A Hàm Tuyển Chú - Giới Thiệu - Dịch - Chú Giải

KINH NHỚ RÕ HÀNH SỬ VỀ THÂN

Ngài Tam Tạng Cù Đàm Tăng Già Đề Bà dịch từ Phạn sang Hán vào đời Tấn

Tỷ khưu Thích Thái Hoà dịch từ Hán sang Việt

Tôi nghe như vậy:

Một thời đức Phật du hóa tại nước Ương Kỳ (Aṅga), cùng với chúng Tỷ khưu đều đi đến trú xứ A Hòa Na - Kiền Ni (Avanti).

Bấy giờ, đêm đã qua, trời sáng, đức Thế Tôn đắp y, ôm bát vào A Hòa Na để đi khất thực.

Sau khi dùng trưa xong, ngài thu xếp y bát, rửa tay chân, lấy tọa cụ vắt lên vai đi đến một khu rừng, vào trong khu rừng ấy rồi, đến một gốc cây, trải tọa cụ ra và ngồi với tư thế kiết già.

Lúc bấy giờ, sau khi dùng trưa xong, nhiều Tỷ khưu trong chúng, ngồi tụ tập trong giảng đường, cùng nhau thảo luận về việc như thế này:

“Hỡi chư hiền! Thật tuyệt vời thay! Thật phi thường thay! Đức Thế Tôn với sự hiểu biết cùng tột, quán chiếu cùng tột, tu tập cùng tột, phòng hộ và chuyển hóa cùng tột, thực hành thiện viên mãn, ở trong tâm chuyên nhất, Ngài đã phân biệt và công bố rộng rãi, sự tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Đức Phật dạy rằng, nhớ rõ hành sử về thân, có kết quả lớn, có được con mắt, chính là con mắt thấy rõ nghĩa lý đệ nhất”.(2).

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ chỗ ngồi yên lặng, bằng thiên nhĩ thanh tịnh siêu việt của loài người, Ngài nghe các vị Tỷ khưu sau bữa ăn trưa, tụ tập ngồi tại giảng đường, cùng thảo luận việc như thế này:

“Hỡi chư hiền! Thật tuyệt vời làm sao! Thật kỳ diệu làm sao! Đức Thế Tôn với sự hiểu biết cùng tột, quán chiếu cùng tột, thực nghiệm cùng tột, phòng hộ và chuyển hóa cùng tột, thực hành thiện, viên mãn thiện, ở trong tâm chuyên nhất, Ngài đã phân biệt và công bố rộng rãi, sự tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Đức Phật đã dạy rằng: Nhớ rõ hành sử về thân có kết quả lớn, có được con mắt chính là con mắt thấy rõ lý nghĩa đệ nhất”.

Sau khi đức Thế Tôn nghe xong lời ấy, vào lúc quá trưa, Ngài từ chỗ ngồi yên lặng đứng dậy, đi đến giảng đường, ngồi nơi tòa đã trải sẵn, trước chúng Tỷ khưu.

Bấy giờ đức Thế Tôn hỏi chúng Tỷ khưu rằng:

“Các thầy hướng đến cùng nhau bàn luận việc gì? Do việc gì mà tập hợp ngồi tại giảng đường?”.

Bấy giờ các Tỷ khưu bạch rằng:

Bạch đức Thế Tôn! Chúng con là các Tỷ khưu sau buổi ăn trưa, tập hợp ngồi tại giảng đường,cùng nhau thảo luận về việc như thế này:

“Hỡi chư hiền! Thật tuyệt vời làm sao! Thật kỳ diệu làm sao! Đức Thế Tôn với sự hiểu biết cùng tột, quán chiếu cùng tột, thực nghiệm cùng tột, phòng hộ và chuyển hóa cùng tột, thực hành thiện, viên mãn thiện, ở trong tâm chuyên nhất, ngài đã phân biệt và công bố rộng rãi, sự tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Đức Phật đã dạy rằng: nhớ rõ hành sử về thân có kết quả lớn, có được con mắt chính là con mắt thấy rõ lý nghĩa đệ nhất”.

Bạch Thế Tôn! chúng con hướng đến cùng nhau luận bàn việc như thế này, vì việc này mà tụ tập ngồi tại giảng đường.

Đức Thế Tôn lại hỏi các thầy Tỷ khưu rằng:

Tôi đã nói như thế nào sự tu tập nhớ rõ hành sử về thân, về phân biệt và công bố rộng rãi, về đạt được kết quả to lớn?

Lúc ấy, các Tỷ khưu thưa:

Bạch Thế Tôn! Thế Tôn là căn bản của pháp; Thế Tôn là vua của pháp; pháp do Thế Tôn, kính mong Ngài giảng thuyết. Chúng con nghe xong, đạt được nghĩa lý rộng rãi.

Đức Phật liền dạy:

Hỡi quý vị hãy lắng nghe, suy nghĩ và ghi nhớ một cách thông minh. Tôi sẽ phân biệt nghĩa lý ấy cho quý vị.

Lúc ấy các thầy Tỷ khưu vâng lãnh lời dạy và lắng nghe.

Đức Phật hỏi:

Thế nào là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân?

Tỷ khưu đi thì biết đi, đứng thì biết đứng, ngồi thì biết ngồi, nằm thì biết nằm, ngủ thì biết ngủ, thức thì biết thức, ngủ thức đều biết ngủ thức. Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ đúng là như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình, tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm định, được định tâm rồi, biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu biết chính xác khi đi vào, đi ra, phân biệt rõ ràng, lúc co, lúc duỗi, khi cúi, khi ngước, chững chạc dung nghi, khoác y tăng-già-lê và các y ngay thẳng, ôm bát chỉnh tề, đi, đứng, nằm, ngồi, ngủ, thức, nói năng, im lặng đều chính xác. Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng là như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu hành, đoạn trừ phiền não ở nơi tâm mà được an định, được tâm định rồi, biết rõ nó đúng như là. Ấy là Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu khi niệm ác bất thiện sinh khởi, liền dùng niệm thiện, pháp thiện để ngưng chỉ, chuyển hóa và đoạn diệt.

Ví như thầy trò thợ mộc, cả hai kéo thẳng dây mực búng lên thân cây, sau đó dùng búa bén để đẽo cho thẳng.

Tỷ khưu cũng như vậy, khi niệm ác, bất thiện sinh khởi, liền dùng niệm thiện, pháp thiện, để ngưng chỉ, chuyển hóa và đoạn diệt.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ, nó đúng là như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm, mà được tâm định, được tâm định rồi, biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu hai hàm răng ngậm khít lại, lưỡi uốn lên nóc họng, dùng tâm ý đối trị tâm ý, để ngưng chỉ, trị liệu và đoạn diệt.

Ví như hai lực sĩ bắt một người yếu, trói lại và mang đi một nơi tự do đánh đập.

Tỷ khưu cũng như vậy, ngậm khít hai hàm răng, lưỡi uốn lên nóc họng. Dùng tâm ý trị liệu tâm ý, để ngưng chỉ chuyển hóa và đoạn diệt.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, biết nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ phiền não ở nơi tâm, mà được tâm an định, được tâm an định rồi, biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu nhớ rõ hơi thở vào, nhớ rõ hơi thở ra, liền biết mình đang nhớ rõ hơi thở vào, hơi thở ra. Thở vào dài, liền biết mình đang thở vào dài. Thở ra dài, liền biết rõ mình đang thở ra dài. Thở vào ngắn, liền biết rõ mình đang thở vào ngắn. Thở ra ngắn, liền biết rõ mình đang thở ra ngắn. Tập thở vào toàn thân, tập thở ra toàn thân. Tập thở vào thân hành ngưng lắng, tập thở ra khẩu hành ngưng lắng.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm, mà được tâm an định, được tâm an định rồi liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu có hỷ và lạc do ly dục sinh ra, tẩm thấu, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp nơi thân. Ở nơi thân này không có chỗ nào là không có hỷ và lạc do ly dục sinh ra.

Ví như người thợ tắm, bỏ viên bột tắm vào chậu, đánh nước thấm, sung mãn cùng khắp viên bột tắm, không có chỗ nào là không thấm chất nước.

Tỷ khưu cũng vậy, có hỷ và lạc do ly dục sinh ra, tẩm thấu, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp nơi thân, ở trong thân thể này không có chỗ nào là không có hỷ và lạc do ly dục sanh ra.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm, mà được tâm an định, được tâm an định rồi liền biết nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là Tỷ khưu có hỷ và lạc do thiền định sinh ra tẩm thấu, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp nơi thân, ở nơi thân này, không có chỗ nào là không có hỷ và lạc do thiền định sinh ra.

Ví như nước suối trên núi, rất sạch, rất trong, sung mãn tràn đầy, nước từ bốn phương chảy đến, hòa nhập tự nhiên, nước từ đáy suối phun lên tự nhiên, đầy chảy ra ngoài, thấm ướt núi rừng, sung mãn cùng khắp, không đâu là không có nước.

Tỷ khưu cũng như vậy, có hỷ và lạc do thiền định sinh ra, đã tẩm thấu, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp nơi thân, ở nơi thân này không có chỗ nào là không có hỷ và lạc do thiền định sinh ra.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm, mà được tâm định, được tâm định rồi liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu có lạc không do hỷ sinh ra, tẩm thấu, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp nơi thân, ở trong thân này không có chỗ nào là không có lạc, do ly hỷ mà sanh ra.

Ví như, các loại hoa sen xanh, hồng, đỏ, trắng sinh ra từ nước, lớn lên từ nước, ở dưới đáy nước, rễ, cành, hoa, lá của những hoa sen thảy đều tẩm ướt, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp, không có chỗ nào là không có nước.

Tỷ khưu cũng vậy, có lạc sinh ra không còn hỷ, tẩm thấu, thấm nhuần, sung mãn cùng khắp nơi thân, ở trong thân này không có chỗ nào là không có lạc, do không còn hỷ mà sinh ra.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm an định, được tâm định rồi liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu ở trong thân này dùng tâm thanh tịnh, với ý giải thành tựu, bao trùm cùng khắp, ở trong thân này không có chỗ nào là không cùng khắp với tâm thanh tịnh.

Ví như một người trùm chiếc áo dài bảy hoặc tám khuỷu tay, từ đầu đến chân, ở thân thể này, không có chỗ nào là không che kín.

Tỷ khưu cũng như vậy, ở trong thân này dùng tâm thanh tịnh, với ý giải thành tựu, bao trùm cùng khắp, ở trong thân này không có chỗ nào là không cùng khắp với tâm thanh tịnh.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm an định, được tâm định rồi liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là Tỷ khưu nhớ tưởng đến sự minh triệt của tuệ, cảm nhận rõ ràng, duy trì rõ ràng, ghi nhớ rõ ràng bởi ý(3), trước như vậy, sau cũng như vậy. Sau như vậy, trước cũng như vậy. Ngày như vậy, đêm cũng như vậy. Đêm như vậy, ngày cũng như vậy. Dưới như vậy, trên cũng như vậy. Trên như vậy, dưới cũng như vậy. Như vậy là tâm không điên đảo, không bị trói buộc. Tu tập minh triệt, rốt cuộc tâm không bị che lấp bởi ám chướng.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm an định, được tâm định rồi liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu quán chiếu hình tướng, cảm nhận rõ ràng, duy trì rõ ràng, ghi nhớ rõ ràng bởi ý.

Ví như có người ngồi quán sát người nằm, người nằm quán sát người ngồi.

Tỷ khưu cũng như vậy, quán sát hình tướng, cảm nhận rõ ràng, duy trì rõ ràng, ghi nhớ rõ ràng bởi ý.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm định, được tâm định rồi liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân, là vị Tỷ khưu tùy thân này, theo tính tốt, xấu. Quán sát từ đầu đến chân, thấy rõ đầy dẫy sự bất tịnh.

Nghĩa là ở trong thân này có lông, tóc, móng, răng, da dày, da non, da mỏng, da ngoài, thịt, gân, xương, tim, thận, gan, phổi, ruột già, ruột non, lá lách, dạ dày, phẩn, não và não bộ, nước mắt, mồ hôi, nước mũi, nước miếng, mũ, máu, mỡ, tuỷ, đàm, dãi, nước tiểu...

Ví như cái bồn chứa đủ hạt giống, người có mắt sáng chắc chắn là thấy rõ ràng, nghĩa là các loại thóc, lúa, loại hạt lớn, loại hạt nhỏ, đậu gai lớn nhỏ, có rau, hạt cải.

Tỷ khưu cũng như vậy, tùy thân thể này, theo tính tốt, xấu. Quán sát từ đầu đến chân, thấy rõ hết thảy đều là những loại bất tịnh.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm an định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân, là vị Tỷ khưu quán sát các giới vức ở trên thân. Trong thân ta đây gồm có, giới vức thuộc đất, giới vức thuộc nước, giới vức thuộc hỏa, giới vức thuộc phong, giới vức thuộc không, giới vức thuộc thức.

Ví như đồ tể giết trâu, lột da phơi bày trên đất, phân làm sáu phần.

Tỷ khưu cũng như vậy, quán sát các giới vức ở trên thân.

Trong thân ta đây gồm có, giới vức thuộc đất, thuộc nước, thuộc hỏa, thuộc phong, thuộc không, thuộc thức.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu quán sát nơi tử thi kia, hoặc một, hai ngày, cho đến sáu, bảy ngày bị diều quạ mổ, bị sài lang ăn, hoặc hỏa thiêu hay chôn cất đều bị tan rã, hư mục.

Thấy như vậy rồi, liền tự so sánh, nay thân này của ta cũng lại như vậy, cũng có điều này, không thể vượt khỏi.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm an định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu đã từng thấy hài cốt ở nơi nghĩa địa, sắc xanh mục nát, xương ăn còn thừa phơi trên đất.

Thấy như vậy rồi, liền tự so sánh, nay thân này của ta cũng lại như vậy, cũng có điều này, không thể vượt khỏi.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân, là vị Tỷ khưu đã từng thấy nơi nghĩa địa, da, thịt, máu rã rời, chỉ còn gân cốt nối liền.

Thấy như vậy rồi, liền tự so sánh, nay thân này của ta cũng lại như vậy, cũng có điều này, không thể vượt khỏi.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm, mà được tâm định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu đa từng thấy nơi nghĩa địa, từng đốt xương rời, tản mác mọi nơi, xương chân, xương đùi, xương đầu gối, xương bắp vế, xương sống, xương vai, xương cổ, xương sọ, mỗi thứ mỗi nơi.

Thấy như vậy rồi, liền tự so sánh, nay thân này của ta cũng lại như vậy, cũng có điều này, không thể vượt khỏi.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm an định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là vị Tỷ khưu đã từng thấy nơi nghĩa địa, xương trắng như màu vỏ ốc, xanh như màu chim bồ câu, đỏ như màu máu, mục nát, bể vụn.

Thấy như vậy rồi, liền tự so sánh, nay thân này của ta cũng lại như vậy, cũng có điều này, không thể vượt khỏi.

Như vậy, Tỷ khưu tùy sự hành sử của thân như thế nào, liền biết rõ nó đúng như thế ấy.

Nếu như vậy, thì vị Tỷ khưu ở một mình tại nơi xa vắng, tâm không phóng dật, tinh cần tu tập, đoạn trừ các phiền não ở nơi tâm mà được tâm định, được tâm định rồi, liền biết rõ nó đúng như là. Ấy là vị Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân.

Nếu có vị nào tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy, công bố rộng rãi như vậy, thì hết thảy thiện pháp ở trong vị ấy, nghĩa là pháp thuộc phẩm chất của đạo.(4).

Nếu vị Tỷ khưu có tâm ý, hiểu rõ cùng khắp, ví như biển lớn, hết thảy các sông ngòi đều đổ vào trong biển lớn ấy.

Nếu có vị nào tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy, công bố rộng rãi như vậy, thì hết thảy thiện pháp ở trong vị ấy, nghĩa là pháp thuộc phẩm chất của đạo.

Nếu có sa-môn, phạm chí nào không thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm ý bé nhỏ, thì có thể thuận tiện cho ma ba tuần(5) theo dõi, kiếm tìm đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn(6), phạm chí(7) ấy, rỗng trống, không có nhớ rõ hành sử về thân.

Ví như chiếc bình, trống rỗng ở bên trong, không chứa nước đặt ngay thẳng trên đất, nếu có người đem nước đến đổ vào trong bình, thì Tỷ khưu nghĩ sao? Như vậy, bình ấy có chứa nước được không?

Tỷ khưu đáp rằng: Bạch Thế Tôn, bình kia chứa được. Vì sao? Vì bình ấy trống không, không có nước, đặt ngay thẳng trên đất, do đó nó chứa nước được.

Cũng như vậy, nếu sa-môn, phạm chí nào không thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm ý bé nhỏ(8) thì có thể thuận tiện cho ma ba tuần theo dõi, tìm kiếm đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy trống rỗng, không nhớ rõ hành sử về thân.

Nếu có sa-môn, phạm chí nào, thiết lập chân chánh nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm vô lượng(9), thì không thể thuận tiện cho sự theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy, không trống rỗng, có nhớ rõ hành sử về thân.

Ví như, chiếc bình bên trong có chứa đầy nước, đặt vững vàng ở trên mặt đất, nếu có người đem nước đổ vào trong bình, thì ý Tỷ khưu nghĩ như thế nào? Như vậy, chiếc bình ấy có nhận thêm nước nữa không?

Tỷ khưu đáp rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Không thể nhận thêm. Vì sao? Vì bình kia đầy nước đặt trên đất vững vàng, do đó, không còn nhận thêm.

Cũng như vậy, nếu có sa-môn, phạm chí nào có sự thiết lập chân chính nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm vô lượng, thì không thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy, không trống rỗng, có sự nhớ rõ hành sử về thân.

Nếu có sa-môn, phạm chí nào, không thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm nhỏ bé, thì có thể thuận tiện cho ma ba tuần theo dõi, kiếm tìm đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy, trống rỗng, không nhớ rõ hành sử về thân.

Ví như lực sĩ, bưng tảng đá lớn, nặng vứt xuống bùn lầy, ý Tỷ khưu nghĩ như thế nào, tảng đá có bị lún trong bùn lầy chăng?

Tỷ khưu đáp rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Tảng đá bị lún vào trong bùn lầy. Vì sao? Vì đá nặng mà bùn lầy mềm, do đó đá lún.

Cũng như vậy, nếu có sa-môn, phạm chí nào không thiết lập chân chính sự nhớ rõ ràng hành sử về thân, du hành với tâm bé nhỏ, thì có thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy, trống rỗng, không nhớ rõ hành sử về thân.

Nếu có sa-môn, phạm chí nào, thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm vô lượng, thì không thể thuận tiện cho việc theo dõi, tìm kiếm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí kia không trống rỗng, có sự nhớ rõ hành sử về thân.

Ví như lực sĩ, cầm trái cầu nhẹ bằng lông ném vào cánh cửa đóng kín, ý vị Tỷ khưu nghĩ như thế nào? Cánh cửa có bị đẩy vào chăng?

Tỷ khưu đáp rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Không! Không thể đẩy vào được. Vì sao? Vì trái cầu lông nhẹ, mà cánh cửa đóng vững chắc thì làm sao mà đẩy vào được.

Cũng như vậy, nếu có sa-môn, phạm chí nào, thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm vô lượng, thì không thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy, không trống rỗng, có sự nhớ rõ hành sử về thân.

Nếu có sa-môn, phạm chí nào, không thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm bé nhỏ, thì có thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí kia trống rỗng, không nhớ rõ hành sử về thân.

Ví như người tìm lửa, lấy củi khô làm mẫu, dùng dùi khô mà xát vào nhau, ý Tỷ khưu nghĩ như thế nào, người kia làm như vậy có lấy được lửa không?

Tỷ khưu đáp rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Người kia lấy được lửa. Vì sao? Vì người kia lấy dùi khô mà xát vào nhau, do đó lấy được lửa.

Cũng như vậy, nếu có sa-môn, phạm chí nào, không thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm bé nhỏ, thì có thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí kia trống rỗng, không nhớ rõ hành sử về thân.

Nếu có sa-môn, phạm chí nào, thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm vô lượng, thì không thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí ấy không trống rỗng, có nhớ rõ hành sử về thân.

Ví như người tìm lửa, dùng củi ướt làm mẫu, lấy dùi ướt mà xát vào nhau, ý Tỷ khưu nghĩ như thế nào? Người kia làm như vậy, có lấy được lửa chăng?

Tỷ khưu trả lời: Bạch Đức Thế Tôn! Không thể! Vì sao?

Vì dùng dùi ướt mà sát vào nơi củi ướt, do đó không thể có lửa được.

Cũng như vậy, nếu có sa-môn, phạm chí nào thiết lập chân chính sự nhớ rõ hành sử về thân, du hành với tâm vô lượng, thì không thể thuận tiện cho việc theo dõi, kiếm tìm của ma ba tuần đối với vị ấy.

Vì sao? Vì sa-môn, phạm chí kia không trống rỗng, có nhớ rõ hành sử về thân.

Tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy, công bố rộng rãi như vậy, nên biết rằng, có mười tám thứ công đức.

Những gì là mười tám?

Tỷ khưu có thể nhẫn nại sự đói, khát, lạnh, nóng, muỗi mòng, ruồi, rệp, mặt trời và gió máy áp bức, hoặc có thể kham nhẫn đối với lời nói thô ác, gậy gộc đánh đập; hoặc tâm bị bệnh tật đau đớn hết sức, những điều không vui, đưa đến chết điếng(10)... đều có thể kham nhẫn.

Đây là đức tính thứ nhất, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu kham nhẫn đối với điều không vui thích. Nếu những điều không vui thích khởi lên, thì được tâm nhiếp phục.(11)

Đây là đức tính thứ hai do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu kham nhẫn đối với những điều khiếp đảm sợ hãi, nếu những điều khiếp đảm khởi lên, thì sẽ được tâm nhiếp phục.

Đây là đức tính thứ ba, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu sinh khởi ba ác niệm gồm: niệm tham, niệm sân, niệm não hại. Nếu ba ác niệm sinh khởi, thì tâm liền nhiếp phục.

Đây là đức tính thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu ly dục, ly ác, ly các pháp bất thiện, cho đến ý thành tựu, chứng đắc tứ thiền.

Đây là đức tính thứ tám, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu đoạn hết tam kiết sử, chứng đắc Tu-đàhoàn, không còn rơi vào ác pháp, nhất định thẳng hướng đến chánh giác, còn thọ sanh tối đa là bảy lần, sau bảy lần qua lại trong cõi trời, cõi người, chứng kiến được biên cương của sự khổ.(12)

Đây là đức tính thứ chín, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu đoạn hết ba kiết sử, còn tham, sân, si nhẹ bớt, chỉ còn một lần qua lại ở cõi trời, cõi người, sau một lần qua lại xong, chứng được biên cương của sự khổ.(13)

Đây là đức tính thứ mười, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu năm hạ phần kiết sử dứt sạch, sống ở trong cõi trời, cõi người chứng Niết bàn, đắc pháp không thoái chuyển, không trở lại đời này.(14)

Đây là đức tính thứ mười một, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu nếu có an ủy, giải thoát, xả ly sắc giới, đạt vô sắc giới, với thiền định giống như vậy, tùy ý thành tựu, thân tác chứng, dùng trí tuệ quán chiếu biết rõ các lậu hoặc và đoạn trừ các lậu.(15)

Đây là đức tính thứ mười hai, mười ba, mười bốn, mười lăm, mười sáu, mười bảy do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Lại nữa, Tỷ khưu chứng đắc như ý túc, thiên nhĩ, tha tâm trí, túc mạng trí, sanh tử trí(16) các lậu hoặc đã sạch, chứng đắc vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, tùy ý thành tựu, tự mình biết rõ, tự mình giác liễu, tự mình thực hành và chứng nghiệm ở ngay trong pháp hiện tại: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, điều đáng làm đã làm, đời sau không tiếp tục nghiệp hữu”, biết rõ nó đúng là như vậy.(17)

Đây là đức tính thứ mười tám, do tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy và công bố rộng rãi như vậy.

Tu tập nhớ rõ hành sử về thân như vậy, công bố rộng rãi như vậy, thì nên biết có mười tám công đức này.

Đức Phật đã nói như vậy, các Tỷ khưu kia sau khi đã nghe đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

CHÚ GIẢI

I. TỔNG LUẬN

Thiền, ý nghĩa đích thực của nó, là thấy rõ những gì đang xảy ra trên thân, tâm và làm ngưng lắng hết thảy mọi vọng tưởng nơi tâm, để cho thân cũng như ngữ không còn bị điều động bởi những thế lực vọng tưởng ấy và khiến cho thân tâm hoàn toàn an tịnh.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ thân thể và làm chủ mọi động tác của mình một cách có ý thức và đưa ý thức đi kèm với mọi động tác ấy, khiến thấy rõ mọi động tác ấy, nó đúng như nó.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ và theo dõi mọi cảm thọ đang diễn ra trên thân và tâm, và là người có ý thức rõ ràng, chính xác về những gì đang xảy ra trên thân và tâm do các cảm thọ ấy đem lại.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ tâm mình, tập làm cho tâm mình ngưng lắng hết thảy vọng tưởng, hết thảy chấp thủ về tham ái, về giận dữ, về ngu muội, về kiêu mạn, về nghi hoặc và tà kiến.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ bản thân mình là một tập hợp gồm có sắc và tâm, hay gồm có các yếu tố vật lý và tâm lý.

Trong các yếu tố vật lý và tâm lý ấy, không có yếu tố nào được mệnh danh là ngã. Chúng hiện hữu trong sự tương quan và tương sinh, sắc ấy là tâm, tâm ấy là sắc, sắc có mặt trong tâm và tâm có mặt trong sắc, hết thảy chúng hữu tình từ dục giới đến sắc giới đều là như vậy cả.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ bản thân là một tập hợp của sắc và tâm, chúng hoàn toàn không có tự tính thực hữu, nên tâm của vị ấy ngưng lắng mọi vọng tưởng về ngã.

Người tu tập thiền không những là người tập thấy rõ thân mình là một tập hợp giữa tâm và vật, giữa tâm pháp và sắc pháp, mà còn thấy rõ vạn pháp, không có pháp nào hiện hữu đơn điệu, trong một pháp liên hệ đến vạn pháp, trong vạn pháp liên hệ đến một pháp, vạn pháp đang có mặt trong một pháp và trong một pháp có mặt hết thảy vạn pháp.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ, trong đất có các cực vi, trong các cực vi có nước, có lửa, có không khí và ngược lại.

Người tu tập thiền là người tập thấy rõ bàn tay, thấy trong bàn tay là một tập hợp của các cực vi, của hơi ấm, của thể lỏng, của không khí, của không gian, của thời gian và của tâm thức. Và tập nhìn rõ hết thảy các yếu tố trong thân thể cũng đều như vậy.

Người tu tập thiền là người tập nhìn thấy rõ bông hoa là một tập hợp của âm dương, của mặt trời và mặt trăng, của đất, của nước, của hơi ấm, của không khí, của chủng tử chính nó, của hết thảy mọi thời gian và không gian.

Người tu tập thiền do thấy rõ bản thân của vạn pháp là như vậy, nên tâm chấp thủ pháp không còn tác khởi, tâm vọng tưởng về tính thực hữu của một pháp hoàn toàn vắng lặng.

Ở nơi tâm của người thiền tập, đã vắng lặng hoàn toàn các vọng tưởng về tính thực hữu của ngã và pháp. Nghĩa là không còn bị “ngã” và “pháp” làm chướng ngại, thì đối với tất cả thiền định, không có loại thiền định nào mà vị ấy không thành tựu, đối với tuệ quán không có loại tuệ quán nào mà vị ấy không minh triệt, vị ấy tự tại đối với năm uẩn, mười hai xứ, mười tám giới. Và hết thảy phép lạ đều tùy thuận theo tâm ý của vị ấy. Vị ấy có thể làm lữ khách rong chơi giữa đôi bờ sinh tử, hay đi gió về mây, hoặc đưa tay đùa chạm mặt trăng, mặt trời, hoặc ngụm một ngụm là sạch hết nước cả bốn đại dương, cất một bước là chuyển động hết thảy sơn hà, đại địa, hay hét một tiếng là rợn lạnh cả hư vô.

Thiền không phải là lý thuyết mà là thực nghiệm, không phải là dự tưởng mà là hiện thực, không phải để rao giảng mà lặng lẽ hành trì, nên thiền là con đường tự tri, tự chứng, tự giác liễu.

Người hành trì thiền là sống đời sống của thiền, không phải là người cố chấp hay phá chấp. Vì giữa đời này có cái gì kiên cố đâu mà cố chấp, và chẳng có cái gì kiên cố đâu mà phá chấp. Nên, cố chấp và phá chấp là hai hành động vô nghĩa đối với Phật giáo đã đành, mà còn hoàn toàn vô nghĩa đối với đời sống của thiền.

Người hành trì thiền, không phải là người cố chấp hay phá chấp, mà là người có cách nhìn cách ứng xử sinh động, để thấy rõ tự thân của những gì đang diễn ra trong đời sống của chính họ và chung quanh họ.

Thiền là vậy, nên thiền là thực tiễn, sinh động và sâu lắng. Thiền từ chối hết thảy mọi định nghĩa bắt chụp lên nó, vì sao? Vì nghĩa đã định là nghĩa chết, mà thiền không phải là chết, thiền là có ý thức rõ về sự sống để mà sống, sống với những gì không còn lo âu và sợ hãi, sống thanh thản, vững vàng như bước đi của voi chúa xông trận.

Thiền là vậy, nên thiền không còn hạn chế bởi không gian và thời gian. Đời sống của thiền giản dị không còn phương sở. Mọi ý niệm về phương sở không thể bắt chụp lên đời sống của thiền, nếu thiền bị bắt chụp để nhốt vào phương sở, thì thiền đó là thiền chết và trở nên phiền toái sương mù.

Trong tất cả mọi sự trung thành đối với đời sống của thiền, không có sự trung thành nào hơn là chánh niệm, và trong tất cả mọi sự phản bội, không có gì hơn là thất niệm, là vọng niệm, là hướng ngoại tìm cầu.

Trong tất cả mọi sự kính ngưỡng đối với đời sống của thiền, không có sự kính ngưỡng nào hơn là các thiền phái, và trong tất cả mọi sự xúc phạm, thì cũng không ai khác hơn là chính các thiền phái.

Vì sao? Vì đã là đời sống của thiền, thì không có phái, không có môn, hễ có môn có phái là không phải thiền, không phải là đời sống đích thực của thiền.

Trong kinh “Nhớ rõ hành sử về thân”, những gì cần thiết để tu tập về thiền và để sống thiền, đức Phật đã dạy rõ, và ngài đã dạy rõ hơn thế nào là nhớ rõ hành sử về thân, thế nào là công bố rộng rãi sự tu tập hành sử về thân, và các công đức do tu tập hành sử về thân đưa lại.

Do đó, kinh này là kinh căn bản của sự tu tập thiền, của đời sống thiền, và căn bản của thiền tập là ở đây, mà tự thân của kinh không hề bị mắc kẹt bởi một trường phái nào trong Phật giáo hay một phái nào của thiền.

Thực tập theo kinh này, là thực tập để thấy rõ những gì đang diễn ra trên thân tâm của chính mình, và làm ngưng lắng những gì cần phải ngưng lắng ấy, để tâm trở về với sự an tịnh, thuần nhất, vô nhiễm và hoàn toàn trong sáng.

II. GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ

1. Theo Hán bản thì đề kinh là “Niệm Thân Kinh”

Theo Pāli bản, thì đề kinh là “Kāyagatāsatisuttam”.

Từ ngữ Kāya là thân; gatā là đi, sự đi bao gồm cả bốn động tác liên hệ đến thân thể như đi, đứng, nằm, ngồi.

Chữ gatā, trong kinh này sử dụng không phải chỉ để diễn tả sự đi của thân, mà dùng để diễn tả bất cứ một chuyển động nào liên hệ đến thân. Do đó, từ ngữ này tôi dịch là “hành sử”.

Từ sati, tương đương với Phạn là Smrti. Thuật ngữ này có nhiều nghĩa như sau: nhớ, nhận ra; hiểu biết; chú tâm; tỉnh giác, tỉnh táo; tính minh bạch; tính rõ ràng; tự biết rõ mình; có ý thức về bản thân mình... Từ ngữ này có quá nhiều nghĩa, nên tôi đã căn cứ vào ý của kinh mà tạm dịch sati nghĩa là “nhớ rõ”.

Vậy, Kāyagatāsatisuttam là kinh nhớ rõ hành sử về thân.

Nhà học giả Rhysdavids người Anh dịch Kāyagatāsati là “Intenteness of mind on the body”, nghĩa là sự chú ý của tâm ở trên thân thể.

Nhà học giả này còn dịch Kāyagatāsati là “Realization of the impermanency of all things”, nghĩa là cách nhận rõ sự vô thường của vạn pháp.

Tuy nhiên, Kāyagatāsati dù có dịch và diễn tả bằng cách nào đi nữa, thì vẫn không lột hết được ý nghĩa đích thực của nó.

Do đó, ngài Samghadeva chỉ dịch Kāyagatāsati là “Niệm thân”. Từ ngữ Niệm ở đây, bao gồm cả gatā và sati vậy.

2. Đức Phật dạy rằng: nhớ rõ hành sử về thân, có kết quả lớn, có được con mắt, chính là con mắt thấy rõ lý nghĩa đệ nhất

Hán: “Phật thuyết niệm thân hữu đại quả báo, đắc nhãn hữu mục, kiến đệ nhất nghĩa”.

Thấy rõ lý nghĩa đệ nhất là thấy gì? Đó là thấy rõ nghĩa lý chân thật, sâu thẳm và rốt ráo của đạo, đó là Diệt thánh đế. Lý nghĩa này không thể vọng bàn, mà chỉ có bậc thánh trí, tự tri, tự giác liễu và tự chứng nghiệm.

Đoạn kinh này trong Pāli, bản hiện có, hoàn toàn khác với bản Hán.

Pāli: “Yāvanc'idam tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammā sambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulikatā mahāpphalā vuttā mahānisamsāti”.

Nghĩa là: “Nhớ rõ hành sử về thân như thế này, được đức Thế Tôn, bậc trí giả, bậc kiến giả, bậc A-la-hán với toàn giác đã trình bày, đã thực hiện đầy đủ, có kết quả lớn và đã có lời tán dương vĩ đại”.

3. Lại nữa, Tỷ khưu tu tập nhớ rõ hành sử về thân là Tỷ khưu nhớ tưởng sự minh triệt của tuệ, cảm nhận rõ ràng, duy trì rõ ràng, ghi nhớ rõ ràng với ý

Hán: “Phục thứ Tỷ khưu tu tập niệm thân, Tỷ khưu giả, niệm quang minh tưởng, thiện thọ, thiện trì, thiện ý sở niệm”.

Đoạn kinh này, bản Pāli hiện có, văn mạch và ý nghĩa hoàn toàn khác bản Hán.

Pāli: “Yassa kassaci, bhikkhave, kāyagatāsati bhāvitā bahulikatā, antogadhā tassā kusalādhammā yekeci vijjābhāgiyā”.

Nghĩa là: “Hỡi Tỷ khưu! đối với những vị nào, đã phát triển, đã làm cho sung mãn sự nhớ rõ hành sử về thân, thì những thiện pháp của vị ấy cường thạnh ở bên trong, đều dẫn đến minh trí”.

Trong đây, từ Antogadhā có hai nghĩa: lý trí ở bên trong; sức mạnh của nó hoặc cường độ ở bên trong nó.

Ở đây, tôi chọn chữ “cường thạnh” để dịch.

Và từ ngữ Vijjābhāgiyā, có nghĩa là dẫn đến sự hiểu biết sáng suốt, thông minh.

Có thể từ “quang minh tưởng” trong bản Hán, ngài Tăng-giàđề-bà đã dịch từ chữ Vijjābhāgiyà này chăng?

Nếu đúng, thì tôi đã dịch “quang minh tưởng” là “tưởng nhớ đến sự minh triệt của tuệ”. Và như vậy, cũng tương hợp với nghĩa của Hán.

4. Pháp thuộc về phẩm chất của đạo

Hán: “Đạo phẩm pháp giả".

Pháp thuộc về phẩm chất của đạo, chính là thắng trí Nhờ thắng trí hành giả mới chứng ngộ, mới có khả năng đi vào và sống trong biển cả giác ngộ.

5. Ma ba tuần

Tiếng Phạn là Mārapapiyān, tên gọi chung của thiên ma. Ba tuần là biệt danh của ma vương.

Papiyān có nghĩa là ác, là loài do ác ý mà tựu thành ác pháp. Và cũng còn gọi là loài tội ác. Loài ma này không thích kẻ khác làm thiện, chỉ khuyến khích kẻ khác làm ác.

Lại nữa, đây là loài ma không thích người khác tu tập để thoát ly dục giới, nên nó hay khuấy nhiễu người tu tập.

Vậy, ma ba tuần có nghĩa là ác pháp.

6. Sa-môn

Phạn là 'sramana, phiên âm là sa-môn, tang-mô, sa-mônna; dịch là: tức, tức tâm, tịnh chí, phạp đạo, bần đạo, công lao, cần tức...

Vậy, sa-môn nghĩa là gì? Sa-môn là vị có tâm hồn ngưng lắng, yên tịnh, tinh cần ngày đêm tu tập nuôi dưỡng chí đạo.

Hiển nhiên, sa-môn là vị giàu có đạo hạnh, giàu có sự yên tịnh tâm hồn, sống đơn giản và nghèo nàn về vật chất.

Sa-môn, không nhất định là đệ tử Phật, mà kể hết thảy tu sĩ của bất cứ tôn giáo nào có hạnh như vậy, có chí như vậy, có đời sống như vậy đều có thể gọi là sa-môn cả.

7. Phạm chí

Tiếng Phạn là Brahmacārin. Nghĩa gốc của nó là người mong cầu pháp của Phạm thiên.

Đây là một trong bốn thời kỳ ở trong đời sống của một người Bà-la-môn giáo.

Tuy nhiên, từ ngữ này trong Phật học không mang ý nghĩa mong cầu pháp của Phạm thiên, mà nó mang ý nghĩa như sau:

Chẳng hạn, kinh Tăng Nhất A-hàm 41 giải thích phạm chí: “Phạm chí là người thanh tịnh, là người đã trừ bỏ hết thảy loạn tưởng”.

Trong Du Già Luận Ký 19, giải thích: “Phạm là tịch tịnh, là Niết bàn; chí là mong cầu ở nơi phạm ấy, do đó gọi là phạm chí”.

Nhưng ở trong Đại Trí Độ Luận 56, lại giải thích rằng: “Phạm chí là tên gọi của những người ngoại đạo xuất gia; hoặc là chỉ những người có vâng lãnh và ứng dụng pháp ấy”.

Còn ở trong kinh này thì phạm chí là chỉ cho những người tu tập, người đó không thích hợp với ma-ba- tuần là loại ma luôn luôn tìm cầu sự sơ hở tâm ý của người tu tập để nhiễu loạn.

8. Du hành với tâm ý bé nhỏ

Hán: “Du hành thiểu tâm giả”.

Người du hành với tâm ý bé nhỏ là gì?

Đó là người sống giữa cõi đời, hành sử với đời bằng những tâm ý nhỏ nhoi, bằng những tâm ý bám đầy bụi bặm của tham, của sân, của si, của kiêu mạn, của nghi hoặc, của tà kiến, của loạn tưởng...

9. Du hành với tâm ý vô lượng

Hán: “Du hành vô lượng tâm giả”.

Người du hành với tâm vô lượng là gì?

Đó là người sống giữa cõi đời, hành sử với đời bằng tâm vô lượng rộng lớn, ấy là tâm mang đầy chất liệu của từ, của bi, của hỷ và của xả.

Hễ người vào đời với tâm mang đầy những chất liệu này, thì không thể bị ma nhiếp phục mà thường có năng lượng nhiếp phục được ma.

Sức mạnh của đạo Phật hay người tu tập theo đạo Phật không phải là súng đạn, nhà tù, tiền bạc hay danh vọng mà là trí tuệ và từ bi.

Trí tuệ có sức mạnh tiêu diệt vô minh, tiêu diệt những hành động sai lầm và ngu muội trong cuộc sống và có khả năng tiêu diệt mọi dục vọng tầm thường.

Từ bi có sức mạnh hóa giải hận thù, hóa giải nội kết, đem lại sự đối thoại thông cảm và hiểu biết. Từ bi là sức mạnh bảo vệ đoàn kết, bảo vệ thống nhất và bảo vệ hòa bình.

Vậy, há trí tuệ và từ bi không phải là sức mạnh, thì cái gì là sức mạnh? Vũ lực ư? Bạo tàn ư? Độc tài ư? Không, vũ lực không phải là sức mạnh. Sống ở trên đời, kẻ nào sử dụng vũ lực là kẻ đó bất lực và hèn yếu, là kẻ ấy tham tàn và bạo động, kẻ ấy là quân phiệt và độc tài. Những kẻ ấy, hoàn toàn không có sức mạnh đích thực.

Sức mạnh đích thực, chính là trí tụê và từ bi. Với sức mạnh này, người ấy đi đến đâu và ở đâu là ở đó có phép lạ, có an lạc và hạnh phúc; người ấy đi đến đâu, thì ở đó có văn hóa và văn minh. Và ở đó có ma-ba- tuần chấp tay kính lễ.

10. Đưa đến chết điếng

Hán: “Chí mạng dục tuyệt”.

Dịch sát: Đến mạng sống muốn chấm dứt.

11. Nếu những điều không vui thích khởi lên thì được tâm nhiếp phục

Hán: “Nhược sanh bất lạc, tâm chung bất trước”.

Dịch sát: Nếu sinh khởi điều không vui, thì hoàn toàn không vướng mắc bởi tâm.

12. Hành giả do tu tập nhớ rõ hành sử về thân, mà đoạn sạch hết ba kiết sử, gồm thân kiến thủ (sakkāyadiṭṭhi), nghi hoặc (vicikicchā), giới cấm thủ (śīlabbata - paramasa)

Bởi đoạn trừ ba kiết sử này, nên hành giả có thể chứng Thánh quả Dự lưu hay Tu-đà-hoàn, mà tiếng Pāli gọi là Sotapannaphala.

Khi chứng được Thánh quả này rồi, hành giả thấy rõ biên cương sinh tử của đời mình là chỉ còn tái sanh vào dục giới bảy lần để tiếp tục tu tập, đoạn trừ các lậu hoặc và hiển nhiên, trong bảy lần tái sinh vào dục giới ấy, vĩnh viển không bao giờ bị đọa vào đời sống của các ác đạo, như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

Một vị đã tu tập chứng Thánh quả Dự lưu, vị ấy không bao giờ thoái thất niềm tin đối với Phật, Pháp, Tăng và Thánh giới.

13. Hành giả do tu tập nhớ rõ hành sử về thân, mà đoạn trừ sạch hết ba kiết sử là thân kiến thủ, nghi hoặc, giới cấm thủ, còn các kiết sử như tham dục, sân nhuế, si mê thì bị giảm dần

Bởi do đoạn trừ ba kiết sử này và làm giảm cường độ của tham, sân và si nên hành giả có thể chứng đắc Thánh quả Nhất lai hay Tư-đà-hoàn mà tiếng Pāli gọi là Sakadāgāmiphala.

Khi chứng được Thánh quả này rồi, hành giả thấy rõ biên cương sinh tử của đời mình là còn tái sinh ở dục giới chỉ một lần để tiếp tục tu tập, đoạn trừ các lậu hoặc còn lại. Và hiển nhiên, vị đó sẽ không bao giờ rơi vào đời sống của các loài ác đạo.

14. Hành giả tu tập nhớ rõ hành sử về thân mà đoạn trừ sạch năm kiết sử, gồm thân kiến, nghi hoặc, giới cấm thủ, tham dục và sân hận

Bởi do đoạn trừ sạch hết năm kiết sử này, nên hành giả tự biết mình hết đời này, không còn tái sinh vào dục giới nữa, mà an trú vào cõi trời Vô phiền (suddhavassa) thuộc sắc giới, để tiếp tục tu tập, nhằm đoạn trừ các hữu lậu và vô minh lậu.

Như vậy là hành giả chứng đắc Thánh quả Bất lai hay Ana-hàm, mà tiếng Pāli gọi là Anāgāmiphala.

15. Hành giả tu tập nhớ rõ hành sử về thân, đoạn sạch hết năm kiết sử, chứng Thánh quả A-na-hàm, tiếp tục tu tập Tứ thánh đế hiện quán, đoạn trừ hết sạch các lậu hoặc thuộc Sắc giới và Vô sắc giới, dẫn tâm hướng đến quả vị A-la-hán

Trong lúc tu tập đoạn trừ các lậu hoặc thuộc về sắc giới và vô sắc giới, hướng tâm đến quả vị A-la-hán, ở giai đoạn này hành giả thành tựu A-la-hán hướng.

16. Sanh tử trí

Trí biết rõ sanh tử, nghĩa là trí thấy rõ Tập đế và Khổ đế. Tức là trí biết rõ những tác nghiệp và cảnh giới thọ sanh tương ưng với những gì do tác nghiệp ấy.

17. Hành giả tu tập nhớ rõ hành sử về thân, đoạn sạch các lậu hoặc thuộc về dục giới, sắc giới và vô sắc giới, vượt ra khỏi dòng thác sanh tử, viên mãn về giới, viên mãn về định, viên mãn về tuệ, có được sự tịch tịnh tối thượng, thành tựu an lạc và Niết bàn ngay trong pháp hiện thế. Vị ấy tuyên bố:

“Sự tái sanh đã hết,

Thanh tịnh đã chứng thành,

Điều đáng làm đã làm,

Không còn tiếp nghiệp hữu”.

Khi tự mình biết rõ, biết chắc chắn với tâm giải thoát, với tuệ giải thoát, tùy ý thành tựu các minh và với trí tuệ biết rõ mọi nguyên nhân, tác duyên sanh tử, cũng như con đường chứng nghiệm để đoạn tận nó và đã đoạn tận. Hành giả đương nhiên chứng đắc A-la-hán quả, nghĩa là quả vị đã vượt ra ngoài sanh tử, sống đời sống không còn liên hệ đến nhân quả của sanh tử. Hành giả xứng đáng làm mẫu mực, mô phạm cho chư thiên và loài người, và đương nhiên hành giả xứng đáng để cho chư thiên và loài người cung kính cúng dường.

III. NỘI DUNG CỦA KINH

Kinh Nhớ Rõ Hành Sử Về Thân này nằm ở trong Trung Bộ Nikāya của kinh Nam truyền và ở trong Trung A-hàm của kinh tạng Bắc truyền. Nội dung của kinh gồm có ba phần.

A. Tự phần

Duyên khởi đức Phật nói kinh này là do sau bữa ăn trưa xong, các thầy Tỷ khưu không nghỉ trưa, mà tập hợp nhau lại, tại giảng đường để cùng nhau luận pháp.

Pháp mà các thầy Tỷ khưu đang luận bàn là pháp nhớ rõ hành sử về thân, cũng như sự hành trì rộng rãi đối với pháp ấy và kết quả tốt đẹp do sự hành trì ấy đem lại.

Chính đây là duyên khởi để đức Phật nói rộng rãi về kinh này.

Tự phần của kinh này là kể từ “Tôi nghe như vậy” cho đến “…Ngồi nơi tòa trải sẵn trước chúng Tỷ khưu”.

Trong tự phần này, kinh đã nêu ra các dự kiện để làm chứng cứ cho sự thành tựu một bản kinh do đức Phật nói, gồm:

1. Thời gian: sau bữa ăn trưa, nghĩa là trời đã thuộc về chiều.

2. Không gian: nước Ương Kỳ, tại giảng đường thuộc trú xứ An-Hoà-Na-Kiền-Ni.

3. Chủ : là đức Phật.

4. Pháp : nhớ rõ hành sử về thân.

5. Thính giả: chúng Tỷ khưu.

B. Chánh tông phần

Phần chánh tông của kinh này từ: “Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi các Tỷ khưu rằng” cho đến “…Nên biết có mười tám thư công đức này”.

Nội dung của phần chánh tông có những điểm như sau:

1. Hỏi lý do

Đức Phật hỏi các thầy Tỷ khưu về lý do tụ tập và lý do luận bàn.

2. Trả lời lý do

Các thầy Tỷ khưu trả lời tụ tập là để bàn luận về pháp:

“Nhớ rõ hành sử về thân”, do đức Thế Tôn đã giảng dạy.

3. Thỉnh thuyết pháp

Các thầy Tỷ khưu khẳng định đức tin đối với đức Thế Tôn và vị trí của đức Thế Tôn đối với pháp cũng như cung thỉnh Ngài thuyết pháp.

4. Đức Thế Tôn thuyết pháp

Nội dung của đức Phật dạy gồm:

a. Niệm thân

Niệm thân ở kinh này đức Phật có dạy đến các chánh niệm như sau:

Chánh niệm tỉnh giác về thân

Thực hành Chánh niệm tỉnh giác trong bốn oai nghi và các hành sử của thân thể cũng như Chánh niệm, tỉnh giác với hơi thở, dài, ngắn…

Trong phần này, đức Phật có trình bày về thuận hành, đối trị và ví dụ.

Đối trị và ví dụ

Nếu khi Tỷ khưu tu tập về niệm thân như vậy mà ác niệm khởi lên, thì hãy dùng thiện niệm để đối trị.

Ví như hai thầy trò người thợ mộc kéo căng dây mực trên gỗ rồi búng lên thân cây gỗ, sau đó mới dùng búa bén để đẽo.

Tỷ khưu trong lúc tu tập niệm thân, dùng thiện niệm để đối trị ác niệm cũng như vậy.

Nếu Tỷ khưu tu tập niệm thân như vậy, mà ác niệm vẫn khởi lên, thì hãy dùng hai hàm răng ngậm khít lại với nhau, lưỡi ấn lên nóc họng, dùng tâm ý để đối trị tâm ý.

Ví dụ, như hai lực sĩ bắt trói một người yếu, mang đi tùy ý tra khảo, đánh đập.

Tỷ khưu trong lúc tu tập niệm thân, ngậm khít hai hàm răng lại, dùng tâm ý để đối trị tâm ý cũng giống như vậy.