A Hàm Tuyển Chú - Giới Thiệu - Dịch - Chú Giải

KINH A LÊ TRA

Ngài Tam Tạng Cù Đàm - Tăng Già Đề Bà dịch từ Phạn

sang Hán vào đời Đông Tấn.

Tỷ khưu Thích Thái Hoà dịch từ Hán sang Việt.

Tôi nghe như vậy:

Một thời đức Phật ở nước Xá-vệ, tại Thắng-lâm, trong vườn Cấp-cô-độc. Bấy giờ Tỷ khưu A-lê-tra (Ariṭṭha), xưa làm nghề huấn luyện chim Ưng2 khởi sinh hiểu biết độc hại3 như sau: “Theo như tôi hiểu pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không phải là pháp chướng ngại”.4

Các Tỷ khưu nghe xong, liền đến chỗ của Tỷ khưu A-lêtra hỏi rằng: Quả thật, có phải Thầy nói như thế này: “Theo như tôi hiểu, pháp do Thế Tôn dạy, hành dục không phải là pháp chướng ngại không?”.

Bấy giờ A-lê-tra trả lời: “Này các Hiền! Quả thật, tôi biết đúng như vậy. Pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không có chướng ngại”.

Các Tỷ khưu liền khuyên can A-lê-tra rằng: “Thầy đừng nói như vậy. Thầy đừng vu khống và hủy báng đức Thế Tôn. Vu khống và hủy báng đức Thế Tôn là bất thiện. Đức Thế Tôn không hề dạy như thế. Này A-lê-tra! Hành dục là pháp chướng ngại đạo pháp. Đức Thế Tôn đã dùng vô số phương tiện để dạy rằng, hành dục là chướng ngại đạo pháp. Này A-lê-sá, Thầy hãy nhanh chóng từ bỏ sự hiểu biết độc hại ấy đi!”.

Tỷ khưu A-lê-tra, tuy đã được các Tỷ khưu khuyên can như thế, nhưng Tỷ khưu A-lê-tra vẫn bảo thủ ác kiến của mình, vẫn một mặt nói rằng, những điều ông nói là chân thật, ngoài ra các ý kiến khác là sai lầm. Các Tỷ khưu đã ba lần khuyên can như thế, nhưng không thể làm cho A-lêtra buông bỏ sự hiểu biết độc hại ấy.

Các Tỷ khưu từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ Phật, sau khi đảnh lễ sát dưới chân Ngài, lui ngồi một bên và thưa:

Bạch đức Thế Tôn! Tỷ khưu A-lê-tra sanh khởi sự hiểu biết độc hai như vậy: “Theo sự hiểu biết của tôi, pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không có chướng ngại”.

Bạch đức Thế Tôn! Sau khi chúng con nghe được điều ấy, liền đi đến chỗ Tỷ khưu A-lê-tra hỏi thầy ấy rằng, có phải thầy nói: “Theo sự hiểu biết của tôi, pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục là không có chướng ngại phải không? Tỷ khưu A-lê-tra đã trả lời với chúng con rằng: “Này các Hiền! Tôi biết đúng như vậy, pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không có chướng ngại”.

Bạch đức Thế Tôn! Chúng con đã khuyên can A-lê-tra, Thầy đừng nói như vậy, đừng vu khống và hủy báng đức Thế Tôn. Hủy báng và vu khống đức Thế Tôn là bất thiện. Đức Thế Tôn không bao giờ dạy như thế. Này A-lê-tra!

Hành dục là pháp có chướng ngại. Đức Thế Tôn đã dùng vô số phương tiện để dạy rằng, hành dục là pháp có chướng ngại. Này thầy A-lê-tra hãy nhanh chóng buông bỏ sự hiểu biết độc hại ấy đi! Chúng con đã khuyên can như vậy rồi, nhưng Tỷ khưu A-lê-tra vẫn bảo thủ ác kiến của mình, vẫn một mặt nói rằng, những điều ông nói là chân thật, ngoài ra các ý kiến khác là sai lầm. Chúng con đã ba lần khuyên can như thế, nhưng không thể làm cho A-lê-tra buông bỏ sự hiểu biết độc hại ấy. Nên chúng con đã đứng dậy bỏ đi”.

Đức Thế Tôn nghe các Tỷ khưu trình bày tự sự xong, Ngài liền sai một Tỷ khưu đến chỗ Tỷ khưu A-lê-tra, nói như thế này: “Đức Thế Tôn gọi thầy”.

Bấy giờ vị Tỷ khưu được đức Thế Tôn dạy đ n gọi Tỷ khưu A-lê-tra, liền từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ sát chân Phật, đi nhiễu ba vòng, rồi đi đến chõ Tỷ khưu A-lê-tra nói với vị Tỷ khưu này rằng: “Đức Thế Tôn gọi thầy”.

Tỷ khưu A-lê-tra liền đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi lui ngồi một phía.

Đức Thế Tôn hỏi: Này A-lê-tra! Quả thật, Thầy có nói: “Theo tôi hiểu, pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không có chướng ngại phải không?”.

A-lê-tra trả lời: Quả thật như vậy. “Theo con hiểu, pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không có chướng ngại”.

Đức Thế Tôn liền quở trách A-lê-tra: “Thầy hiểu như thế nào đối với pháp do tôi dạy? Thầy nghe từ miệng của ai mà nói pháp do tôi dạy là như thế? Thầy là người ngu si, tôi không có khuynh hướng nói pháp như vậy, tại sao thầy lại bảo tôi nói pháp theo khuynh hướng như vậy?

Thầy là người ngu si, khi nghe các Tỷ khưu cùng nhau khuyên can, thi Thầy nên đúng như pháp mà trả lời. Tôi nay sẽ hỏi chúng Tỷ khưu vậy.

Bấy giờ đức Thế Tôn hỏi các Tỷ khưu rằng: “Quý Thầy có hiểu rằng, pháp do ta dạy, hành dục không có chướng ngại phải không?”.

Bấy giờ các Tỷ khưu trả lời: Dạ, “không phải”.

Đức Thế Tôn hỏi: “Quý Thầy hiểu như thế nào pháp do ta dạy?”.

Quý thầy Tỷ khưu trả lời: “Chúng con hiểu pháp do đức Thế Tôn dạy như vậy:

Tham dục là chướng ngại, thì đức Thế Tôn dạy tham dục là có chướng ngại vậy. Tham dục như khúc xương bôi mỡ, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như khúc xương bôi mỡ vậy. Tham dục ví như hòm đựng thịt, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như hòm đựng thịt vậy. Tham dục ví như bó đuốc khô, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như bó đuốc khô vậy. Tham dục ví như hầm lửa dữ, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như hầm lửa dữ vậy. Tham dục ví như con rắn độc, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như con rắn độc vậy. Tham dục ví như giấc mộng, thì đức Th Tôn dạy tham dục ví như giấc mộng vậy. Tham dục ví như vật dụng cho vay mượn, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như vật dụng cho vay mượn vậy. Tham dục ví như cây có gai nhọn, thì đức Thế Tôn dạy tham dục ví như cây có gai nhọn vậy. Chúng con hiểu pháp do đức Thế Tôn dạy là đúng như vậy”.

Đức Thế Tôn, khen các Tỷ khưu lành thay, lành thay! Quý Thầy đã hiểu pháp do tôi dạy. Vì sao? Vì tôi dạy đúng như vậy. Tham dục có chướng ngại, tôi dạy tham dục là có chướng ngại; tham dục ví như xương bôi mỡ, tôi dạy tham dục ví như xương bôi mỡ; tham dục ví như hòm đựng thịt, tôi dạy tham ví như hòm đựng thịt; tham dục ví như đuốc cỏ khô, tôi dạy tham dục ví như đuốc cỏ khô; tham dục ví như hầm lửa, tôi dạy tham dục ví như hầm lửa; tham dục ví như rắn độc, tôi dạy tham dục ví như rắn độc; tham dục ví như giấc mộng, tôi dạy tham dục ví như giấc mộng; tham dục ví như vật dụng vay mượn, tôi dạy tham dục ví như vật dụng vay mượn; tham dục ví như cây có gai nhọn, tôi dạy tham dục ví như cây có gai nhọn.

Đức Thế Tôn tán thán rằng, lành thay, lành thay! Các thầy hiểu pháp đúng như tôi dạy. Tuy nhiên, A-lê-tra là người ngu si, tiếp nhận, giải thích nghĩa và văn một cách trái ngược. Người kia vì do tự mình tiếp nhận và hiểu biết một cách trái ngược, nên vu khống và hủy báng tôi, như vậy là tự mình gây thương tổn, tự mình có phạm tội, làm cho các bậc có trí, các bậc phạm hạnh sẽ không vui là bị tội lỗi rất lớn, thầy là người ngu si, có biết chỗ hiểu sai lầm ấy là xấu ác, bất thiện không!

Bấy giờ Tỷ khưu A-lê-tra, bị Thế Tôn quở trách, trong lòng lo âu, cúi đầu, ngậm thinh, không tìm ra lời nào biện bạch.

Bấy giờ đức Thế Tôn quở trách Tỷ khưu A-lê-tra rồi, Ngài gọi các Tỷ khưu mà bảo, pháp do tôi giảng dạy, quý vị phải hiểu nghĩa lý một cách đầy đủ, tận tường sau đó mới đem ra thọ trì. Pháp do tôi giảng dạy, nếu quý thầy không am hiểu tường tận, thì phải hỏi lại tôi hoặc hói các bậc trí giả hay những bậc phạm hạnh.

Tại sao có những người thiếu trí tuệ hiểu trái ngược về văn và nghĩa như vậy? Ở đây, vì do một số người ti p nhận và hiểu sai lạc đối với pháp như vậy. Những người ấy hiểu biết pháp như thế này, nghĩa là chánh kinh, ca vịnh, ký thuyết, kệ tụng, nhân duyên, soạn lục, bản khởi, thử thuyết, sanh xứ, quảng giải, vị tằng hữu pháp và thuyết nghĩa.5 Những vị kia học hỏi những thể tài kinh điển này là để tranh biện hơn thua, chứ không phải học hiểu những nghĩa lý của các thể tài kinh điển này để thực hành giải thoát. Nên sự hiểu biết của những người ấy bị kẹt vào các thể tài kinh điển mà không đạt được nghĩa lý chân thật của kinh, dù cho họ có thọ trì trải qua nhiều gian lao cực khổ mà vẫn không có lợi ích gi, vì sao? Vì những người ấy hiểu biết và thọ trì pháp một cách trái ngược.

Ví như người muốn bắt rắn, liền đi tìm kiếm rắn đến nơi hoang dã, thấy con rắn lớn, liền đưa tay chụp vào mình nó, nên đã bị rắn quay đầu lại mổ vào tay, vào chân hoặc vào bất cứ bộ phận nào trong cơ thể. Người kia đi tìm cầu bắt rắn như vậy trải qua nhiều gian lao cực khổ mà không có ý nghĩa và ích lợi gì, vì sao? Vì người ấy không nắm rõ phương pháp bắt rắn.

Người học pháp không thông minh cũng như vậy. Họ tiếp nhận, hiểu văn và nghĩa của pháp một cách trái ngược. Do đó, họ hiểu và hành trì pháp một cách đảo lộn như vậy.

Như vậy, những người ấy hiểu biết pháp như thế này: Nghĩa là chánh kinh, ca vịnh, ký thuyết, kệ tụng, nhân duyên, soạn lục, bản khởi, thử thuyết, sanh xứ, quảng giải, vị tằng hữu pháp và thuyết nghĩa. Những vị kia học hỏi những thể tài kinh điển này là để tranh biện hơn thua, chứ không phải học hiểu những nghĩa lý của các thể tài kinh điển này để thực hành giải thoát. Nên sự hiểu biết của những người ấy bị kẹt vào các thể tài của pháp mà không đạt được nghĩa lý chân thật của pháp, dù cho họ có thọ trì trải qua nhiều gian lao cực khổ mà vẫn không có lợi ích gi, vì sao? Vì những người ấy hiểu biết và thọ trì pháp một cách trái ngược.

Hoặc có những người học pháp, không điên đảo, họ hiểu biết và tiếp nhận văn và nghĩa của pháp một cách thông minh, vì do họ tiếp nhận và hiểu biết văn và nghĩa của pháp một cách thông minh, không đảo lộn như vậy.

Như vậy, những người ấy hiểu biết pháp như thế này: Nghĩa là chánh kinh, ca vịnh, ký thuyết, kệ tụng, nhân duyên, soạn lục, bản khởi, thử thuyết, sanh xứ, quảng giải, vị tằng hữu pháp và thuyết nghĩa. Những vị kia học hiểu những thể tài kinh pháp này là không phải để tranh biện hơn thua, mà chỉ học hiểu những nghĩa lý của các thể tài kinh pháp này để thực hành giải thoát. Nên sự hiểu biết của những người ấy đạt được nghĩa lý chân thật của pháp, nên họ không có hành trì gian lao và cực khổ, vì sao? Vì họ hiểu và hành trì pháp không đảo lộn.

Ví như có người muốn bắt rắn, liền đi tìm rắn, tay họ cầm nạng sắt đi vào nơi hoang dã, thấy con rắn lớn, trước hết họ liền sử dụng cây nạng sắt, ấn ngay vào đầu của rắn và đưa tay bắt ngay cổ của nó. Rắn kia tuy có quẫy đuôi, quấn tay, quấn chân hay quấn vào những bộ phận khác của thân thể người bắt rắn, nhưng không thể nào mổ người ấy được. Với ý nghĩa này, người tìm cầu bắt rắn như vậy, không có gì lao nhọc cực khổ, vì sao? Vì người kia đã nắm rõ phương pháp bắt rắn.

Cũng như vậy, nếu có người nam nữ nào tiếp nhận văn và nghĩa của pháp một cách thông minh không đảo lộn, thì những người ấy, nhân đó mà hiểu và thọ trì pháp một cách thông minh, không đảo lộn.

Như vậy, những người ấy hiểu pháp đúng như thế này: Nghĩa là chánh kinh, ca vịnh, ký thuyết, kệ tụng, nhân duyên, soạn lục, bản khởi, thử thuyết, sanh xứ, quảng giải, vị tằng hữu pháp và thuyết nghĩa. Những vị kia học hiểu những thể tài kinh pháp này là không phải để tranh biện hơn thua, mà chỉ học hiểu những nghĩa lý của các thể tài kinh pháp này để thực hành giải thoát. Nên sự hiểu biết của những người ấy đạt được nghĩa lý chân thật của pháp, họ không có hành trì gian lao và cực khổ, vì sao? Vì họ hiểu và hành trì pháp không đảo lộn.

Tôi đã từng dạy cho quý vị, pháp được ví như chiếc bè, sử dụng để vứt bỏ sự tham dục, chứ không phải sử dụng cho tham dục, vì sao? Vì tôi từng dạy bảo quý thầy, pháp ví như chiếc bè sử dụng để vứt bỏ sự tham dục, chứ không phải sử dụng cho sự tham dục vậy.

Ví như nước từ núi đổ về rất sâu, rất rộng, dòng nước dài chảy xiết, cuốn trôi đi nhiều đồ vật, trong khi ấy không có thuyền, không có cầu. Nếu có người cần việc, muốn qua bờ bên kia, người ấy liền suy nghĩ: Nay nước từ núi đổ về này rất sâu, rất rộng lớn, tạo thành một dòng chảy xiết, cuốn trôi đi rất nhiều đồ vật, trong lúc ấy lại không có thuyền cầu để đi qua bên kia bờ. Bây giờ ta có việc cần muốn qua bờ bên kia, nhưng có phương tiện nào an ổn đưa ta qua bờ bên kia? Người ấy liền nghĩ, ta hãy đi thu lượm những cây cỏ kết lại thành chiếc bè và người ấy đã đi thu lượm những cỏ cây kết lại thành chiếc bè, liền dùng chiệc bè ấy để vượt dòng sông qua bên kia bờ một cách an ổn.

Qua bên kia bờ rồi, người ấy tự nghĩ: “Nay chiếc bè này quá nhiều lợi ích cho ta, ta nhờ cỡi lên chiếc bè này mà an ổn từ bờ bên kia đến bờ bên này. Vậy, nay ta vác nó trên vai hoặc đội nó lên đầu mà đi. Người kia liền vác chiếc bè trên vai hoặc đội chiếc bè trên đầu mà đi”.

Ý quý thầy nghĩ thế nào? Người ấy làm như vậy có đúng lợi ích của chiếc bè không?

Bấy giờ các thầy Tỷ khưu trả lời: Dạ, không có lợi ích.

Đức Thế Tôn dạy rằng: Người kia phải làm như thế nào để chiếc bè có lợi ích? Người kia có thể nghĩ rằng: Nay chiếc bè này đem lại nhiều lợi ích cho ta. Nhờ chiếc bè này mà ta từ bờ bên kia đi qua bờ bên này an ổn. Nay ta để chiếc bè ở đây hay thả nó lại xuống nước hoặc buộc nó lại bên bờ sông rồi đi chăng? Người kia liền thả chiếc bè xuống nước hoặc buộc nó bên bờ sông rồi đi.

Ý quý thầy nghĩ như thế nào? Người kia làm như vậy, chiếc bè còn có lợi ích không?

Bấy giờ các thầy Tỷ khưu trả lời: Dạ, có lợi ích.

Đức Thế Tôn gọi các thầy Tỷ khưu mà dạy rằng: Như vậy, Tôi đã từng dạy cho các thầy, pháp ví như chiếc bè, sử dụng để vứt bỏ tham dục, chứ không phải sử dụng để cho tham dục. Nếu các thầy hiểu tôi đã từng dạy nhiều lần, pháp ví như chiếc bè là vậy. Pháp còn phải buông bỏ, huống là phi pháp.6

Lại nữa, có sáu kiến xứ.7 Thế nào là sáu kiến xứ? Này các Tỷ khưu! Có bao nhiêu loại sắc pháp, dù chúng thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại, thuộc trong hay ngoài, thô phù hay tinh tế, vi diệu hay không vi diệu, xa hay gần, hết thảy sắc pháp đều không có tự ngã, ngã không có ở trong sắc pháp, sắc pháp cũng không phải là thần ngã. Vị Tỷ khưu phải dùng trí tuệ quán chiếu để biết được chân thật của sắc pháp.

Có bao nhiêu loại cảm thọ; có bao nhiêu loại thuộc về tưởng, đối với bao nhiêu các loại kiến xứ này đều không có ngã, ngã không có ở trong các kiến xứ ấy, ngã đang không hiện hữu, ngã sẽ không hiện hữu. Hết thảy kiến xứ ấy đều không có sự hiện hữu của ngã, ngã không có hiện hữu ở trong các kiến xứ ấy, các kiến xứ ấy cũng không phải là thần ngã. Như vậy, vị Tỷ khưu phải dùng trí tuệ quán chiếu để biết được sự chân thật đối với các kiến xứ này.

Có bao nhiêu kiến xứ thuộc loại này gồm: Nhận thức thấy, nghe, phân biệt, hiểu biết, đạt được, quán chiếu được, ý thức được, tư duy được từ đời này đến đời kia, từ đời kia đến đời này, hết thảy kiến xứ ấy đều không có sự hiện hữu của ngã, ngã không có hiện hữu ở trong các kiến xứ ấy, các kiến xứ ấy cũng không phải là thần ngã. Như vậy, vị Tỷ khưu phải dùng trí tuệ quán chiếu để biết được sự chân thật đối với các kiến xứ này.

Có bao nhiêu kiến xứ thuộc loại này gồm: Đây là thần ngã, đây là thế giới, đây là ngã, ngã sẽ hiện hữu đời sau, thường tại không biến đổi, ngã là pháp vĩnh hằng không mòn diệt. Hết thảy loại kiến xứ ấy đều không có sự hiện hữu của ngã, ngã không có hiện hữu ở trong các kiến xứ ấy, các kiến xứ ấy cũng không phải là thần ngã. Như vậy, vị Tỷ khưu phải dùng trí tuệ quán chiếu để biết được sự chân thật đối với các kiến xứ này.

Bấy giờ có một Tỷ khưu từ chỗ ngồi đứng dậy, trạt y phía vai phải chắp tay hướng đến đức Phật và bạch:

Bạch đức Thế Tôn! Có trường hợp nào có sự sợ hãi hiện hữu từ tác nhân nội tại8 không?

Đức Thế Tôn dạy: Có.

Tỷ khưu lại hỏi: Bạch đức Thế Tôn! Tác nhân nội tại của sự sợ hãi ấy là gì?

Đức Thế Tôn dạy: Vị Tỷ khưu thấy như vậy, nói như vậy: “Tự ngã ấy ngày xưa vốn không, có do giả lập, nên tự ngã không thể có được”.9 Do người kia thấy như vậy, nói như vậy, nên vị ấy có ưu sầu, lao nhọc phiền muộn, khóc lóc, đấm ngực, phát ra si cuồng.

Này Tỷ khưu! Như vậy là do tác nhân nội tại mà có sự sợ hãi.

Vị Tỷ khưu ấy ca ngợi đức Thế Tôn rồi lại hỏi:

Bạch đức Thế Tôn! Vả lai, có sự sợ hãi nào hiện hữu không từ tác nhân nội tại không?

Đức Thế Tôn dạy: Có.

Vị Tỷ khưu ấy lại hỏi: Bạch đức Thế Tôn! Sự không sợi hãi từ tác nhân nội tại ấy là gi?

Vị Tỷ khưu không thấy như vậy, không nói như vậy: “Tự ngã ấy ngày xưa vốn không, có do giả lập, nên tự ngã không thể có”.

Vị Tỷ khưu ấy không thấy như vậy, không nói như vậy, nên vị ấy không có ưu sầu, không lao nhọc phiền muộn, không khóc lóc, không đấm ngực, không phát ra si cuồng.

Này Tỷ khưu! Như vậy là do tác nhân nội tại mà không có sự sợ hãi.

Vị Tỷ khưu ấy ca ngợi đức Thế Tôn rồi lại hỏi:

Bạch đức Thế Tôn! Vả lại, có sự sợ hãi nào có tác nhân từ ngoại tại không?

Đức Thế Tôn dạy: Có.

Vị Tỷ khưu ấy lại hỏi: Bạch đức Thế Tôn! Có sự sợ hãi từ tác nhân ngoại tại10 ấy là gì?

Đức Thế Tôn dạy: Vị Tỷ khưu ấy thấy như vậy, nên nói như vậy: Đây là thần, đây là thế giới, đây là ta, ta sẽ có sự tồn tại sau khi chết. Người ấy thấy như vậy, nên nói như vậy. Hoặc họ gặp Như lai hoặc đệ tử của Như lai thông minh, trí tuệ, nói năng khéo léo, thành tựu trí tuệ và bấy giờ Như lai hoặc đệ tử của Như lai thuyết pháp cho nghe diệt trừ hết thảy thân kiến, xả ly hết thảy lậu hoặc, buông bỏ hết thảy ngã và hành vi liên hệ ngã, tận diệt các kiết sử kiêu mạn.

Người kia khi nghe Như lai hoặc đệ tử của Như lai thuyết pháp diệt trừ hết thảy thân kiến, xả ly tất cả lậu hoặc, buông bỏ hết thảy ngã và hành vi liên hệ ngã, tận diệt các kiết sử kiêu mạn, họ liền ưu sầu, phiền muộn mệt mỏi, khóc lóc, đấm ngực, phát ra si cuồng và nói như thế này: “Ta sẽ bị đoạn diệt, không còn tái sinh nữa”. Vì sao? Này Tỷ khưu, vì người ấy trong một thời dài thường sống với những tâm niệm không khả ái, không khả lạc, không khả ý. Này Tỷ khưu, phần nhiều tâm hành của người ấy như thế, nên họ ưu sầu, phiền muộn, lao nhọc, khóc than, đấm ngực, phát ra si cuồng.

Này Tỷ khưu! Như vậy có sự sợ hãi là do tác nhân ngoại tại.

Vị Tỷ khưu ấy ca ngợi đức Thế Tôn rồi lại hỏi:

Bạch đức Thế Tôn! Vả lại, không có sự sợ hãi từ tác nhân ngoại tại chăng?

Đức Thế Tôn dạy: Có.

Tỷ khưu ấy lại hỏi: Bạch đức Thế Tôn! Không có sự sợ hãi từ tác nhân ngoại tại ấy là gì?

Đức Thế Tôn dạy: Vị Tỷ khưu không thấy như vậy, nên không nói như vậy: Đây là thần ngã, đây là thế giới, đây là ta, ta sẽ hiện hữu đời sau. Vị ấy, do không thấy như vậy, nên không nói như vậy. Khi vị ấy gặp Như lai hay đệ tử của Như lai, thông minh, trí tuệ, nói năng khéo léo, thành tựu trí tuệ và bấy giờ Như lai hoặc đệ tử của Như lai thuyết pháp cho nghe diệt trừ hết thảy tự thân kiến,11 xả ly hết thảy lậu hoặc, buông bỏ hết thảy ngã và hành vi liên hệ ngã, tận diệt các kiết sử kiêu mạn.

Người kia khi nghe Như lai hoặc đệ tử của Như lai thuyết pháp diệt trừ hết thảy tự thân kiến, xả ly tất cả lậu hoặc, buông bỏ hết thảy ngã và hành vi liên hệ ngã, tận diệt các kiết sử kiêu mạn, thời họ không có ưu sầu, không có phiền muộn mệt mỏi, không có khóc lóc, không có đấm ngực, không có phát ra si cuồng và không nói như thế này: “Ta sẽ bị diệt mất, không còn tái sinh nữa”. Vì sao? Này Tỷ khưu, vì người ấy trong một thời dài thường sống với những tâm niệm khả ái, khả lạc, khả ý. Này Tỷ khưu, phần nhiều tâm hành của người ấy như thế, nên họ không có ưu sầu, không có phiền muộn, không có lao nhọc, không có khóc than, không có đấm ngực, không có phát ra si cuồng.

Này Tỷ khưu! Như vậy là không có sự sợ hãi từ tác nhân ngoại tại.

Bấy giờ Tỷ khưu ấy ca ngợi đức Thế Tôn rằng: Tuyệt vời thay! Tuyệt vời thay! Ca ngợi tuyệt vời thay xong, nghe những điều đức Phật chỉ dạy, liền im lặng và thọ trì đọc tụng một cách thông minh.

Lúc bấy giờ đức Thế Tôn tán thán các Tỷ khưu rằng: Lành thay, lành thay! Này các Tỷ khưu! Hãy thọ trì những điều cần phải thọ trì đúng như vậy. Khi thọ trì xong, tâm không có sanh ưu sầu, không có sanh phiền muộn, không có khóc than, không có đấm ngực, không có phát ra si cuồng.

Này các Tỷ khưu! Có thấy những điều đáng thọ trì, cần phải thọ trì ấy, khi thọ trì xong, không có sanh ưu sầu, không có sanh phiền muộn, không có khóc lóc, không có đấm ngực, không có phát ra si cuồng không?

Các Tỷ khưu thưa: Bạch đức Thế Tôn: Dạ, không có.

Đức Thế Tôn khen rằng: Lành thay, lành thay! Quý vị hãy y cứ vào tri kiến đúng như vậy. Tri kiến mà quý vị đã được y cứ ấy, không có sanh ra ưu sầu, không có sanh ra phiền muộn khóc than, không có đấm ngực, không có phát ra si cuồng.

Này quý vị! Có thấy y vào tri kiến như vậy. Tri kiến mà quý vị đã được y cứ ấy, không có sanh ra ưu sầu, không có sanh ra phiền muộn khóc than, không có đấm ngực, không có phát ra si cuồng chăng?

Các Tỷ khưu thưa: Dạ, không có.

Đức Thế Tôn khen rằng: Lành thay, lành thay!

Này quý vị! Thọ nhận với thân như vậy, mà thân sau khi quý vị đã thọ nhận ấy, nó có phải là pháp thường còn, không biến dịch, không mòn diệt không?

Quý vị có cho rằng, với thân thọ nhận như vậy, mà thân ấy sau khi thọ nhận rồi, nó là pháp thường còn, không biến dịch, không mòn diệt không?

Các Tỷ khưu thưa: Dạ không.

Đức Thế Tôn khen rằng: Lành thay, lành thay! Bảo rằng, nhân nơi thần ngã mà có ta, không có thần ngã là không có ta; ấy là thần ngã và lệ thuộc thần ngã, nó không thể nắm bắt được, không thể thiết lập được; ấy là những kiến chấp phát sinh ở trong tâm, chúng tạo thành những triền sử. Những triền sử ấy cũng chỉ là những khái niệm không thể nắm bắt được, không thể thiết lập được.

Này Tỷ khưu! Không làm sao mà nói hết những chỗ hiểu biết sai lầm và những tiếp diễn của những chỗ hiểu biết sai lầm ấy, như trường hợp của Tỷ khưu A-lê-tra vốn làm nghề huấn luyện chim Ưng?

Các Tỷ khưu thưa: Đúng như vậy, bạch đức Thế Tôn!

Như vậy là nói đầy đủ những chỗ hiểu biết sai lầm và những tiếp diễn bởi những hiểu biết sai lầm ấy, ví như Tỷ khưu A-lê-tra, xưa kia làm nghề huấn luyện chim Ưng!

Lại nữa, có sáu kiến xứ. Những gì là sáu? Vị Tỷ khưu đối với những gì thuộc sắc pháp quá khứ, hiện tại, vị lai, hoặc trong, hoặc ngoài, hoặc tinh tế, hoặc thô phù, hoặc vi diệu, hoặc không vi diệu, hoặc gần, hoặc xa, tất cả chúng không có cái ta, cái ta không hiện hữu ở trong những sắc pháp ấy mà chúng cũng không phải là thần ngã. Với trí tuệ quán chiếu như vậy, biết như thật đối với sắc pháp.

Những gì thuộc về cảm thọ, những gì thuộc về tưởng, những gì thuộc về hành, ở trong những kiến xứ này không có cái ta hiện hữu, cái ta không hiện hữu ở trong những kiến xứ ấy. Đối với những kiến xứ ấy, cái ta sẽ không hiện hữu. Chúng là vô ngã. Tất cả những kiến xứ ấy không có cái ta, cái ta không có ở trong những kiến xứ ấy, chúng cũng không phải là thần ngã. Với trí tuệ quán chiếu như vậy, biết như thật đối với những kiến xứ này.

Những gì thuộc về kiến xứ này gồm: Thấy, nghe, phân biệt, biết, đạt được, quán chiếu được bởi những tư niệm của ý, từ đời này đến đời kia, từ đời kia đến đời này, ở trong tất cả chúng cái ta không hiện hữu, cái ta không hiện hữu ở trong tất cả chúng ấy, chúng cũng không phải là thần ngã. Với trí tuệ quán chiếu như vậy, biết như thật đối với kiến xứ này.

Những gì thuộc về kiến xứ này gồm: Đây là thần, đây là thế giới, đây là ngã, ngã sẽ tồn tại sau khi chết, nó là pháp thường trú, không biến dịch, vĩnh cửu không mòn diệt. Trong tất cả kiến xứ này ngã không hiện hữu; ngã không hiện hữu ở trong những kiến xứ này, chúng cũng không phải là thần ngã. Với trí tuệ quán chiếu như vậy, biết như thật đối với kiến xứ này.

Này các Tỷ khưu, nhưng gì thuộc về sáu kiến xứ ấy, đều không thấy có cái gì là thần ngã, cũng không thấy có cái gì là sở hữu thần ngã.

Đối với những kiến xứ như vậy, đã không có kiến chấp, nên ở trong đời này không có tiếp nhận, do ở trong đời này không có tiếp nhận; do đời này không có tiếp nhận, nên không có sự sợ hãi; do không có sự sợ hãi, nên chứng được Niết-bàn. Biết đúng như thật: “Sanh tử chấm dứt, phạm hạnh đã thành, điều đáng làm đã làm, không còn tái sanh”.12

Đó gọi là vị Tỷ khưu lấp đầy thông hào,13 vượt qua thông hào,14 phá đổ thành quách,15 không còn cửa khóa,16 soi được vào gương Thánh trí tuệ.17

Thế nào là Tỷ khưu lấp đầy thông hào? Thông hào vô minh đã biết và đã diệt tận; đập tan, nhổ tận gốc rễ không còn sanh trở lại nữa. Như vậy là Tỷ khưu đã vượt qua thông hào.

Thế nào là Tỷ khưu băng qua thông hào? Thông hào hữu ái đã biết và đã diệt tận, đập tan, nhổ tận gốc rễ không còn sanh trở lại nữa. Như vậy là Tỷ khưu băng qua thông hào.

Thế nào là Tỷ khưu phá đổ thành quách? Sống chết trong luân hồi đã biết và đã tận diệt, đập tan, nhổ tận gốc rễ không còn tái sanh trở lại nữa. Như vậy là Tỷ khưu phá đổ thành quách.

Thế nào là Tỷ khưu không còn cửa khóa? Năm hạ phần kiết sử đã biết và đã tận diệt, đập tan và nhổ tận gốc rễ không còn tái sinh trở lại nữa. Như vậy là Tỷ khưu không còn cửa ngõ.

Thế nào là Tỷ khưu soi vào gương Thánh trí tuệ? Ngã mạn đã biết và đã tận diệt, đập tan, nhổ tận gốc rễ không còn tái sinh trở lại nữa. Như vậy là Tỷ khưu soi vào gương Thánh trí tuệ.

Đó gọi là Tỷ khưu lấp đầy thông hào, băng qua thông hào, phá đổ thành quách, không còn cửa khóa, soi vào gương Thánh trí tuệ.

Như vậy, Như lai là chân chánh giải thoát, dù cho chư thiên Đế thích và Sinh chủ, dù cho Phạm thiên và quyến thuộc không một ai có thế tìm thấy tâm thức y cứ Như lai.18 “Như lai là phạm hạnh, Như lai là mát mẻ, Như lai là không nóng bức, Như lai là không thay đổi”.19

Tôi nói như vậy, các Sa-môn, Phạm-chí vu khống, xuyên tạc tôi là nói lời hư dối không chân thật. Họ nói: “Sa-môn Gotama thiết lập thuyết hư vô; chúng sanh là có thật mà đưa ra học thuyết biến hoại đoạn diệt”. Nhưng trong những điều họ nói, ta không có chủ trương thuyết hư vô.

Như lai đã từng nói với họ vô ưu ngay ở trong pháp hiện tại.20 Nếu có người mạ lị Như lai, đánh đập Như lai, khiến Như lai giận dữ trách mắng họ. Những trường hợp như vậy, Như lai hoàn toàn không có tâm sân hận, không oán ghét, không có não hại.

Nếu có ai đánh mắng, giận dữ trách móc, thì khi ấy ý Như lai nghĩa như thế nào? Như lai tự nghĩ như vậy: “Do những điều tạo tác của ta trong khứ, ấy là nhân đưa đến những lời mạ lị này”.

Tuy nhiên, đối với những điều mạ lị, đánh mắng, giận dữ, trách quở Như lai, thì Như lai liền khởi lên ý rằng: “Nếu có người nào cung kính, cúng dường, lễ bái, thừa sự Như lai, thì Như lai không vì những lý do đó mà vui thích; không vì những lý do đó mà sung sướng, không phải vì vậy mà tâm an lạc”.

Nếu có người nào cung kính, cúng dường, lễ bái, thừa sự, tôn trọng Như lai, thì bấy giờ ý Như lai khởi lên như thế nào? Như lai liền nghĩ rằng: “Ta nay đối với những gì cần được biết, đối với những gì cần được đoạn trừ, từ nguyên nhân ấy mà đưa đến những sự kiện này”. Nếu có người nào cung kính, cúng dường, lễ bái, thừa sự, tôn trọng Như lai, thì Như lai nghĩ như vậy.

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các Tỷ khưu:

Nếu có người nào mạ lị, đánh đập, sân hận, trách mắng các thầy; hoặc nếu có người nào cung kính, cúng dường, lễ bái, thừa sự, tôn trọng, thì các thầy cũng đừng vì những lý do đó mà khởi lên tâm sân hận, oán trách, ghét bỏ, thù hại hay khởi lên tâm hoan hỷ, vui thích, an lạc. Vì sao? Vì rằng, chúng ta không có thần ngã và không có những gì lệ thuộc thần ngã. Ví như hôm nay đây, ngoài cửa ngõ của Thắng lâm có cỏ khô, cây khô, có người mang đi đem lửa thiêu đốt, tùy ý sử dụng. Ý các thầy nghĩ như thế nào? Các loại cỏ khô, cây khô kia, có nghĩ rằng, những người ấy đem thần ngã của chúng đi thiêu đốt và tùy ý sử dụng không?

Các thầy Tỷ khưu thưa: Bạch đức Thế Tôn! Dạ không.

Như vậy, nếu có người nào mạ lị, sân hận, đánh đập, trách mắng đối với quý thầy; hoặc nếu có người nào cung kính, cúng dường, lễ bái, thừa sự, tôn trọng đối với quý thầy, thì các thầy cũng đừng vì những lý do đó mà khởi lên tâm sân hận, oán trách, ghét bỏ, thù hại hay khởi lên tâm hoan hỷ, vui thích, an lạc. Vì sao? Vì rằng, chúng ta không có thần ngã và không có những gì lệ thuộc thần ngã.

Pháp hiện hữu do ta khéo giảng thuyết, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Pháp do ta khéo giảng thuyết như vậy, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người. Nếu người nào khi mạng chung có trí tuệ chơn chánh, có giải thoát, thì vòng sanh tử luân hồi của họ không còn thiết lập.

Pháp do ta khéo giảng thuyết, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Pháp do ta khéo giảng thuyết như vậy, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Nếu có người nào khi mạng chung, diệt tận năm hạ phần kiết sử, hóa sanh vào không gian kia, liền vào Niết-bàn, được pháp không thoái chuyển, không trở lại trong cõi đời này.21

Pháp do ta khéo giảng thuyết, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Pháp do ta khéo giảng thuyết như vậy, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Nếu có người nào đã tận diệt ba kiết sử, dâm nộ si mỏng dần, người ấy còn một đời qua lại trong không gian trời người. Sau khi đã qua lại một lần, cái khổ sanh tử cuối cùng của họ được chấm dứt.

Pháp do ta khéo giảng thuyết, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Pháp do ta khéo giảng thuyết như vậy, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Nếu có người nào ba kiết sử đã tận diệt, đắc quả Tu-đàhoàn, không còn rơi vào pháp ác, quyết định hướng tới chánh giác, chỉ còn bảy lần qua lại không gian trời người. Sau khi vị ấy đã bảy lần qua lại, liền chấm dứt được cái khổ sinh tử cuối cùng.

Pháp do ta khéo giảng thuyết, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Pháp do ta khéo giảng thuyết như vậy, pháp ấy cần phải làm cho tỏ lộ, truyền bá rộng rãi, không có trống rỗng, không có khuyết điểm, cần phải được tuyên dương, truyền thông lưu bố cho đến Trời Người.

Nếu có người nào khi mạng chung mà tin tưởng, vui thích ở nơi pháp ta giảng thuyết, họ liền sanh vào không gian tốt đẹp. Những trường hợp còn lại tương tự như trên đã trình bày.

Đức Phật đã dạy như vậy. Các Tỷ khưu ấy nghe những lời dạy của đức Phật, hoan hỷ phụng hành.

Chùa Phước Duyên, mùa an cư 1992.

CHÚ GIẢI

I. TỔNG LUẬN

Kinh A-lê-sá này, do ngài Tăng-già-đề-bà (Saṅghadeva), người Kế-tân (Kaśmīra) thuộc Bắc Ấn đã dịch từ Phạn sang Hán vào thế kỷ thứ IV. Hiện có ở trong cuốn 54, Trung A-hàm, kinh mang số hiệu 200, Đại chính quyển 1, trang 763.

Ngài Tăng-già-đề-bà là một trong những vị cao Tăng kiêm đại học giả A-tỳ-đàm của trường phái Hữu bộ Phật giáo Ấn Độ thời bấy giờ.

Ngài đã đến Trường An, Trung Quốc vào đời Tiền Tần (365-384), dịch các kinh luận Phật giáo từ Phạn sang Hán.

Sau đó, Ngài lại đến Lạc Dương giảng dạy kinh A-hàm và dịch A-tỳ-đàm-tâm luận, cũng như Tỳ-bà-sa luận. Ngài cũng đã san định lại một số kinh điển đã được dịch thuật trước đó.

Trong đó có kinh Trung A-hàm với 60 cuốn, gồm 220 kinh. Kinh A-lê-sá là kinh mang số hiệu 200 ở trong Đại Chính 1, chính do Ngài Tăng-già-đề-bà dịch.

Ngài Tăng-già-đề-bà, đã rất có thể căn cứ vào Tạng kinh Āgama (A-hàm) do Tôn giả Majjhantika (Mạt-xiển-đề), Trưởng phái đoàn hoằng pháp do vua A Dục cử mang lên vùng Kaśmīra vào thế kỷ thứ III, trước Tây lịch để dịch và san định. Vùng Kaśmīra này, sau thời vua A Dục, vào thời kỳ Phật giáo bộ phái là một trong những trung tâm hoằng pháp lớn của Phật giáo Hữu bộ.

Kinh này tương đương với kinh Alagadūpamasutta (kinh Xà Dụ) của Majjhima Nikāya (Trung Bộ Kinh). Kinh mang số hiệu 22. Tạng kinh Pāli, trang 174, ấn bản Bihar Government 1958.

Thế kỷ thứ III, trước Tây lịch, Tạng kinh Magadhi truyền đến Thủ phủ Ujjayinī (Ô-xà-diễn-na) của nước Avanti (Abàn-đề), nằm phía Tây Ấn Độ. Nước này là một trong mười sáu nước hồi Phật còn tại thế. Vua trị vì lúc ấy là Pajjota (Phạ-gia-âu-đạt).

Tạng kinh Magadhi khi truyền đến xứ Avanti này, các nhà hoằng pháp Phật giáo bản địa đã phối hợp với ngôn ngữ bản xứ hình thành tạng kinh Pāli phôi thai. Và từ đây, Tạng kinh Pāli này được hoàng tử Mahīnda con vua A Dục truyền sang đảo quốc Srilanka (Đảo quốc Sư Tử), tức là nước Tích Lan ngày nay.

Đến thế kỷ thứ V, sau Tây lịch, ngài Buddhaghoṣa (Phật Âm), vị cao Tăng của Phật giáo miền Trung Ấn Độ, năm 432 vượt biển đến Tích Lan, ở chùa Mahāvihāra (chùa Đại tự), nghiên cứu kinh điển được cất giữ ở trong ngôi chùa này, dưới sự hướng dẫn của Trưởng lão Saṅghapala (Tăng-già-ba-la).

Ngài Buddhaghoṣa, đã tuyển chọn, san định kinh tạng Pāli lưu giữ ở Mahāvihāra từ hoàng từ Mahīnda truyền đến và đã được chư Tổ của Phật giáo Tích Lan truyền tụng, biên tập giữ gìn cho đến thế kỷ thứ V, sau Tây lịch. Tạng kinh Pāli ngày nay lưu truyền tại Tích Lan là công lao san định, tuyển chọn của ngài Buddhaghoṣa và ngài Saṅghapala.

Ngoài việc tuyển chọn, san định kinh tạng Pāli, ngài Buddhaghoṣa còn viết tác phẩm Visuddhi-magga (Thanh Tịnh Đạo Luận) là bộ luận giải thích về Giới Định Tuệ rất công phu. Ngoài ra, Ngài cũng còn viết lời tựa chú thích luật Samantapāsādikā (Thiện kiến luật) một cách rõ ràng, qua cách nhìn giáo nghĩa Phật giáo của hệ thống Thượng tọa bộ.

Phật giáo tại Ấn Độ qua những biến thiên của lịch sử, kinh điển Phật giáo đã bị các thế lực tà kiến hủy diệt toàn bộ mà sự hủy diệt đau lòng nhất là cuối thế kỷ mười hai khi bạo quân Hồi giáo tiến đánh chiếm Đại học Nalanda ở miền Trung Ấn Độ hủy diệt toàn bộ kinh điển Phật giáo. Khiến cho nhiều thế hệ học giả nghiên cứu kinh điển Phật giáo về sau, ở trên vùng đất chính thống Phật giáo này như người đi “mò kim đáy biển”.

Tạng kinh Pāli do hoàng tử Mahīnda truyền đến Tích Lan đã được chư Tôn đức ở xứ sở này cất giữ cẩn mật tại chùa Mahāvihāra và đã được các ngài Buddhaghoṣa và ngài Saṅghapala tuyển chọn san định thành hệ thống kinh tạng Pāli Nikāya vào thế kỷ thứ V sau Tây lịch, không phải là gia tài riêng của Phật giáo Thượng tọa bộ Tích Lan mà chung của cả Phật giáo. Các nhà Phật học trên thế giới hiện nay, rất để tâm nghiên cứu những lời Phật dạy được ghi chép và san định lại ở trong kinh tạng Pāli này để đối chiếu với các văn hệ kinh điển Sanskrit, Hán và Tây Tạng, nhằm rút ra những tinh chất Phật giáo.

Tuy, trên vùng đất chính thống Phật giáo mọi kinh điển và tư liệu Phật giáo phần nhiều bị hủy hoại hay làm cho biến chất bởi những thế lực tri thức ngoại giáo, nhưng may ở các nước tiếp nối Phật giáo vẫn còn lưu giữ được các văn hệ kinh điển Phật giáo như: Sanskrit, Pāli, Hán và Tây Tạng.

Do đó, kinh tạng thuộc văn hệ Āgama và Pāli có một giá trị nhất định về mặt nghiên cứu cho những ai muốn tìm về diện mạo nguyên chất của Phật giáo.

Kinh Alagaddūpamasutta (kinh Xà Dụ) của Majjhima Nikāya (Trung Bộ Kinh). Kinh mang số hiệu 22. Tạng kinh Pāli, trang 174, ấn bản Bihar Government 1958 là tương đương với Kinh A-lê-sá này, do ngài Tăng-già-đềbà (Saṅghadeva) dịch, từ Phạn sang Hán vào thế kỷ thứ IV. Hiện có ở trong cuốn 54, Trung A-hàm, kinh mang số hiệu 200, Đại chính quyển 1, trang 763.

Nội dung của hai kinh phần nhiều tương đồng, đều nói về hiểu biết sai lạc đối với pháp do đức Phật dạy của Tỷ khưu A-lê-sá (Ariṭṭha). Từ đó có sự hành trì đảo lộn, không có kết quả. Nguy hiểm như người bắt rắn đầu đuôi. Không những không bắt được rắn mà còn bị rắn quay đầu cắn chết.

Cũng vậy, người học pháp không học với tâm mong cầu giải thoát sinh tử mà học với tâm tham dục, kiêu mạn, tranh chấp hiểu biết hơn thua, thì sự học hỏi ấy đưa họ đi tới từ sự sai lầm này đến sự sai lầm khác.

Sai lầm lớn nhất của người học đạo với tâm tà kiến, nên cho dù họ có học thông hết các thể loại kinh điển như: Chánh kinh, ca vịnh, ký thuyết, kệ tụng, nhân duyên, soạn lục, bản khởi, thử thuyết, luận nghị, vị tằng hữu pháp… đi nữa, thì vẫn không giúp họ thấy được chân lý của đạo, để có thể tự mình băng qua được thông hào của vô minh, diệt tận ái kiến, phá đổ thành quách sinh tử, mở tung mọi lề khóa của năm hạ phần kiết sử, dẹp trừ hết thảy ngã mạn để soi được vào gương của bậc Thánh trí.

Ở kinh này, đức Phật cũng đã chỉ rõ về sáu kiến xứ gồm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức và thế giới, chúng không phải là ngã, không phải là lệ thuộc ngã và lại càng không phải là thần ngã, dù trong bất cứ không gian nào, trong bất cứ trạng thái và hình thức nào cũng như trong bất cứ thời gian nào, dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai.

Ngã, lệ thuộc ngã và thần ngã đã tạo nên nền Tôn giáo, triết học của Ấn Độ trước Phật và thời Phật. Chính những nền Tôn giáo, triết học này đã tạo thành sáu mươi hai luận điểm tà kiến, khiến họ nhảy cao đến mấy cũng không nhảy ra khỏi tri kiến chấp thủ thần ngã bao gồm: ngã kiến, ngã mạn, ngã ái, và ngã si.

Các giáo sĩ của các Tôn giáo cũng như các Triết gia Ấn Độ thời bấy giờ rất muốn tranh biện với đức Phật các luận điểm về ngã, sở hữu của ngã, ngã và thế giới, thế giới và ngã, ngã tồn tại sau khi chết hay không tồn tại sau khi chết, thế giới là hữu biên hay vô biên… nhưng đức Phật đã từ chối mọi sự tranh biện này. Ngài nói: “Như lai không có tranh cãi với đời, chỉ có đời tranh cãi với Như lai mà thôi”. (Tạp A Hàm, Đại Chính 2).

Ở kinh này, bản Pāli, Ngài nói: “Này các Tỷ khưu! Từ trước đến nay Ta chỉ nói sự khổ và sự diệt khổ”. (Pubbe cāhaṃ bhikkhave etarahi ca dukkhaṃ ceva paññāpemi dukkhassa ca nirodhaṃ. M. 22 P 185).

Nêu lên sự thật của khổ và chỉ dạy phương pháp diệt khổ là bao quát hết thảy học lý Phật giáo. Và cũng bao quát hết thảy nền tảng tư duy triết học Phật giáo về nhân sinh và mọi phương pháp giải quyết vấn đề ấy một cách triệt để, mà năm trăm vị luận sư Phật giáo của các bộ phái đã tổng hợp, phân tích tạo thành hệ thống triết học A-tỳ-đàm-đại-tỳ-bà-sa luận (Abhidharmamahāvibhāṣśāstra) và hệ thống triết học này, lại được tiếp nối bởi A-tỳ-đạt-ma-câu-xá luận (Abhidharmakośaśāstra) của Thế Thân (Vasubandhu) và nhiều thế hệ A-tỳ-đàm cũng như nhiều vị luận sư Phật giáo Đại thừa tiếp nối sứ mệnh hoằng pháp này để nêu lên sự thật cho đời: “Khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt tận của khổ và con đường diệt tận khổ đau”.

Cũng ở kinh A-lê-sá hay kinh Alagaddūpama này, đức Phật đã dùng những ví dụ rất thực tế để minh họa những tà kiến về hạnh phúc mà con người thường vấp phải. Ví dụ người bắt rắn, để minh họa cho những ai ở trong đời học đạo với tâm tà kiến. Người ấy đã không có lợi ích gì mà còn bị tác dụng nguy hiểm ngược lại.

Đức Phật đã dùng các ví dụ: như khúc xương khô bôi mỡ, hòm đựng thịt, bó đuốc khô, hầm lửa dữ, con rắn độc, giấc mộng, vật dụng vay mượn, cây có gai nhọn để minh họa tính chất nguy hiểm, bất thực cúa vô minh và tham dục. Đi theo vô minh và tham dục là đi theo với sự thất vọng và khổ đau là quay lưng với đời sống an lạc và giải thoát.

Đức Phật còn đưa ra ví dụ chiếc bè đưa người từ bờ bên này sông sang bờ bên kia sông để minh họa cho chánh pháp do đức Phật đã chứng ngộ và giảng dạy.

Pháp Phật dạy là phương tiện đưa người thực hành vượt qua mọi vô minh, tham dục, đoạn trừ mọi ái kiến, mọi chấp thủ ngã để đi đến Niết bàn. Tác dụng lợi ích của pháp là vậy. Biết vậy, nên người tu tập đừng mắc kẹt vào pháp hay phi pháp mà kinh này đức Phật đã dạy: Này các Tỷ khưu! Ta thường dạy quý vị: “Pháp ta dạy, ví như chiếc bè. Pháp còn phải buông bỏ huống là không phải pháp”. (Đại Chính 1, tr764c).

Cũng ở kinh này, Ngài đã dùng các ví dụ: Vượt qua thông hào, băng qua thông hào, phá đổ thành quách, không còn cửa ngõ, soi gương Thánh trí là để minh họa một người có chánh kiến học đạo, thì nhất định có kết quả mà kết ấy là chấm dứt khổ đau ở trong sinh tử. Và có tuệ tri thấy mọi nhân quả thuận nghịch, nên tâm không dao động giữa khen chê, vinh nhục.

Ở kinh này, đức Phật còn đưa ra ví dụ cỏ khô, cây khô, để xác chứng lại những chấp thủ ngã tồn tại dưới bất cứ hình thức nào đều là tà kiến. Ngã tuyệt đối không có. Thấy ngã tuyệt đối không có, nhưng chết không phải là đoạn diệt, đó là chánh kiến, là chánh biến tri, là cái thấy của Như lai cho dù Đế thích, Sinh chủ, Phạm thiên nỗ lực tìm kiếm dấu vết tâm thức của Như lai y cứ, vẫn không bao giờ thấy được.

Với bản kinh đức Phật dạy có nội dung phong phú, sâu thẳm vi diệu như thế, dẫn dắt người nghe hiểu từ cạn đến sâu, từ thấp lên cao, từ thực tế đến siêu việt. Thực tế là người bắt rắn, là chiếc bè sang sông, là khúc xương khô bôi mỡ, là vượt qua thông hào… và siêu việt là vì ngay nơi đời sống của Như lai mọi dấu tích sinh tử, mọi tư duy và ý niệm hữu ngã nơi tâm thức của Ngài hoàn toàn tịch lặng. Thực tế của đạo là đây mà đại đạo siêu việt cũng là đây. Và mọi ví von, dí dỏm mà đức Phật đã sử dụng ở trong kinh này cũng đều từ đây mà biểu hiện.

Nên, bản kinh này, hai Tỷ khưu Ñāṇamoli và Bodhi đã dịch Alagaddūpama sutta bằng The Simile Of the Snake. (Middle Length Discourses Of The Buddha P. 224, 2002). Kinh Ví Von Chú Rắn.

Ví von là để tạo nên hình ảnh gợi tả mà người ví von muốn ví von. Mượn một hình ảnh để gợi mở một triết lý, một đạo lý mà người sử dụng ví von muốn truyền đạt để tạo ra một không khí thâm trầm mà tươi vui..

Trong kinh này, đức Phật đã sử dụng quá nhiều hình ảnh để ví von cho vô minh, tham dục, tà kiến và những chướng ngại vật mà người tu tập cần phải biết một cách tường tận để vượt qua.

Trong mọi sự vượt qua ấy, vượt qua sự chấp thủ ngã và ngã sở hữu là sự vượt qua khó khăn nhất. Khó khăn như sự ví von người đi bắt rắn đầu đuôi hay ví von như người đi tìm kiếm hạnh phúc ngay ở nơi khúc xương bôi mỡ hoặc kẻ đi tìm kiếm bản ngã trong đám cỏ khô đã đốt thành tro bụi mà ở trong kinh này Tỷ khưu A-lê-sá là một điển hình!

Thời Phật chỉ có một Tỷ khưu A-lê-sá, nhưng thời đại bây giờ Tỷ khưu A-lê-sá tái sinh không thiếu gì ở trong đạo ngoài đời! Họ đang cổ vũ và đua chen nhau ngày đêm miệt mài đi bắt rắn đầu đuôi, đi tìm kiếm hạnh phúc trong khúc xương khô bôi mỡ và vinh danh bản ngã cho nhau trong đống tro tàn nguội lạnh!

II. CHÚ THÍCH

1- Đề kinh, Hán: A lê sá kinh; A-lê-tra kinh. Nghĩa là kinh đức Phật dạy cho Tỷ khưu A-lê-tra buông bỏ mọi tà kiến, mọi tri kiến đảo lộn đối với Phật pháp.. A-lê-tra là phiên âm từ chữ Ariṭṭha của Pāli. A-lê-tra trước khi đi xuất gia theo Phật, Ông làm nghề huấn luyện giết chim Ưng.

Tên kinh ở trong Tạng Pāli: Alagaddūpamasutta. Nghĩa là kinh ví dụ người bắt rắn. Anh dịch: The Simile Of The Snake.

Tên kinh theo Hán tạng bao quát nội dung của kinh hơn tên kinh theo Pāli. Tên kinh theo Pāli lấy một ví dụ của kinh để làm đề kinh, trong lúc đó nội dung kinh, đức Phật sử dụng rất nhiều ví dụ để diễn tả về tà kiến của một người hiểu sai lạc Phật pháp mà Tỷ khưu A-lê-sá là điển hình. Tỷ khưu A-lê-sá là duyên khởi để đức Phật dạy kinh này không những cho A-lê-sá mà cho cả thính chúng lúc bấy giờ và cả hậu thế. Vì vậy, Tỷ khưu A-lê-tra là đương cơ của kinh này.

Nên, Hán tạng sử dụng tên vị đương cơ để đức Phật dạy kinh này mà đặt tên kinh là bao quát hết nội dung của kinh.

2- Xưa huấn luyện chim Ưng: Pāli: Gaddhabādhi pubba. Hán dịch pubba là bản và phiên âm gaddhabādhi là già-đàbà-lê. Gaddhabādhi là huấn luyện giết chim ưng. Chim ưng còn gọi là chim kền kền. Một loại chim lớn, thường có đầu và cổ trụi lông, nuôi sống bằng thịt thú vật đã chết.

Tỷ khưu A-lê-tra trước khi đi xuất gia đã làm nghê huấn luyện giết chim ưng này.

Từ gaddhabādhi pubba, Anh dịch là Formerly of the vulture killers. (Middle Length Díscourses of the Buddha, P 224). Những người giết chim kên kên thời trước.

3-Khởi sinh hiểu biết độc hại: Hán: Sinh như thị ác kiến. Pāli: pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ. Pāpakaṃ, chưa biến cách là pāpaka. Có nghĩa là xấu xa về mặt đạo đức, tội lỗi, độc ác. Diṭṭhigataṃ, chưa biến cách là diṭṭhigata. Có nghĩa quan điểm, chủ trương. Uppannaṃ, chưa biến cách là uppanna. Có nghĩa là đã khởi sinh.

Vậy, pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ, có nghĩa là đã khởi sinh quan điểm độc hại. Anh dịch là pernicious view had arisen.

Quan điểm độc hại là quan điểm dẫn đến sự che khuất chân lý không những gây thiệt hại cho mình mà còn gây thiệt hại cho nhiều người đời này và đời sau.

4- Theo như tôi hiểu pháp do đức Thế Tôn dạy, hành dục không phải là pháp chướng ngại: Hán: Ngã tri Thế Tôn như thị thuyết pháp, hành dục giả, vô chướng ngại.

Pāli: Tathāhaṃ Bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājāñāmi yathā ye me antarāyikā dhammā vuttā Bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā iti. “Theo như tôi hiểu pháp do Thế Tôn đã dạy, khi thọ dụng những pháp được Thế Tôn gọi là pháp chướng ngại ấy, thật ra không có chướng ngại”.

Từ ngữ paṭisevato, kết cấu gồm: paṭi+sevato. Sevato đi từ Sevati, có nghĩa là thực hành, thực hiện, phục vụ. Nên, paṭisevato có nghĩa là hành động hưởng thụ, thực hiện hưởng thụ. Hán dịch là hành dục. Anh dịch là engage với nghĩa là thọ dụng, tuyển dụng.

5- Chánh kinh, ca vịnh, ký thuyết, kệ tụng, nhân duyên, soạn lục, bản khởi, thử thuyết, sanh xứ, quảng giải, vị tằng hữu pháp và thuyết nghĩa.

Pāli: Suttaṃ geyyaṃ veyyākaranaṃ gāthaṃ udānaṃ itivutakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ.

6- Nếu các thầy hiểu tôi đã từng dạy nhiều lần, pháp ví như chiếc bè là vậy. Pháp còn phải buông bỏ, huống là phi pháp ư?

Hán: Nhược nhữ đẳng tri ngã trường dạ thuyết phiệt dụ pháp giả, đương dĩ xả thị pháp, huống phi pháp da?

Pāli: Kullūpamaṃ vo bhikkhave ājānantehi dhammā pi vo pahātabbā pageva adhammā.

7- Sáu kiến xứ: Pāli: cha diṭṭhiṭṭhānāni. Sáu chỗ mà cái thấy thường vướng vào. Sáu kiến xứ còn gọi là sáu kiến chấp mà vô số người đời vướng vào và cho rằng:

- Sắc là tôi; là của tôi; là tự ngã của tôi. (Rūpaṃ: etaṃ mama, eso „ham asmi, eso me attā)

- Thọ là tôi; là của tôi; là tự ngã của tôi. (Vedanaṃ: etaṃ mama, eso „ham asmi, eso me attā)

-Tưởng là tôi; là của tôi; là tự ngã của tôi. (Saññaṃ: etaṃ mama, eso „ham asmi, eso me attā)

- Hành là tôi; là của tôi; là tự ngã của tôi. (Saṅkhare: etaṃ mama, eso „ham asmi, eso me attā)

- Thức là tôi; là của tôi; là tự ngã của tôi. (viññātaṃ: etaṃ mama, eso „ham asmi, eso me attā)

- Kiến xứ thứ sáu là Thế giới : Cho rằng: “Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết, tôi vẫn thường còn, vĩnh viễn thường trú, không biến đổi.Tôi sẽ trú như thế này và luôn luôn nghĩ rằng: “Cái này là của tôi; Cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi”. (So loko so attā, so pecca, bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāma dhammo, sassatisamaṃ tath" eva ṭhassāmīti, tampi: etaṃ mama, eso „ham asmi, eso me attā. M. P. 181).

8- Có tác nhân nội tại: Hán: Nhân nội hữu. Pāli: Ajjhataṃ asati. Anh: Non-existent externally.

9- “Tự ngã ấy ngày xưa vốn không, có do giả lập, nên tự ngã không thể có được”.

Hán: Bỉ hoặc tích thời vô thiết hữu ngã bất khả đắc.

Pāli: Ahū vata me, taṃ vata me natthi, siyā vata me, taṃ vatāhaṃ na labhāmīti. (M, P, 181). Nghĩa là: “Cái gì chắc chắn đã là của tôi, nay chắc chắn không còn là của tôi, cái gì chắc chắn là của tôi, chắc chắn tôi không được cái ấy”. (Thích Minh Châu dịch, Trung bộ I, tr 136A, Tu Thư Đại Học Vạn Hạnh, 2517 – 1973).

Anh: “Alas, I had it! Alas, I have it no longer! Alas, may I have it! Alas, I do not get it!”. ( M. L, D, of The Buddha, P 230). Nghĩa là: “Than ôi, Tôi đã có nó! Than ôi, Tôi có nó không dài hơn! Than ôi, Tôi có thể có nó! Than ôi, Tôi không được nó”.

10- Có tác nhân ngoại tại: Hán: Nhân ngoại hữu. Pāli: Bahiddhā asati. Anh: Non existent internally.

11- Diệt trừ hết thảy tự thân kiến: Hán: Diệt nhất thiết thân. Nghĩa là diệt trừ hết thảy thiên kiến, tùy miên, tham ái và mọi chấp trước đối với các kiến xứ.

12- “Sanh tử chấm dứt, phạm hạnh đã thành, điều đáng làm đã làm, không còn tái sanh”.

Hán: Sinh dĩ tận, phạm hạnh dĩ lập, sở tác dĩ biện, bất cánh thọ hữu. (Tr 765c21, Đại Chính 1).

Pāli: Khīṇā jāti, vusitaṃ bramacariyaṃ, kataṃ karanīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti. (M, P, 184).

Anh: Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more coming to any state of being. ( M, L, D, Of The Buddha, P. 233).

13- Lấp đầy thông hào: Hán: Độ tiệm. Pāli: Sankiṇṇaparikho là lấp đầy thông hào. Anh: Trench has been filled in.

Vị Tỷ khưu lấp đầy thông hào là lấp đầy hầm hố, kênh hào của sinh tử.

14- vượt qua thông hào: Hán: Quá hào. Pāli: Ukkhittapaligho là vứt bỏ các chương ngại vật. Anh: Shaft has been lifted.

Vị Tỷ khưu vứt bỏ các chướng ngại vật là đoạn trừ và vứt bỏ hết thảy vô minh.

15- Phá đổ thành quách: Hán: Phá quách. Pāli: Abbūlhesiko. Trụ đá được nhổ lên. Anh: pillar has been uprooted.

Vị Tỷ khưu đã phá bỏ thành hay nhổ trụ đá là đã phá trừ và nhổ sạch mọi khát ái.

16- Không còn cửa khóa: Hán: Vô môn. Pāli: Niraggala.

Từ ngừ này được cấu trúc từ gốc: Nís+aggala, nghĩa là tách then gài của cái cửa ra, mở tung lề khóa. Nghĩa bóng của nó là tự do, không còn bị ràng buộc bởi các loại phiền não.

Kinh Pāli giải thích: “kathaṃ ca bhikkhave bhikkhu niraggalo hoti: Idha bhikkhave bhikkhuno pañca orambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni honti ucchinnamūlāni tālāvathukatāni anabhāvamkatāni āyatiṃ anuppāda- dhammāni. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu niraggalo hoti. (M. P. 185) = “Thế nào là một Tỷ khưu có tự do? Ở đây, này các Tỷ khưu! Vị Tỷ khưu đã đoạn trừ năm hạ phần trói buộc sai sử, chúng bị chặt đứt gốc rễ, ví như cây Tāla đầu bị chặt đứt khiến là pháp không thể tồn tại, không thể sinh khởi ở tương lai.

Như vậy là vị Tỷ khưu có tự do”

Anh: Niraggala, Anh dịch no bar. “That is how the bhikkhu is one who has no bar” (M, L, P, 233).

17- Soi được vào gương Thánh trí tuệ: Hán: Thánh trí tuệ cảnh. Pāli: Ariyo pannaddhajo pannabhāro visaṃyutto là bậc Thánh đã hạ cột cờ xuống, đã đặt gánh nặng xuống, không còn gì ràng buộc.

Vị Tỷ khưu là bậc Thánh đã hạ được cột cờ xuống, đã đặt được gánh nặng xuống, không còn gì ràng buộc là vị ấy đã đoạn trừ hết tâm ngã mạn, ngã mạn không còn sinh khởi trở lại ở trong tâm của vị ấy.

Anh: The bhikkhu is a noble one whose banner is lowered, whose burden is lowered, who is unfettered. (M. L. P. 233).

18- Như vậy, Như lai là chân chánh giải thoát, dù cho chư thiên Đế thích và Sinh chủ, dù cho Phạm thiên và quyến thuộc không một ai có thế tìm thấy tâm thức y cứ Như lai.

Hán: Như thị chánh giải thoát Như lai hữu Nhân-đà-la cập Thiên-y-sa-na, hữu Phạm cập quyến thuộc, bỉ cầu bất năng Như lai sở y thức. ( Tr 666a, Đại Chính).

Pāli: Evaṃ vimuttacittaṃ kho bhikkhave bhikkhuṃ saIndādevā sa-Brhamakā sa-Pajāpatikā anvesaṃ nādhigacchanti: idaṃ nissitaṃ tathāgatassa viññāṇaṃ ti, taṃ kissa hetu?: diṭṭhe vāhaṃ bhikkhave dhamme tathāgataṃ ananuvijjo ti vādami. (M. P. 185).

“Chư Tỷ khưu! Vị Tỷ khưu có tâm giải thoát như vậy, với chư thiên Đế-thích, Phạm-thiên, Sanh chủ sẽ không ai tìm được dấu vết vị Tỷ khưu ấy. Ở đây, tâm thức y cứ của Như lai cũng vậy. Điều ấy, vì sao? Này các Tỷ khưu! Ta nói không ai có thể tìm ra dấu vết Như lai ngay ở nơi pháp hiện tiền”.

Anh: Bhikkhus, when the gods with Indra, with Brahmā and with Pajāpati seek a bhikkhu who is thus liberated in mind, they do not find {anything of which they could say}: “The consciousness of one thus gone is supported by this”. Why is that? One thus gone, I say, is untraceable here and now. (M. L. P. 233).

19- “Như lai là phạm hạnh, Như lai là mát mẻ, Như lai là không nóng bức, Như lai là không thay đổi”.

Hán: Như lai thị phạm, Như lai thị lảnh, Như lai bất phiền nhiệt, Như lai thị bất dị. (Tr 766a, Đại Chính 1).

Pāli: Không có những câu tương đương. (M. P. 185).

20- “Như lai đã từng nói với họ vô ưu ngay ở trong pháp hiện tại”.

Hán: Bỉ Như lai ư hiện pháp trung, thuyết vô ưu. (tr 766a, Đại Chính 1).

Pāli: Pubbe cāhaṃ bhikkhave etarahi ca dukkhaṃ ceva paññāpemi dukkhassa ca nirodhaṃ. (M. P. 185).

Này các Tỷ khưu! Từ xưa đến nay, Tôi chỉ nói khổ và sự diệt tận của khổ.

Anh: Bhikhus, both formerly and now what I teach is suffering and the cessation of suffering. (M. L. P. 234).

21-Nếu có người nào khi mạng chung, diệt tận năm hạ phần kiết sử, hóa sanh vào không gian kia, liền vào Niếtbàn, được pháp không thoái chuyển, không trở lại trong cõi đời này.

Hán: Nhược hữu ngũ hạ phần kiết tận, nhi mạng chung giả, sanh ư bỉ gian, tiện bát Niết bàn, đắc bất thoái pháp, bất hoàn thử thế. (tr 766b, Đại Chính 1).

Pāli: Yesaṃ bhikkhūnaṃ pañcorambhāgiyāni sạmyojanāni pahīnāni sabbe te opāpatikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. ( M. P. 187). = “ Những vị Tỷ khưu nào đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, những vị ấy thành những bậc hóa sinh, Niết bàn ngay ở đó, chứng pháp bất thoái, không còn trở lại cõi đời này nữa”.

Anh: “Those bhikkhus who have abandoned the five lower fetters are all due to reappear spontaneously [ in the Pure Abodes] and there attain final Nibbana, without ever returning from that world”. ( M. L. P. 235).

- Năm hạ phần kiết sử gồm: Tham, sân, si, Mạn, nghi.

Năm loại căn bản phiền não này thường trói buộc chúng sanh ở trong sinh tử của Dục giới, khiến mất hết tự do.

III. NỘI DUNG

Nội dung kinh này có những điểm chủ yếu như sau:

1-Giới thiệu duyên cớ:

Đức Phật thuyết kinh này là do Tôn giả A-lê-tra (Arittha), trước kia làm nghề huấn luyện giết chim Ưng, sau khi xuất gia ở trong Tăng đoàn, nghe pháp và hiểu pháp từ đức Phật theo cách hiểu tà kiến và đã phát biểu sự hiểu pháp Phật dạy của mình theo cách hiểu tà kiến đối với tham dục, nên các Tỷ khưu đã bạch lên đức Phật và Ngài đã gọi Alê-tra đến và dạy kinh này ở thành phố Xá-vệ, tại Thắnglâm, trong vườn Trưởng giả Cấp-cô-độc.

2-Các thí dụ về tham dục:

Ở kinh này, đức Phật đã sử dụng các ví dụ: Dục ví như xương khô. Dục ví như miếng thịt. Dục ví như cây đuốc rơm trong tay. Dục ví như hầm lửa. Dục ví như rắn độc. Dục ví như giấc mộng. Dục ví như đồ vay mượn. Dục ví như trái cây.

Đức Phật đã dùng những ví dụ này, để ví cho các dục của thế gian, vị ngọt thì ít mà chất cay đắng thì nhiều; an toàn thì ít mà nguy hiểm thì nhiều; hạnh phúc thì ít mà khổ đau thì nhiều; chân thật thì ít mà giả dối thì nhiều; lâu dài thì ít mà hủy diệt thì nhanh.

3-Thí dụ người bắt rắn

Đức Phật đã sử dụng ví dụ người muốn bắt rắn , nhưng không biết phương pháp, nên đã bị rắn cắn chết. Cũng vậy, người muốn tu tập giải thoát sinh tử, nhưng không có chánh kiến ở trong pháp học, pháp hành một cách thấu đáo và vững chãi, thì người tu tập ấy cũng bị pháp học và pháp hành dẫn đến sự nguy hiểm cho họ và có thể bị nguy hại bởi pháp học và pháp hành ấy. Người ấy, ví như người đi bắt rắn không biết phương pháp, nên bị rắn cắn chết vậy.

4-Ví dụ chiếc bè

Đức Phật đã sử dụng hình ảnh và tác dụng của chiếc bè đưa người từ bên này sông qua bên kia sông, để ví dụ cho pháp của Ngài.

Pháp của đức Phật trình bày cho thính chúng tu tập, có tác dụng ví như chiếc bè đưa người từ bên này sông sang bên kia sông.

Pháp mà đức Phật trình bày ở đây là Đạo đế. Diệt đế là đích điểm mà Đạo đế hướng đến. Khi đến được Diệt đế hay Niết bàn, thì hãy buông bỏ những phương tiện là Đạo đế để thể nhập cứu cánh là Diệt đế. Nếu bị mắc kẹt ở nơi Đạo đế thì không bao giờ thành tựu được Diệt đế. Tác dụng của Đạo đế là diệt tận Tập đế và xả ly Khổ đế. Khi Tập đế đã đoạn tận, Khổ đế đã xả ly, thì Đạo đế không còn là Đạo đế nữa, thì Đạo đế trở thành vô vi hay Niết bàn.

Nên, ở kinh này đức Phật dạy: “Ta thường nói cho các thầy nghe về ví dụ chiếc bè là để cho các Thầy biết xả bỏ, chứ không phải để chấp thủ. Với ví dụ chiếc bè, thì các thầy nên biết đối với pháp còn phải buông bỏ, huống nữa là phi pháp”.

Pháp ở đây cần hiểu là Đạo đế. Đạo đế là pháp dẫn đến giải thoát; là pháp đưa hành giả từ bến bờ sinh tử qua bên kia bến bờ giải thoát. Phi pháp ở đây là Khổ đế và Tập đế.

Khổ đế và Tập đế là phi pháp, vì chúng trói buộc chúng sanh ở bên này bờ sinh tử khổ đau. Diệt đế hay Niết bàn tối thượng là điểm đến, sau khi hành giả đã thực hành nhuần nhuyễn Đạo đế, đoạn tận Tập đế và Khổ đế.

Vì vậy, đức Phật đã sử dụng hình ảnh và tác dụng của chiếc bè đưa người sang sông, để ví dụ cho pháp của Ngài thuyết giảng mang một một ý nghĩa ẩn dụ vô cùng sâu sắc và tuyệt diệu.

5-Sáu kiến xứ

Sáu kiến xứ gồm: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức và thế giới, đối mọi thời gian và đối mọi không gian tất cả chúng đều là hoàn toàn vô ngã và vô ngã sở. Vì sao? Vì tất cả chúng đều là vô thường, biến dịch liên tục, không hằng hữu.

Nên, đức Phật đã dạy cho Tỷ khưu A-lê-tra vô thường, vô ngã và vô ngã sở ngay ở nơi sáu kiến xứ.

6-Duyên cớ của sự sợ hãi và không sợ hãi

Ở kinh này, đức Phật dạy duyên cớ của sự sợ hãi, lo lắng, bối rối là do chấp thủ ngã và ngã sở hữu ở bên trong sáu kiến xứ và ngoài sáu kiến xứ. Ngã và ngã sở hữu ở bên trong hay ở bên ngoài sáu kiến xứ, tất cả chúng chỉ là những ý niệm, những khái niệm do vọng tưởng tạo nên, rồi chúng kết thành những phiền não, những chủng tử tâm hành, dẫn đến những lo lắng, sợ hãi và bất an. Và không có bất cứ sự sợ hãi nào là do không có sự chấp thủ ngã và ngã sở hữu ở bên trong và ở bên ngoài sáu kiến xứ.

Tóm lại, sống an lạc thảnh thơi, vì không chấp thủ nội và ngoại sáu kiến xứ là ngã và sở hữu của ngã, nên các tưởng hoàn toàn tịch diệt; do các tưởng tịch diệt, nên các hành cũng tịch diệt; do các hành tịch diệt, nên các thức cũng hoàn toàn tịch diệt. Tâm ở trạng thái yên tĩnh, rỗng lặng hoàn toàn. Do tâm rỗng lặng, khiến chánh kiến và chánh trí phát sinh, thấy và biết thực tại đúng như chính nó, đạt được tâm giải thoát và tuệ giải thoát.

7-Quả vị A-la-hán và vô ngã tuyệt đối

Do mọi vọng tưởng về ngã và sở hữu ngã đối với sáu kiến xứ từ bên trong đến bên ngoài hoàn toàn tịch lặng, vô ngã tuyệt đối, nên vị Tỷ khưu chứng A-la-hán. Vị ấy như thực biết rằng: “Sinh tử đã chấm dứt, phạm hạnh đã lập thành, điều đáng làm đã làm, không còn tái sanh nữa”.

Ở trong phần này, đức Phật đã nêu lên các ví dụ: Băng hào: Ẩn dụ cho vị Tỷ khưu tu tập đã biến tri đối với Khổ, Tập, Diệt, Đạo, nên diệt tận và nhỗ sạch mọi gốc rễ vô minh.

Vượt hào: Ẩn dụ cho vị Tỷ khưu tu tập đã vượt qua được mọi tham ái ở trong ba cõi Dục hữu, Sắc hữu và Vô sắc hữu.

Phá đổ thành quách: Ẩn dụ cho vị Tỷ khưu tu tập đã phá vỡ và nhỗ sạch mọi giới hạn biên cương của sinh tử.

Không còn then cửa hay mở tung mọi lề khóa: Ẩn dụ cho vị Tỷ khưu tu tập đã đoạn sạch năm hạ phần của kiết sử.

Được gương Thánh trí: Ẩn dụ cho vị Tỷ khưu tu tập đã đoạn tận và nhỗ sạch mọi gốc rễ phiền não thuộc về ngã mạn.

Do vị Tỷ khưu tu tập đoạn tận vô minh, vượt qua mọi tham ái đối với các dục, phá vỡ mọi cột mốc giới hạn của sinh tử, tháo tung mọi lề khóa trói buộc của phiền não, nhỗ sạch mọi kiêu mạn, xa lìa mọi điên đảo vọng tưởng, các thức uẩn đã chuyển thành thánh trí, bất động trước khen chê, phỉ báng hay tán thán cúng dường, nên vị Tỷ khưu ấy thành tựu vô ngã tuyệt đối, chứng A-la-hán, đạt tới cứu cánh Niết bàn.

Vô ngã tuyệt đối, ở kinh này đức Phật đã nêu lên ví dụ cỏ khô, cây khô, có người đem đốt và tùy ý sử dụng. Cỏ khô và cây khô là ví dụ cho vị Tỷ khưu tu tập đã đoạn tận mọi vọng tưởng về ngã và ngã sở hữu ở trong và ngoài sáu kiến xứ một cách tuyệt đối, mọi vọng tưởng về ngã và sở hữu đối với ngã hoàn toàn không còn tái sinh, như cỏ khổ, cây khô bị đốt, nên có thể tùy ý sử dụng sáu kiến xứ để làm lợi lạc cho mình và cho hết thảy chúng sanh.

8-Hoằng pháp

Sứ mệnh hoằng pháp ở trong kình này, đức Phật khuyến tấn đến năm lần và mỗi lần cho mỗi cấp độ tu chứng khác nhau. Nên, sứ mệnh của năm cấp độ hoằng pháp ở đây có một ý nghĩa rất thâm sâu khác nhau.

Khuyến tấn hoằng pháp lần thứ nhất đối với pháp học và pháp hành ở kinh này, nhắm tới cho những ai trong thế giới trời, người có chánh trí, chánh giải thoát, khi mạng chung, thì không còn bị tái sinh ở trong sinh tử luân hồi. Đây là sự hoằng pháp nhắm tới những vị tu tập mà tâm đang ở vị trí A-la-hán hướng và đang trên lộ trình hướng đến A-la-hán quả.

Khuyến tấn hoằng pháp lần thứ hai đối với pháp học và pháp hành ở kinh này, nhắm tới cho những ai trong thế giới trời, người đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được pháp bất thoái, chứng nhập Niết-bàn không còn trở lại thế gian. Đây là sự hoằng pháp nhắm tới những vị tu tập mà tâm đang ở lộ trình A-na-hàm hường và A-na-hàm quả.

Khuyến tấn hoằng pháp lần thứ ba đối với pháp học và pháp hành ở kinh này, nhắm tới những ai ở trong thế giới trời, người thân kiến thủ, nghi đã đoạn tận. các tham, sân, si đã mỏng, chứng đắc nhất lai hướng và nhất lai quả. Đây là sự hoằng pháp nhắm tới những vị tu tập đang ở trong vị trí nhất-lai hướng và nhất-lai quả.

Khuyến tấn hoằng pháp lần thứ tư đối với pháp học và pháp hành ở kinh này, nhắm tới những ai ở trong thế giới trời, người thân kiến thủ, giới cấm thủ và nghi đã đoạn tận, đắc dự lưu quả, chỉ còn qua lại thế giới trời, người bảy lần nữa, trước khi chấm dứt hoàn toàn sinh tử. Đây là sự hoằng pháp nhắm tới những vị tu tập đang ở trong dự-lưu hướng và dự-lưu quả.

Khuyến tấn hoằng pháp thứ năm đối với pháp học và pháp hành ở kinh này, nhắm tới những ai đang ở trong thế giới của trời, người có niềm tin đối với Như lai và ưa thích những giáo pháp của Ngài, khiến khi sinh mệnh của họ kết thúc liền sinh về các cõi lành. Đây là sứ mệnh hoằng pháp nhắm đến những ai trong thế giới trời, người có lòng tín kính và ái hộ Phật Pháp, khiến họ tăng trưởng niềm tin và sự ái hộ Phật Pháp qua pháp học và pháp hành của kinh này.

9-Kết thúc

Đức Phật thuyết kinh, chúng Tỷ khưu nghe hoàn hỷ, phụng hành. Như vậy, Vị thuyết kinh và người nghe kinh, cả hai đều thành tựu pháp học và pháp hành.

IV. PHÁP HÀNH

Pháp học và pháp hành ở kinh này đức Phật nhấn mạnh đến Văn – Tư – Tu.

Ở kinh này, đức Phật dạy Tỷ khưu A-lê-tra rằng: “Những điều Ngài dạy ở trong Chánh kinh, Ca vịnh, Ký thuyết, Kệ tụng, Nhân duyên, Soạn lục, Bản khởi, Thử thuyết, Sanh xứ, Quảng giải, Vị tằng hữu pháp, và Thuyết nghĩa, nếu nghe mà không hiểu tường tận về văn và nghĩa thì phải hỏi lại Ngài hay hỏi lại các đồng phạm hạnh có trí, để được chỉ bày tường tận trước khi hành trì, mới không bị sai lạc”.

Như vậy, ở kinh này đức Phật dạy, phải biết học hỏi, chiêm nghiệm các thể loại kinh điển, do Ngài giảng dạy một cách tường tận về văn và nghĩa, trước khi đem nó ra hành trì, thì sự hành trì đúng mới đưa đến lợi ích.

Nếu nghe mà không hiểu tường tận về văn và nghĩa của các thể loại kinh điển do Ngài thuyết giảng mà đem ra hành trì, thì chỉ là luống công, chuốc lấy những khổ cực, tự gây phiền nhọc, không có hiệu quả gì.

Do đó, pháp học và pháp ở kinh này, đức Phật nhấn mạnh đến Văn - Tư - Tu.

Văn là lắng nghe để hiểu sâu, hiểu chính xác chân nghĩa, đệ nhất nghĩa được đức Phật diễn tả ở trong các thể loại kinh điển.

Nhờ nghe như vậy mà hội nhập được chân đạo, khiến mắt sinh, trí sinh, minh sinh, giác sinh. Nên, gọi là văn tuệ.

Nghĩa là trí tuệ sinh khởi, do thực hành pháp lắng nghe.

Tư là chiêm nghiệm và gạn lọc những gì từ nghe, để thấy đâu là pháp phương tiện và đâu là pháp cứu cánh, đâu là pháp liễu nghĩa và đâu là pháp bất liễu nghĩa mà đã được đức Phật diễn tả ở trong các thể loại kinh điển.

Nhờ tư như vậy mà nhiếp phục được tâm, an trú được tâm và phát triển được tâm thanh tịnh, khiến mắt sinh, trí sinh, minh sinh, giác sinh. Nên gọi là tư tuệ. Nghĩa là trí tuệ sinh khởi, do thực hành hiện quán đối với hành tướng của các đế lý.

Tu là thực hành pháp sau khi đã nghe đúng và chiêm nghiệm đúng, ứng dụng pháp ngay vào trong đời sống, qua mọi động tác đi, đứng, nằm, ngồi, ăn, uống, ứng xử mọi công việc ở trong sự tỉnh giác đối với các lãnh vực Thân, Thọ, Tâm, Pháp, khiến cho các vọng tưởng về tự ngã và ngã sở hữu đối với bên trong và bên ngoài sáu kiến xứ hoàn toàn tịch diệt, các tâm hành phiền não không còn có xứ sở để sinh khởi, khiến mắt sinh, trí sinh, minh sinh, giác sinh, các tuệ vô lậu sinh khởi. Nên, gọi là tu tuệ.

Nghĩa là tuệ giải giải thoát sinh ra, do đoạn trừ hoàn toàn các lậu hoặc sai lầm thuộc về thấy nghe và tư niệm.

Do đó, ở kinh này, đức Phật nhấn mạnh về pháp hành Văn - Tư – Tu.

V. ĐỐI CHIẾU

Kinh này giữa Hán và Pāli nội dung phần nhiều tương đồng nhau như duyên cớ, đối tượng và xứ sở để đức Phật thuyết giảng kinh này. Các ví dụ về tham dục, người bắt rắn, chiếc bè… Sáu kiến xứ…

Kinh này bản Pāli có minh họa thêm giữa kiến xứ và ba pháp ấn vô thường, khổ và vô ngã. Bản Hán không có sự minh họa này.

THƯ MỤC THAM KHẢO

Dīgha Nikāya, Bihar Government 1958.

Majjhima Nikāya, Bihar Government 1958.

Samyutta Nikāya, Bihar Government 1959

Aṅguttara Nikāya, Bihar Government 1960

Vibhaṅga Bihar Government 1960.

Kathāvatthu, Bihar Government 1961

Trường Bộ Kinh III, Thích Minh Châu dịch, Đại Học Vạn Hạnh, 2516 – 1972.

Trung Bộ Kinh I, Thích Minh Châu dịch, Đại Học Vạn Hạnh, 2517 – 1973.

Trung Bộ Kinh II, Thích Minh Châu dịch, Đại Học Vạn Hạnh, 2518 – 1974.

Trung Bộ Kinh III, Thích Minh Châu dịch, Đại Học Vạn Hạnh, 2518 – 1975.

Trường A-hàm Kinh, Hậu Tần, Phật-đà-da-xá dịch, Đại Chính 1.

Đại Bát Niết Bàn Kinh, Đông Tấn, Pháp Hiển dịch, Đại Chính 1.

Phật Thuyết Đại Tập Pháp Môn Kinh, Tống, Thi Hộ dịch, Đại Chính 1.

Phật Thuyết Phạm Võng Lục Thập Nhị Kiến Kinh, Ngô, Chi Khiêm dịch, Đại Chính 1.

Trung A Hàm Kinh, Đông Tấn, Cù Đàm Tăng-già-đề-bà dịch, Đại Chính 1.

Phật Thuyết Tứ Đế Kinh, Hậu Hán, An Thế Cao dịch, Đại Chính 1.

Phật Thuyết Thị Pháp Phi Pháp Kinh, Hậu Hán, An Thế Cao dịch, Đại Chính 1.

Phật Thuyết Khổ Ấm Nhân Sự Kinh, Tây Tấn, Pháp Cự dịch, Đại Chính 1.

Phật Thuyết Chư Pháp Bản Kinh, Ngô, Chi Khiêm dịch, Đại Chính 1.

Tạp A-hàm Kinh, Lưu Tống, Cầu Na Bạt Đà la dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Ngũ Uẩn Giai Không Kinh, Đường, Nghĩa Tịnh dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Thánh Pháp Ấn Kinh, Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Pháp Ấn Kinh, Tống, Thi Hộ dịch, Đại Chính 2.

Ngũ Ấm Thí Dụ Kinh, Hậu Hán, An Thế Cao dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Chuyển Pháp Luân Kinh, Hậu Hán, An Thế Cao dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Tam Chuyển Pháp Luân Kinh, Đường, Nghĩa Tịnh dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Bát Chánh Đạo Kinh, Hậu Hán, An Thế Cao dịch.

Duyên Khởi Kinh, Đường, Huyền Tráng dịch, Đại Chính 2.

Tăng Nhất A-hàm Kinh, Đông Tấn, Cù Đàm Tăng-già-đềbà dịch, Đại Chính 2.

Phật Thuyết Thất Xứ Tam Quán Kinh, Hậu Hán, An Thế cao dịch, Đại Chính 2.

A-tỳ Đạt-ma Câu-xá Luận, Thế Thân, Đường, Huyền Tráng dịch, Đại Chính 29.

Đại Trí Độ Luận, Long Thọ, Hậu Tần, Cưu-ma-la-thập dịch, Đại Chính 25.

A-tỳ Đạt-ma Tập-dị-môn túc Luận, Xá Lợi Phất, Đường, Huyền Tráng dịch, Đại Chính 26.

Dị Bộ Tôn Luân Luận, Thế Hữu tạo, Đường, Huyền Tráng dịch, Đại Chính 49.

Cao Tăng truyên, Lương, Huệ Kiểu soạn, Đại Chính 50.

Tục Cao Tăng truyện, Đường, Đạo Tuyên soạn, Đại Chính 50.

Tống Cao Tăng truyện, Tông, Tán Ninh soạn, Đại Chính 50.

Đại Minh Cao Tăng truyên, Minh, Như Tỉnh soạn, Đại Chính 50.

Đại Đường Tây Vức Cầu Pháp Cao Tăng truyện, Đường, Nghĩa Tịnh soạn. Đại Chính 50.

Đại Đường Tây Vức Ký, Đường, Huyền Tráng dịch, Đại Chính 50.

Chúng Kinh Mục Lục, Tùy, Pháp Kính soạn, Đại Chính 55.

Lịch Đại Tam Bảo Kỷ, Tùy, Phí Trường Phòng soạn, Đại Chính 49.

Lịch Sử Phật Giáo Ấn Độ, Thích Thanh Kiểm, Lê Thanh Thư Xã, 1963.

Đại Cương Triết Học Phật Giáo, Tưởng Duy Kiều soạn, Thích Đạo Quang dịch, Thuận Hóa 1996.

Nghiên Cứu Về Mâu Tử, Lê Mạnh Thát, Tu Thư Vạn Hạnh, 1982.

Vi tính: Nguyễn Bất Túy

Chính tả: Quảng Huệ, Lan Anh.

Bìa: Bảo An.

Ấn Tống: Nhuận Pháp Nguyên.

HẾT

Theo thư tịch Bắc truyền thì ngài Đại Ca-diếp chủ toạ hội nghị, nhưng theo thư tịch của Nam truyền thì Ngài Ưu-ba-ly chủ toạ hội nghị.

Có tư liệu cho rằng: Đại hội kết tập III, không xảy ra dưới thời Adục (A'soka), vì thời kỳ này chư tăng phân hóa, mà hội nghị xảy ra tại đảo quốc Tích Lan dưới triều vua nước ấy trùng tên với vua A'Soka (A dục).

Ngài Thi Hộ người nước Udyāna (Ô Điền Nang) ở phía Tây bắc Ấn. Ngài đến Trung Quốc vào thời vua Tống Thái Tông và đã phiên dịch nhiều kinh điển từ Phạn sang Hán, trong đó có kinh Pháp Ấn.