Hành Hương Tứ Đại Danh Sơn Trung Quốc

X Côn Minh

Ngày 12, tức ngày 20/9/04

Chương trình hôm nay phải đi đến Côn Minh, nên sáng nay, mọi người đều phải thức dậy sớm. khoảng 5 giờ sáng, xe nhỏ đến mỗi tòa nhà chở mọi người trở lại khách sạn Phượng Hoàng Ôn Tuyền để chuẩn bị ra sân bay. Vì thời gian quá gấp, nên buổi ăn điểm tâm sáng nay, khách sạn phát cho mỗi người một vài thức ăn cầm tay, như bánh bao, chuối, bôm v.v… để lên xe ăn.

Vài nét về thành phố Côn Minh

Thành phố Côn Minh là thủ phủ của tỉnh Vân Nam, thuộc cao nguyên Vân Quý. Thành phố nằm ở độ cao 1.893m so với mặt nước biển. Nhiệt độ trung bình trong năm là 15 độ C, bốn mùa đều như mùa xuân nên Côn Minh còn có tên là “Xuân Thành” ( tức thành phố mùa xuân). Với lợi thế thiên nhiên, khí hậu và có nhiều công trình kiến trúc cổ kính và hiện đại, Côn Minh đang thu hút khách du lịch khắp thế giới.

Do khí hậu ôn hòa quanh năm nên khắp nơi trong thành phố Côn Minh tràn ngập hoa đủ loại, đủ màu sắc. Hoa trên tường rào các dãy phố, hoa trồng giữa dải phân cách trên đường. Trên hè phố, trong các ô vuông trồng cây lấy bóng mát người ta cũng để các chậu hoa nhỏ, màu sắc rất sặc sỡ. Sản xuất hoa là một ngành chủ chốt của Côn Minh – nơi cung cấp 70% hoa tươi cho Trung Quốc. (Theo tài liệu Vòng Quanh Thế Giới Du Lịch Trung Quốc NXB Thanh Niên, in năm 2003 trang 127 – 128)

Xét về lịch sử kinh tế ở Côn Minh sách sử ghi lại: “Từ thời Hán Tần, miền tây nam đã xuất hiện con đường giao thông quốc tế qua Côn Minh để đi đến các nước phía nam được gọi là “Trục thân độc đạo” là con đường tơ lụa quan trọng ngày xưa, điều đó cho thấy Côn Minh đã có lịch sử phát triển kinh tế xã hội lâu đời”.

Côn Minh còn có nhiều ngôi chùa đẹp nổi tiếng như Viên Thông, Hoa Đình, Kim Điện… Trong các ngôi chùa nầy, chỉ có chùa Kim Điện là lớn nhứt. Chẳng những lớn nhứt ở Côn Minh thôi mà nó còn lớn nhứt ở Trung Quốc nữa. Ngoài ra, Côn Minh còn có nhiều thắng cảnh du lịch khác như hòn Ngọc, núi Tây Sơn, lầu Đại Quan, suối nước An Minh v.v… Những thắng cảnh nầy đã thu hút nhiều du khách đến đây tham quan.

01. Thất Thái Vân Nam

Đến phi trường Côn Minh vào lúc 9 giờ sáng. Lấy hành lý xong, mọi người lên hai chiếc xe buýt để đi đến một trung tâm du lịch gọi là Thất Thái Vân Nam. Đến nơi, đúng 10giờ 20. Toàn khu du lịch rất rộng rãi, đủ màu, đủ kiểu, nên gọi là Thất thái, nghĩa là bảy màu khác nhau. Khu nầy rất nổi tiếng và rất hấp dẫn du khách đến đây thưởng ngoạn. Chính giữa khu có một hồ nước rất rộng lớn. Bên trong có một tòa nhà khá lớn bày bán đủ các loại hàng hóa, chủ yếu là kim thạch. Cửa hàng nầy có tên là Phi Thúy Châu Bảo Thương Thành. Phía sau tòa nhà có một thác nước chảy tuyệt đẹp. Trên hồ nước, có một cái quán nhỏ tên là Ba Hương Phẩm, chuyên bán đủ các loại nước giải khát.

Ngoài ra, trên hồ có nhiều tượng đá trắng đúc nắn trông rất xinh lịch đẹp mắt. Những tượng đá nầy đúc nắn thành hình người. Có một tấm bia đá trong có khắc hàng chữ nổi là: “Tích Nhựt Võ Hầu Cấm Danh Xứ.” Được biết, những hình tượng nầy là các vị quan võ được tập trung tiêu biểu nơi đây.

Bên tay phải của cửa chính vào, có một tòa nhà chuyên bày bán những tranh ảnh hội họa và thư sách đủ các loại. Mô hình toàn khu, xây dựng theo lối kiến trúc Thái Lan. Đây là một lối kiến trúc theo kiểu mới, tức theo lối kiến trúc thiểu số của dân tộc Bạch. Đối diện phía trước hồ nước là nhà hàng Duy Tâm Viên Đại Tửu Điếm. Du khách rảo bước du ngoạn nơi đây, bên tai lúc nào cũng nghe phát ra những bản nhạc trầm bổng du dương theo điệu nhạc dân ca địa phương rất là tình tứ. Nơi đây, rất hấp dẫn du khách vừa thưởng ngoạn vừa nhiếp ảnh lưu niệm. Du khách ăn mặc đủ sắc phục qua lại tới lui, kẻ chụp hình, người ngồi ngắm cảnh thả hồn theo những điệu nhạc phát ra từ những cái loa chung quanh... Thật là một cảnh trí tấp nập nhộn nhịp vui chơi giải trí rất thích thú. Riêng tôi, nhìn cảnh nầy, liền lấy bút giấy ra ghi vội đôi dòng. Tôi ngồi viết ở cái bàn tròn bằng đá và có bốn cái ghế tròn ngồi cũng bằng đá. Bên cạnh tôi còn có chú Tiêu và chú đang mân mê xem từng tấm giấy tiền Úc loại 50 Úc kim.

Mọi người ở đây ngắm cảnh hoặc mua sắm khoảng một tiếng đồng hồ. Thời gian ở đây, Hòa Thượng không mấy khỏe, nên các chú hướng dẫn dìu Hòa Thượng vào trong nhà hàng ở trên lầu có phòng để cho Hòa Thượng nghỉ khỏe dưỡng sức.

Đến 11giờ 30, tất cả đều vào nhà hàng ăn trưa. Buổi ăn trưa hôm nay so với những nơi khác, thì ở đây có phần đặc sắc hơn. Họ nêm nếm mùi vị thức ăn đa phần khác xa những nơi khác. Mọi người đều nói hương vị thức ăn nơi đây tương đối khá hợp khẩu vị. vì nơi đây vị trí gần với miền bắc của nước Việt Nam, tức giáp ranh với Lào Cay và Lào, nên sự giao lưu văn hóa tất nhiên là phải có. Do đó, nên việc ăn uống ít nhiều gì cũng có ảnh hưỡng qua lại. Trong khi thưởng thức những món ăn đặc sắc, du khách còn thưởng thức những màn vũ nhạc dân ca rất độc đáo. Những diễn viên tài tử đều là giới trẻ, thật là nam thanh nữ tú. Sau khi trình diễn hết một kịch bản, họ mới kéo màn, chớ không phải mỗi lớp trình diễn là một màn. Điều nầy có khác hơn sân khấu nhạc kịch của mình. Có lẽ nhờ thế mà nhà hàng nầy du khách vào ăn rất đông. Đây cũng là một nghệ thuật thương trường làm ăn câu khách rất đắc dụng nổi tiếng của họ.

Cảm khái về cảnh nầy, tôi có ghi lại bài thơ kỷ niệm như sau:

Thất Thái Vân Nam Cảm Tác

Thất Thái ra vào khách ngoạn du

Nam thanh nữ tú lẫn thầy tu

Kẻ vào ăn uống người mua sắm

Kẻ ngắm cá hồ nhiếp ảnh lưu

Đá tượng quan hầu lưu niệm kỷ

Thương Thành Phi Thúy hiệu Bảo Chu

Nhà hàng ăn uống còn xem vũ

Thất Thái ra vào khách thượng lưu.

02. Thạch Lâm

Ăn cơm trưa xong, đoàn rời nơi đây vào lúc 1giờ 10 để đi đến Thạch Lâm du lãm. Từ Thất Thái Vân Nam, đến Thạch Lâm khoảng 70 cây số. Trên đường đi, bên chiếc xe của tôi và thầy Phước Tấn, tất cả đều đi vào giấc mộng đẹp an lành, mặc cho người hướng dẫn nói gì thì nói, chẳng ai nghe. Một phần vì mới ăn no, do thức ăn khá hợp khẩu vị, một phần vì quá mệt mỏi, nên khi lên xe, xe chạy được một đổi, thì trên xe chỉ còn nghe tiếng ngáy đều đều thật êm tai. Tội nghiệp cho chú Tiêu có công thông dịch lại những gì mà hướng dẫn viên địa phương giới thiệu. Nhưng có mấy ai chú ý nghe đâu! Thật là:

Vào Mộng

Hướng dẫn nói gì hướng dẫn nghe

Thạch Lâm Thạch liết chẳng thèm nghe

Giờ đây chỉ ngủ là hơn hết

Đừng nói om sòm để ngủ nhe!

Xe chạy bình thường than nhức mỏi

Ngủ dùi lúc mệt thích trên xe

Tham quan ngắm cảnh thôi cần biết

Chỉ biết mộng huyền thích ngủ xe

Thạch Lâm là một thắng cảnh du lịch nổi tiếng nhất của Côn Minh. Nơi đây, được mệnh danh là “Thiên hạ đệ nhất kỳ quan” của Trung Quốc. Theo thống kê của sở du lịch địa phương cho biết, nơi đây hằng năm, đã có hằng triệu du khách từ khắp nơi đến tham quan. Khu du lịch được chia thành hai: tiểu thạch lâm và đại thạch lâm. Thạch lâm là một rừng đá thiên nhiên do tạo hóa ban cho. Có những hòn đá nhỏ và cũng có những tảng đá khổng lồ nằm xen kẻ nhau trông rất đẹp mắt. Hiện nay, tại đây vẫn còn lưu những bút tích in khắc trên vách đá của các bậc hiền nhân Trung Quốc ca ngợi vẻ hùng vĩ không nơi nào sánh kịp của Thạch Lâm, như “vân thạch tranh hùng”, “Thiên tạo kỳ quan”.

Khi đoàn đến đây, đã có rất nhiều du khách cũng tới thưởng ngoạn. Sau khi đi bộ một đổi, mọi người dừng chân lại một nơi có phong cảnh rất đẹp, thật thích hợp cho việc nhiếp ảnh lưu niệm. Vì thế, mọi người đều chụp chung một bôi hình kỷ niệm. Ngoài ra, còn có nhiều cô mướn đồ trang phục của sắc tộc thiểu số mặc vào đẹp như công chúa miền thượng du để nhiếp ảnh lưu niệm. Khung cảnh nơi đây vừa nhộn nhịp tiếng người cười nói, lại còn khoe hương khoe sắc đủ loại đủ kiểu đủ dáng trang sức làm đẹp của các cô. Rất hấp dẫn du khách nữ, các cô vào đây như lạc bước vào cảnh Tiên, tha hồ mua vui trình diễn.

Sau đó, Hòa Thượng cùng đoàn quyết định chia nhau lên từng chiếc xe nhỏ, mỗi chiếc chở chừng khoảng 10 người để đi tham quan toàn cảnh Thạch Lâm. Xa phí đi chung quanh toàn cảnh mỗi người là 10 đồng Trung Quốc. Một đồng Úc đổi ra khoảng 5đ50 tiền đia phương. Đặc biệt những chiếc xe nầy, do các cô thiếu nữ trẻ đẹp lái. Xe chạy một đỗi, thỉnh thoảng ngừng lại để mọi người xuống chụp hình. Riêng tôi, tôi ngồi chung một chiếc xe với thầy Phước Trí và thầy Phước Lạc, cứ miệt mài ngắm cảnh làm thơ cho vui. Nơi đây, tôi có sáng tác 2 bài, xin ghi ra đây để cống hiến quý độc giả.

Thạch Lâm Cảm Tác

Thạch Lâm đá nổi giữa rừng hoang

Xen lẫn đồi cây bát ngát ngàn

Du khách nón dù trong nắng nóng

Mỗi người chay nước dạo tham quan

Thắng cảnh thiên nhiên công tạo hóa

Đá ngàn lớn nhỏ vẫn trơ gan

Ngàn năm văn vật còn lưu dấu

Cảnh đó, người đây mãi hợp tan

Bao la rừng đá giữa trời xanh

Phong cảnh nên thơ đã sẵn dành

Yên tĩnh nước hồ trơ bóng nguyệt

Muôn hình tranh đá nổi thanh thanh

Xa xa muôn dặm trời mây đá

Du khách ngàn yên một chữ thành

Hởi khách du phương dừng chân ngắm

Cảnh sắc thanh bình hết đua tranh.

03. Trà Lục Vũ

Ngắm cảnh tham quan xong nơi đây, đoàn ghé lại nơi trung tâm giao lưu văn hóa Trà Lục Vũ vào lúc 5giờ 40. Đây là nơi chuyên đào tạo những sinh viên nghiên cứu trà và nghệ thuật pha trà của tỉnh Vân Nam. Đoàn vào phòng để thưởng thức hương vị trà. Vì người đông mà phòng nhỏ có giới hạn, nên đoàn người chia ra nhiều phòng để nghỉ chân thưởng thức trà. Như đã sắp xếp nhiệm vụ sẵn, nơi phòng của chúng tôi vào có hai cô thiếu nữ trẻ tuổi, một cô chuyên pha trà và một cô chuyên giới thiệu trà. Tôi ngồi kế bên thầy Phước Tấn. Thầy Phước Tấn, tuy chưa phải là người sành điệu thưởng thức trà, nhưng thầy cũng rất có hứng thú uống trà và cũng biết qua một số các loại trà nào ngon hay không ngon. Cho nên trong khi thưởng thức trà, thầy có nêu ra một vài câu hỏi có liên quan đến việc sản xuất trà nơi đây. Và cứ mỗi câu hỏi của thầy, đều được cô vừa pha trà vừa giới thiệu trả lời một cách rất trôi chảy. Vì đây là sở trường chuyên nghiệp của họ.

Riêng tôi, mù tịt về việc thưởng thức trà, vì tôi không mấy thích uống trà. Thời gian gần đây, tôi cũng cố gắng tập uống trà. Thứ nhứt là để cho nó dễ tiêu hóa thức ăn, như là ăn có nhiều dầu. Thứ hai, người ta nói, lớn tuổi rồi cũng nên tập uống trà tỏ ra là người lớn già dặn có nhiều kinh nghiệm. Điều nầy, đối với tôi, thú thật là không mấy quan tâm. Nhưng dầu sao, uống trà cũng là một cái thú vừa tiêu khiển vừa có lợi ích cho sức khỏe. Theo một nghiên cứu mới vừa phát hiện của ngành y học cho biết, những người uống trà và cà phê có thể ngừa được bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, vấn đề nầy, thiết nghĩ, cũng còn tùy theo cơ thể của mỗi người.

Điểm đặc biệt của trà Vân Nam nầy có tên chung là trà Phổ Nhĩ. Cô hướng dẫn giới thiệu tuy nhiều điều thú vị, nhưng tôi không mấy chú ý lắm, chỉ nhớ đại khái là ở đây có nhiều loại trà ngon và tuy có nhiều loại, nhưng người ta gọi chung một loại là trà Phổ Nhĩ. Mục đích của họ là giới thiệu dài dòng, chung quy cũng không ngoài việc quảng cáo để bán trà cho du khách. Trong khi uống trà và nghe cô ta giới thiệu, tôi có nhã hứng làm một bài thơ nói về trà ở đây.

Phổ Nhĩ Trà

Vân Nam sản xuất Phổ Nhĩ trà

Hương vị thơm ngon khó tả mà

Đang mệt uống vào thêm khỏe khoắn

Dễ tiêu giải nhiệt lại ôn hòa

Uống vào máu huyết lưu thông dễ

Ngủ khỏe an thần mát cả da

Nghệ thuật pha trà cao tay thủ

Trà ngon hiền hữu khó tìm ra.

Rời khỏi nơi đây, đoàn đến nhà hàng ăn cơm tối vào lúc 7 giờ. Ăn xong, đoàn đi đến khách sạn Kim Long nhận phòng ngủ vào khoảng 10 giờ tối.

XI. Thượng Hải

Ngày 13, tức ngày 21/9/04

Rời khách sạn Kim Long vào lúc 5giờ 30 sáng, đoàn ra phi trường để đi Thượng Hải. Đoàn lên máy bay lúc 7 giờ, máy bay cất cánh lúc 7giờ 30. Thời tiết hôm nay không được tốt lắm. Ngồi trong máy bay, gần cửa sổ nhìn ra ngoài, tôi thấy sương mù dày đặc. Tới Thượng Hải lúc 11 giờ, nơi đây có 2 chiếc xe buýt chờ sẵn và đón đoàn về khách sạn. Nhưng trước khi đến khách sạn, đoàn đi tham quan chiêm bái chùa Ngọc Phật.

Người hướng dẫn ở Thượng Hải bên chiếc xe của chúng tôi là cô Lương. Trên đường đi đến chùa Ngọc Phật, cô có giới thiệu sơ qua một vài nét chính về Thượng Hải. Cô cho biết, Thượng Hải là một trong 4 thủ phủ lớn ở Trung Quốc. (Ba thủ phủ kia là Thiên Tân, Bắc Kinh, Trùng Khánh).

Thượng Hải là thành phố hiện đại lớn nhứt Trung Quốc. Nó là một trong 4 thánh phố trực thuộc trung ương của nước nầy. Diện tích: 6.345,5km2. Tổng dân số Thượng Hải hiện nay (2004) là 18.67 triệu người. Thượng Hải được xem là thủ đô kinh tế của Trung Quốc.

Theo sách sử ghi lại: “cách đây khoảng 6.000 năm về trước, vùng phía tây Thượng Hải bây giờ đã hình thành, còn vùng phía đông có lịch sử hình thành ngắn hơn, vào khoảng 2000 năm. Vào thời Xuân Thu Chiến Quốc, Thượng Hải là đất phong của Xuân Thân Quân Hoàng Yết nước Sở, do vậy Thượng Hải còn có tên là “Thân”. Vào thời nhà Tần (thế kỷ IX, V trước Công Nguyên), các cư dân ở vùng duyên hải và vùng Tùng Giang đa phần sinh sống bằng nghề đánh cá, họ chế tạo một công cụ đánh cá làm bằng nan tre gọi là “Hộ”, từ đó cả vùng nầy còn có tên là Hộ.

Năm 751 vào thời nhà Đường, khu vực Thượng Hải thuộc huyện Hoa Đình, phạm vi từ phía bắc đến vùng Hồng Khẩu ngày nay, phía nam giáp biển, phía đông đến Hạ Sa.

Năm 991 vào thời nhà Tống, do thượng du Tùng Giang bị tắc nghẻn, đường bờ biển mở dài ra phía đông, thuyền bè ra vào phải đổ tại Thượng Hải Phố - một sông nhánh của Tùng Giang (cũng tức là sông Hoàng Phố đoạn từ phía đông bến Thượng Hải đến Thập Lục Phố).

Năm 1267 vào thời nhà Nam Tống, bờ tây Thượng Hải Phố bắt đầu xây dựng thị trấn, đặt tên là Trấn Thượng Hải. Năm 1292, nhà Nguyên tách Trấn Thượng Hải khỏi huyện Hoa Đình, thành lập huyện Thượng Hải, đánh dấu lịch sử bắt đầu xây dựng thành phố Thượng Hải.

Từ thế kỷ XV thời nhà Minh, Thượng Hải trở thành trung tâm thủ công nghiệp của cả nước. Năm 1658, vua Khang Hy nhà Thanh thiết lập hải quan Thượng Hải. Đến giữa thế kỷ XIX, Thượng Hải trở thành hải cảng tập trung đông đảo các thương nhân.

Từ sau hai cuộc chiến tranh nha phiến (1839 – 1842 và 1856 – 1860) Thượng Hải biến thành cửa khẩu thông thương của thực dân. Trong khoảng 100 năm sau đó, nhiều nước tiến hành xâm chiếm Thượng Hải, đặt tô giới riêng.

Ngày 27/5/1949, thành phố Thượng Hải được giải phóng, viết nên trang sử mới cho sự phát triển của thành phố. Thượng Hải hiện nay là thành phố kinh tế rất phồn thịnh”.

01. Ngọc Phật Tự

Đoàn đến viếng thăm chùa Ngọc Phật. Chùa nầy được xây dựng vào năm 1918. Vì trong chùa có thờ tượng Phật lớn bằng ngọc thạch cho nên chùa có tên như thế. Pho tượng Phật bằng ngọc nầy do Ngài Huệ Căn ở núi Phổ Đà thỉnh từ Miến Điện về vào đời nhà Thanh năm 1882 và được thờ ở chùa Giang Loan. Về sau, mới chuyển đến thờ ở chùa nầy. Các công trình kiến trúc quan trọng trong chùa gồm có: Điện báu Đại Hùng Điện Thiên Vương, Lầu Ngọc Phật, Ngọa Phật Đường. Trong Đại Hùng Bảo Điện có 3 pho tượng rất lớn đều an trí trên đàn Tu Di cao 0,9m2 pho tượng Phật Thích Ca Niết Bàn và ngồi khắc bằng ngọc, theo thứ tự được thờ ở hai khám Phật có lát pha lê trong bản đường của ngọa Phật đường và Ngọc Phật lâu.

Sau khi tham quan chiêm bái, đoàn rời khỏi nơi đây vào lúc 1 giờ 10, và đồng đến nhà hàng Thái Hồng ăn trưa rồi sau đó về khách sạn. Đến khách sạn để hành lý trong khách sạn, đoàn tiếp tục đi tham quan một vài nơi…

XII. Ninh Ba

Ngày 14, tức ngày 22/9/04

Đoàn rời khỏi khách sạn Vật Vũ vào lúc 7giờ 30 sáng để đi Ninh Ba. Ninh Ba là thành phố trực thuộc của tỉnh Chiết Giang. Về vị trí, thì Ninh Ba nằm ở phía nam của Vịnh Hàng Châu nhìn ra biển đông Trung Hoa. Giáng Thiệu Hưng về phía Tây và Đài Châu về phía Nam.

Ninh Ba có một diện tích khá rộng lớn 9.365 km2. Đường dài theo bờ biển gồm có 1.562 km. Về dân số theo thống kê của năm 2004 gồm có: 5.527.000 người. Về các dân tộc chính là Hán, Thổ Gia, Miêu, Choang.

Đoàn tới Ninh Ba và vào nhà hàng Nam Hải Ngư Thôn để ăn trưa vào lúc 12giờ 30. Ăn xong, đoàn ra xe lúc 1giờ 10 trực chỉ xuống bến tàu Ninh Ba để đi Phổ Đà. Đoàn xuống tàu vào lúc 3giờ 5 phút chiều. Tàu rời bến vào lúc 3giờ 15 phút. Chiếc tàu khá lớn, không có một hành khách nào khác, ngoại trừ 65 người chúng tôi. Ngồi trên tàu nhìn ra bên ngoài, cảnh trí trời chiều rất đẹp thơ mộng. Tàu chạy xé nước văng tung toé trắng xóa hai bên. Xa xa có những dãy núi nối liền nhau chạy dài lên xuống, mờ mờ ảo ảo bao phủ bởi những làn sương mù dầy đặc.

Rời Bến

Đoàn đến bến tàu phố thị Ba.

Cùng nhau chuẩn bị đến non Đà

Người người bước xuống tàu rời bến

Tâm niệm cùng vui một chữ hòa

Tàu chạy đưa người qua bến giác

Sau lưng bỏ lại não phiền đa

Lắng nghe tiếng vọng từ tâm thức

Năng sở song vong nhập Phổ Đà

Cập Bến

Tàu chạy giữa dòng biển khắp mông

Úc Châu xa đến tấm lòng mong

Phổ Đà con quyết nguyền chiêm ngưỡng

Bồ tát Quan Âm ngưỡng vọng trông

Núi Thánh hiện ra trong ánh mắt

Sông trần gió thổi ngát hương nồng

Bến tàu nắng ấm niềm mơ ước

Tan sạch buồn đau năng sở vong

XIII. Phổ Đà Sơn

Tàu cập bến vào lúc 4g30 chiều, đoàn người lần lượt bước ra khỏi tàu. Mỗi người chỉ mang theo hành lý xách tay, còn những hành lý lớn nặng đều gởi lại khách sạn Vật Vũ ở Ninh Ba. Đoàn đi thẳng về khách sạn theo sự hướng dẫn của người hướng dẫn địa phương. Theo lời Hòa Thượng Trưởng Đoàn, hôm nay chúng ta phải tranh thủ thời gian để đi tham quan ngay một vài nơi, trước khi về lại khách sạn dùng cơm. Do đó, đoàn đến tham quan chiêm bái ngôi chùa đầu tiên ở trên núi Phổ Đà nầy là ngôi chùa Phổ Tế. Trước khi nói về việc tham quan ngôi chùa nầy, nhân đây, thiết nghĩ, chúng ta cũng nên tìm hiểu sơ qua vài nét về vùng núi lịch sử nầy.

“Núi Phổ Đà còn gọi là Bổ Đà Sơn, Bổ đà lạc ca sơn, Mai sầm sơn, Tiểu bạch hoa sơn. Núi nằm ở quần đảo Chu Sơn, ngoài biển Đông thuộc huyện Định Hải (có chỗ nói huyện Phổ Đà) tỉnh Chiết Giang, là Thánh địa của Bồ tát Quán Thế Âm. Trước đời Đường, tương truyền có các vị Mai Phước, Cát Hồng ở ẩn tu đạo, nên gọi là Mai Sầm Sơn. Đời Đường năm 847- 860 có một vị Tăng Ấn Độ đến đây, tự đốt mười ngón tay, thấy được Bồ Tát Quán Âm hiện thân thuyết pháp, trao cho khối đá quý bảy màu, nên đất nầy được truyền tụng là đất hiển thánh của Bồ tát Quán Thế Âm.

Đời Hậu Lương thời Ngũ Đại, năm 916, khi ngài Huệ Ngạc người Nhật từ núi Ngũ Đài thỉnh tượng Bồ Tát Quán Âm về nước, thuyền đi đến đảo nầy, lòng vòng không chịu tiến, Ngài liền dừng lại đây lập chùa để cúng dường và phỏng theo tên Bổ đà lạc ca, trụ xứ của Bồ Tát Quán Âm tại Ấn Độ mà đặt tên là Phổ Đà. Từ thời Nam Tống về sau, các triều đại thường cúng dường nhiều tài vật, chùa lớn được xây dựng khắp núi, tăng đồ càng nhiều, người đến chiêm bái ngày càng đông đảo, Phổ đà sơn trở thành một đạo tràng lớn của Phật giáo Trung Quốc.

Đời Nam Tống, năm 1131, các tông phái Phật giáo ở núi Phổ Đà thống nhất quy về Thiền Tông. Năm 1214, lại quy định phải lấy việc thờ phụng đức Quán Thế Âm làm chính. Các triều đại về sau tiếp tục kiến lập thêm tự viện. Chiều dài chiều rộng núi khoảng trên dưới 18 cây số, có khoảng 218 tự viện, am thất, thảo am, tăng ni hơn 2000 ngưòi. Trong ấy nổi tiếng nhất có 3 chùa lớn, 72 chùa nhỏ. Ba chùa lớn là chùa Phổ Tế (Tiền Tự), chùa Pháp Vũ (Hậu Tự) chùa Huệ Tế, gọi chung là Phổ Đà Tam Đại Tòng Lâm. Mỗi năm khoảng giao mùa giữa xuân và thu, thiện nam tín nữ các nơi lũ lượt đến núi Phổ Đà hành hương, nghỉ mát khiến nơi nầy trở thành một tùng lâm phồn thịnh nhất trong các tỉnh miền Giang Nam.

Ngọn Bạch Hoa là đỉnh cao nhất của núi Phổ Đà, thường gọi là núi Phật đảnh, từ chân núi đến đỉnh có hơn 2000 bậc đá, sườn núi có bia đá tên Vân Phất Thạch, trên khắc 4 chữ Hải Thiên Phật Quốc.

Núi Phổ Đà có nhiều ngọn cao vút, bốn mặt đều là biển, trong núi có nhiều hang động thiên nhiên, bí hiểm kỳ lạ. Tiếng sóng biển hòa với tiếng kinh từ các chùa tạo thành âm thanh vi diệu, thật là một cảnh thần kỳ của cõi Phật ở chốn trời biển mênh mông”. ¹⁴

01. Phổ Tế Tự

Chùa Phổ Tế có một truyền thuyết thật ly kỳ hấp dẫn. Khi đoàn vừa đến, thì hướng dẫn viên cho biết là chùa sắp sửa đóng cửa. Vì vậy nên đoàn chỉ vào điện thờ Đức Bồ Tát Quán Thế Âm đảnh lễ và dâng cúng tịnh tài. Theo truyền thuyết, như trên đã nói, nơi đây xưa kia, có một nhà sư người Nhật Bổn, pháp danh là Huệ Ngạc. Ngài Huệ Ngạc là một Thiền Sư Nhật Bổn thuộc Tông Lâm Tế, sang Trung Quốc vào đời Đường”.

Về chuyện của ngài, dĩ nhiên, có nhiều truyền thuyết đề cập đến. Có thuyết nói rằng, vào khoảng năm thứ 2 niên hiệu Minh Trinh đời Lương, sau thời Ngũ Đại, Phật giáo Trung Quốc truyền sang Nhật Bản vào đời Đường, hồi đó có rất nhiều nhà tu hành xuất gia Nhật Bổn du học cầu pháp, sang nước Trung Hoa phỏng đạo tìm thầy, trong số đó có Thiền Sư Huệ Ngạc. Với tâm nguyện đó, ông đã vượt trùng dương trải qua nhiều ngày thật gian khổ. Ông mong sớm đến đại quốc Trung Hoa để hành hương chiêm bái và tầm thầy học đạo. Nơi đầu tiên ông đến, đó là núi Ngũ Đài. Vì ngài đã từng nghe sự linh thiêng mầu nhiệm ở nơi đây. Do đó, khi bước chân lên đất Trung Hoa, thì ngài đến nơi nầy trước tiên. Đến đây, việc đầu tiên là ngài đi triều bái Bồ tát văn Thù. Sau đó, ngài đi tham quan những danh lam thắng cảnh khác.

Một hôm, ngài nhìn thấy một bức tượng Quán Âm Đại Sĩ tuyệt đẹp, tướng hảo quang minh. Ngài khởi tâm thèm khát ao ước trong lòng ước gì có được Thánh Tượng nầy mang về Nhật Bổn để thờ cúng chiêm bái. Lúc đầu ngài định bạch với thầy trụ trì sở tại (không thấy nói rõ chùa nào) để thỉnh. Nhưng ngài suy nghĩ, nếu hỏi thỉnh chắc là không thể nào toại ý được. Bởi vì ngài đã đoán trước là không thể nào được. Do đó, ngài liền đổi ý: Tam thập lục kế, bất dữ nhi thủ (không cho mà lấy) là thượng sách. Ngài nghĩ đây cũng là xuất phát từ mối thiện tâm, muốn cho người Nhật Bổn nhìn thấy Tôn Tượng tuyệt đẹp nầy mà sinh lòng kính tín. Nghĩa là: “Người quy y phước tăng vô lượng, kẻ lễ niệm tội diệt hà sa”. Như thế, chắc là không phạm vào tội trộm cắp không cho mà lấy. Ngài còn lý luận thêm, việc làm nầy cũng chỉ vì mục đích nghĩ đến việc lợi ích cho mọi người, không có ý lợi cho mình, thì chắc là Bồ Tát cũng không nỡ bắt tội mình. Một ý nghĩ và tự lý luận thầm thấy hữu lý, nên ngài không còn ngần ngại gì nữa quyết định lén lấy mang đi.

Khi được Thánh Tượng trong tay rồi, ngài nghĩ đây là vật quý báu vô giá, mình không thể nào ở lâu trên núi nầy được, cần phải sớm rời nơi đây, càng nhanh càng tốt. Ngài bèn tìm cách thoát thân để khỏi phải để lộ tông tích. Sau khi chuẩn bị hành trang sắm thuyền xong, ngài liền nhắm hướng đông đi tới. Khi thuyền đến Quần Đảo Chu Sơn, thuộc Huyện Định Hải Tỉnh Chiết Giang ngày nay, nơi đây còn có tên gọi là vùng Đá Ngầm Tân La, bỗng giữa mặt biển hiện ra nhiều cánh sen búp bằng sắt ( nay vùng nầy có tên gọi là “Thiết Liên Hoa”) trước thuyền, cứ thế, trải qua 3 ngày đêm, thuyền cứ đi lòng vòng loanh quanh không qua khỏi núi Phổ Đà. Khi thuyền quay sang nhắm hướng đông, thì những búp sen kia lại hiện ra ngăn cản lại. Thấy thế, Ngài bắt đầu kinh sợ, hồi hộp lo âu, cảm thấy bối rối trong lòng. Tục ngữ có câu: “Không làm điều trái lương tâm, dù nghe sét đánh sấm gầm chẳng sao”.

Bấy giờ, ngài định tâm lại xét xem mình có làm điều chi sái quấy lầm lỗi mà bị ngăn cản thế nầy. Nghĩ mãi không ra, ngài liền quỳ xuống trước Thánh Tượng Quán Âm cầu xin sám hối. Khi quỳ xuống trước Thánh Tượng, bất giác ngài nghĩ chắc là mình phạm lỗi lầm ở nơi Thánh Tượng không cho mà lấy. Nghĩ thế, ngài liền khấn nguyện rằng:” Kính bạch Bồ Tát, con vì thấy Thánh Tượng Ngài tướng hảo trang nghiêm đẹp quá, nên con có ý thỉnh Ngài về nước con để mọi người chiêm ngưỡng bái lại cho họ có thêm phước đức, nếu như Bồ Tát không chịu đi, thì con xin nguyện ở lại nơi đây vùng núi nầy để xây dựng tịnh xá thờ cúng Ngài”.

Lạ thay! Nguyện xong, không còn thấy những búp sen cản trở trước thuyền nữa, và thuyền tiếp tục đi đến một cửa hang, hang nầy có tên là Triều Âm Động, ông liền cho thuyền cập bến và ở lại nơi đây. Lúc bấy giờ, Phổ Đà sơn còn là một hòn đảo hoang vu ít có người biết đến, chỉ có một vài ngư phủ thường hay vãng lai, và có người che lều tạm trú mưa nắng. Khi thuyền cập bến rồi, Huệ Ngạc Tổ Sư đi tìm mãi một lúc xa xa thấy có một túp lều cỏ, ngài mừng quá đến nơi mới biết túp lều nầy là của một ngư ông họ Trương chuyên nghề đánh cá kiếm sống.

Khi ông Trương nghe hết đầu đuôi câu chuyện do ngài Huệ Ngạc thuật lại, ông nầy giật mình biết đó là sự linh ứng của Bồ Tát không muốn đi sang Nhật Bổn, mà muốn ở lại non Phổ Đà nầy. Ông Trương quỳ xuống lễ bái khẩn cầu Thiền Sư Huệ Ngạc ở lại đây, ông sẵn sàng nhường lại túp lều để ngài ở và tôn thờ Bồ Tát. Đồng thời, ông đi vận động những người khác để phụ lo việc cúng dường thức ăn cho Thiền sư thọ dụng và xây dựng thêm chỗ thờ phụng Bồ Tát cho được trang nghiêm hơn. Từ đó, Thiền Sư Huệ Ngạc ở luôn trên đảo nầy và lập thành cái am có tên là “Bất Khẳng Khứ Quán Âm Viện” (nghĩa là Quán Âm không chịu đi) và cũng từ đó ngài trở thành vị Tổ khai sơn đầu tiên ở Phổ Đà Sơn. Từ một cái am lều cỏ đơn sơ của thuở xa xưa, nay biến thành một ngôi chùa Phổ Tế khang trang tráng lệ.

Dù thời gian cấp bách, nhưng Hòa Thượng và mọi người cũng đảnh lễ Bồ Tát rồi mới đi. Song có điều hơi khó hiểu về nghi thức ở đây, khi Hòa Thượng và mọi người đảnh lễ, thì họ không cho thỉnh chuông.

02. Viên Thông Tự

Lễ xong, đoàn vội vả rời khỏi nơi đây để đi qua chiêm bái chùa Viên Thông. Danh xưng của ngôi chùa nầy có liên quan rất lớn đối với pháp môn tu của Bồ Tát Quán Thế Âm. Bồ Tát Quán Thế Âm trong lúc tu nhân, Ngài ứng dụng phương pháp: “Phản văn văn tự tánh”. Nghĩa là nghe lại tánh nghe của mình. Thông thường, chúng ta nghe tiếng hay bị lệ thuộc ở nơi tiếng. Tức là chạy theo thinh trần. Ta vui buồn tùy nơi âm thanh. Nghe tiếng của ai đó khen ta, thì ta vui. Ngược lại, thì ta buồn. Ta bị lệ thuộc ở nơi thinh trần hoàn toàn. Ở đây, pháp tu của Bồ Tát Quán Thế Âm thì ngược lại. Ngài không theo thinh trần. Ngài làm chủ âm thanh. Ngài biết âm thanh chỉ là duyên hợp. Có hợp tất có tan. Sự hợp tan là ở nơi thinh trần, không quan hệ gì đến tánh nghe của Ngài. Ngài nhận và sống hòa nhập với tánh thể, mà tánh thể thì vượt ngoài đối đãi giữa chủ thể và khách thể. Nhờ hằng sống hòa nhập trọn vẹn như thế, nên Ngài được tự tại đối với các pháp. Cho nên, Ngài còn có biệt danh là Quán Tự Tại. Nói thinh trần chỉ là tiêu biểu cho 6 trần. Khi tâm ta còn vọng nhiễm, thì gọi là trần. Nhưng khi tâm ta không còn vọng nhiễm nữa thì gọi là cảnh. Bởi vì 6 thứ: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp, bản thân của chúng, thì không có nhiễm hay tịnh, hoặc đẹp hay xấu, mà đẹp, xấu đều do tâm ta đặt định cho chúng. Bồ Tát Quán Thế Âm dùng nhĩ căn để tu, khi một căn đã được thanh tịnh rồi, thì các căn kia cũng đều thanh tịnh. Nên nói là “viên thông”.

Nơi đây, thờ 3 tượng Quán Âm bằng ngọc thạch. Hòa Thượng và mọi người vào bên trong điện lễ bái. Khi đến nơi nầy, cửa chùa chánh vừa khép lại, nên hướng dẫn viên xin phép vị thầy đóng cửa cho nán lại vài phút để đoàn lễ bái. Do đó, sự tham quan chiêm bái của đoàn rất là vội vả gấp rút, không quan sát nhìn kỹ được gì. Thật là một điều rất đáng tiếc, nhưng vì thời giờ quá eo hẹp biết nói sao hơn!. Vả lại, ở đây, sao họ làm việc quá ư là quy tắc. Dù mình có xin phép họ được kéo dài thời gian một chút, họ cũng không cho.

03. Đại Tôn Tượng Quán Âm Nam Hải

Rời nơi đây, đoàn cố tranh thủ thời gian để đến cho kỳ được nơi thờ tôn tượng Quán Âm Nam Hải. Đến nơi, là đúng 6 giờ chiều, trời tờ mờ tối, không còn nhìn thấy rõ lắm. Cho nên, họ không mở cửa. Dù vậy, đoàn vẫn cố chiêm ngưỡng lễ bái. Hiện nay, tượng đang đánh bóng lại, vì lâu ngày chất đồng ra ten. Từ xa nhìn lên, trông thấy hình tượng Bồ Tát đứng rất oai nghiêm hùng vĩ. Được biết, Tượng Quán Âm nầy, từ khi khởi công làm cho đến lúc hoàn thành, phải mất thời gian 7 năm trời. Tượng được đúc bằng đồng, có tất cả là 73 tấn. Điều cảm động nhứt đối với tôi nơi đây, là Hòa Thượng và mọi người đều quỳ xuống dưới nền xi măng, để thành tâm lễ bái Thánh tượng. Nhìn thấy Hòa Thượng quỳ xuống một cách thành tâm tha thiết lặng lẽ hướng mắt nhìn về Thánh Tượng Quán Âm giây lâu, rồi sau đó, ngài mới từ từ dập đầu lạy xuống. Ngay giây phút ấy, tôi bỗng trực nhớ lại, tâm nguyện của Hòa Thượng đã gởi gắm trọn vẹn trong bức tâm thư mà Hòa Thượng đã gởi cho Phật tử. (Như trước có nói qua, trong đó, có đoạn Hòa Thượng kể lại một sự thật về cuộc đời của ngài khi ngài còn nhỏ. Hòa Thượng nói rằng, cuộc đời của Hòa Thượng sanh ra và lớn lên đầy bất hạnh. Ngài sanh thiếu tháng, ốm o, và trải qua một cơn đau thập tử nhứt sanh, vì chứng bệnh nan y hoành hành dữ dội, rồi nhờ mẹ hết lòng chạy chữa và cầu nguyện, lễ bái với Thánh Tượng Bồ Tát Quán Thế Âm Nam Hải ở núi Phổ Đà. Kể từ đó, ngài được mạnh khỏe và lớn lên trong sự cứu độ của Bồ tát).

Do đó, nên hôm nay khi Hòa Thượng nhìn lại hình tượng nầy, ngài quá xúc động, nhớ lại ân đức muôn ngàn thâm trọng quá lớn lao và đồng thời, ngài có ước nguyện một ngày nào đó, ngài sẽ được quỳ dưới chân của Bồ Tát để ngài bái bạch dâng lên trút cạn nỗi lòng của ngài đối với Bồ Tát. Thế là, Hôm nay Hòa Thượng đã được toại nguyện. Nhìn thấy cảnh tượng nầy, quá xúc động, chúng tôi liền viết vài câu thơ để tưởng niệm:

Không gian lặng giữa biển trời mây thanh vắng

Một đoàn người tâm cảm lệ trào dâng

Đức mẹ hiền hiển hiện phủ toàn thân

Lòng con trẻ nguyện dâng lên niềm tin tưởng

Quỳ trước tượng với vạn lòng hướng thượng

Nỗi nghẹn ngào xúc động áng Từ Vân

Dẫn đàn con đến lễ Phật nệ nào thân

Hòa Thượng lễ, đàn con quỳ trước sân đảnh lễ

Được Bồ tát chiếu soi nào sá kể

Chứng lòng thành đá bể giữa ngàn sao

Kính dâng lên Bồ tát nỗi nghẹn ngào

Một tâm cảm, lệ suối trào con luôn nhớ!

Sau những giây phút thật yên lặng thành tâm lễ bái, Hòa Thượng cùng mọi người đứng lên và rời nơi đây để trở lại khách sạn dùng cơm tối. Ăn cơm xong, mọi người nhận phòng nghỉ ngơi sớm để lấy sức ngày mai đi chiêm bái tiếp.

Ngày 15, tức ngày 23/9/04

04. Phổ Tế Tự, còn gọi Phật Đảnh Sơn Tự

Vào lúc 8 giờ sáng, đoàn khởi hành đi tham quan một vài ngôi chùa. Ngôi chùa đầu tiên, Hòa Thượng và mọi người đến chiêm bái là Phổ Tế Tự. Phổ Tế Tự hay Phật Đảnh Sơn, còn gọi là Bạch Hoa Sơn, hoặc Bồ Tát Đảnh. Vị trí của ngôi chùa nầy, nằm giữa 4 ngọn núi, cao tới 116 trượng. Chùa nầy là một trong 3 ngôi chùa lớn nhứt ở núi Phổ Đà.“Chùa nầy trước kia vốn là một ngôi đình, bên trong thờ Phật. Đến đời Minh được sửa chữa lại thành am Huệ Tế. Năm 1973, lại xây thêm Điện Viên Thông, Điện Ngọc Hoàng và lầu Đại Bi v.v… mở rộng thành chùa.(về niên đại nầy, chúng tôi thấy trong quyển Phổ Đà Sơn Dị Truyện của Pháp Sư Chữ Vân nói có khác. Theo Pháp Sư thì, năm Càn Long thứ 58 mới có thêm Bảo Điện Viên Thông).

Năm 1907, Hòa Thượng Văn Chánh xây dựng thêm thành ngôi chùa lớn, rồi thỉnh Đại Tạng Kinh về thờ. Toàn chùa có 4 điện, 7 cung , 6 lầu, trong điện rường cột chạm khắc với kỹ thuật rất tinh xảo”. ¹⁵

Chùa tọa lạc trên đỉnh núi cao. Do đó, muốn lên đây, mọi người cần phải đi cáp treo. Điều trở ngại cho đoàn không ít, là thời gian được ấn định đi mỗi nơi có giới hạn. Tuy nhiên, vì số người quá đông, nên mỗi khi đi lên xe hay xuống tàu, nhứt là đi cáp treo như thế nầy thì phải tốn mất thời giờ rất nhiều. Hơn nữa, đâu phải chỉ có đoàn mình không, mà còn có nhiều đoàn du lịch khác nữa, nên cứ mỗi lần đi cáp treo là đoàn phải chờ đợi rất lâu. Có khi cả tiếng đồng hồ mới lên được cáp treo. Do vậy, nên không thể nào giữ đúng theo giờ giấc mà chương trình đã quy định.

Hòa Thượng thảo luận cùng với quý vị hướng dẫn viên, nên đi Phạm Âm Động hay Triều Âm Động. Nơi đây, cả một rừng cây xanh bao la bát ngát. Từ trạm cáp treo lên đến chùa không đầy 5 phút. Khi đến trạm cáp treo, mọi người còn phải leo lên nhiều nấc thang đá mới lên đến Phật Đảnh Sơn. Lúc nầy, tôi nhìn đồng hồ tay là đúng 8g40 sáng. Từ cổng ngoài đi vào chùa cũng khá xa, hai bên tàn cây che phủ thật âm u tối tăm. Buổi sáng hôm nay, trời mưa lâm râm, nên mỗi người trên đầu đều có đội nón hoặc che dù đi vào chùa.

Phật Đảnh Sơn quả là một thắng cảnh yên tĩnh. Đứng trên đỉnh cao nhìn về phía xa trông thấy núi non chớn chở trùng trùng điệp điệp, trời nước bao la. Tôi ngắm nhìn không biết chán. Cảm thấy tâm hồn mình trải rộng ra hòa nhập cùng với núi non biển nước trời đất mênh mông bao la, thật cảm thấy tâm hồn lâng lâng nhẹ nhàng thanh thoát làm sao! Nhìn ra xa rồi nhìn trở lại ngôi chùa thấy thật là bé nhỏ. Nhứt là đoàn người hôm nay ít nhiều gì cũng gây nên bao tiếng động ồn náo phá tan cảnh tĩnh mịch thanh u của cảnh tòng lâm yên vắng. Đâu phải chỉ riêng có đoàn hành hương chúng tôi, mà còn có mặt một vài đoàn hành hương khác nữa.

Cũng như các chùa khác, lối tôn trí nơi đây, đầu tiên là du khách sẽ bước vào Điện Thiên Vương. Trong Điện Thiên Vương nầy, có thờ tượng Bồ Tát Di Lặc. Khi Hòa Thượng và mọi người tiến vào Điện thứ hai là ngôi Bảo Điện Chánh, thì có một Hòa Thượng người Hoa đang lễ Phật nơi đây. Hai vị Hòa Thượng một Việt, một Hoa tuy mới sơ giao mà hai ngài trò chuyện với nhau trông có vẻ cũng tâm đắc lắm. Người con Phật là như thế đấy. Không phân biệt người nước nào, miễn cùng chung tôn thờ một đấng cha lành, hình thức đầu tròn áo vuông, thì xem nhau là huynh đệ một nhà.

Một đôi liễn treo 2 bên cột chánh điện nói lên ý nghĩa Phật pháp rất thâm sâu:

Mộ cổ thần chung dữ Phật hữu duyên thành vô thượng đạo.

Tùng phong thủy nguyệt gian thiên vô úy thị đại Bồ đề.

Sau khi cùng đoàn lễ Phật và nhìn qua một vòng ở trong điện Phật, tôi liền rón rén lách nhẹ mình qua đoàn người còn đang chiêm bái, bước ra ngoài để tìm tấm bảng mà thường trên đó họ có ghi lại về tiểu sử của ngôi chùa. Đến nơi, tôi thấy họ cũng chỉ ghi đại khái như tài liệu mà tôi đã có. Sau đó, tôi tìm được một tài liệu nói về một truyền thuyết vị Tổ khai sơn của ngôi chùa lịch sử nầy. Đó là quyển: “Phổ Đà Dị Truyện” bằng chữ Hán, tác giả là Pháp Sư Chử Vân. Thật tôi không ngờ, vị Tổ khai sơn của chùa nầy lại là một chú tiểu Sa Di. Chuyện kể lại có nhiều đoạn và khá dài dòng thú vị. Nhưng ở đây, tôi chỉ xin phỏng tác một cách tóm lược mà thôi.

Truyện kể rằng: Phía sau của núi có một cái am người ta thường gọi là Am Duyệt Lĩnh. Am nầy chính là nơi ẩn thân của chú tiểu. Người ta không rõ chú tiểu gốc gác từ đâu, chỉ biết chú sống trong cái am nhỏ nầy cùng với sư phụ và một vài huynh đệ đồng sư khác. Lúc đó vùng núi Phật Đãnh Sơn nầy còn hoang vu vắng vẻ, không một bóng người lai vãng. Chú tiểu Sa Di, tuy tuổi còn nhỏ, mà sớm muốn làm nhà thám hiểm, chú quyết chí leo lên trên đỉnh núi. Mục đích là để khám phá những gì ở trên đỉnh núi. Vượt qua biết bao khó khăn vất vả, leo lên từng mõm đá gập gềnh, cây đan nhau chằng chịt, vậy mà nhà thám hiểm nhỏ bé kia vẫn lên được tới nơi. Đó mới là chuyện lạ! Nhưng cũng không lạ mấy, vì tục ngữ có câu: “Hữu chí cánh thành”. Nghĩa là có chí thì nên. Khi lên đến nơi, chú mới phát hiện trên đỉnh núi là một vùng đất bằng phẳng phải thế tạo cảnh già lam. Trong lúc ngồi nghỉ mệt, chú đưa mắt nhìn chung quanh, thấy xa xa có một cái bia đá hình vuông, trên có khắc chữ, nhưng vì xa không thấy rõ, nên chú đến gần mới thấy 4 chữ đó là: “Huệ Tuế Thiền Lâm” .

Chú vô cùng ngạc nhiên, thật lạ quá! tại sao ở nơi hoang vu vắng vẻ, mà lại có tảng đá nầy? Chú thắc mắc tự hỏi. Suy nghĩ mãi, như ngộ ra một điều gì. Chú nghĩ, chắc rằng, nơi đây trước kia đã có ai xây dựng chùa rồi. Nếu không, thì tại sao đất bằng phẳng lại có bia đá? Nếu người xưa xây dựng nên cảnh chùa ở đây, thì tại sao mình không xây dựng được? Nghĩ thế, bỗng thấy tâm trí sáng ngời, và chú nhứt quyết bằng mọi giá phải thực hiện cho kỳ được.

Sau đó, chú trở xuống núi, trở về am bàn thảo cùng với sư phụ về ý định của chú muốn xây dựng ngôi chùa trên đó. Sư phụ nghe chú nói, liền cười và nói: Tuổi đời của con còn non nớt, mà dám nghĩ đến chuyện đại sự tày trời, thật là không biết lượng sức mình. Khác nào ếch nhái mà dám đọ sức voi. Dù bị Sư Phụ không bằng lòng còn chê chú nữa, nhưng chú vẫn nhứt quyết năn nỉ xin cho kỳ được. Thấy thế, cuối cùng Sư phụ đành chấp nhận, nhưng biết chú không thể nào làm được. Ông nghĩ, chấp nhận cho chú vui mà thôi. Ông còn nói, nếu chú xây dựng được cảnh chùa ở trên đó, dù sư phụ tuổi già sức yếu, nhưng cũng ráng sức mang cơm lên cho con dùng. Nghe sư phụ nói thế, như một thách thức lớn lao, có ý khi dễ chú, chú lại càng bực tức hơn nữa.

Thế là, từ đó, chú hạ quyết tâm xuống núi, rời khỏi chốn thiền môn thanh vắng nghiêm tịnh, từ giả tất cả huynh đệ ra đi… Nhưng, trước khi xuống núi, chú đối trước tượng Bồ Tát Quán Âm khẩn nguyện: “Kính bạch Bồ Tát Thánh Tôn, đệ tử xuống núi lần nầy để hóa duyên, nhằm xây dựng Tùng lâm, cúng dường thập phương Tăng bảo, một lòng vì đạo, ngưỡng nguyện Bồ Tát đại từ bi chứng giám gia hộ cho đệ tử tròn sở nguyện”. Nguyện lễ xong, chú từ giả sư phụ ra đi, một thân đơn côi lần dò theo đường núi đã quen thuộc rồi lẫn khuất trong dãy núi phủ kín sương mù…

Đâu ai biết được, một chú tiểu ngây thơ trong trắng, hằng ngày sống gần bên sư phụ cùng huynh đệ trong am vắng , nhưng đầy ấm áp yêu thương, nay lại phải sống chen chúc trong cảnh bụi trần. Ngày ra chợ, trên tay cầm cái mõ, vừa đi vừa đánh mõ, cứ lang thang đầu chợ đến cuối chợ, chợ tan, đi vào những nơi thôn dã, không hang cùng ngõ hẻm nào mà chú không bước chân tới. Tối lại, tìm những nơi miếu cổ mồ hoang để ngủ nghỉ. Trên đường lặn lội hóa duyên như thế, chú trải qua biết bao khổ cảnh trăm đắng ngàn cay, bị biết bao tiếng người kích bác nặng lời. Nhưng chú không hề nản chí, ẩn nhẫn quyết tâm đạt cho kỳ được mục đích.

Ngày đi, đêm nghỉ, lê gót phong sương rày đây mai đó không có nơi nào cố định, trải qua 3 năm trời chịu cực chịu khổ, nhưng vẫn không sờn chí của một chú tiểu đã được núi đá cây lá hoa rừng, hun đúc tạo thành một con người cứng rắn, đầu đội trời, chân đạp đất. Đi đến đâu tiếng mõ hòa lẫn trong tiếng niệm danh hiệu Bồ Tát Quán Thế Âm không dứt. Có đôi lúc, vì quá gian khổ, chú cũng muốn buông xuôi, trở về nơi rừng núi hoang vu sống lại với những chuỗi ngày dài ngây thơ trong sự thương yêu đùm bọc bảo dưỡng của thầy của bạn. Không thể được! Chú tự nhủ thầm, nguyện lớn chưa thành, quyết không trở lại.

Rồi một hôm, trong một buổi chiều, dưới ánh nắng vàng le lói còn vương lại chút tia nắng yếu ớt của buổi chiều tàn, chú men theo dòng suối, đến nơi mõm đá cheo leo, từ từ ngồi xuống và rồi thả chiếc mõ gỗ lâu nay luôn sát bên mình chú, như là một người bạn thân chí cốt. Trước khi thả mõ xuống, chú nhắm nghiền đôi mắt lại, hướng về núi Phổ Đà nơi Phật Đảnh Sơn, chú hết lòng thành tâm cầu nguyện: Kính bạch Bồ Tát: “Đã ba năm qua, con đã mòn gót hóa duyên, nhưng cho đến nay chưa gặp một vị đại thí chủ nào phát tâm ủng hộ tài thí cho con có đủ phương tiện xây dựng một Đại Tòng Lâm để làm nơi tu học cho hàng Tứ chúng. Chắc là do nghiệp chướng của con quá sâu dầy, nên khiến con không gặp được thiện tín hữu duyên ủng hộ công đức. Nay, con chỉ còn có cách là hướng về Bồ Tát, mong Bồ Tát thương xót hộ độ cho con, giờ đây con xin thả cái mõ gỗ nầy xuống dòng nước, chiếc mõ trôi đến đâu, con xin theo đến đó, nếu chiếc mõ dừng lại ở đâu, thì con dừng lại ở đó để tiếp tục hóa duyên”.

Nguyện xong, chú thả mõ xuống nước, mõ trôi lững lờ theo dòng nước chảy, cứ trôi tới đâu, chú theo tới đó. Cứ như thế, trải qua suốt mấy ngày trời, bỗng một hôm, chiếc mõ dừng lại. Chú mừng quá, đưa tay vớt mõ lên, rồi đến một lùm cây có bóng mát, chú ngồi xuống tay gõ, miệng xưng niệm thánh hiệu Bồ Tát. Chú nghĩ rằng, nếu ngồi đây mà không gặp một vị đại thí chủ nào phát tâm hỷ cúng, thì chú quyết nhịn đói bỏ xác nơi đây. Chớ không mặt mũi nào trở về nhìn thấy sư phụ và chư huynh đệ. Nghĩ xong, chú tiếp tục niệm Thánh hiệu Quán Thế Âm, âm thanh vang vội cả khu rừng…

Trải qua ba ngày đêm niệm như thế, quyết không ăn uống, mà vẫn không thấy bóng ma nào xuất hiện. Chú nghĩ chả lẽ đời mình lại bị bế tắt rủ xương nơi đây! Không lẽ tới đây: “Sơn cùng thủy tận nghi vô lộ”. Nhưng không ngờ, đang lúc: sơn cùng thủy tận, thì lại: “Liễu ám hoa minh hựu nhất thôn”. Một xóm liễu nhỏ hoa cười, bỗng hiện loé lên một tia hy vọng.

Số là, trong vùng nầy gần chỗ chú ngồi, có một bà phú hộ, đã lâm trọng bệnh mấy tháng nay, không thuốc nào chữa hết. Bệnh bà càng ngày càng thêm nặng. Bà nguyện nếu có ai chữa bà khỏi bệnh thì tốn hao đến mấy, bà cũng chẳng màn. Dù cho hết gia tài, bà cũng cam chịu, miễn sao cứu được mạng sống của bà. Đang nằm trên giường, bỗng bà nghe tiếng mõ từ xa vang vọng lại. Nghe tiếng mõ, lòng bà cảm thấy tươi mát nhẹ nhàng kỳ lạ. Như có một thần diệu gì trợ lực cho bà. Bà cho rằng, người đánh mõ, chắc hẳn là một bậc y vương kỳ tài. Bà liền sai người đầy tớ đi tìm cho được người đánh mõ mời về trị bệnh cho bà. Người đầy tớ gái tới nơi gặp chú tiểu, vội hỏi: Nầy chú tiểu ơi! Chú có biết chữa bệnh không? Phu nhân nhà tôi đang bệnh nặng, sai tôi đi tìm chú về chữa bệnh cho bà.

Chú tiểu nói với giọng ngây thơ rằng: tôi nói thật với cô, tôi là người xuất gia, chỉ biết tụng kinh gõ mõ thôi, chớ không biết chữa bệnh. Vậy cô đi tìm lương y để trị cho phu nhân của cô đi. Cô đầy tớ hỏi: Vậy chớ tại sao chú ngồi đây gõ mõ làm gì?

- Tôi ngồi đây hóa duyên lấy tiền xây dựng Đại Tòng Lâm. Chú nói với vẻ thiết tha chân thành, với ai chú cũng nói như thế.

- Nè! Chú nói chú hóa duyên, mà chú ngồi một chỗ gõ mõ tụng niệm như thế nầy, chỉ có Long Vương mới nghe giúp chú. Thôi, phu nhân tôi, nghe tiếng mõ của chú mà bà ta cảm thấy trong lòng thanh thản vui vẻ, vậy thì chú hãy theo tôi về gõ mõ cho bã nghe, nếu như phu nhân tôi hết bệnh, thì chú muốn hóa duyên bao nhiêu cũng được. Chú tiểu, tuy bụng cũng muốn đi, nhưng lòng còn e ngại. Mình không phải là thầy thuốc, nếu khi đến, người ta bảo mình chữa trị, thì biết đâu mà chữa. Suy tới, nghĩ lui, cuối cùng, thôi cũng lều một phen xem thử tới đâu hay đó.

Đến nơi, người đầy tớ báo cho bà phu nhân biết. Bà phu nhân cho mời vào.

- Phu nhân hỏi: Chú xuất gia lâu chưa?

- Dạ! được vài năm.

- Chú thuộc kinh nhiều không?

- Thưa, tôi không thuộc nhiều lắm. Chỉ thuộc chú Đại Bi.

- Thái phu nhân nói: Tôi nghe tiếng mõ của chú, tôi cảm thấy khỏe nhiều lắm. Vậy chú cứ tụng chú Đại Bi cho tôi nghe đi.

Thế là chú tụng chú Đại Bi một cách rất chân thành. Phật pháp nhiệm mầu, bệnh của Thái phu nhân lần lần thuyên giảm và hết hẳn. Bà vui mừng khôn xiết. Bà cho rằng, Bồ Tát hiển linh cứu thoát bệnh bà.

Sau khi lành bệnh, Thái phu nhân hỏi rõ đầu đuôi cớ sự, tại sao chú còn nhỏ tuổi, mà lại có một ước nguyện quá lớn lao như thế? Chú không e dè, từ tốn trả lời: Thưa bà, tôi chỉ có một nguyện vọng duy nhứt là tạo cảnh Đại Tòng Lâm nhằm vào cho có nơi khang trang yên tĩnh, vì nơi đó cảnh trí rất đẹp, phải nơi xây dựng tòng lâm cho hàng Tứ chúng tu học. Nhứt là cho các vị xuất gia yên tĩnh tu hành. Người ta tu đắc đạo, thì mình có phước rất lớn. Vả lại, cổ đức thường nói, muốn cho Phật pháp được truyền bá lâu dài ở thế gian, thì không gì bằng tạo cảnh Tòng Lâm rộng lớn, có đủ phương tiện, đào tạo tăng tài để tiếp tục hoằng dương Phật pháp. Do nghĩ thế, nên tôi quyết chí cố đi hóa duyên để xây dựng.

Thái phu nhân nghe những điều chú tiểu trình bày một cách chân thành tha thiết, bà quá xúc động, rơi lệ, cảm thương vô cùng. Bà tự nhủ thầm, tại sao chú nầy, tuổi đời còn quá trẻ, mà lại có một tâm hồn cao thượng như thế. Với tấm lòng và sự chịu khổ cực trong suốt ba năm qua, thật dù cho người lớn cũng chưa chắc ai làm nổi. Quả là Bồ Tát hộ độ cho chú. Vì cảm nỗi sự tha thiết chí thành của chú trong vấn đề quyên góp xây dựng, nhắm vào sự lợi ích cho mọi người, chớ đâu phải cho riêng chú, mà chú phải chịu cực khổ gian nan vất vả như thế. Còn mình hôm nay, nhờ có phước đời trước nên nay mới được giàu có. Thế thì tại sao có cơ hội đến nơi mà mình không tạo phước? Nghĩ thế, bà nói: được rồi, chú cứ yên tâm, tôi sẽ giúp cho chú hoàn thành tâm nguyện. Nghe phu nhân nói thế, chú tiểu như nhảy thót lên mấy từng mây xanh, không biết có phải mình đang nằm mơ hay thực. Thật là Bồ Tát quá linh thiêng nhiệm mầu!

Thế là Thái phu nhân bỏ tiền ra thuê người, nào nhân công, thợ thuyền v.v… Trải qua thời gian làm rất vất vả tốn kém cũng khá nhiều tiền…Nhứt là khi khởi công lại được nhiều người cộng lực hỗ trợ thêm, nên ngôi Tòng Lâm sớm được thành tựu. Thế là, nguyện ước của chú Sa Di đã được vẹn tròn. Nhưng muốn hoàn thành tâm nguyện đó, lúc đầu chú cũng phải gánh chịu biết bao thử thách gian nan. Thường làm việc Phật sự lớn lao, bước đầu hay bị thử thách để xem sự kiên nhẫn của đương sự như thế nào. Đó là nguyên nhân có ra Phật Đảnh Sơn mà ngày hôm nay đoàn đến chiêm bái.

Khi phỏng viết thuật lại câu chuyện truyền thuyết nầy, tôi liên tưởng đến Đại Tòng Lâm Phật giáo tương lai mà hiện nay Hòa Thượng đang vận động xây cất. Cả hai đều có một ước nguyện giống nhau. Tuy nhiên, có điều khác hơn là một già một trẻ. Phật Đảnh Sơn là do chí nguyện của một chú tiểu Sa Di quyết tâm hóa duyên tạo thành. Còn Đại Tòng Lâm Phật Giáo là do Hòa Thượng tuổi trên bát tuần đứng ra khởi xướng. Tuổi tác tuy cách biệt, nhưng chí nguyện lại gặp nhau. Trong thời gian qua Hòa Thượng đứng ra vận động kêu gọi lòng hảo tâm của mọi người, vì sự lợi ích chung mà cùng nhau đồng tâm hiệp lực xây dựng. Chú tiểu kia trải qua ba năm, chịu cực khổ gian lao lang thang rày đây mai đó, để quyết lòng đi hóa duyên, may đâu gặp được một đại thí chủ đứng ra lo hết mọi bề. Chú đã gặp được một Cấp Cô Độc thứ hai thời Phật. Thật là đúng với câu: “khổ tận cam lai”. Còn bây giờ, ai là người tuổi trẻ mang tâm nguyện chịu khó chịu cực như chú tiểu kia để đứng ra gánh vác cái trọng trách lớn lao nầy thay cho Hòa Thượng để thực hiện? Chú tiểu kia trải qua ba năm, gặp được đại thí chủ rộng lòng làm một việc đâu phải là chuyện thường. Xây chùa trên đỉnh núi, thật là thiên nan vạn nan. Thế mà người ta vẫn kiên tâm thực hiện được. Ở đây, mình xây trên đất liền việc di chuyển vật liệu đâu có khó khăn gì mấy. Tuy nhiên, chỉ khó khăn ở mặt đóng góp tài chánh, cũng như về mặt luật pháp mà thôi. Điều nầy, tùy theo mỗi thời đại mà có khác.

Mong sao, ngôi Đại Tòng Lâm Phật Giáo do Hòa Thượng chủ trương xây dựng sẽ có được nhiều đại thí chủ như Thái phu nhân, hay Cấp Cô Độc của thế kỷ nầy phát tâm ủng hộ cho Đại Tòng Lâm Phật Giáo sớm được hoàn thành, như ngôi Tòng Lâm Phật Đảnh Sơn mà chúng tôi chiêm bái. Được biết, kể từ khi Hòa Thượng khởi xướng phát động sự kêu gọi đóng góp cho đến nay (2004), cũng đã được nhiều nhà thí chủ phát tâm ủng hộ. Nhứt là vừa qua đã được một đại thí chủ nhà hàng Maxims Banktown cúng dường toàn bộ phần tiệc chay gây quỹ lên đến 600 người vào đêm tối thứ sáu ngày 8/10/2004 vừa qua. Ngoài ra, theo chỗ chúng tôi được biết, có hai tờ báo lớn nhất của người Hoa tại Sydney, họ cũng hưởng ứng bằng cách cổ động kêu gọi mọi người đóng góp. Hiện tại, khi chúng tôi ghi lại những dòng chữ nầy, nghe Hòa Thượng nói, việc chồng tiền mua đất cũng sắp sửa kết thúc, và như thế, coi như miếng đất thuộc chủ quyền của mình. Đó là điều đáng vui mừng cho chúng ta. Bây giờ, chúng tôi xin được kể tiếp về việc chiêm bái của đoàn ở Phật Đảnh Sơn.

Khi nhìn thấy quang cảnh sáng nay, mọi người nhộn nhịp kẻ qua người lại, kẻ lễ bái, người đi dạo chung quanh viếng cảnh. Nhân đây, chúng tôi có cảm tác một bài thơ như sau:

Phật Đảnh Sơn Cảm Tác

Phật Đảnh Sơn Phổ Đà con chiêm bái

Trước Phật đài lẳng lặng kính dâng hương

Khách thập phương đồng chiêm ngưỡng thật hữu duyên

Hai Hòa Thượng trước Phật tiền trao đàm đạo

Người con Phật gặp nhau như huynh đệ

Đâu ngại ngùng phân biệt kẻ Việt Hoa

Lòng tôn thờ một giáo chủ Phật Thích Ca

Là một đấng cha lành chung nhơn loại

Phút gặp gỡ giả từ niềm ưu ái

Áng mây từ vô ngại giữa trời xanh

Bước chân đi trong nếp nghĩ mãi an lành

Thôi giả biệt bước nhanh đành trở lại

Phật đảnh sơn giữa núi rừng yên vô ngại

Lạy giả từ tuyệt cảnh đẹp nơi đây

Theo gót chân đức độ một bậc Thầy

Xin giả biệt nơi nầy trong ngấn lệ

Đi nơi khác nếu không thì sẽ trễ

Cuộc hành hương chiêm bái núi Phổ Đà

Dù ngoài trời lác đác hạt mưa sa

Đoàn con quyết vượt qua không ái ngại

Đoàn rời nơi đây vào lúc 9g30.

05. Phạm Âm Động

Đoàn đi đến Phạm Âm Động. Đây là một trong 12 thắng cảnh của Phổ Đà Sơn. Khi chúng tôi đến đây đã có nhiều người đang khấn nguyện trước hình tượng Bồ Tát Quán Thế Âm. Tượng thờ có nhiều tay. Trên có 4 chữ: “Hữu Cầu Tất Ứng”. Sự linh ứng của Bồ Tát Quán Thế Âm thật bất khả tư nghì.

Quán Thế Âm tầm thinh cứu khổ

Ngài hiện thân khắp chỗ cùng nơi

Oai thần lồng lộng sáng ngời

Hiển linh cảm ứng độ đời khổ đau

Lòng Bồ Tát dạt dào bi cảm

Thương chúng sanh bể thảm sông mê

Ứng thân xoa dịu mọi bề

Lòng con xưng niệm tràn trề an vui

Niềm tin tưởng chẳng lùi, tiến bước

Cảm ơn Ngài ngũ trược độ con

Lòng nầy dâng trọn sắc son

Cam lồ vẹn hưởng nguyện tròn thủy chung

Nhớ lúc khổ khốn cùng Ngài độ

Gặp gian truân thổ lộ Ngài nghe

Ơn Ngài đất chỡ trời che

Bao lần lâm khổ thuyền bè vớt đưa

Nhành dương liễu tay vừa kịp nắm

Nước tịnh bình tưới tẩm thân con

Phổ Đà trú xứ hằng còn

Duyên xưa đã đến vẹn tròn ước mơ.

Đứng về phương diện tín ngưỡng dân gian, thì trong tất cả các vị Đại Bồ Tát ở Tứ Đại Danh Sơn, đại đa số người ta tin tưởng vào Bồ Tát Quán Thế Âm nhiều hơn. Bởi vì Bồ Tát Quán Thế Âm rất có nhân duyên với chúng sanh ở cõi Ta bà nầy. Bồ Tát Quán Thế Âm, tiếng Phạn gọi là Bodhisattva Avalokitesvara. Quán Thế Âm, nghĩa là quán sát tiếng kêu than của chúng sanh trong thế gian để độ cho họ thoát khổ. Bồ Tát Quán Thế Âm được đề cập nhiều nhứt trong các Kinh điển Đại thừa. Đồng thời cũng là vị Bồ Tát mà hầu hết các nước Phật giáo đại thừa tin tưởng về mặt tín ngưỡng cũng như triết lý.

Lịch sử cho biết, Tín ngưỡng Quán Âm bắt đầu từ Ấn Độ, sau truyền đến Trung Quốc, Tây tạng, Nhật Bổn, Việt Nam…. Chính vì sự phổ cập đó, nên có rất nhiều niềm tin khác nhau. Từ đó, nên người ta dùng những nghệ thuật tinh xảo tạc tượng, điêu khắc… thờ Ngài dưới nhiều dạng thức khác nhau. Bởi xứng theo danh hiệu và bản nguyện của Ngài, thì Ngài không có ở một trú xứ nào cố định. Với bản nguyện cứu khổ độ sanh của Ngài, nên Ngài tùy tâm cảm của chúng sanh mà Ngài thị hiện đủ loại thân để hóa độ. Vì vậy, nên người ta thường xưng tụng Ngài là đấng tầm thinh cứu khổ cứu nạn linh cảm ứng Quán Thế Âm Bồ Tát. Như trong Phẩm Phổ Môn của Kinh Pháp Hoa có nói rõ. Như vậy, Ngài đích thực là hiện thân của từ bi. Nơi nào chúng sanh có khổ, tha thiết thành tâm niệm danh hiệu Ngài, thì Ngài hiện thân bằng mọi hình thức để cứu khổ, cứu nạn. Nhưng phải niệm với một tâm thành. Để hiểu rõ hơn về những hình tượng sai biệt của Ngài, sau đây, chúng tôi xin được nêu ra một vài hình tượng tiêu biểu đã được phổ biến.

1. Quán Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn: Theo Kinh Phật thuyết thiên thủ thiên nhãn Quán Âm Bồ Tát đại viên mãn vô ngại đại bi tâm đà la ni nói: “Bồ Tát phát nguyện vì lợi ích chúng sanh nên biến hiện ngàn mắt ngàn tay. Hai mắt hai tay buông xuống, mỗi bên trái phải có 20 tay, trong mỗi tay có một con mắt, các mắt là nhằm vào 25 hữu ( trong 3 cõi có loại hữu tình tồn tại ở các cảnh như: dục giới có 14 loại, sắc giới có 7 loại, vô sắc giới có 4 loại) thành ra ngàn tay ngàn mắt. Ngoài ra còn có cách tạo hình ngàn tay mỗi bàn tay có một con mắt, đầu đội khăn báu, trên có hóa Phật. Tay ở tượng có 18 tay, trước là 2 tay chắp lại, 14 tay khác đều có cầm pháp khí như: Chùy Kim cang, Kích, Phạm giáp, bảo ấn, cành sen, dây sợi, nhành dương…”

2. Thánh Quán Âm: còn gọi Thánh Quán Tự Tại, đây là hình tượng thế ngồi kiết già có thể thấy ở một số nơi trong các chùa mà chúng ta đã thấy qua.

3. Mã Đầu Quán Âm: hình tượng nầy, ta cũng thường thấy trên đầu của Ngài có hình tượng con ngựa với một uy thế rất hùng dũng uy mãnh.

4. Thập Nhất Diện Quán Âm: đây là hình tượng đức Quán Âm gồm có 11 mặt. Hình tượng nầy, người ta còn gọi là Đại Quang Phổ Chiếu Quán Âm. “Trong Kinh diễn tả hình tượng nầy có 3 dạng thức tiêu biểu: Phía trước có 3 mặt là mặt Bồ tát, bên trái có 3 mặt là mặt tức giận, 3 mặt bên phải tựa như mặt Bồ Tát, lộ ra nanh vuốt, một mặt sau cười, ở trên là một mặt Phật. Một dạng khác với gương mặt dữ nhằm cải hóa chúng sanh , thứ hai là mặt dung từ hóa độ những người hiền, thứ ba là mặt trầm tịch với tinh thần hóa độ người xuất thế. Dạng cuối cùng là 9 mặt, trên là gương mặt tươi cười, biểu thị sự giáo hóa tối yếu đầy vẻ uy nghiêm, trên cùng là mặt Phật, biểu thị sự thành tựu tối hậu”

5. Chuẩn Đề Quán Âm: Chuẩn Đề biểu thị cho sự tinh khiết, trong Mật giáo cho rằng Bồ tát nầy là mẹ sanh ra tất cả chư Phật. Trong Kinh Thất Chi Phụ Mẫu sở thuyết Chuẩn Đề có nói: Trên mặt tượng có 3 mắt, với 18 làm tướng nói pháp… mô tả mỗi tay cầm một loại pháp khí khác nhau.

6. Bạch Y Quán Âm: còn gọi là Bạch y đại sĩ, hình của Ngài mặc y trắng đứng trên hoa sen trắng, tay cầm tịnh bình và cành dương liễu. Hình tượng nầy, ta thường thấy người ta hay tôn thờ Ngài ở ngoài trời, gọi là Quán Âm lộ thiên.

7. Quán Âm Ngư Lam: Tôn tượng nầy có đôi mắt hiền hậu, mũi cao, miệng nhỏ, tóc cài thường như một phụ nữ trong dân gian, tay cầm giỏ tre, trong giỏ có con cá Lý ngư. Đây là hình ảnh vị Bồ Tát xuất thần nhập hóa nhưng lại là một thiếu phụ thôn dã.

8. Quán Âm Diệu Thiện: hình tượng nầy người ta dựa vào cốt truyện vua Diệu Trang Nghiêm có 3 người con gái, nàng con út tên là Diệu Thiện, tự cắt tóc móc mắt cứu vua cha. Đại đa số các học giả Trung Quốc cho rằng Quán Âm mang thân người nữ bắt đầu từ đây (?).

9. Quán Âm và Long Nữ: hình tượng nầy, ta thấy người ta tạc tượng bên trái Quán Âm là Thiện Tài đồng tử, bên phải là cô gái trẻ đứng, đó là long Nữ.

10. Quán Âm Nam Hải: hình ảnh nầy người ta dựa vào một cốt truyện do một vị Tăng đời Nguyên sáng tác. Tác phẩm nầy được truyền vào Việt Nam vào khoảng thế kỷ XIV. Và tác phẩm nầy đã được Việt hóa hoàn toàn. Đức Quan Âm nầy cũng có tên là Diệu Thiện sanh ở nước Hưng Lâm nhưng đi tu tại chùa Hương Tích (Việt Nam) và thành Phật tại đây. Vì Ngài cư trú nơi biển Nam nên gọi là Quan Âm Nam Hải.

Trong quyển Việt Nam Phật Giáo Sử Luận, tác giả Nguyễn Lang, có đoạn nói: “Quán Âm Thị Kính và Quán Âm Nam Hải chiếm một đức tin quan trọng trong đức tin của người dân quê Việt Nam. Thị Kính là hình ảnh của một lòng tha thứ bao dung và đức nhẫn nhục không bến bờ; còn Diệu Thiện là hình ảnh ý chí kim cương, một tình thương rộng lớn, bao trùm cả gia đình và nhơn loại…”¹⁶

Ngoài ra, việc tín ngưỡng đức Bồ Tát Quán Thế Âm qua việc dịch Kinh, ta thấy cũng bắt nguồn sớm nhứt ở Trung Quốc. Đầu tiên là Ngài Chi Cương Lương Tiếp dịch Kinh Pháp Hoa Tam Muội 6 quyển vào năm 225 Tây Lịch đời Ngô thuộc Tam Quốc (nay đã thất lạc). Ngài Trúc Pháp Hộ đời Tây Tấn cũng dịch phẩm Quán Thế Âm Phổ Môn trong Kinh Chánh Pháp Hoa vào năm 286 Tây Lịch. Ngài Cưu ma La Thập dịch phẩm Quán Thế Âm Bồ Tát Phổ Môn, Kinh Diệu Pháp Liên Hoa vào năm 406 Tây Lịch đời Dao Tần vân vân và vân vân… Còn và còn rất nhiều nhà dịch khác nữa mà chúng tôi không thể nào liệt kê ra hết ở đây được.

Phải thành thật mà nói, những nơi nầy, cũng như những ngôi Tam Bảo khác, tuyệt đại đa số là những cơ sở đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của quần chúng. Thực chất, Phật pháp có kích thước chiều sâu của những thời đại trước, không còn nữa. Hầu hết, những nơi thắng cảnh ở Tứ Đại Danh Sơn, hiện tại được nhà nước chú trọng rất nhiều về mặt sửa sang trang hoàng để câu khách du lịch tiện bề thâu ngoại tệ.

Nhìn thấy cảnh đoàn người đốt hương nghi ngút khẩn cầu, Bồ Tát Quán Âm hiện ra cho họ thấy, bỗng dưng tôi cảm thấy xót xa trong lòng. Không phải xót xa vì tôi không tin Bồ Tát. Tôi rất tin tưởng ở nơi Ngài. Bởi vì Ngài là:

Quán Âm cứu khổ khắp trần gian

Ứng hiện oai linh tợ ánh vàng

Ngàn mắt xét soi ngoài cửu địa

Tay ngàn tế độ cảnh lầm than

Nhành dương nhẫn nại qua cơn bão

Nước Tịnh từ bi chảy khắp tràn

Kính nguyện ân sâu ghi tạc dạ

Tâm nguyền trải rộng độ thênh thang.

Nhưng sự tin tưởng ở nơi Ngài, còn tùy theo trình độ nhận thức sâu cạn của mỗi người mà có những niềm tin khác nhau. Tôi tự hỏi: Chả lẽ Phật pháp ở nơi đây chỉ ngần ấy thôi sao?! Niềm tin tưởng vào Bồ tát, đó là điều đáng quý. Nhưng tin Bồ Tát không phải là bái lạy van xin mong Ngài hiện ra cho thấy. Nếu tin và cầu xin như vậy, thì thật là quá lầm lẫn. Vì Bồ Tát hiện ra phải có nhân duyên đặc biệt, chớ không phải lúc nào muốn thấy là thấy được. Nếu lúc đó, Bồ tát hiện ra, thì nói Bồ Tát linh thiêng. Ngược lại, nếu Bồ tát không hiện cho thấy, thì nói là Ngài không linh thiêng, hay không thương xót mình. Hiểu và tin nông cạn như thế, thì thật oan cho Bồ Tát quá! Người Phật tử mà đặt niềm tin một bề vọng ngoại như vậy, thì làm sao đúng với lời Phật dạy? Và nếu chỉ tin một bề khẩn cầu như thế, thì việc tu hành dứt trừ phiền não của chúng ta sẽ ra sao? Bồ Tát không muốn chúng ta phải ỷ lại nơi Ngài như vậy đâu. Lạy Ngài mà không hiểu và vâng theo lời Ngài dạy để thật hành cho đời ta hết khổ, thì việc lạy Ngài đó, quả thật không đúng như ý Ngài muốn.

Thí như trong gia đình cha mẹ có hai đứa con, một đứa, thì sáng nào cũng thỉnh cha mẹ ra ghế ngồi để nó bái lạy. Xem ra, thì coi như là nó có hiếu thảo lắm. Nhưng khi lạy xong, thì nó lại đi làm những chuyện bất lương tày trời gây ra nhiều tội lỗi như: cướp của, giết người v.v…Ngược lại, đứa kia thì nó không làm như thế, nó chỉ biết cung kính cha mẹ trong lòng, tuy bề ngoài nhìn thấy nó không tỏ ra hiếu thảo, nhưng trong lòng nó ghi nhớ những gì mà cha mẹ nó dạy. Nó luôn luôn làm lành lo tu sửa bản thân, và làm những gì lợi ích cho người khác, tùy theo khả năng của nó có thể làm được, thì nó ra tay giúp ngay.

Như thế, qua hai đứa con đó, thử hỏi làm cha mẹ thương đứa nào nhiều nhất và lo cho đứa nào nhiều nhất? Chắc chắn là chúng ta đã có câu trả lời rồi. Cũng thế, người Phật tử cần phải học hiểu và vâng theo lời Phật dạy mà hành trì cho đúng. Nói thế, không có nghĩa là chúng ta khinh thường hình thức cúng bái. Đó là một nghi thức rất thiết yếu mà ta cần phải duy trì. Tuy nhiên, không phải chỉ thể hiện việc phô trương hình thức bề ngoài mà cho là đủ, mà cần phải thật hành tu sửa trong tâm. Như thế, thì Sự Lý mới dung thông. Trong Kinh Phật thường dạy: “Ngoài tâm cầu đạo, đó là ngoại đạo. Hoặc ngoài tâm tìm Phật đó là ma”. Trong Kinh Kim Cang Phật dạy:

“Nhược vĩ sắc kiến ngã

Vĩ âm thanh cầu ngã

Nhược nhơn hành tà đạo

Bất năng kiến Như Lai”.

Ý nghĩa của bài kệ nói rằng, nếu người nào cho thấy sắc tướng của Phật (qua hình tượng Phật cũng thế) gọi là thấy Phật, hay nghe âm thanh (tiếng Phật nói pháp hay văn tự cũng thế) của Phật rồi đi tìm Phật, kẻ nào mang tâm trạng đó, thì kẻ đó đang thật hành theo lối tà đạo, cứ như thế, thì suốt đời mãn kiếp không bao giờ gặp Phật. Chữ “Như Lai” trong bài kệ trên, ta chớ vội hiểu là đức Phật Thích Ca Mâu Ni ứng thân thị hiện ở Ấn Độ, mà Như lai ở đây có nghĩa là Phật chỉ cho Pháp thân, hay Phật tánh, (tức tánh thanh tịnh sáng suốt) mọi người đều sẵn có. Ta chỉ cần xoay trở lại tâm ta trực nhận cái thể tánh sáng suốt đó, thì mới thực sự là thấy Phật (kiến tánh).

Nếu không như thế, dù mình có mệnh danh là Phật tử đi chăng nữa, thì cũng chưa phải là người Phật tử chơn chánh. Không nên chạy theo phần hình thức sự tướng bên ngoài mà quên phần lý tánh. Như thế là ta tự đánh mất Tự Tánh Quán Âm trong tâm ta rồi. Một bề chạy tìm cầu Quán Âm bên ngoài như thế, thì thử hỏi làm sao thấy được? Theo tôi, dù Bồ Tát Quán Âm có hiện ra cho ta thấy dưới bất cứ dạng thức nào, cũng nhằm mục đích thức nhắc cho ta có đủ niềm tin để mỗi người tự lo thức tỉnh tu hành. Có như thế, thì mới thực sự tin tưởng nơi Ngài. Vì bản thân Ngài, Ngài cũng nhờ nỗ lực tu hành mới thành đạt được đạo quả. Người Phật tử phải có cái nhìn thấu đáo như thế, thì mới tương ưng phần nào với đạo lý giải thoát. Nếu không, thì chúng ta chỉ là người đi mãi trong đau khổ để chờ Ngài cứu vớt mà thôi. Tin Ngài mà không hiểu Ngài, coi chừng ta sẽ mắc vào cái lỗi phỉ báng Ngài đó! Kinh điển đại thừa đã từng dạy chúng ta như thế.

06. Pháp Vũ Tự

Rời Phạm Âm Động, đoàn đến tham quan chiêm bái Pháp Vũ Tự. Chùa nầy là một trong ba ngôi chùa lớn nhứt ở núi Phổ Đà. Chùa còn có tên là Hậu Tự (chùa sau). Tiền Tự là chùa Phổ Tế. Chùa được xây dựng vào thời Vạn Lịch đời Thanh, thật qui mô rộng lớn kiến trúc theo kiểu tân thời. Từ ngoài vào trong, chùa gồm có 5 điện:

1. Điện Tứ Thiên Vương. Trong Điện có thờ tượng Bồ Tát Di Lặc.

2. Phật ngọc Điện. Điện nầy hiện đang trùng tu.

3. Điện Quán Âm, còn gọi là Cửu Long Điện, vì trên Ngài có 9 con rồng. Trong Điện nầy rất rộng lớn, chung quanh là cột gỗ và có nhiều đôi liễn cũng bằng gỗ màu xanh óp lại, trông rất đẹp mắt.

4. Điện kế tiếp cũng là Điện Quán Âm. Ngài đứng với nhiều tay chiều cao khoảng 8 mét, Ngài đứng trong lồng kiến lớn, trong điện đều có chạm nhiều rồng quấn chung quanh.

5. Đại Hùng Bảo Điện, Điện nầy thờ Tam Thế Phật, hiện đang trùng tu.

Riêng Đại Hùng Bảo Điện còn gọi là Cửu Long Điện, vì phía trên chánh điện có khắc trổ chín con rồng vàng với tư thế nằm cuộn mình chầu về một hướng, chạm trổ rất công phu tinh xảo, tân kỳ, đường nét sáng rỡ thật là độc đáo. Người hướng dẫn cho biết, Thái Tổ Chu Nguyên Chương (Hồng Vũ) đã từng lên ngôi ở Điện Cửu Long nầy. (Chu Nguyên Chương đã từng xuất gia làm tăng ở chùa Hoàng Giác), cho nên có chín con rồng vàng cuộn mình trên bảo điện, đó là điển tích về Điện Cửu Long. Ngoài ra, chùa nầy cũng còn có nhiều chuyện lạ lùng được nhiều người biết đến. Như chuyện chiếc nồi nấu cơm nặng một vạn cân. Mỗi lần nấu có sức dung chứa được 24 tạ gạo.

Như vậy, thời đó tăng chúng rất đông và chùa cũng rất thịnh hành. Nghe nói chiếc nồi “Ngàn Tăng” nặng vạn cân nay đã không dùng đến, lý do là vì tăng chúng quá ít, nên không thể dùng nồi to để nấu. Tục ngữ có câu: “Mổ gà không cần dùng đến dao giết trâu”. Thật là chẳng khác nào anh hùng không có đất dụng võ. Bây giờ khách hành hương chỉ đứng trước cái nồi để chiêm ngưỡng lễ bái mà thôi. Có người còn ném tiền vào đó, không biết có ý nghĩa gì. Ngoài cái nồi lịch sử nầy ra, chùa còn có những tấm long bào, áo tía thánh chiếu, sắc chỉ v.v… đều là những kỷ vật quý báu của Sơn môn. Chúng tôi được biết thêm cả hai chùa: chùa nầy và chùa Phổ Tế còn lưu giữ lại những kỷ vật vô cùng quý giá của các vua chúa thời xưa. Đặc biệt chùa nầy còn giữ đôi nến rồng do vua đời Càn Long ban tặng, dù trải qua thời gian khá lâu mà đôi nến vẫn không bị chảy. Tất cả những bảo vật đó, cho đến nay vẫn còn được bảo tồn đầy đủ. Rất tiếc, những bảo vật nầy, đoàn không được xem.

Tham quan xong, mọi người xuống chỗ bãi đậu xe đứng chờ xe để đi đến nhà hàng dùng cơm trưa. Lúc nầy, tôi nhìn đồng hồ tay là đúng 12g30.

Pháp Vũ Cảm Tác

Pháp Vũ tự giữa núi đồi cao rộng

Cảnh lịch thanh trang trọng biết là bao

Điện Quán Âm Bồ tát đứng trên cao

Nhiều điện Phật thanh tao ngàn trang nhã

Gương Phật ngự tòa sen ôi! cao cả

Nụ cười tươi hỷ xả vạn sầu đau

Điện Thiên Vương Di Lặc ngự quá ngọt ngào

Tam Thế Phật nhìn vào thêm hoan hỷ

Lạy Bồ tát Mẹ hiền con thủ thỉ

Giữa biển đời nghiệp dĩ quá đau thương

Con nổi trôi theo vọng nghiệp cảnh vô thường

Đời giả tạm như hạt sương trong nắng sớm

Nhìn Bồ tát lệ trào dâng rơm rớm

Tự hận mình lười ngợm quá ngu si

Con nhìn Ngài dưới ánh mắt từ bi

Con cố gắng khắc ghi lời Ngài dạy

Đường sanh tử nhiều đời con đã trải

Bước chân đi trong khổ hải lắm tang thương

Duyên phúc xưa hồi giác trở lại đường

Đường chánh giác thênh thang con cất bước

Đời lắm kẻ say mê trong ô trược

Từng bước đi xuôi ngược mộng viễn du

Mong chúng sanh thoát khỏi chốn ngục tù

Tỉnh giấc mộng mây mù tan biến dạng.

Phật ngồi Phật ngự ở trên tòa

Ngài thấy đàn con ở tận xa

Bái lạy mọp quỳ thương xót ruột

Phật rằng: Bái lạy chớ mong ta

Lời vàng từ trước ta hằng dạy

Tỉnh lặng Phật lòng chớ kiếm xa

Linh giác thường tri hằng luôn nhớ

Vọng cầu tìm kiếm ấy đạo tà.

Những người ở đây chờ đợi xe không bao lâu, thì có ba chiếc xe van của khách sạn đến chở mọi người về lại khách sạn để dùng cơm trưa. Thường những nơi khách sạn lớn, trong đó có nơi đãi ăn rất rộng rãi lịch sự. Ăn trưa xong, đoàn tiếp tục lên đường đi tham quan một vài nơi khác. Đoàn rời khách sạn Trung Tín Phổ Đà Đại Tửu Điếm vào lúc 1giờ 50 chiều.

07. Nam Thiên Môn

Nơi đầu tiên, đoàn đến tham quan là Nam Thiên Môn. Trước khi vào bên trong chùa, đầu tiên, du khách bước vào cái cổng lớn bằng đá. Hai tấm vách đá thật to đứng sừng sững như hai cánh cửa và ở trên có một tảng đá lớn nằm ngang qua, y như một cái cổng cửa không khác. Điều kỳ lạ là cánh cửa nầy do thiên nhiên tạo dựng chớ không phải là do bàn tay nhơn tạo. Hai cánh cửa đá chiều cao là 3 mét và chiều ngang khoảng 2 mét. Khung cảnh nơi đây toàn là đá trắng và chung quanh bao bọc toàn là bạt ngàn biển cả trời nước bao la. Cảnh trí rất nên thơ hữu tình ngoạn mục.

Bên cạnh ngôi Bảo Điện về phía bên tay phải từ ngoài nhìn vào có một tảng đá cao thật to lớn. Khi đến nơi đây, trời về chiều nắng vàng le lói yếu ớt, thỉnh thoảng từng cơn gió mát nhẹ thổi qua hây hây. Nhìn thấy cảnh trí nơi đây, trời chiều đẹp quá, nên Hòa Thượng, thầy Phước Tấn và một vài Phật tử nam nữ trong đoàn trèo lên đứng trên tảng đá cao, đưa mắt nhìn ra biển nước bao la bạt ngàn êm ả, xa xa là một dãy đồi núi chập chùng ẩn hiện bởi sương mù, thật là như ở trên bồng lai tiên cảnh không khác. Trong khi đó, một số người ở dưới chân tảng đá chạy tới chạy lui để tìm vị thế chụp hình kỷ niệm cho quý vị ở trên. Thấy vậy, tôi liền sáng tác bài thơ lưu lại kỷ niệm cảnh nầy như sau:

Nam Thiên Cảm Tác

Đứng trên tảng đá vẫy giơ tay

Hòa Thượng vài người đứng thẳng ngay

Trời xế nhìn xa bao cảm lạc

Biển ngàn in bóng thật vui thay!

Âm thầm tỉnh giác trong cơn mộng

Mát mẻ lòng đây hưởng trọn ngày

Đá khắc tạc vàng tình pháp lữ

Nam Thiên lưu kỷ đứng trên đài

Phổ Đà cảnh đẹp rất nên thơ

Đất Thánh người phàm dạ ngẩn ngơ

Người đến cho rằng linh Thánh địa

Lâu năm người ở chẳng linh cơ

Phàm trần đất thánh do tâm tạo

Chấp thánh vong phàm vẫn lụy nhơ

Phàm Thánh vượt qua không vướng mắc

Gìn lòng thanh tịnh thoát vương tơ

Trong điện thờ tượng Đức Quán Thế Âm bằng đá ngọc. Điện không lớn lắm. Trước cửa điện trên có 4 chữ: “Liên Tâm Thủy Định”. Có rất nhiều chữ khắc vào đá như: “Phật duyên kiết tường”. “Vô nhơn ngã tướng”. “Sơn hải đại quán”v.v…

08. Phổ Tế Tự (Hậu Tự)

Rời Nam Thiên Môn, đoàn đến tham quan chùa Phổ Tế. Đến nơi vào lúc 2g50 chiều. Đoàn đi ngang qua 2 hồ sen lớn. Khi đi ngang qua, nhìn thấy cảnh hồ sen, gợi cho mọi người nhớ lại bài ca dao của thuở nào lúc còn nhỏ mà mọi người thường hay ca hát. Tự động không ai bảo ai, mọi người đồng cất tiếng liền hát lên: Trong đầm gì đẹp bằng sen… Vừa đi vừa ca hát nghêu ngao rất vui. Chưa bao giờ, tôi nhìn thấy mọi người vui vẻ như hôm nay. Nhờ vậy mà cảm thấy đỡ mệt.

Trước khi vào cửa có một tảng đá thật to, trên đó có khắc hàng chữ : “Quán Tự Tại Bồ Tát”. Ngôi chùa Phổ Tế nầy, khung cảnh rất rộng lớn và khi đoàn tới đây, tôi nhìn thấy mọi người đã có mặt nơi nầy thật là đông đảo. Kẻ qua người lại, kẻ tới người lui, dập dìu tấp nập. Đây là một ngôi Đại Già Lam, có thể nói lớn nhứt ở núi Phổ Đà. Chùa được xây dựng từ đời Tống, trải qua hằng ngàn năm lịch sử. Chùa đã được trùng tu nhiều lần. Điện chánh Viên Thông thờ tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm. Theo lời hướng dẫn viên địa phương cho biết, thì đây là một tượng lớn nhứt của toàn nước Trung Hoa. Chung quanh điện có tôn thờ tượng 32 ứng thân của Quán Thế Âm Bồ Tát.

Phổ Tế Cảm Tác

Đây Phổ Tế trời chiều người đông đúc

Kẻ ra vào lễ bái ngút hương bay

Một thiền môn có lịch sử lắm chiều dài

Hơn thiên niên kỷ dựng xây tô bồi đắp

Từ dạo ấy tiếng tăm loan cùng khắp

Biết bao người ngưỡng vọng hướng về đây

Đoàn hành hương theo gót một bậc Thầy

Đến chiêm bái một ngôi chùa tiêu biểu nhứt

Vào cửa Phật lắng lòng trong tỉnh thức

Bụi não phiền phủi vứt chẳng còn mang

Cảnh hồng trần sao lắm nổi trái ngang

Xin chớ vọng sẽ an toàn trong biển động

Hãy tỉnh giác trải dài trong nếp sống

Đừng viễn vông trong ảo mộng lắm đau thương

Hãy khắc ghi vạn cảnh chỉ vô thường

Sự tan hợp bèo mây như sương sớm

Ta nhìn lại hồn ta sao ghê tởm

Muôn vạn hình khiếp đởm chẳng hề yên

Đến Phổ Đà nên thể nhập cảnh thiên nhiên

Mới thấy được Quán Âm miền an lạc

Hướng tâm ngoại sẽ chuốc sầu trong chua chát

Xoay về ta sẽ đạt cảnh sống bình an

Niệm bất sanh toàn thể sẽ hiện bày

Lặng trong động, Niết bàn đâu khó kiếm

Rời Phổ Tế lòng ta luôn không nhiễm

Đức Quán Âm không nhọc phải kiếm tìm

Chỉ sáng lặng nhãn tiền Ngài hiển hiện

Lạy Bồ Tát sáng soi niềm hạnh phúc

Vận tâm thành cầu chúc khắp chúng sanh

Cho nhơn sinh sống mãi cảnh an lành

Khắp thế giới thanh bình trong an lạc

Vài nét mực thành tâm xin cầu chúc

Đoàn hành hương nhớ lúc Phổ Đà sơn

Khi giả từ vui sống chẳng thua hơn

An phận sống nguồn chơn không xa lắm.

Đoàn rời chùa Phổ Tế vào lúc 4g30 chiều, đến bến xe rồi mọi người lên 3 chiếc xe van trở về khách sạn lấy hành lý xách tay. Sau đó, mọi người xuống bến tàu để đi tàu về Ninh Ba. Thế là hơn một ngày ở núi Phổ Đà. Giờ xin giả từ tạm biệt.

Giả Biệt Phổ Đà Sơn

Thôi tạm biệt giả từ Phổ Đà sơn thắng cảnh

Hẹn đủ duyên Kim Đảnh trở về đây

Nhìn núi cao nhìn tôn tượng đắp xây

Bao lệ nóng ngất ngây niềm lưu luyến

Con muốn nói nhưng lòng con sao nghẹn tiếng

Đoàn người đi hiển hiện bóng Quan Âm

Ngài lắng nghe trong cảnh khổ kiếm tầm

Người đi mãi tối tăm trong kiếp sống

Trên đỉnh núi xa xa còn in bóng

Bóng Mẹ hiền trông ngóng đứa con thơ

Ngài luôn luôn ngự mãi vẫn đợi chờ

Con trở lại dại khờ ôm gót Mẹ

Phút giả biệt đau thương lòng con trẻ

Tiếc thời gian san sẻ chẳng bao lâu

Phổ Đà sơn đất khách quá thâm sâu

Lòng cáu bợn tiếp thâu không sâu sắc

Ngó nhìn lại lòng chúng con sao se thắt

Động Quan Âm như gắn chặt trái tim con

Pháp Vũ kia in bóng hãy vẫn còn

Rồi Phổ Tế nét son còn ghi đậm

Rời Phổ Đà bước lên tàu xa vạn dặm

Chúng con đi trong tâm khảm một niềm tin

Phổ Đà sơn con khắc mãi cố giữ gìn

Một khung cảnh đậm tình luôn thương nhớ

Quỳ dưới tượng Mẹ hiền con nức nở

Lòng nghẹn ngào trong nhịp thở buốt tâm tư

Nói gì đây trong giây phút giả từ

Xin nguyện nhớ một chữ “Như” trong kiếp sống.

Trên đường về khách sạn, đoàn ghé lại nhà hàng ăn cơm tối, sau đó, trở về khách sạn Giang Nam Xuân Đại Tửu Điếm để nghỉ.