạn Đại Đồng. Đại Đồng là một thị trấn, thuộc tỉnh Sơn Tây. Tổng diện tích là 6 ngàn cây số vuông, dân số có khoảng 1 triệu ba trăm ngàn người.

Đại Đồng cách thành phố Bắc Kinh khoảng 350 km về hướng tây và được bao bọc bởi Vạn lý trường thành. Theo sử liệu, nơi đây xưa kia khoảng thế kỷ thứ 5 trước công nguyên, là trung tâm Phật giáo Bành Thành. Đây là một trong ba trung tâm nổi tiếng của Phật giáo: “Bành Thành, Lạc Dương và Luy Lâu”. Hai trung tâm Bành Thành và Lạc Dương là của Phật Giáo Trung Quốc, nhưng trung tâm “Luy Lâu” đặc biệt lại là của Phật giáo Việt Nam. Theo Việt Nam Phật Giáo Sử Luận của giáo sư Nguyễn Lang, thì ông cho rằng, trung tâm Luy Lâu có trước hai trung tâm Bành Thành và Lạc Dương. Vấn đề nầy, xin được miễn bàn thêm, vì không phải trong phạm vi nghiên cứu ở đây. Đặc sản ở nơi đây chủ yếu là ngành kỹ nghệ sản xuất than đá.

01.Thạch Động Vân Cương

Ngày 4, tức ngày 12/9/04

Sau khi ăn sáng, chúng tôi đi tham quan Thạch Động Vân Cương. Từ khách sạn đến Thạch động xe chạy khoảng 15 phút. Đến nơi, chúng tôi xuống xe đi bộ vào Thạch động. Trên đường vào Thạch động, phải đi ngang qua một dãy phố nhỏ, họ bày bán một số hàng lặt vặt để cho khách du lịch mua làm quà kỷ niệm. Kỷ luật của đoàn rất nghiêm khắc, cấm tuyệt đối không một ai đang đi mà dừng lại mua đồ. Nhờ thế, mà đoàn đi rất trang nghiêm và trật tự. Trước khi vào bên trong động, đoàn dừng lại trước tảng đá thật to, trên đó có khắc 4 chữ lớn là “Thạch Động Vân Cương”, để chụp bôi hình lưu niệm. Vị trí của Thạch Động nầy tọa lạc dưới chân núi Vũ Châu, thuộc thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây. Thạch động nầy được xem là một di sản văn hóa thế giới và cũng là một di tích Phật giáo lớn nhất, đẹp nhất, lâu đời nhất có từ thời Bắc Ngụy (439 STL).

Chụp hình xong, mọi người đến trước bảng chỉ dẫn để nghe hướng dẫn viên giải thích về bản đồ toàn động. Sau đó, mọi người đi vào bên trong lần lượt xem qua các động. Nơi đây, có tất cả là 53 hang động lớn nhỏ. Trong mỗi động đều có đục khám thờ Phật. Đây là tiêu biểu cho chuyên ngành nghệ thuật điêu khắc Phật giáo ở vào thời đại Nam Bắc Triều. Tất cả các động nầy được khởi công thực hiện vào thời đại Bắc Ngụy có ước khoảng 51.000 bản điêu khắc trên đá và đã được hoàn tất cũng vào thời đại nầy (460 - 494) . Đây là một công trình vĩ đại, một kỳ công tuyệt tác của ngành nghệ thuật điêu khắc thời xưa. Mọi người vào đây, ai nấy đều tham quan ngắm nghía một cách rất say mê thích thú, như lạc vào mê hồn trận. Những tượng Phật đục khắc bằng đá, thật rất công phu tinh xảo. Khi chúng tôi tới đây, đã có rất nhiều phái đoàn du lịch đến trước, người người qua lại tới lui tấp nập thật đông đảo như một ngày Hội lớn.

Nói về Thạch động nầy, theo sử liệu ghi lại: “Trong động có đục khám thờ Phật, Tháp. Động nầy và động Long Môn tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc Phật giáo thời Nam Bắc triều. Vào thời Bắc Ngụy (420 TL) vua Thái Vũ Đế hủy Phật, tạo ác nghiệp, là nguyên do khiến Ngài Đàm Diệu đến thuyết phục vua Văn Thành Đế tạo năm tượng Phật lớn trong động đá Đại Đồng để sám hối, truy điệu và cúng dường 4 vị Tiên Đế, đồng thời cũng là bằng chứng để đời sau ghi nhớ công đức vua. Vào năm 460 bắt đầu khởi cung, đến niên hiệu Thái Hòa thứ 17 (493 TL) khi dời đô về Lạc Dương, công trình vẫn chưa hoàn thành.

Về kiến trúc, các động đều khác nhau. Phật Bổn Tôn được thờ chính giữa trong ngôi song tháp, trên vách và phía lầu gác đều có khám thờ Phật và 4 tôn tượng chư Phật, Bồ tát.

Dưới chân núi Vũ Chu có một đoạn đường rất hẹp, dài khoảng 2km có 42 động đá, đều có đục các tượng đá cao khoảng 5 đến 6 mét, phần nhiều làm theo dạng thức Kiền đà la và Cấp đa, Ấn Độ. Về sau trải qua nhiều thời đại, dần dần trở thành kiểu dáng Trung Quốc. Trong đó, từ động thứ 16 đến 20, bên trong là hình bầu dục, rất quy mô hùng vĩ. Các động: Lăng, Giá, Kỳ, Tha và Đại Đồng được suy đoán là 5 động có sớm nhất”.³

Một tài liệu khác nói về lịch sử của hang Thạch động nầy xin được ghi lại nguyên văn như sau:

“Hang bắt đầu được đục khắc vào năm thứ hai Hưng An thời Bắc Ngụy (năm 453), hoàn thành vào năm 494, trước khi triều đình Bắc Ngụy dời đô đến Lạc Dương.

Công trình tạc tượng kéo dài cho mãi đến giữa những năm Chính Quan (từ năm 520 đến năm 523) mới hoàn thành. Hang đá đục tạc theo sườn núi dài khoảng ? km từ đông sang tây, nội dung phong phú, khí thế hoành tráng, pho tượng cao nhất 17m, tượng nhỏ nhất chỉ vài cm. Các pho tượng Bồ tát, lực sĩ, Phi thiên, rất sinh động và hoạt bát. Hang đá Vân Cương cùng với hang Mạc Cao Đôn Hoàng tỉnh Cam Túc và Hang Đá Long Môn tỉnh Hà Nam được coi là ba hang đá lớn Trung Quốc, là một trong những kho tàng nghệ thuật khắc đá quý giá nổi tiếng trên thế giới.

Trong hang hiện còn lại 45 động chính, 252 khám động lớn nhỏ, 51.000 pho tượng đá. Đường nét điêu khắc trên thân cột tháp rất tinh xảo và tỉ mỉ, đã kế thừa tinh hoa nghệ thuật hiện thực của thời nhà Tần và thời nhà Hán (221 TCN – 220)”.

Đoàn người cứ theo hướng dẫn viên xem hết hang động nầy tới hang động khác. Có khi hai động dính liền nhau, không có khoảng cách. Thạch động tuy nhiều, chạy dài khoảng một cây số từ đông sang tây, nhưng những động còn có thể tham quan thích thú được, khoảng chừng 20 động là cùng. Công trình điêu khắc nghệ thuật nầy, xuất phát từ tấm lòng sám hối của Văn Thành Đế, vì các vị Tiên Đế mà tạo thành. Tuy nhiên, nếu không có những bàn tay nghệ nhân điêu luyện tinh xảo, thì làm gì thành tựu được những tác phẩm nghệ thuật trác tuyệt vượt thời gian như thế nầy. Đây cũng là một thành tích đánh giá cao độ của một tấm lòng sùng mộ Phật giáo qua hiện tướng vật thể để đời cho hậu thế, bằng chứng là ngày nay mọi người đến tham quan chiêm bái một cách rất sùng tín ngưỡng mộ. Có lẽ, mọi người chú ý nhứt là động số 3, vì động nầy có tượng Phật và hai vị Bồ Tát lớn nhứt. Kế tiếp là động số 5 với bức tượng thật lớn cao 17 mét. Động số 6, có một cột đá cao 6 mét, trong đó, trình bày về cuộc đời của đức Phật. Động thứ 17 có tượng Phật Di Lặc với tư thế ngồi Kiết Già và nụ cười hoan hỷ thật tươi . Cuối cùng là động thứ 20, trong động có tượng Phật Thích Ca, cao 13 mét 7, trông thật trang nghiêm đẹp mắt.

Chúng tôi chỉ xin nêu ra một vài động đại khái nổi bật qua cái nhìn của chúng tôi. Ngoài ra, còn biết bao động khác cũng có những tượng Phật qua nghệ thuật điêu khắc kỳ công tuyệt hảo. Tùy theo trình độ nghệ thuật qua cái nhìn thẩm mỹ của mỗi người mà có những đánh giá dị biệt. Tuy nhiên dù nhìn qua góc độ khía cạnh nào, theo tôi, cũng không thể phủ nhận được một công trình sáng tạo nghệ thuật thẩm mỹ tuyệt vời của người xưa. Đối với tôi, động nào cũng tuyệt đẹp cả. Có thể mượn câu thơ của Cụ Tiên Điền Nguyễn Du diễn tả trong truyện Kiều rằng: “Mỗi động một vẻ, mười phân vẹn mười”.

Trong khi xem qua từng hang động một, chúng tôi có nhã hứng cảm tác một bài thơ để lưu niệm. Dù rằng, chúng tôi không phải là một thi sĩ, nhưng vì quá cảm xúc mà đánh bạo để dệt vài dòng thơ kỷ niệm cho vui. Cần nói rõ để quý độc giả thông cảm, tất cả những bài thơ mà chúng tôi sáng tác trong tập sách nhỏ nầy, chúng tôi chỉ có hai mục đích chính: Một, sáng tác để đọc lên cho đoàn nghe vui, gọi là cống hiến mua vui cho mọi người trong lúc mệt mỏi. Hai, để ghi lại cho dễ nhớ những nơi đã đến. Ngoài hai ý nầy ra, tuyệt nhiên, chúng tôi không có ý gì khác. Mong rằng, khi quý độc giả xem qua, nếu thấy có chỗ nào sai sót về hình thức lẫn nội dung, xin quý vị vui lòng bỏ qua và chỉ giáo cho. Người viết xin hết lòng tri ân đa tạ.

Vân Cương Cảm Niệm

Vân Cương Thạch Động mấy ngàn năm

Đá đục tạc hình nổi tiếng tăm

Mỗi động bên trong nhiều Phật tượng

Không đồng lớn nhỏ mấy thiên trăm

Khen ai khéo tạo kỳ công tích

Nghệ thuật tinh vi kính phục thầm

Ai nấy xem qua đều thích thú

Hết lòng quy ngưỡng tận thâm tâm.

Tham quan xong, chúng tôi rời nơi đây vào lúc 12 giờ 30 đến nhà hàng Cửu Long Tửu Gia để dùng cơm trưa. Nhà hàng nầy gần Thạch động, chỉ mất khoảng 10 phút lái xe.

Sau khi dùng cơm, đoàn trở về khách sạn nghỉ ngơi, vì khách sạn ở gần nhà hàng. Vả lại, khi sáng, chúng tôi đến khách sạn còn quá sớm, nên khách sạn không có đủ phòng để cung ứng cho chúng tôi. Họ bảo sau 12 giờ trưa, du khách trả phòng lại, khách sạn mới có phòng trống cho chúng tôi vào. Vì vậy, Hòa Thượng Trưởng Phái Đoàn quyết định phải trở về khách sạn, trước là để chia phòng và sau cho mọi người nghỉ ngơi một chút cho khỏe để chiều lại đi thăm chùa Hoa Nghiêm và Cửu Long Bích.

02. Thăm chùa Hoa Nghiêm

Đoàn đến thăm chùa Hoa Nghiêm vào lúc 3 giờ 30 chiều. “Chùa Hoa Nghiêm ở cửa Tây thành phố Đại Đồng, thuộc tỉnh Sơn Tây, là một trong những ngôi chùa quan trọng của Tông Hoa Nghiêm ở vào thời đại Liêu, Kim.

Trong chùa thờ những tượng Thiên Đế bằng đá, hoặc đồng, mang tính chất Tổ miếu của Hoàng thất nhà Liêu đương thời.

Từ giữa đời Minh Đế về sau, chùa chia làm hai phần: Hoa Nghiêm thượng và Hoa Nghiêm hạ, mỗi chùa dựng sơn môn và tự thành nề nếp riêng.

“Chùa Hoa Nghiêm thượng, còn gọi là chùa thượng, bắt đầu xây dựng vào đời nhà Liêu, kiến trúc theo lối cổ, trang nghiêm hùng vĩ. Năm 1112, chùa bị binh hỏa làm hư hoại, di tích chùa Hoa Nghiêm thượng hiện còn, chính là ngôi Đại Hùng Bảo Điện được xây dựng lại trên nền chùa cũ vào đời Kim, tức vào năm 1140. Mặt trước chánh Điện rộng 9 gian, sâu vào 5 gian, tổng diện tích 1559m2, là ngôi Phật điện lớn nhứt vào đời Liêu, Kim còn tồn tại đến ngày nay.

Trong điện thờ kim thân của 5 vị Phật, bộ tượng gỗ Tam Tôn do thiền sư Liễu Nhiên tạo vào đời Minh năm 1427. Gương mặt của các pho tượng có trán rộng và bằng, cằm thon thả, trên đảnh đầu có viên bảo châu hình trái đào nhô lên, gần giống với kiểu tượng Phật Tây Tạng. Hai bên bệ thờ có 20 vị Tiên đứng hầu, thần sắc khác biệt, mỗi tượng một vẻ, 4 vách tường đều có những bức họa của nước Kim, to lớn vuông vức khoảng 887m2. Trong chùa có bia đá được lập vào năm 1465 và năm 1581 đời Minh (1368 - 1661). Trước điện có trụ đá Đà la ni được dựng vào năm 1076 đời Liêu.

Chùa Hoa Nghiêm hạ còn gọi là chùa Hạ, chánh điện xây dựng vào đời Liêu năm 1038, được kiến trúc theo lối cổ bằng gỗ và cũng là Giáo Tạng xưa nhất hiện còn ở Trung Quốc. Phía trong điện có 31 tượng Phật, Bồ tát Kim Cang lớn nhỏ, đều được đắp từ đời Liêu. Lầu Kinh phía sau chánh điện có lan can, chạm trổ hoa văn, trên mái có hình tứ linh, đường nét tinh tế xảo diệu, như đang biến hóa, đây là kiến trúc bằng gỗ rất tinh xảo của đời Liêu còn lại ở Trung Quốc. Bên trong có hơn 1700 hòm Kinh tạng của đời Minh và đời Thanh, chứa hơn 18000 quyển”. ⁴

Đặc biệt nơi đây, đoàn đã tụng hai thời kinh ngắn (ở chùa hạ và chùa thượng, hai nơi cách nhau đi bộ khoảng 100m), do Hòa Thượng Trưởng phái đoàn làm chủ lễ. Sau khi hành lễ, đoàn cúng dường tịnh tài lên Tam Bảo. Cả hai ngôi chùa nầy, đều không có tăng, ni trụ trì lãnh đạo, chỉ có những vị cư sĩ điều hành mà thôi.

03. Thăm Cửu Long Bích

Sau khi tham quan chùa Hoa Nghiêm xong, đoàn đi thăm Cửu Long Bích. Đoàn đến nơi đây vào lúc 5 giờ 35 chiều. Cửu long bích là chín con rồng ở trên vách. Người hướng dẫn địa phương cho chúng tôi biết, di tích lịch sử nầy được xây dựng vào thời đại nhà Minh, do con trai của vua Thái Tổ Chu Nguyên Chương là thái tử Chu Quý sáng lập. Hình của mỗi con rồng dài khoảng 2 mét và tô đắp rất tinh xảo. Đây là một nghệ thuật tuyệt vời của thời đại chạm trổ điêu khắc tô đắp tượng. Tiếp theo đó, đoàn rời nơi đây để đi đến nhà hàng dùng cơm chiều. Sau đó, đoàn trở về khách sạn Đại Đồng để nghỉ ngơi, chuẩn bị cho cuộc hành trình kế tiếp.

III. Ngũ Đài Sơn

Ngày 5, tức ngày 13/9/04

Hôm nay, đoàn đã bước sang ngày thứ 5, tức ngày 13/9/04. Vào lúc 8 giờ 30 sáng, sau khi sắp xếp giải quyết mọi thủ tục ở khách sạn Đại Đồng, đoàn lên đường đi chiêm bái tiếp ở những nơi khác. Theo chương trình, thì hôm nay đoàn đi Ngũ Đài Sơn. Tuy nhiên, trước khi đến Ngũ Đài Sơn, đoàn ghé thăm ngôi Phật tự Huyền Không. Đoàn đến nơi đây vào lúc 9giờ 20 sáng. Thời tiết hôm nay rất tốt từ 13 đến 24 độ.

01. Huyền Không Tự

Đường vào chùa Huyền Không, hai bên là núi đá chập chùng, hùng vĩ. Chùa nằm lưng chừng một phần ba núi, tính từ dưới đất lên đến đỉnh núi. Núi nầy là núi Hằng Sơn. Được biết ở Trung Quốc có 5 quả núi quan trọng, đó là : Hằng Sơn ở phía Bắc, Thái Sơn ở phía Đông, Hoa Sơn ở phía Tây, Hoành Sơn ở phía Nam, và chính giữa là Tung Sơn. Núi Hằng Sơn, nằm ở phía trước chùa và phía sau chùa là núi Thúy Bính. Phong cảnh nơi đây thật ngoạn mục hữu tình. Ngôi chùa được kiến tạo cách đây hơn 1.400 năm, thuộc thời đại Bắc Ngụy. Chùa đã được trùng tu nhiều lần, trải qua ba triều đại: Kim, Minh và Thanh. Bên trong chùa có tất cả 40 phòng. Các tượng Phật được tôn thờ tính chung lớn nhỏ có hơn 80 tượng, chạm khắc, tạc đắp bằng các loại đồng, sắt, đá và bùn rất có giá trị nghệ thuật. Đặc biệt lối thiết kế thờ phụng ở đây mang màu sắc đượm nhuần Tam Giáo: Phật, Lão, Khổng. Đây là điểm dung hợp rất kỳ thú, mà ta ít thấy ở trong các ngôi chùa Trung Quốc. Ở trên đá có khắc chữ viết của Lý Bạch, một thi hào nổi tiếng cự phách ở vào triều đại nhà Thanh.

Chùa Treo là một di tích lịch sử văn hóa quan trọng của Hằng Sơn, nên được nhà nước bảo quản một cách rất nghiêm mật chu đáo. Năm 1958, đập nước nhân tạo và cầu treo được xây dựng ở phía nam của ngôi chùa. Vì thế, nên hai nơi nầy đã được đánh giá là một trong mười tám bức tranh đẹp nhất ở núi Hằng Sơn. Toàn chùa được kiến trúc bằng gỗ, với tất cả là mười trụ cột nâng ở phía ngoài và cây xà ngang được đúc sâu vào trong đá, nhờ vậy, mà vị thế của chùa được giữ khá vững chắc. Dưới chùa là một hoa viên rộng lớn như là một thung lũng. Trước kia nó là một con sông, bề ngang cũng khá rộng.

Đối diện ngôi chùa có nhiều tòa nhà, đây là những nơi trưng bày bán đủ thứ vật phẩm để du khách mua làm quà kỷ niệm. Từ bãi đậu xe, muốn đi lên chùa, du khách phải đi ngang qua cây cầu dây đu đưa, khoảng độ 50 mét. Đối diện cây cầu nầy, là một đập nước khá lớn, có dòng nước từ trên núi cao chảy xuống, giống như từ trong hang động chảy ra. Chung quanh bao bọc bởi núi đá, trông cảnh rất hùng vĩ nghiêm trang. Về nguyên do xây chùa lơ lững lưng chừng núi, theo hướng dẫn viên địa phương cho biết, là nhằm ngăn nước từ trên núi tràn xuống. Đây là do vua Hiếu Văn Đế đời Bắc Ngụy sắc chỉ.

Sau khi tham quan, mọi người ra xe để tiếp tục cuộc hành trình đến Ngũ Đài Sơn. Vì đường xa, nên mọi người ai nấy đều ngủ gà ngủ gật. Mỗi người ngủ mỗi cách, thấy thế, tôi làm bài thơ trào phúng chọc cười cho vui, để mọi người tỉnh táo.

Ngủ trên xe

Trên đường xe chạy Ngũ Đài Sơn

Nhắm mắt thả hồn ngủ hết trơn

Có kẻ nghiêng đầu cười nhếch mép

Còn người gục gật lễ phép hơn

Miệng chép thấy ngon nào biết đói

Tiếng kèn ngáy ngủ thổi từng cơn

Ngủ quách cho rồi quên sự thế

Ngủ Đài, ngủ núi, ngủ xe hơn!

Xe chạy gần đến Ngũ Đài, nhìn thấy hai bên đường có nhiều núi non chớn chở, hùng vĩ, xinh tươi đẹp mắt, tôi liền lấy giấy bút ra dệt lên một vài câu thơ để nói lên cái cảm xúc của mình.

Đường đến Ngũ Đài ôi! sao đẹp quá!

Núi trải dài vách đá nối liền nhau

Như tấm lụa xanh dàn trải chỗ thấp cao

Rồi rêu phủ bạc màu thay biến dạng

Cảnh thiên nhiên ngắm nhìn không biết chán

Vui cảnh trần ngao ngán chỉ thêm đau!

Mái tóc xanh nhìn lại đã bạc màu

Bao nổi khổ dạt dào trong kiếp sống

Đừng theo đuổi bóng hồng trong biển động

Hãy quay về chớ dệt mộng nữa làm chi

Của, công, danh như bọt nước có ra gì

Tỉnh giấc mộng như bước đi trong núi lạnh...

Hoa lá cây rừng trời xanh bao la rộng khắp…

Mãi ngắm nhìn cảnh trí thiên nhiên nên thơ ngoạn mục, do tạo hóa ban cho con người thưởng ngoạn, mỗi người có một nếp nghĩ riêng. Có thể, có người đang suy tư theo dòng đời trôi chảy cuốn phăng bao nhiêu những thứ yêu thương, để lại cảnh chán chường trong cuộc sống. Rồi cũng có người nhìn lại đoạn đường trong mấy ngày qua thật là ý nghĩa. Vì cuộc sống luôn hòa nhập tiếp cận với thiên nhiên, với cảnh núi non hoa lá cây rừng...Và nhìn lại thấy mình đang là người đi tìm một sinh thức hài hòa trong tình thương của thầy, của bạn đang trên bước đường hành hương tìm lại chính mình. Có thể mỗi người có mỗi nếp suy tư khác nhau khi ngang qua đồi núi chập chùng…

Thế rồi, xe ngừng lại trước khách sạn khi nào không hay. “Tới rồi, xin mọi người hãy xuống xe”. Đó là lời mời của người hướng dẫn. Mọi người trở về với thực tế. Thực tế là tất cả xuống xe vào trong khách sạn khoảng 15 phút. Sau đó, mọi người trở ra xe để đi chiêm bái. Ngôi chùa mà chúng tôi đến thăm viếng đầu tiên tại núi Ngũ Đài là chùa Long Tuyền. Trước hết xin nói sơ qua về vùng núi linh thiêng nầy. Nói về địa thế của núi nầy, trong tác phẩm Mount Emei and Leshan Giant Buddha có viết:“Ngũ Đài Sơn, ngoài thế núi kỳ lạ, còn được ngợi ca là một vùng môi trường tinh khiết lý tưởng, khí hậu trong mát, cuộc sống yên lành. Hàng năm trừ các tháng 6,7 và 8, những tháng còn lại đỉnh núi liên tục bị tuyết phủ dầy. Trong chín tháng đó, hầu như ở Ngũ Đài Sơn không có mùa hè. Vì vậy Ngũ Đài Sơn còn được mệnh danh là Thanh Lương Sơn, bởi ở đây “Băng đóng suốt năm, khiến mùa hạ vẫn có tuyết bay, khí hậu quanh năm mát mẻ”.

Được gọi Thanh Lương Sơn còn vì một lẽ khác gắn liền với một câu chuyện thần kỳ: Tương truyền rằng vào thời thượng cổ, Ngũ Đài Sơn là khu vực có khí hậu khắc nghiệt khác thường, mùa đông nước đóng thành băng, mùa xuân cát bay đá lở, mùa hạ khí hậu nóng bức. Vì thế, người nông dân không thể nào cày cấy, trồng trọt được. Để giải thoát khổ nạn nầy cho chúng sanh, Văn Thù Bồ Tát đến Long Cung cầu viện, mượn về một khối đá có tên là “Yết Long Thạch”. Sau khi Bồ tát ném tảng đá xuống, cả khu vực trở nên mát mẻ, khí hậu trong lành. Từ đó dân chúng quanh vùng gọi tảng đá ấy là Thanh Lương Thạch và người đời đã xây cất Thanh Lương Tự để thờ.

Từ đời xa xưa, tín đồ Phật giáo hết lòng ngưỡng mộ Ngũ Đài Sơn và xếp vào một trong Tứ Đại Phật Sơn, vì đây là nơi hóa thân của Văn Thù Bồ Tát. Ngài thành Phật với tên Long Chủng Thượng Tôn Như Lai, đã từng dẫn dắt nhiều Phật tử tu hành đắc đạo, nên được gọi là Tam Thế Phật Mẫu.

Vào thế kỷ VI trước Tây Lịch, Ngài giáng sinh ở Ấn Độ, hiện thân Bồ Tát để trợ giúp Phật Thích Ca Mâu Ni trong việc thuyết pháp. Ngài còn là vị Bồ Tát thứ nhất chủ trì lãnh vực trí tuệ. Hình tượng phổ biến của Ngài là năm búi tóc trên đầu, biểu thị năm loại Phật trí, tay cầm bảo kiếm thể hiện trí tuệ sắc bén, còn sư tử biểu hiện sức mạnh của trí tuệ.

Ngũ Đài Sơn là nơi tu luyện của Văn Thù Bồ Tát từ đời Đường. Trải qua gần 2000 năm, Ngũ Đài Sơn là nơi hình thành các tông phái Phật giáo có thế lực mạnh và ảnh hưởng rất lớn như: Thiền Tông, Hoa Nghiêm Tông, Luật Tông, Mật Tông v.v… Truyền thuyết kể rằng “vào đời Đường, niên hiệu Khai Thành, khoảng năm 838, Lãng Đạt Ma giết người anh lên ngôi, có ý đồ tiêu diệt Phật giáo, khiến các tín đồ tức giận. Một hôm vào dịp lễ trọng đại, một vị tăng của Ngũ Đài Sơn tên là Đa Nhĩ Cát, cải trang thành con bạch mã, nhuộm lông màu đen, mình mặc áo đen, vào cung ca hát. Khi đến gần Lãng Đạt Ma, Đa Nhĩ Cát đã bắn chết Đạt Ma. Khi bị truy đuổi, Đa Nhĩ Cát phi ngựa qua dòng sông, ngựa trở thành con bạch mã và ông thay áo trắng, nhờ thế ông thoát thân và từ đó Phật giáo vùng Tây Tạng ngày càng phát triển”.

Tài liệu nêu trên, chỉ đề cập phớt qua vài nét về Bồ Tát Văn Thù, một vị Bồ Tát rất quan trọng, chẳng những là Tôn chủ trú xứ Ngũ Đài Sơn mà còn tối ư quan trọng trong các Kinh điển Đại thừa. Để hiểu rõ hơn về Bồ Tát, chúng tôi xin được trích dẫn thêm một tài liệu khác nói về Ngài.

“Bồ Tát Văn Thù tiếng Phạn là Bodhisattva Mànjusri. Văn Thù Sư Lợi cũng gọi là Mạn Thù Thất Lỵ, dịch nghĩa là Diệu Đức, Diệu Cát Tường. Vì thấy rõ Phật tánh, mọi đức đều tròn đầy, không sự ràng buộc nào chẳng dứt, nên gọi là Diệu Đức.

Bồ Tát Văn Thù là vị Bồ Tát có quan hệ rất sâu xa với Kinh điển Bát nhã. Ngài là một trong 4 vị Bồ Tát mà người Trung Quốc rất sùng mộ tín ngưỡng. Có thuyết cho rằng Bồ Tát nầy là Phật đã thành, như Kinh Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội có ghi: Thuở xưa, cách nay với số kiếp lâu xa có Long Chủng Thượng Như lai, thành tựu quả vị Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác ở thế giới Bình Đẳng Phương Nam, sống lâu 440 vạn tuổi và nhập Niết bàn, đức Phật ấy nay là Văn Thù Sư Lợi Pháp Vương Tử. Có thuyết cho rằng Bồ Tát nầy là nhân vật có thật, như Kinh Văn Thù Sư Lợi Bát Niết Bàn cho rằng: Bồ Tát nầy sanh vào nhà Bà La Môn Phạm Đức ở tụ lạc Đa La thuộc nước Xá Vệ, lúc Bồ Tát sanh ra, ngôi nhà hóa thành hoa sen. Bồ Tát từ hông phải của mẹ sanh ra, về sau đi xuất gia, học đạo với Phât Thích Ca Mâu Ni. Ngoài ra cũng có thuyết cho rằng: Bồ Tát Văn Thù là mẹ của chư Phật, Bồ Tát. Thông thường cho rằng Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi và Bồ Tát Phổ Hiền đều hầu cận đức Phật Thích Ca, Bồ Tát Văn Thù biểu thị cho Phật trí, Bồ Tát Phổ Hiền biểu thị cho Phật huệ. Sư tử mà Bồ Tát Văn Thù ngồi tượng trưng cho sự uy mãnh.

Tượng của Ngài ta thấy có nơi thờ, tay mặt của Ngài cầm kiếm sắc bén. Đây là biểu thị cho trí đức. Nghĩa là dùng trí huệ sáng suốt phá tan tất cả vô minh hắc ám. Ánh sáng trí huệ soi đến đâu, hắc ám vô minh tan đến đấy. Như dũng sĩ cầm kiếm bén xông pha trong trận mạc, thanh kiếm lia đến đâu, thì đầu giặc rơi đến đấy. Sức trí huệ vô cùng mãnh liệt, như thanh kiếm báu cứng chắc san sảng, dù chạm phải cùng loại kim khí vẫn không bị khờn mẻ, mà có thể chặt đứt tất cả. Còn tay trái cầm hoa sen xanh là biểu thị cho đoạn đức. Đối với tự thân cũng do sức trí huệ dứt sạch mọi nhiễm ô tham ái, như hoa sen ở trong bùn mà không nhiễm bùn. Bồ Tát không phải người ẩn nơi non cao rừng thẩm, sống trong cảnh thanh tịnh u nhàn, mà là người sống chung đụng với quần chúng, lăn lộn trong đám bụi trần để cứu độ chúng sanh, nên có lúc ra làm vua, có khi làm quan, cũng có khi làm kẻ tật nguyền cùng khổ…tuy sống trong dục lạc dẫy đầy, mà Bồ Tát vẫn giữ tâm thanh tịnh không bị ô nhiễm như người đời. Đó là nhờ trí huệ dứt sạch tham ái, viên thành đoạn đức”. ⁵

Như vậy, người Phật tử khi đảnh lễ Ngài, nên nghĩ đến trí tuệ của ta và ta phải sử dụng thanh kiếm bén trí tuệ của chính mình để chặt đứt mọi thứ dây mơ rễ má phiền não, tà chấp, mê hoặc. Có thế, thì ta mới được lợi ích thiết thực vậy.

Trở lại vấn đề, như trên đã nói, ngôi chùa mà chúng tôi đến viếng thăm chiêm bái đầu tiên là chùa Long Tuyền.

02. Chùa Long Tuyền

Chùa Long Tuyền cách khách sạn chúng tôi tạm trú không xa lắm, xe chạy mất khoảng 10 phút. Chùa được xây dựng vào thời đại nhà Tống (960) và đã trải qua nhiều lần trùng tu, nhứt là ở vào hai thời đại Minh, Thanh. Từ dưới lên đến cổng chùa phải đi qua 108 bậc thang, giống như chùa Bồ Tát Đảnh. Con số 108 là tượng trưng cho 108 phiền não. Người nào cố gắng vượt qua được 108 nấc thang nầy, được coi như người đó đã vượt thắng hay tiêu diệt 108 phiền não và đạt được Niết Bàn an lạc. Đây là tượng trưng thôi, chớ kỳ thật đoạn trừ phiền não không phải được dễ dàng như thế. Nếu dễ như thế, thì mọi người đã thành Phật tác Tổ hết rồi. Dù mệt mỏi, nhưng tất cả mọi người đều lên đến nơi.

Cổng chùa kiến trúc theo kiểu Tam quan bằng loại đá Hán ngọc. Người ta chạm khắc rất tinh xảo, gồm có 108 con rồng. Trên cổng có 4 chữ : “Phật quang phổ chiếu”. Bên phải có 4 chữ: “Cộng đăng bỉ ngạn”; bên trái cũng có 4 chữ: “Phó Hội Long Hoa”. Cảnh chùa nằm lưng chừng núi, bốn bên đều bao bọc bởi núi đá, phong cảnh chung quanh rất đẹp. Hai bên chùa chánh có hai dãy nhà ngang đối diện song song nhau. Mỗi bên có khoảng 5 gian, mỗi gian đều được dùng cho mỗi công dụng khác nhau. Chùa hiện đang trùng tu. Húy danh của vị trụ trì ở chùa nầy là Thượng Tọa Bi Minh. Thầy Bi Minh giới thiệu sơ qua một vài chi tiết về lai lịch của ngôi chùa nầy. Thầy cho biết cái tháp ở bên hông chùa là của Hòa Thượng Phổ Tế, vị nầy là thầy của bà Từ Hy Thái Hậu. Tháp nầy có hơn trăm công nhân làm, thời gian sáu năm mới hoàn thành. Toàn tháp đều làm bằng đá Hán ngọc, và điêu khắc thật tỉ mỉ, tinh xảo, đòi hỏi công trình phải thực hiện khá dài lâu. Tháp là một lối kiến trúc có những đường nét sáng rỡ, sắc xảo, trong kho tàng quý giá đặc thù của Phật giáo Ngũ Đài Sơn. Từ thời Bắc Ngụy đến nay, tháp được kiến tạo qua nhiều chất liệu, như: chuyên tháp (tháp xây bằng gạch) mộc tháp (tháp xây bằng gỗ) thạch tháp (tháp xây bằng đá) đồng tháp (đúc bằng đồng) ngọc tháp v.v… Về hình thể của các ngôi tháp lớn nhỏ, cao thấp không giống nhau.

Ở Ấn Độ thời xưa, người ta xây tháp (phù đồ) bằng gạch, mục đích là để tôn thờ Xá Lợi Phật, nhưng về sau người ta xây tháp bằng nhiều loại. Truy nguyên về nguồn gốc xây tháp, ta thấy trong Luật Thập Tụng 56 có ghi: “Trưởng giả Tu Đạt từng xin tóc và móng tay Phật để xây tháp cúng dường”. Trong Luật Ma Ha Tăng Kỳ 33 cũng có ghi: “Vua Ba Tư Nặc vâng lời Phật dạy, xây dựng tháp Phật Ca Diếp để lễ bái cúng dường”. Sau khi Phật nhập diệt có tám nước như Ba Bà, Nhân già la, La ma già tranh giành xá lợi, được Bà la môn Hương Tánh chia Xá Lợi Phật ra làm tám phần cho tám nước, mỗi nước đều mang xá lợi về xây tháp cúng dường, đây là những ngôi tháp được xây dựng đầu tiên. Ngoài ra, theo A Dục Vương truyện một, Thiện Kiến Luật Tỳ bà Sa một có ghi: “khoảng 200 năm sau khi Phật nhập diệt, vua A Dục nước Ma Kiệt Đà có xây 84.000 ngôi tháp báu ở các nơi trong lãnh thổ. Về kiểu loại tháp, có nhiều lối kiến trúc và tên gọi mỗi tháp khác nhau, như: Tháp Đa Bảo, có nguồn gốc từ tháp Phật Đa Bảo, trong phẩm Hiện Bảo Tháp trong Kinh Pháp Hoa. Tháp Du Kỳ, Tháp Ngũ Luân” v.v…

Những loại kiểu tháp nầy, phần nhiều là các kiểu tháp đặc thù chỉ Nhật Bản mới có. Trong Kinh Vô Lượng Thọ, hạ cho rằng xây tháp tạo tượng là nhân hạnh vãng sanh Tịnh độ. (Tự Điển Phật Học Huệ Quang tập 9 trang 7706) Kinh Thí Dụ nêu 10 quả báo thù thắng của việc tạo tháp như sau:

1. Không sanh nơi biên quốc.

2. Không bị bần cùng khốn khổ.

3. Không thọ thân ngu si, tà kiến.

4. Có thể được làm vua 16 nước lớn.

5. Thọ mạng lâu dài.

6. Được sức mạnh như Kim Cang Na La diên.

7. Được phước đức rộng lớn không ai sánh bằng.

8. Được chư Phật, Bồ tát từ bi thương xót.

9. Đầy đủ Tam minh, Lục thông, Bát giải thoát.

10.Được vãng sanh về tịnh độ.

Trên đây, chúng tôi nêu ra dẫn chứng một số dữ kiện về nguyên ủy của việc xây tháp để tôn thờ Xá Lợi Phật cũng như linh cốt của các bậc Tôn Đức… Bây giờ xin trở lại vấn đề chùa Long Tuyền.

Về Tăng chúng trong chùa, tính chung có khoảng 17 vị, kể cả thầy trụ trì. Đời sống cơm áo, phần lớn là nhờ sự ủng hộ của các phái đoàn hành hương. Ở đây, theo vị trụ trì cho biết, hằng năm có rất nhiều phái đoàn hành hương thường đến đây để tham quan chiêm bái.

Sau khi tham quan xong, đoàn trở về khách sạn dùng cơm tối và ngủ nghỉ.

Ngày 6, tức ngày 14/9/04

Hôm nay, đoàn đã bước sang ngày thứ 6 của chương trình hành hương. Đoàn khởi hành rời khách sạn để đi thăm viếng các ngôi già lam vào lúc 8 giờ sáng. Theo hướng dẫn viên cho biết lịch trình hôm nay phải thăm viếng tất cả là mười chùa. Cần nói thêm, ở núi Ngũ Đài nầy, thời xưa có hơn 300 ngôi chùa. Nay hiện còn khoảng độ hơn 100 ngôi. Diện tích khoảng hơn hai cây số vuông, dân số có khoảng 10 ngàn người. Trước kia, họ sống phần lớn là nhờ hái nấm để bán kiếm tiền độ nhựt qua ngày. Cho nên đời sống của họ rất cực khổ vất vả, thiếu thốn đủ mọi bề. Ngày nay thì có khác, phần nhiều họ sống nhờ vào các phái đoàn hành hương, bằng cách là họ buôn bán.

03. Vạn Phật Các

Ngôi chùa đầu tiên đoàn đến chiêm bái hôm nay, đó là Vạn Phật Các. Chùa nằm cạnh góc Đông Nam của Tháp Viện Tự. Chùa được xây dựng vào thời đại nhà Minh. Chùa có vạn tôn tượng Phật nhỏ, do đó mà đặt tên là Vạn Phật. Sở dĩ chùa thờ nhiều tôn tượng Phật nhỏ như thế nầy, vì đây là ý nghĩa biểu trưng cho“Tỳ lô giá na Phật”. Cụm từ nầy là tiếng phạn, Trung Hoa dịch là Biến nhứt thiết xứ. Có nghĩa là khắp tất cả chỗ. Cái gì khắp tất cả chỗ? Chỉ cho Pháp thân Phật. Vì Phật có 3 thân: Ứng hay hóa thân, Báo thân và Pháp thân. Như vậy pháp thân, nói cách khác là Phật tánh hay chơn như… không phải chỉ riêng Phật có thân nầy mà tất cả chúng sanh đều sẵn đủ.

Kinh Niết Bàn Phật nói : “Nhứt thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh”. Nghĩa là tất cả chúng sanh đều sẵn có tánh giác. Phật cũng đã từng nói trong Kinh Hoa Nghiêm: “Tất cả chúng sanh đều sẵn đủ Đức Tướng Như Lai”. Do đó, mà các chùa ở đây họ thường hay thờ có nhiều tượng Phật nhỏ là như thế. Như vậy, nơi nào mà không có Phật. Khi tâm ta tỉnh lặng, sáng suốt, thì ngay đó có Phật. Tìm Phật ở bên ngoài không bao giờ gặp được. Nếu thấy tượng Phật bên ngoài mà cho là thấy Phật thiệt, thì quả đó là một sai lầm rất lớn. Trong Kinh Kim Cang, Phật quở cho đó là hành đạo tà. Phật bên ngoài chỉ có nghĩa là tượng trưng thôi. Đó là một ý nghĩa vô cùng thâm thúy. Vì muốn cụ thể hóa cho mọi người dễ nhận hiểu, nên người ta mới bày ra như thế.

Ngôi chùa nầy có nhiều gian. Gian nhà đầu tiên đoàn vào thăm là nhà phát hành các thứ Phật cụ. Thời tiết hôm nay rất xấu, mưa rơi tầm tả. Cho nên cả đoàn đều phải mặc áo mưa màu vàng khi đi vào chùa. Trời khá lạnh. Có người mặc áo ấm rồi mà vẫn còn thấy lạnh. Vì núi bao bọc san sát với nhau, nên khi mưa xuống gặp hơi ấm của đá, hơi khói sương mù bốc lên càng làm cho người ta lạnh buốt thêm. Dù trời mưa và lạnh lẽo như thế, nhưng du khách vẫn tấp nập tới lui để tham quan. Mỗi người một cây dù để che mưa, mỗi cây mỗi màu, giống như những ngôi sao đang di chuyển trên nền trời trông rất đẹp mắt.

Riêng đoàn, tất cả đều mặc áo mưa màu vàng, nên dù chen nhau đi trong đám người đông đúc, nhưng vẫn nổi bật dễ dàng nhận ra không sợ lạc. Song có điều, khó nhận diện biết rõ là ai. Dù đi dưới cơn mưa tầm tả nặng hột như thế, nhưng mọi người đi trong khí thế rất hăng hái và vui vẻ. Tất cả những ngôi chùa ở đây, lúc nào cũng có khói hương bay lên nghi ngút. Lò hương cái nào cái nấy thật to lớn và người ta để ở trước sân chùa cho khách thập phương tha hồ thắp hương.

Rời khỏi gian nhà Phật cụ, sang tòa nhà kế bên đi thẳng vào bên trong là ngôi Bảo Điện thờ 3 vị Đại Bồ tát: Văn Thù, Phổ Hiền và Quán Thế Âm. Đối diện chánh điện là một sân khấu lớn, khi đoàn bước vào, thì đã có ba cô đào đang hát trên sân khấu. Họ trang phục giống như những đào kép hát bộ ở Việt Nam ngày xưa. Họ vừa hát vừa trình diễn có điệu bộ, có người nói, họ đang hát Hồ Quảng, vì thế, có rất nhiều du khách chăm chú lắng nghe và theo dõi từng điệu bộ của họ, nhứt là những người Hoa.

04. Tháp Viện Tự

Sau khi chiêm bái xong, đoàn bước qua ngôi chùa Tháp Viện, còn gọi là Đại Bảo Tháp Viện Tự, một ngôi bảo tháp thật lớn. Tháp nằm phía sau chánh điện. Trong tháp thờ Xá Lợi Phật và tóc Bồ Tát Văn Thù do vua A Dục thiết trí, nhờ đó mà nổi tiếng.

Sử liệu ghi lại: “Vào năm 1407 đời Minh, vua Thành Tổ ban sắc cho quan Thái Giám là Dương Thăng trùng tu đài tháp, bắt đầu xây chùa. Năm 1578, Thái hậu ban sắc lệnh cho Trung Tướng Phạm Giang, Lý Hữu xây dựng lại, tự quán nguy nga tráng lệ đứng đầu Ngũ Đài. Xá Lợi tháp còn gọi là Bạch tháp, cao đến 54.37 mét, chu vi rộng 83 mét”.⁶

Sau khi chiêm bái ngôi bảo tháp, đoàn bước sang qua chánh điện. Ngoài chánh điện có bức tường cao, trên đó có họa bức tranh tuyệt tác. Bức tranh vẽ hình ảnh vài vị sư ngồi trên chiếc thuyền đang căng bườm chạy lướt sóng, diễn tả cảnh ngày xưa muốn đến Ngũ Đài Sơn chiêm bái, người ta phải trải qua nhiều gian nan khổ cực như thế. Trong khi mọi người dừng lại chăm chú nhìn bức tranh nầy, nhân đó, Hòa Thượng nói, thời xưa những vị hành cước tầm sư học đạo, hay đi chiêm bái ở nơi đây, các ngài phải lặn lội rất khó khăn vất vả, trải qua nhiều gian lao khổ cực lắm mới được tới đây, còn ngày nay, mình tới đây đường đi quá sướng, nào là máy bay, xe hơi, cáp treo…, đâu có khổ cực gì, chỉ có mắc mưa chút thôi, mà mưa thì có áo mưa che phủ rồi. Như vậy, cuộc hành trình của chúng ta ngày nay, so với các ngài khi xưa, thì cực khổ vất vả không bằng một phần mười đối với các ngài. Phương tiện chuyên chở di chuyển và nơi ăn chốn ở bây giờ thật là quá tiện nghi đầy đủ.

Khi vào trong chánh điện, Hòa Thượng và mọi người đảnh lễ Tam Bảo. Điều rất vui và thú vị, là tất cả đều mặc áo mưa màu vàng đảnh lễ, đứng ngoài nhìn vào, trông cũng nghiêm trang đẹp mắt lắm. Trường hợp nầy, thật là hiếm có, không dễ mấy khi nhìn thấy. Tôi cứ ngỡ là những người từ hành tinh khác đến. Lễ Tam Bảo xong, đoàn đi bộ qua chùa Hiển Thông. Vì các chùa ở nơi đây đều nằm cạnh bên nhau, nên đoàn chỉ đi bộ là tới. Người ta thường gọi nơi đây là xóm chùa. Vì chùa nằm trong hẻm quanh co, nên khi từ chùa nầy qua chùa kia, chỉ cần thiếu chú ý một chút không đi sát với đoàn, thì sẽ đi lạc ngay. Trường hợp, như thầy Phước Lạc và chú Huệ Chiếu chẳng hạn, ghé shop mua chút đồ, nên đi lạc, phải vòng vo lâu lắm mới tìm gặp lại đoàn. Trước khi vào chùa Hiển Thông, bên ngoài có một cái cái cổng lớn, trên có 4 chữ: “Ngũ cơ thắng cảnh”.

05. Hiển Thông Tự

“Tương truyền, chùa nầy bắt đầu xây cất khoảng năm Minh Đế thời Đông Hán, đây là ngôi chùa xưa nhất ở Ngũ Đài Sơn. Chùa lúc đầu có tên Đại Phù Linh Thứu Tự, khi đến thời Võ Tắc Thiên đời Đường đổi tên là Đại Hoa Nghiêm Tự. Kiến trúc hiện thời là lối kiến trúc được trùng tu vào đời Minh, Thanh. Chùa có nhiều gian điện đường, trong đó điện Vô Lượng, điện Đồng, Tháp Đồng là nổi tiếng hơn cả. Như ngôi Điện Đồng rất nổi tiếng được nhiều người biết đến. Toàn bộ đều được đúc bằng đồng, kiến trúc nầy phỏng theo kết cấu của gỗ, cánh cửa và cửa sổ đều được đúc với hình dạng hoa cỏ, trong điện nhiều tượng Phật bằng đồng, đây là một tác phẩm nghệ thuật Phật giáo tinh xảo nhất của thời cổ đại”.⁷

Sau khi trải qua chiêm bái các điện, đoàn bước vào điện chánh để đảnh lễ Tam bảo. Điện nầy thờ Tam Thế Phật. Lễ xong, đoàn đi chiêm bái Bồ Tát Đảnh. Đến đây Hòa Thượng và một vài người trọng tuổi hơi mệt, nên phải lên kiệu khiêng. Kiệu ở đây họ trang trí giống kiểu Tây Tạng, bao bọc chung quanh bằng vải nhung đỏ và có chạy viền tua rất đẹp và sang trọng. Khi họ khiêng tới bậc thang đi lên (108 bậc) chùa, thì Hòa Thượng và những vị đó đều xuống đi bộ. Trước khi vào chùa, ở đây cũng có một cái cổng tam quan lớn, trên có 4 chữ: “Linh phong thắng cảnh”.

06. Bồ Tát Đảnh

Chùa nầy, theo truyền thuyết cho rằng đây là nơi mà Bồ Tát Văn Thù thị hiện cư trú nơi đây, vì thế, còn gọi nơi đây là “Chân Dung Viện", cũng gọi là chùa Văn Thù. Trước chùa có 108 bậc thang cấp bằng đá, biểu thị cho 108 thứ phiền não, như đã nói ở trên. Hôm nay, vì trời mưa, nên đoàn bước lên những bậc thang rất khó khăn, vì trơn trợt dễ bị té. Lên tới nơi, đoàn vào bên trong chiêm bái. Chùa nầy gồm có cả thảy 5 điện: 1.Thiên Vương Điện, 2. Cung Điện, 3. Đại Hùng Bảo Điện, 4. Văn Thù Điện. 5. Chân Dung Điện. Trong Chân Dung Điện, có thờ tôn tượng Bồ Tát Văn Thù. Tương truyền, thời xưa, hóa thân của Bồ Tát Văn Thù ở đây. Chùa đã trải qua mấy lần trùng tu, nhưng lần sau cùng là vào ngày 18/8/1986. Được biết, hai vua Khang Hy và Càn Long nhà Thanh mấy lần triều bái Ngũ Đài Sơn đều trú ngụ nơi đây và để lại những bài minh, bia văn. Trong chánh điện có treo một bức họa hình cây bồ đề màu vàng. tương truyền đó là tác phẩm của vua Càn Long. Sau khi đảnh lễ tại điện Chân Dung, Hòa Thượng và đoàn trở xuống núi.

07. Phổ Hóa Tự

Thăm viếng các nơi nầy xong là đã gần 12 giờ, nên đoàn đến nhà hàng để ăn trưa. Trên đường đi, đoàn ghé thăm chùa Phổ Hóa. Theo hướng dẫn viên địa phương cho biết: “Ngôi chùa nầy được xây dựng vào thời đại nhà Tống, và đã được trùng tu vào thời nhà Minh, Thanh, đến năm Dân Quốc thứ 23 lại trùng tu một lần nữa”. Chùa nầy có hai Đại Hùng Bảo Điện và hai bên điện thờ Thập Bát La Hán, nhưng mỗi nơi thờ hình tượng của các vị nầy đều được tạc đúc khác nhau. Cả hai chánh điện, bên trong ở gian chính giữa đều tôn thờ Tam Thế Phật. Dọc theo hai bên chánh điện đều có hai dãy nhà san sát nối liền nhau, và trong mỗi gian sử dụng nhiều Phật sự khác nhau. Đây là lối thiết kế, mà hầu hết các chùa ở đây đều có một nét giống nhau. “Chùa nầy, trước kia, không ai biết tên của nó là gì, người ta chỉ biết nó là một ngôi miếu thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế theo Lão giáo, sau đó, đến thời nhà Thanh Dân Quốc năm thứ 23, chùa mới được đổi tên là chùa Phổ Hóa”. (Ghi theo lời người hướng dẫn)

Chiêm bái xong, đoàn đến nhà hàng Dang Fang để dùng cơm trưa.

08. Đỉnh Đại Loa

Dùng trưa xong, đoàn đi đến đỉnh Đại Loa vào lúc 4 giờ chiều. Vì đỉnh khá cao, đi bộ rất khó khăn mệt nhọc nên đoàn ngồi cáp treo để lên đỉnh núi chiêm bái. Khi lên tới đỉnh, vì hôm nay trời mưa, nên khá lạnh, có người run lập cập, chung quanh núi bốc hơi mù dày đặc, đây gọi là sơn lam chướng khí. Vì thế, những ai tu ở trên núi cần phải ngồi thiền nhiều, để cho trong người tỏa ra nhiệt độ mới chống lại khí lạnh độc hại nầy. Chùa nầy còn có tên là Thanh Phong. Xưa, chùa có tên là Phật Đảnh Am. Đến đời Minh chùa được xây dựng thêm và trùng tu vào năm 1465 – 1487. Đến đời vua Càn Long năm thứ 15 (1750) chùa được đổi tên là Đại Loa Đỉnh.

Lối kiến trúc của chùa nầy cũng giống như những chùa khác, chùa có nhiều điện khoảng cách giữa điện nầy đến điện kia bởi một cái sân chừng vài mươi thước. Đa số trong mỗi Điện cách thiết trí tôn thờ đều giống nhau, nghĩa là điện chính thì thờ Tam Thế Phật, hoặc Ngũ Vị Phật. Chỉ có chùa Báo Quốc đặc biệt là thờ Thất Phật. Ngoài những ngôi điện Phật chính giữa ra, ở hai bên song song với chánh điện là hai dãy nhà san sát nối liền nhau, mỗi gian đều sử dụng mỗi công dụng khác nhau, như khách đường, ngũ quán đường, Tổ đường, thư quán đường v.v... Riêng ngôi chùa Đại Loa nầy, thì thứ tự của các điện như sau:

• Điện Chiên Đàn.

• Điện thờ Ngũ Phương Văn Thù.

• Điện thờ Tam Thế Phật, tức Phật Thích Ca, Di Đà và Dược Sư.

09. Bích Sơn Tự

Tham quan và lễ bái ở đây xong, đoàn đến chiêm bái chùa Bích Sơn, nói đủ là: “Hộ Quốc Bích Sơn Thập Phương Phổ Tế Thiền Tự”. Vừa bước vào cửa là gặp ngay điện thờ tượng Phật Di Lặc thật to và phía sau Ngài Di Lặc là đức Hộ Pháp. Về tượng Phật Di Lặc, thì mọi người đều biết qua. Người ta tạc tượng Ngài để tôn thờ, tất cả đều mang một ý nghĩa sâu sắc. Thân hình Ngài ngồi mập mạp, bụng phệ, miệng thì cười toe toét, với một gương mặt, ai nhìn vào cũng thấy Ngài rất hoan hỷ. Có tượng, người ta còn cụ thể hóa ra có sáu đứa con nít, cỡi trên thân hình Ngài. Đứa thì móc mắt, đứa thì móc tai, đứa thì chọc tay vô miệng v.v… Đó cũng là một biểu trưng rất lý thú. Sáu đứa con nít là tượng trưng cho sáu căn: mắt, tai, mũi lưỡi, thân và ý của mỗi người chúng ta.

Khi còn là phàm phu như chúng ta, thì sáu căn nầy, cũng chính là sáu giặc. Hằng ngày, chúng ta bị chúng nó khuấy nhiễu luôn luôn, không lúc nào yên cả. Vì sao? Vì tâm ta luôn bị dính mắc với sáu trần, rồi theo đó mà tạo nghiệp bất thiện. Đã có tạo nghiệp bất thiện, tất nhiên là phải có thọ khổ. Bởi thế, lòng ta luôn luôn bất an. Lý do bất an, vì ta thiếu tu hạnh hỷ xả như Ngài. Cái gì cũng bám víu chấp chặt cả. Như thế, thì thử hỏi làm sao tâm ta an vui như Ngài được? Muốn có được một niềm vui an ổn thoải mái như Ngài, thì ta nên tập tu theo hạnh hỷ xả của Ngài. Cho nên, mỗi khi chúng ta đảnh lễ Ngài phải nhớ đến hạnh tu của Ngài. Từ đó, ta cố gắng áp dụng vào đời sống hằng ngày. Có thế, thì việc đảnh lễ Ngài mới thực sự có lợi ích. Cho nên hôm nay mọi người chiêm ngưỡng hình tượng Ngài, ai nấy đều cảm thấy có một niềm vui mát dịu trong lòng.

Đức Di Lặc ngồi trơ bụng đá

Bao bụi trần bám đã rồi rơi

Mặc cho thế sự đầy vơi

Dững dưng như một nụ cười an nhiên.

Còn tượng Hộ Pháp mà ta nhìn thấy, xem tướng mạo của Ngài thấy có vẻ hung tợn dữ dằn, chắc là ta sanh nghi. Tại sao trong chùa mà thờ tượng dữ dằn như thế? Làm sao ta dám đảnh lễ Ngài? Xin thưa, đó cũng là một tượng mang ý nghĩa tượng trưng. Tên của vị Hộ Pháp nầy, là Vi Đà. Xin đừng lầm lẫn đức Phật Di Đà. Vi Đà, tiếng Phạn là Skanda, Pali: Khanda. Ngài nầy có rất nhiều tên gọi khác nhau. Người ta hay gọi là Vi Đà Thiên Tướng. Theo Kinh điển ghi lại, Ngài vốn là vị thần của Bà la môn giáo, cũng vốn là vị chiến thần, có sáu đầu mười hai tay, tay cầm cung tên, cỡi chim khổng tước.

“Việc sùng bái vị thần nầy đầu tiên lưu hành ở Nam Ấn Độ, sau thế kỷ V truyền đến Bắc Ấn Độ, được Phật giáo Đại Thừa tiếp thu và biến thành vị thần giữ gìn già lam (chùa), là 1 trong 8 vị tướng quân của trời Tăng Trưởng ở phương Nam, đứng đầu 32 vị tướng quân dưới Tứ thiên vương. Vị thần nầy sanh ra đã thông minh, sớm lìa ngũ dục thế gian, tu phạm hạnh đồng chơn thanh tịnh, được đức Phật phó chúc trấn giữ 3 châu: Đông thắng thần châu, Tây ngưu hóa châu và Nam thiệm bộ châu. Tương truyền, khi đức Phật Niết bàn thì Tốc Tật quỷ đã trộm lấy một chiếc răng Phật, Vi đà thiên bèn cấp tốc đuổi theo lấy lại. Về hình tượng nầy, Vi đà thiên thân mặc kim giáp, đầu đội mũ trụ, 2 tay nâng thanh kiếm báu. Hầu hết các chùa ở Trung Quốc, kể từ sau khi Luật sư Đạo Tuyên thời sơ Đường cảm được hình tượng Vi đà thiên thì già lam ở các nơi đều có lập tượng để thờ”. ⁸

Vào bên trong, thì có Tỳ Hộ Điện. Điện nầy còn gọi là Lôi Âm Bảo Điện. Chùa đã trùng tu vào năm thứ 18, đời Thanh, Khang Hy. Tổng diện tích là 25.3, chiều sâu 18.7. Chùa có nhiều gian nhà hai bên. Trong Điện có tấm biển 4 chữ: “Hương Lâm Ngọc Minh”, do vua Càn Long sắc tặng. Ở hai bên có hai vị đứng hầu: Đại Phạm Thiên Vương và Đế Thích Thiên Vương. Đa số các chùa ở đây đều có điện Tứ thiên vương. Tứ thiên vương là ai? Người đời quen gọi là Tứ Đại Kim Cang, cũng gọi là Hộ Quốc Thiên Vương. Trong Kinh nói, bốn vị nầy ở bốn nơi lưng chừng núi Tu Di. Thuộc về một trong 6 cõi trời dục, nghĩa là: Tứ thiên vương, Đao lợi thiên, Dạ ma thiên, Đâu suất thiên, Hóa lạc thiên và Tha hóa tự tại thiên. Mỗi vị nầy trấn ở mỗi phương cai trị. Ở phương Đông thì có Thiên Vương Đa La Đà (Trì Quốc Chủ). Ở phương Nam, thì có Tỳ Lưu Ly (Tăng Trường Chủ). Ở phương Tây, thì có Tỳ Lưu Bạt (Quảng Mục Chủ). Ở phương Bắc, thì có Thiên Vương Tỳ Sa Môn (Đa Văn Chủ).

Những vị nầy tay cầm pháp khí phát nguyện ủng hộ chốn già lam, tồi tà phụ chánh, khác với các vị thần thường mà nhơn gian thường hay thờ cúng. Chùa là nơi tôn nghiêm thanh tịnh, nên các vị Hộ Pháp đã phát nguyện bảo vệ. Nếu kẻ nào ngang tàng phá phách, thì sẽ bị các Ngài trừng phạt. Điều nầy là chuyện có thật chớ không phải là đe dọa. Đối với chư Phật, Bồ tát thì các Ngài đầy lòng từ bi, dù ai đó có ác tâm muốn phá hoại chùa chiền, các Ngài cũng vẫn thương xót tìm phương hóa độ họ, cho họ hồi tâm tỉnh thức mà cải tà quy chánh. Ngược lại, đối với các vị Hộ Pháp, các Ngài không có từ bi như thế. Kẻ nào chọc đến oai phong các Ngài, khi các Ngài nổi trận lôi đình, thì kẻ đó khó hòng thoát khỏi sự trừng phạt của các Ngài.

Năm đã lâu, một buổi tối, sau giờ tụng kinh, tôi nấu nước pha trà cho thầy tôi, xong rồi, thầy tôi bảo tôi và một vài huynh đệ ngồi xuống, để nghe thầy tôi kể một câu chuyện về những kẻ ngang tàng phá phách chùa chiền hủy hoại tượng Phật bị Hộ Pháp nổi giận trừng phạt họ. Thầy tôi sợ chúng tôi nghi ngờ câu chuyện hoang đường, nên thầy nhấn mạnh đây là câu chuyện có thật. Câu chuyện là: “Huyện trưởng Họ Vương hủy tượng Phật, thần Hộ Pháp nổi cơn lôi đình”. Đây là câu chuyện xảy ra ở Trung Quốc. Sau khi uống xong chung trà nóng, thầy tôi rót tiếp một chung khác, vừa rót vừa kể cho chúng tôi nghe.

Thầy nói: Vào khoảng năm Chính Đức Triều Minh, có một ông Quan huyện họ Vương ở huyện Giang Âm, ông là một con người tánh tình nóng nảy thô bạo. Do tánh ngang bướng, nên ông không bao giờ tin tưởng trời Phật. Một hôm, có chuyện ông bèn ra lệnh triệu tập các quan viên dưới quyền ông đến để bàn việc, nhưng không ai đến cả. Ông hậm hực bực tức lắm. Lý do, các vị nầy không đến, là vì hôm đó ở chùa Quán Âm gần đấy, người ta có tổ chức Pháp hội Quán Âm. Mọi người đến dự rất đông. Tin đồn là ở trong chùa đó, có một bức Tượng Quán Âm bằng gỗ trầm hương linh thiêng lắm. Bởi cớ đó, nên các ông quan viên chức nầy muốn biết sự linh thiêng như thế nào, nên cùng nhau kéo đến để xem.

Chuyện đó tới tai ông Huyện, ông bèn nổi xung thiên lên, liền đi đến chùa phá phách đốt tượng Phật, Bồ Tát. Vì ông ỷ vào quyền lực, nên hành động tàn bạo như vậy. Mọi người nhìn thấy ông nổi giận hành hung như cọp dữ, không một ai dám thốt ra lời. Họ nhìn thấy rất đau lòng! Thế rồi, thời gian trôi qua không lâu, cách vài hôm sau, ông đang làm việc tại công sở của ông, bỗng nhiên ông thấy ngực ông đau nhói, rất là khó chịu. Ông rên la rất là thảm thiết. Ông đấm vào ngực, nhào lăn lộn, người ta đem thuốc gì cho ông uống cũng đều vô hiệu quả. Không cách nào làm giảm được cơn đau của ông. Các thầy thuốc giỏi cũng đều bó tay. Bấy giờ, ông trực nhớ lại hành động của mình do đốt phá tượng Phật Quán Âm mà nay phải bị trừng phạt như thế. Ông bèn sai người nhà đi thỉnh một vị cao tăng đến làm lễ để ông xin ăn năn sám hối. Thầy đó giải thích: ông đã chọc giận các vị Hộ Pháp rồi, nên các Ngài muốn cho ông biết cái quả báo hiện tiền đó thôi! Từ đó, bệnh ông càng ngày càng nặng thêm, dù ông đã hết lòng chạy chữa. Không bao lâu ông nhắm mắt lìa đời trong một cơn bệnh hoành hành ác liệt.

Kể đến đây, trông gương mặt thầy tôi lộ vẻ đăm chiêu rất buồn! Thầy buồn, vì trên đời sao có kẻ lòng dạ quá hiểm độc hung ác, làm tôi mọi cho tham sân si, vì một giây phút nóng giận không kềm chế được, mà kết quả phải lãnh lấy một cái quả báo quá đau thương khổ sở như thế! Đây là do các vị Hộ Pháp trừng phạt kẻ ác. Thầy tôi ngừng lại trong giây phút, từ từ hớp một hớp trà rồi nhìn thẳng vào mặt chúng tôi nói tiếp: “Ở đời có lắm kẻ ngang bướng chẳng biết trời Phật là gì, cho nên họ làm càng không sợ tội lỗi, đến khi trả quả, dù họ có ăn năn cải hối thì cũng đã muộn màng rồi. Cho nên trong kinh thường nói: “Bồ Tát sợ nhân, chúng sanh sợ quả” là vậy. Thầy tôi còn dạy thêm: “Ở trong chùa mấy chú phải cẩn thận. Phật, Bồ Tát thì thương mấy chú rồi đó, nhưng đối với các vị Long Thần Hộ Pháp, các Ngài không nể nang thương xót các chú đâu. Nếu như các chú làm những điều sái quấy xằn bậy tổn hại đến ngôi già lam, thì các chú sẽ bị các Ngài trừng phạt. Chừng đó đừng có than van trách móc. Các chú phải hết sức cẩn trọng. Vì đó là nhiệm vụ của các Ngài”. Lời kể chuyện và nhắc nhở của thầy tôi năm nào, giờ đây như đã hiện rõ trong tâm trí tôi. Nhớ lại câu chuyện xưa, tôi nghĩ đến, sở dĩ đạo pháp được trường tồn mãi trên thế gian nầy, phần lớn cũng nhờ các Ngài Hộ Pháp luôn luôn ủng hộ.

Trở lại ngôi chùa Bích Sơn, nhìn lên trên trần của điện thấy toàn là những tấm gỗ từng miếng lớn ráp lại, trong mỗi tấm gỗ đều có chạm những hình con rồng và con phụng, trông rất sắc xảo tuyệt đẹp. Không phải chỉ riêng chùa nầy mà đại đa số các ngôi chùa ở núi Ngũ Đài Sơn, trên trần của các ngôi Bảo Điện đều là như thế.

10. Tập Phước Tự

Kế tiếp, đoàn đến tham quan chiêm bái chùa Tập Phước, hay còn gọi là chùa Hồng Tuyền. Ngôi bảo tự nầy hiện là của chư Ni đang ở, và những vị nầy là người Hoa mà họ tu theo Phật giáo Tây Tạng. Chùa được sáng lập vào triều đại nhà Thanh, Đạo Quang năm 1821 - 1850. Chùa cũng có nhiều điện thờ khác nhau: Thiên Vương Điện, Đại Hùng Bảo Điện và Văn Thù Điện. Hai bên Điện, có nhiều gian phòng: thiền phòng, tăng phòng, ngũ quán đường ...

11. Thù Tượng Tự

Tiếp theo, đoàn đi đến chùa Thù Tượng. Chùa nầy sở dĩ có tên như thế là vì trong ngôi Bảo điện chánh có thờ tượng của Bồ Tát Văn Thù thật to lớn. Do đó mà người ta đặt tên là Thù Tượng. Tượng Bồ Tát Văn Thù ngồi trên con sư tử cao 9 mét, có hai vị Hộ Pháp đứng hầu hai bên, trông thật oai vệ. Chùa nầy cũng như những ngôi chùa khác đã được trùng tu nhiều lần. Chung quanh vách tường có rất nhiều vị Phật nhỏ được tạc đắp thật tuyệt mỹ tinh xảo. Phải nói, đây là một công trình nghệ thuật điêu khắc trác tuyệt. Đa số du khách thập phương khi vào điện Văn Thù, chiêm ngưỡng không muốn rời khỏi, ai nấy đều chắc lưỡi trầm trồ khen ngợi, họ chỉ nói gọn một câu:“Thật là một kỳ công tuyệt hảo".

Chiêm bái xong, đoàn vào nhà hàng Phúc Duyên cũng trong khuôn viên của ngôi chùa nầy để dùng cơm chiều. Ăn xong, đoàn trở về khách sạn vào lúc 7 giờ tối.

Ngày 7, tức ngày 15/9/04

12. Kim Các Tự

Hôm nay, đoàn rời khách sạn Ngũ Phong vào lúc 8 giờ 40 sáng, để đi Thái Nguyên. Trên đường đi Thái Nguyên, đoàn ghé thăm chùa Kim Các. Đoàn đến nơi nầy, tôi nhìn đồng hồ tay là đúng 9 giờ sáng. Chùa nầy, được sử ghi lại như sau: “Chùa ở phía Tây bắc Nam Đài, là một trong những ngôi chùa nổi tiếng ở núi Ngũ Đài. Chùa nầy, do ngài Đạo Nghĩa sáng lập vào năm 736 đời Đường. Không bao lâu vua Đại Tông ban sắc lệnh cho ngài Đạo Hoàn ở Trạch Châu khởi công xây dựng qui mô. Bấy giờ, ngài Bất Không chùa Đại Hưng Thiện cũng giúp sức trong việc xây cất, đến năm 767 mới hoàn thành, vua Đại Tông sắc thỉnh ngài Bất Không làm đạo tràng truyền bá Mật giáo. Năm 770, chùa mới đổi tên là chùa Kim Các, vì dùng ngói bằng đồng mạ vàng để lợp Phật các”. (điện thờ Phật).

“Phần lớn các công trình kiến trúc trong chùa hiện nay như Đại điện, giảng đường ...đều được xây sau đời Thanh. Trong chùa có tượng Lý Dự ( vua Đại Tông), tuy được người đời sau tu bổ lại, nhưng vẫn không mất phong cách đời Đường. Cách sắp đặt trong chùa dù qua mấy lần trùng tu vẫn lấy Quán Âm Các làm trung tâm. Trước tam quan có cặp sư tử bằng đá dáng vẻ rất oai hùng, trong chùa có gác thờ cao 2 tầng, dài 7 gian, rộng 6 gian, hành lang bao quanh 4 phía, bên trong thờ tượng đức Quán Âm bằng đồng cao 17m, có 24 vị trời đứng hầu hai bên. Sau gác có điện Tỳ Lô, điện Di Đà, điện Quán Âm, điện Địa Tạng, điện Bồ tát, điện Dược Vương, có hơn một ngàn tôn tượng lớn nhỏ được đắp khắp nơi ở trên trần, cuối cùng là Đại Hùng Bảo Điện."⁹

Vị trụ trì chùa nầy là Hòa Thượng Quảng Tế. Ngài trụ trì ở đây, tính đến nay (2004) là 24 năm, tức là ngài bắt đầu đến đây vào năm 1980. Theo lời ngài kể lại, thì ngôi chùa bị phá hoại toàn bộ vào những năm văn hóa cách mạng. Ngôi chùa hôm nay được khang trang như thế nầy, chính do ngài đứng ra chủ xướng trùng tu. Ngài rất hiền từ, có phong cách đạo hạnh, rất dễ cảm mến. Khi đoàn đến, ngài nắm tay Hòa Thượng dìu đi giới thiệu khắp nơi trong chùa. Ngài rất ít nói. Khi chúng tôi từ giả ra đi, ngài tiển đưa Hòa Thượng và phái đoàn xuống tận bãi đậu xe, dù khi ấy trời đang mưa lâm râm. Thật là một cung cách đáng kính và rất lịch sự. Thấy vậy, anh hướng dẫn viên cứ lập đi lập lại câu: “Chưa thấy ai như ngài, đứng ngoài mưa đầu trần để chờ đợi phái đoàn lên xe hết, xe chạy đi một đổi rồi ngài mới quày quả trở lên chùa”.

Sau khi thăm viếng và mục kích cảnh tượng ấy, tôi cảm hứng sáng tác những vần thơ để nói lên cảnh trí và sự thờ phượng của ngôi chùa cũng như khen ngợi cung cách tiếp đón nồng hậu của vị trụ trì chùa này đối với Hòa Thượng Trưởng phái đoàn và những vị trong đoàn.

Kim Các

Ngũ Đài từ giả sáng nay

Hơn ngày chiêm bái giờ đây giả từ.

Bao nhiêu cảm niệm tâm tư

Ước mơ thành tựu giả từ luyến lưu

Ngũ Đài Đại Trí Văn Thù

Ứng thân thị hiện hóa du độ đời

Huệ quang phổ chiếu sáng ngời

Vạn duyên bất trụ thảnh thơi an nhàn

Ghé chùa Kim Các tham quan

Đoàn người từng bước nấc thang lên chùa

Dù cho trọng tuổi già nua

Quyết lòng cất bước chẳng thua ai nào

Quán Âm Điện báu bước vào

Cùng nhau đảnh lễ dạt dào bi tâm

Quán Âm tượng Thánh cao thâm

Hơn mười bảy thước quá tầm chiều cao

Ba mươi hai tay trước sau

Thân Ngài to lớn một màu vàng kim

Bồ tát thế đứng trang nghiêm

Thật chưa từng thấy khó tìm đâu ra

Phía sau chánh điện Thích Ca

Tôn thờ Tam Thế Di Đà Dược Sư

Tam Tôn Thánh Tượng Đại Từ

Chúng sanh độ tận Vô Dư Niết Bàn

Năm trăm La Hán nghiêm trang

Trên không hầu cận đạo tràng nghe Kinh

Phật tâm sẵn có hữu tình

Kế bên Hóa cảnh Phật nghìn bái tham

Khen ai khéo tạo đắp làm

Ai vào chiêm bái cũng ham Phật vàng

Hóa thân biểu tượng số ngàn

Chúng sanh sẵn có Phật toàn nơi ta

Kế bên lại có tòa nhà

Hoa tạng hải hội thật là nghiêm trang

Nơi đâu tâm thể bình an

Nơi đó ta có Phật vàng hiện ra

Hòa Thượng Quảng Tế thật là

Bậc thầy đạo hạnh đúng là chân tu

Bao năm cực khổ trùng tu

Khang trang Phật tự hiền ngu độ đời

Nêu cao bản nguyện sáng ngời

Giả từ Kim Các ta thời không quên

Công Thầy tạo dựng mới nên

Ngày nay ta đến để lên cúng dường…

13. Tôn Thắng Tự

Giả từ Kim Các lên đường

Ghé chùa Tôn Thắng cúng dường viếng thăm

Một trong Bảo tự tiếng tăm

Trải bao sương gió ngàn năm vẫn còn.

Ngôi chùa thứ hai mà đoàn viếng thăm là chùa Tôn Thắng. Hôm nay trời mưa lâm râm gần như suốt cả ngày. Khi đoàn vào bên trong sân chùa liền gặp thầy Trụ trì. Thầy trụ trì tiếp đón Hòa Thượng và phái đoàn đứng nói chuyện giới thiệu ở trước sân chùa. Chùa được sáng lập trước đời Tùy, đến nay đã trải qua hơn một ngàn ba trăm tám mươi năm. Chùa đã được trùng tu nhiều lần. Nhứt là ở vào hai thời đại Minh và Thanh. Khuôn viên chùa khá rộng lớn, có một diện tích là 32.300 mét vuông. Vị trụ trì hiện nay là Hòa Thượng Từ Thánh.

Lúc đó, trời vẫn còn mưa lâm râm, chú Phước Từ đứng bên che dù cho Hòa Thượng. Mọi người khác đều đứng chung quanh để nghe thầy trụ trì giới thiệu vài nét đại khái về quá trình kiến tạo ngôi chùa. Bấy giờ, trong người tôi không mấy khỏe, đứng ngoài mưa sợ bệnh, tôi đi vào mái hiên chùa núp mưa, nên tôi không ghi được những gì mà thầy trụ trì nói. Tôi không hiểu lý do tại sao mà ngài không mời Hòa Thượng và đoàn vào trong chùa để ngài giới thiệu. Không biết ngài cố ý hay vô tình mà để mọi người đứng ngoài trời dưới những hạt mưa rơi lâm râm lất phất. Thật là cách tiếp đón phái đoàn, trong đó có Hòa Thượng, của ngài một cách thật khó hiểu.

Dù vậy, Hòa Thượng và mọi người trong đoàn vẫn kiên nhẫn đứng nghe thầy trụ trì nói chuyện. Sau đó, có một chú thanh niên trẻ trong chùa hướng dẫn đoàn đi qua từng điện Phật, Bồ Tát để chiêm bái. Cứ mỗi điện, vị đó giới thiệu sơ qua và chú còn chỉ dạy cho đoàn cách lạy Phật. Phải lạy như thế nào mới đúng cách.

Sau khi tham quan xong, đoàn xin phép lễ bái. Có một điều buồn cười, là đến một điện Phật, trước điện có một cái lò hương thật lớn, họ bảo đoàn, nên mua nhang lớn để đốt, theo họ, như thế mới được phước lớn. Tôi thấy, những cây nhang có nhiều cỡ: Nhứt, nhì, ba… Họ bọc giấy kiếng cứ 3 cây vào một bó. Nhang hạng nhứt thật to. Tôi không nhớ rõ giá tiền bao nhiêu, hình như 200 đồng tiền Trung Quốc cho 3 cây nhang hạng nhứt là phải. Trong tinh thần đáo xứ tùy nhơn, ngộ giang tùy khúc, hay nói theo Phật giáo là: “tùy duyên bất biến”, nên Hòa Thượng kêu đạo hữu Tâm Quang mua 3 cây nhang hạng nhì và chính tay Hòa Thượng thắp hương cầu nguyện. Dĩ nhiên, việc thắp hương dâng cúng Phật, là một điều rất quen thuộc và rất tốt đối với người Phật tử Việt Nam, nhưng có điều, ở đây họ bắt buộc phải mua. Đó là điều hơi lạ đối với đoàn. Điều nầy, mọi người trong đoàn đều biết.

Sau khi lễ bái xong, đoàn đi thẳng đến Thái Nguyên. Trên đường xe chạy đến Thái Nguyên, trong xe có người vì quá mệt mỏi, nên ngủ gà ngủ gật, còn có người thì ngắm cảnh làm thơ, sáng tác được bài thơ nào, thì liền đọc lên cho mọi người nghe. Có những câu thơ đọc lên mọi người không thể nín cười được. Thật là vui nhộn. Nhờ vậy mà mọi người không cảm thấy mệt mỏi. Mãi theo dõi ghi lại, nên tôi cũng không thể chợp mắt được.