Kim Cang Tông Thông

23. Đoạn Trừ Mối Nghi Phật Quả Chẳng Can Hệ Gì Đến Phước Tướng.

Mối nghi do từ văn trước nói rằng, không nên dùng sắc tướng để thấy Như Lai. Không thể đồng nhất Như Lai với 32 tướng. Tướng ấy Ở Đức Phật tức gọi là Phật quả, ở nơi Chuyển luân thánh vương thì gọi là phước tướng. Quả vị đã không đồng, chỉ là do tu huệ, không phải tu do từ tu phước. Giống như không thể có đủ tướng trượng phu mà chứng được bồ đề. Như vậy tu tập các hạnh Bồ tát ắt là mất công đức, mất quả báo. Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！汝若作是念：如來不以具足相故，得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提！莫作是念：如來不以具足相故，得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提！汝若作是念，發阿耨多羅三藐三菩提心者，說諸法斷滅。莫作是念，何以故？發阿耨多羅三藐三菩提心者，於法不說斷滅相。須菩提！若菩薩以滿恒河沙等世界七寶持用布施，若復有人知一切法無我，得成於忍，此菩薩勝前菩薩所得功德。何以故？須菩提！以諸菩薩不受福德故。」須菩提白佛言：「世尊！云何菩薩不受福德？」「須菩提！菩薩所作福德，不應貪著，是故說不受福德。

Tu bồ đề! Nếu ông khởi ý nghĩ rằng: ‘Như Lai chẳng dùng các tướng đầy đủ mà được thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. ’ Tu bồ đề! Chớ nghĩ như thế. Chớ nghĩ rằng Như Lai chẳng dùng các tướng đầy đủ mà được thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

“Tu bồ đề! Nếu ông khởi ý nghĩ rằng:

‘Người phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác thuyết giảng tướng đoạn diệt của các pháp. ’ Chớ nghĩ như thế. Vì sao vậy? Người phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đối với pháp chẳng thuyết tướng đoạn diệt.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát dùng bảy báu đầy trong những thế giới nhiều như cát sông Hằng mang ra bố thí. Lại có người hiểu biết hết thảy các pháp là vô ngã nên thành tựu được hạnh nhẫn. Công đức của người này vượt hơn vị Bồ tát làm việc bố thí. “Vì sao vậy? Tu bồ đề! Là vì các vị Bồ tát chẳng thọ nhận phước đức. ”

Tu bồ đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ tát chẳng thọ nhận phước đức?”

“Tu bồ đề! Bồ tát có làm việc phước đức đều chẳng nên tham trước. Nên nói là chẳng thọ nhận phước đức. Thông rằng:

Tu bồ đề chỉ một chiều hiểu về lý không, một chiều nói rằng không thể bằng 32 tướng mà thấy Như Lai được. Đức Phật xác nhận ý nầy và nói: Nếu nhờ vào tướng mà thấy được Như Lai, thì Chuyển luân thánh vương cũng là Phật. Rồi ngài liền nói kệ: Đem sắc thân, âm thanh mà cầu Như Lai, đó là hành tà đạo.

Đó là để phá trừ đàm thyết về tướng, có thể nói là tuyệt cùng! Nếu chấp trước sự phá tướng là thật, tức cũng giốn gnhư chấp không, tức đi đến chỗ đoạn diệt nhân quả. Nếu phát bồ đề tâm, thì từ bi, trí huệ phải cùng vận hành song song với nhau. Nếu không được như vậy, tuy không nhờ vào phước đức mà chứng bồ đề, nhưng cũng không mất phước mà mê mờ nhân quả. Chỉ là phước đức do không thủ trước! Chỉ có nhưng chẳng thọ. Nhân là nhân thanh tịnh, quả là quả thanh tịnh. Có được 32 tướng, phước tướng của Phật cùng Chuyển luân thánh vương chẳng giống nhau.

San định ký nói rằng:

Tám câu từ Nếu ông khởi ý nghĩ rằng. . ., là để ngăn ngừa ý niệm huỷ bó các tướng. Ý nói rằng: Nếu ông cho rằng Như Lai do không cần phải có đủ sắc tướng mới chứng đắc bồ đề. Chớ suy nghĩ như vậy. Thế văn như là trùng lặp, nhưng ý thật là chẳng trùng, chỉ là trước thì nêu ra để sau ngăn ngừa.

Năm câu từ Nếu ông khởi ý nghĩ rằng. . ., là để trừ sai lầm do phá bỏ tướng. Vì nếu nói xác định là có, ắt là chấp vào thường. Nói xác định là không, ắt là chấp vào đoạn. Nay nếu khởi kiến giải vô tướng, tức chính là đoạn kiến. Tức là trên phương diện quả báo sẽ bị tổn mất phước đức trang nghiêm, trên phương diện nhân sẽ tổn giảm năm hạnh trong lục độ, sẽ phá hoại tục đế. Chủ trương các pháp đoạn diệt, đó là kiến giải chấp không của hàng Nhị thừa, chẳng có Bồ tát nào cho các pháp là đoạn diệt. Sao vậy? Vì có sinh tức có đoạn. Tánh của tất cả các pháp là vô sanh, nên lìa xa hai cực đoan thường, đoạn. Đã lìa xa được hai cực đoan ấy, đó là tướng của pháp giới. Nên phát bồ đề tâm là cần phải tương ưng cùng pháp giới, tức phải nươgn vào hạnh nguyện từ bi và trí huệ, hạnh làm lợi ích cho chúng sinh, nên không nói tướng của các pháp là đoạn diệt. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Bất thất công đức nhân

Cập bỉ thắng quả báo.

Tạm dịch:

Không mất nhân công đức

Cùng quả báo thù thắng.

Do các pháp không thể đoạn diệt, nên trí huệ trang nghiêm, công đức trang nghiêm, đều có được sự thành tựu. Sao lại nói rõ việc được qủa báo thù thắng? Nếu Bồ tát đem bảy báu nhiều như thế giới trong cát sông Hằng ra bố thí, thì sẽ được phước đức thế gian không thể suy lường được. Nếu có người biết được các pháp đều vô ngã, tức chẳng có các tướng vô ngã, sẽ được thành tựu hạnh nhẫn. Vô ngã là nhân vô ngã và pháp vô ngã. Đạt được hai ý niệm nhân không và pháp không, lại chẳng để sinh trở lại, tức gọi là nhẫn. Đã đạt được Vô sinh pháp nhẫn mà tu tập phước đức thanh tịnh không cấu nhiễm, sẽ thấy được việc bố thí trụ nơi tướgn kia là sẽ rơi vào chỗ hữu lậu, chẳng qua là gấp trăm ngàn vạn ức phước ấy mà thôi. Nên luận nói: Hơn hẳn công đức Bồ tát đã đem của báu ra bố thí ở trước.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Đắc thắng nhẫn bất thất

Dĩ đắc vô cấu quả.

Tạm dịch:

Nhẫn thù thắng không mất

Do được quả vô nhiễm.

Chỉ có vô ngã mới có ý hướng đến Vô thượng bồ đề, nên gọi là thù thắng. Nếu tất cả các pháp đều là vô sinh, nếu có phước đức ắt phải là có lúc đoạn hết, làm sao nói có phước đức sinh ra? Do các Bồ tát không thọ phước đức, nên nói rõ chẳng thọ nên không mất phước đức. Nhưng không thọ, có nghĩa là không dính mắc vào sinh tử. Nếu trụ vào sinh tử, tức là thọ phước đức, tức chẳng phải là có phước đức trong nghĩa trung đạo.

Vì sao Bồ tát không thọ phước đức? Giải thích ý nghĩa rằng: Bồ tát tu phước, nếu sinh tham trước, tất trong nhân ấy đẫ là hữu lậu, nên quả báo cũng là hữu lậu. Mỗi khi chiêu tập quả báo, là điều đáng lo nghĩ. Nên biết sự thủ chấp ấy là siêu việt các thứ chấp thủ. Đây đúng là nhân quả đều mất, nên thành mối nghi trên.

Nay có tu phước nhưng chẳng tham trước, tắc nhân ấy là vô lạu, quả cũng vô lậu. Phước đức nầy không có quả báo, tức không có quả báo hữu lậu. Thủ đắc như vậy, chẳng phải là cái sở đắc siêu việt. Sao lại nghi đó là mất nhân và quả? Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thị thắng phước đức tướng

Thị cố thuyết thí dụ

Thị phước đức vô báo

Như thị thọ bất thủ.

Tạm dịch:

Tướng phước đức thù thắng

Nên nói đến thí dụ

Phước đức không quả báo

Nên thọ mà chẳng thủ.

Phước đức chưa có khi nào mà chẳng tu, đó từ phương diện tục đế mà nói. Đã tu rồi thì chẳng còn tham trước, đó từ phương diện đệ nhất nghĩa đế mà nói. Cho nên các pháp không thể đoạn diệt. Thế nên Phật quả và tướng phước đức, sao còn nghi là chẳng có?

Có vị tăng hỏi Thiền sư Vân Nham Đàm Thạnh: Hai mươi năm thân cận Bá Trượng, tại sao không được truyền trao tâm đăng? Vân Nham đáp: Trên đầu đội mũ hoa báu. Tăng hỏi: Trên đầu đội mũ hoa báu, Ý chỉ như thế nào? Vân Nham đáp: Đại Đường Thiên tử và vua Diêm la

Tăng hỏi Thiền sư Cửu Phong Kiền: [101] Đại Đường Thiên tử và vua Diêm la. Ý chỉ như thế nào?

Cửu Phong đáp: Bỏ qua những lời ghi nhớ rỗng tuếch.

Thiền sư Đan Hà có bài tụng rằng:

Ngọc tiên cao cử kích kim môn

Dẫn xuất san hô 102[102] giá mạc luận.

Huýnh cổ luân vương toàn ý khí

Bất chương bảo ấn tự nhiên tôn.

Tạm dịch:

Roi ngọc đưa cao gõ cửa vàng

Bày ra san hô giá miễn bàn

Xa chuyển luân vương, nguyên ý chí

Ấn quý không màng, quý tự nhiên.

Có tăng lại hỏi Thiền sư Trường Sa: Xưa nay mọi người đều thành Phật chăng? Trường Sa đáp: Ông nói vua Đường đi cắt cỏ ngải và rau lữu đó chăng? Thiền sư Đầu Tử có bài tụng rằng:

Đài điện trùng trùng tử khí thâm

Tinh phân thần vị chính càn khôn

Kim luân bất ngự Diêm phù cảnh

Khởi tịnh chư hầu bảo ấn tôn.

Tạm dịch:

Rêu phong điện các dày sắc tía.

Sao chia ngội vị chính càn khôn

Kim luân chẳng ngự cảnh Diêm phù

Há các sao đều được trọng chăng?

Qua hai tắc trên mà quán sát, phước đức của Chuyển luân thánh vương đã vượt xa hẳn phước đức của các vua chư hầu, huống gì phước đức của Như Lai sẽ vượt xa phước đức của Chuyển luân thánh vương như thế nào? Đã là vô ngã, đã thành tựu ở vô sanh pháp nhẫn, tự mình chẳng phải là vua Đường đi cắt cỏ ngải và rau lữu, nên nói không thọ phước đức là phước chí tôn vậy.

24. Đoạn Trừ Mối Nghi Hoá Thân Hiển Bày Để Thọ Phước.

Mối nghi nầy do từ văn trước nói rằng chẳng thọ phước đức.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng: Nếu trong đệ nhất nghĩa chẳng có một pháp để thủ đắc, sao các kinh khác lại nói như thế nầy:

Như Lai phước trí tư lương viên mãn,

Toạ bồ đề toà thú ư niết bàn.

Nghĩa là: Với Phước đức trí huệ của Như Lai tròn đầy làm tư lương, nên ngồi toà bồ đề để giáo hoá chúng sinh thú hướng niết bàn.

Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói: Kinh văn:

須菩提！若有人言：如來若來若去、若坐若臥，是人不解我所說義，何以故？如來者，無所從來，亦無所去，故名如來。

Tu bồ đề! Nếu có người nói: Như Lai có đến, hoặc có đi, hoặc có ngồi, hoặc có nằm. Người ấy thật chẳng hiểu nghĩa ta thuyết dạy. Vì sao vậy? Như Lai đó, chẳng từ đâu mà đến, cũng chẳng đi về đâu, nên gọi là Như Lai.

Thông rằng:

Như Lai đã không do từ các sắc tướng mà thấy được, cũng không thể nói rằng đó là đoạn diệt, là chẳng trụ sinh tử, chẳng trụ niết bàn, thường từ chân như mà đến để cứu độ chúng sinh. Nhưng niết bàn chẳng phải là một nơi chốn thực hữu. Nhưng để đến được nơi đó, tạm gọi là khứ; sinh tử cũng chẳng phải là một nơi chốn thực hữu.

Nhưng để thoát ra khỏi chốn đó, tạm gọi là lai. Chẳng đến chẳng đi, đó là nghĩa của Như Lai. Nên chấp tướng mà cầu Như Lai thì chẳng thể nào được. Nên biết hoá thân biểu hiện. Hiện mà chưa từng xuất hiện. Trong quả vốn chẳng có thọ dụng, trong nhân há có thọ chấp hay sao?

San định ký nói rằng: Nếu như có người nói rằng Như Lai do sự xuất hiện mà đến, nhập diệt gọi là đi (khứ), trụ ở thế gian, khi ngồi khi nằm, là đều không hiểu được nghĩa Như Lai nói. Do nghĩa nào mà gọi đó là Như Lai? Do Phật từ xưa nay vốn chẳng đến chẳng đi. Đến đi là hoá thân Phật. Như Lai là pháp thân, xưa nay vốn chẳng diêu động, nếu Như Lai có sự sai biệt đến đi, tức chẳng được gọi là thường trú như vậy, thường như thị trụ, thường chẳng biến đổi, chẳng sai khác.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Khứ lai hoá thân Phật

Như Lai thường bất động.

Tạm dịch:

Hoá thân Phật đến đi.

Như Lai thường chẳng động.

Đây là chẳng khác mà lại khác.

Có người hỏi rằng: Đã chẳng có Phật đến đi, sao lại xuất hiện để thọ phước? Là vì chúng sinh để thọ dụng hay sao?

Đáp rằng: Đây là do nước tâm của chúng sinh thanh tịnh, tức thấy Phật đến (lai), đến chẳng từ đâu đến. Khi nước tâm cấu bẩn, thì thấy Phật đi (khứ), đi nhưng chẳng đi về đâu. Đó là Phật chỉ theo tâm chúng sinh mà thị hiện chứ vốn là vô tâm, chỉ tuỳ theo tâm lượng chúng sinh mà ứng hiện! Vốn chẳng có Phật nào xuất hiện, sao lại có việc thọ nhận phước đức?

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thị phước đức ứng báo

Vi hoá chư chúng sinh

Tự nhiên như thị nghiệp

Chư Phật hiện thập phương.

Tạm dịch:

Phước đức ứng báo thân

Vì giáo hoá chúng sinh

Nghiệp tự nhiên như vậy

Chư Phật hiện mười phương.

Như kinh nói:

Ứng vật hiện hình, như trăng trong nước.

Hình ảnh trong nước có đến đi, mà trăng thường chẳng động.

Lục Hoàn Đại phu hỏi Thiền sư Nam Tuyền:

Trong nhà đệ tử có một phiến đá, có khi ngồi, có khi nằm trên đó, nay muốn tạc tượng Phật trên đó có được chăng?

Nam Tuyền đáp: Được!

Lục Hoàn Đại phu hỏi tiếp: Chẳng phải là không được hay sao?

Nam Tuyền đáp: Không được! Thiền sư Vân Nham nói: Ngồi tất là Phật, chẳng ngồi tất chẳng phải Phật.

Động Sơn nói: Chẳng ngồi tất là Phật, ngồi tất chẳng phải Phật.

Thiền sư Thiên Đồng niêm rằng:

Chuyển công thành vị,

Chuyển vị thành công,

Rỗng rang đầu gậy?

Cây trượng, hãy nói ý Nam Tuyền như thế nào? Cho dù khám nghiệm thấy chưa được.

Ngũ tổ Diễn [103] nói:

Đại chúng! Phàm là bậc thiện tri thức, phải nên quyết trạch sáng suốt. Vì sao mà người khác nói được, mình cũng nói được, người khác nói không được, mình cũng nói không được? Có biết Nam Tuyền rơi vào chỗ nào chăng? Hoà thượng Bạch Vân đã không tiếc lông mi, đã giải thích giúp cho ta phá trừ. Nói được thì do từ đâu mà được? Nói không được thì do đâu mà không được? Nếu các ông vẫn chưa hiểu, thì đêm nay lão tăng sẽ vì các ông mà làm thứ ấy.

Nói xong Sư đưa nắm tay lên rồi nói: Hãy đem ba cõi, hai mươi tám cảnh trời làm đầu của Phật, đem kim luân thuỷ sát làm chân Phật, bốn đại thần châu làm thân Phật. Tuy nhiên, làm được ông Phật con nầy rồi, thì các ông đứng tại chỗ nào mà an thân lập mệnh? Đại chúng hiểu hết chưa? Lão tăng nói cách thứ hai: Đông thắng thân châu[104] làm một vị Phật, Nam Thiêm bộ châu làm một vị Phật, Tây Ngưu hoá châu[105] làm một vị Phật, Bắc Uấtđan việt làm một vị Phật. Cây cỏ lùm rừng là Phật, nhuyễn động hàm linh là Phật. Đã như vậy, còn gọi ai là chúng sinh? Đã hiểu được chưa? Chẳng như Đông thắng thân châu vẫn là Đông thắng thân châu; Nam Thiêm bộ châu[106] vẫn là Nam Thiêmbộ châu; Tây Ngưu hoá châu vẫn là Tây Ngưu hoá châu; Bắc Uất đan việt[107] vẫn là Bắc Uất đan việt. Cây cỏ lùm rừng vẫn là cây cỏ lùm rừng; nhuyễn động hàm linh vẫn là nhuyễn động hàm linh. Nên nói

Pháp trụ, Pháp vị ấy, là tướng thường trụ ở thế gian. 108[108] Nếu như vậy, ông lấy cái gì làm Phật? Nhận ra được chưa? Bỗng nhiên có một vị bước ra nói:

“Bạch Vân hãy thôi nói mớ, đại chúng đã biết được chuyển ngữ nầy rồi. ”

Các bậc tôn túc từ xưa nay, nơi bản nguyên tự tánh thiên chân Phật, các vị đều hiện bày tay mắt mình, hỗ dụng nghiền phá. Nếu tham thấu chỗ nầy, mới được gọi là thấy Như Lai.

25. Đoạn Trừ Mối Nghi Pháp Thân Và Hoá Thân Đồng Nhât Hay Khác Biệt.

Mối nghi nầy do từ văn trên nói rằng pháp thân không đoạn diệt. Pháp thân đến từ chỗ chẳng đến đi.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng: Nếu sinh tử Bát nhã đều bất khả đắc, nên chẳng có đến đi. Như Lai há chẳng như núi chúa Tu di tích tụ thành một thể để an trụ nơi đó chăng? Để khiển trừ ý niệm đồng nhất, ý niệm thường hằng trong nầy, chẳng có phân biệt nhưng có phân biệt, thấy hợp nhất một thể. Nói rằng vi trần là nhiều, để khiển trừ chẳng phải cái thấy hợp nhất một thể. Nói chẳng phải vi trần là nhiều, là để khiển trừ cái thấy hợp nhất một thể.

Đó gọi vi trần là nhiều. Ngã chẳng phải là vật thể phân chia ra được rồi cho là nhiều. Lại nữa, để khiển trừ ý niệm về sự tích tụ. Nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！若善男子、善女人，以三千大千世界碎為微塵，於意云何？是微塵眾寧為多不？」「甚多，世尊！何以故？若是微塵眾實有者，佛則不說是微塵眾，所以者何？佛說：微塵眾、即非微塵眾，是名微塵眾。世尊！如來所說三千大千世界，即非世界，是名世界。何以故？若世界實有者，則是一合相。如來說：一合相即非一合相，是名一合相。」「須菩提！一合相者，即是不可說，但凡夫之人貪著其事。

Tu bồ đề! Nếu có những thiện nam tín nữ đem ba ngàn đại thiên thế giới nghiền nát thành vi trần. Ý ông nghĩ sao? Số vi trần ấy là nhiều chăng?

Tu bồ đề thưa: “Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Vì sao vậy? Nếu những vi trần này là thật có, thì Như Lai chẳng nói là vi trần. Vì sao vậy? Như Lai nói vi trần, tức chẳng phải vi trần, nên gọi là vi trần.

Thế Tôn! Như Lai nói ba ngàn đại thiên thế giới, tức chẳng phải thế giới, nên gọi là thế giới.

Vì sao vậy? Nếu thế giới là có thật, tức là một tướng hòa hợp. [109] Như Lai nói rằng một tướng hòa hợp tức chẳng phải một tướng hòa hợp, nên gọi là một tướng hòa hợp. ”

“Tu bồ đề! Một tướng hòa hợp tức là chẳng thể nói ra. Chỉ vì kẻ phàm phu tham chấp nơi sự việc.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Giới trần hà nhất dị.

Báo ứng diệc đồng nhiên

Phi nhân diệc phi quả.

Thuỳ hậu phục thuỳ tiên?

Sự trung thông nhất hợp

Lí tắc lưỡng câu quyên

Dục đạt vô sinh lộ.

Ưng đương thức bổn nguyên.

Tạm dịch:

Thế giới và vi trần

Đâu đồng nhất dị biệt?

Báo thân và Ứng thân

Cũng đều giống như vậy.

Cái gì sau, gì trước?

Trong cảnh giới của sự

Đều dung thông một thể

Lý tức trừ hai bên

Muốn nhập vô sanh lộ

Nên biết được bổn nguyên.

Thông rằng:

Không nên theo hình tướng để thấy Như Lai, tợ như cùng với hoá thân là khác. Trên phương diện fháp thân thì không nói đến tướng đoạn diệt, đó là tợ như đồng nhất với hoá thân. Hoá thân có đến đi, pháp thân thường chẳng động. Trong đó thật chẳng có tướng đồng nhất hay dị biệt, nên Đức Phật mới dùng ý niệm pháp giới để làm sáng tỏ. Việc đi đứng nằm ngồi, tức là các tướng vi trần. Đi đứng nằm ngồi mà chẳng lìa pháp thân; như vi trần chẳng lìa pháp giới. Từ pháp thân thị hiện các tướng đi đứng nằm ngồi, cũng như thế giới nghiền ra thành vi trần, nên không thể nói là khác nhau được. Hết phiền não thì chứng được pháp thân, như nghiền nát vi trần thì thành hư không, chẳng thể nói đó là đồng nhất được. Bầu thái hư kia, chẳng phải là do hoà hợp các vi trần bị nghiền nát kia mà thành, chẳng phải là nó có tánh đồng nhất. Vi trần ấy, chẳng phải do nghiền nát nó ra sau đó nó mởi hiển lộ, đó là chẳng phải nó có tánh dị biệt. Như Lai đã xa lìa các thứ phiền não chướng, trụ ở pháp kia mà chẳng phải trụ ở cảnh giới đồng nhất, cũng chẳng trụ ở cảnh giới dị biệt. Đó là bất khả tư nghì của cảnh giới bất khả tư nghì. Há có thể dùng ngôn thuyết diễn tả được chăng? Chỉ có hàng phàm phu chấp trước sự tướng, nghĩa là có sự phân chia, hoà hợp để sở đắc. Nếu thấy được thật tướng, tức pháp giới nhất chân bình đẳng vốn là vô tự tánh, thì có ai đến đi? Ai là bất động? Chỉ có thể nói đó chính là Như Lai mà thôi!

San định ký nói rằng: Từ câu đầu Tu bồ đề cho đến câu kẻ phàm phu tham chấp nơi sự việc, là đứng về thế giới trần cảnh mà phá trừ quan niệm đồng nhất và dị biệt. Năm câu ba ngàn đại thiên thế giới là nêu thế giới trần cảnh đồng nhất và dị biệt để hiển bày lý thể vô tánh. Nói thế giới là dụ cho pháp thân. Nói vi trần là dụ cho Ứng thân. Thế giới là đồng nhất, vi trần là dị biệt.

Nghiền nát thế giới thành vi trần, tức là vi trần vốn chẳng có tánh dị biệt. Hợp vi trần lại thành thế giới, tức là thế giới vốn chẳng có tánh đồng nhất.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Khứ lai hoá thân Phật,

Như Lai thường bất động

Ư thị pháp giới xứ

Phi nhất diệc phi dị.

Tạm dịch:

Hoá thân Phật đến đi

Như Lai thường bất động

Ở trong pháp giới tánh

Chẳng đống nhất, dị biệt.

Từ câu Vì sao vậy?. . . đến. . . nên gọi là vi trần. Đây lấy vi trần dụ cho Ứng thân không có tánh dị biệt. Nếu biết nghiền nát thế giới ra thành vi trần, thì vi trần đều là thế giới, ắt vi trần là vô thật tánh, nên gọ là chẳng phải vi trần, chẳng phải thạt là vi trần. Lìa hẳn tánh kế chấp mà nói vi trần, thì đó là không vi trần, nên gọi là vi trần. Dụ nầy là hoàn toàn từ pháp thân khởi nên Ứng thân. Ứng thân tức là Pháp thân, làm sao còn có tánh dị biệt?

Từ câu Thế Tôn! . . . đến. . . phàm phu tham chấp nơi sự việc. Đây giải thích thế giới, dụ cho pháp thân chẳng phải là tánh đồng nhất. Nếu biết vi trần là thế giới, chẳng phải tuy từ đó mà khởi vi trần, đó là không vi trần, mà còn có thể khởi nên cả thế giới, đó là không thế giới. Khi thế giới toàn là vi trần, thì thế giới chẳng có thật tánh, nên gọi là phi thế giới. Lìa hẳn tánh kế chấp mà nói thế giới, thì đó là không vi trần, nên gọi là thế giới. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thế giới tác vi trần

Thử dụ thị bỉ nghĩa

Vi trần toái vi mạt

Thị hiện phiền não tận

Phi tụ tập cố tập

Phi duy thị nhất dụ

Tụ tập xứ phi bỉ

Phi thị sai biệt dụ.

Tạm dịch:

Thế giới làm vi trần

Dụ nầy chỉ nghĩa ấy.

Vi trần nghiền thành bột

Chỉ cho phiền não sạch

Chẳng tụ tập mà tụ

Chẳng phải dụ đồng nhất

Chỗ tụ tập chẳng phải.

Chẳng là dụ sai biệt.

Chẳng phải vi trần có tánh hoà hợp mà thành ra thế giới, nên gọi là chẳng phả đồng nhất. Chẳng phải thế giới có tánh tán hoại mà thành ra vi trần nên gọi là chẳng phải dị biệt. Cho thấy rằng: Do nghĩa nào mà gọi là thế giới? Giải thích ý rằng: Thế giới nếu như thật có, tắc phải là Nay nói nhất hợp tướng, có nghĩa là một mà chẳng phải hai. Hoà hợp mà chẳng phân chia, là các vi trần hoà hợp mà thành thế giới. Khởi nên cái thấy nầy tức là chẳng thấy. Trong cái chẳng có mà vọng thấy đó thôi. Nên Như Lai nói chẳng phải nhất hợp tướng. Đó là không mà chẳng lìa tánh. Gọi là nhất hợp, chỉ là trên phương diện tục đế mà nói. Chẳng phải thật có, nên gọi nó với tên là nhất hợp tướng. Nhất hợp tướng nầy, là chẳng có thể tánh để nói, trong đệ nhất nghĩa, bổn tánh của các pháp là vô sanh. Do vô sanh nên bất khả đắc, do bất khả đắc nên lìa hẳn ngôn thuyết. Chỉ vì hàng phàm phu chẳng hiểu được, chấp đó là thật nên tham trước vào tướng ấy. Trong vọng chấp đó, giống như trẻ con chấp vào đồ vật. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Đản tuỳ ư âm thanh

Phàm phu thủ điên đảo

Tạm dịch:

Chỉ theo nơi âm thanh

Phàm phu chấp điên đảo.

Nếu chẳng thủ trước, tức chẳng rơi vào sự tướng. Dụ nầy là toàn Ứng thân tức Pháp thân, Pháp thân chẳng lìa Ứng thân. Sao còn nói tánh đồng nhất làm gì? Pháp thân đã không lìa Ứng thân, Ứng thân đã không lìa Pháp thân, nên biết Như Lai chẳng trụ trong ý niệm đồng nhất, cũng chẳng trụ trong ý niệm dị biệt.

Kim Hải Quang Như Lai giải nói rằng:

Thế giới, chính Như Lai nói đó là thế giớ ba ngàn đại thiên cõi nước mà Đức Phật Lô xá na trú trì, trên thân ngài hoá sinh ra các cây bồ đề, gọi là Liên hoa tạng thế giới, mà không gọi đó là thế giới chất ngại. Nhất hợp tướng là, hết thảy thân chúng sinh trong Phật tánh cùng pháp thân của Đức Phật Lô xá na là nhất hợp tướng .

Tụng rằng:

Như Lai tự thuyết Liên hoa tạng

Phụ hà tam thiên hoàn đại thiên

Bồ tát liễu không quy nhất hợp

Phàm phu tham trước bị ma triền.

Tạm dịch:

Chính Như Lai nói Liên hoa tạng

Gánh vác tam thiên thành đại thiên

Bồ tát chứng không, nhất hợp tướng

Phàm phu tham trước, lạc cảnh ma.

Giải thích nầy cũng đã góp phần làm rõ nghĩa thêm cho việc phiên dịch khá thú vị.

Tần Bạt đà la Thiền sư [110] hỏi Sinh Thiền sư: Giảng kinh luận nào?

Sinh Thiền sư đáp: Kinh Đại Bát nhã.

Bạt đà la Thiền sư nói: Trong đó nói nghĩa sắc, không thế nào?

Sinh Thiền sư đáp: Nhiều vi trần tụ lại gọi là sắc, tự tánh của vi trần gọi là không.

Bạt đà la Thiền sư hỏi: Nghiền các vi trần ra gọi là gì?

Sinh Thiền sư mờ mịt, chẳng đáp được.

Bạt đà la Thiền sư lại hỏi: Ngoài ra còn giảng kinh gì nữa không?

Sinh Thiền sư đáp: Kinh Đại Niết bàn. Bạt đà la Thiền sư hỏi: Nghĩa của Kinh Đại Niết bàn là gì?

Sinh Thiền sư đáp: Niết mà chẳng sinh; Bàn mà chẳng diệt. Nên gọi là Bát nhã.

Bạt đà la Thiền sư hỏi: Đó là niết bàn của Như Lai, còn niết bàn của pháp sư thì sao? Sinh Thiền sư đáp: Nghĩa của niết bàn, há có hai chăng? Tôi chỉ biết có như vậy. Chẳng biết Thiền sư nói niết bàn như thế nào?

Bạt đà la Thiền sư đưa cây gậy như ý lên, nói: Ông thấy không?

Sinh Thiền sư đáp: Thấy!

Bạt đà la Thiền sư hỏi: Ông thấy cái gì?

Sinh Thiền sư đáp:

Bạt đà la Thiền sư dộng mạnh cây gậy xuống đất, hỏi: Có thấy không?

Sinh Thiền sư đáp: Thấy!

Bạt đà la Thiền sư hỏi: Ông thấy cái gì?

Sinh Thiền sư đáp: Thấy cây gậy như ý trong tay của Thiền sư dộng mạnh xuống đất.

Bạt đà la Thiền sư chê: Xem kiến giải của ông, biết là chưa ra khỏi chỗ tầm thường. Sao được gọi là huyên náo vũ trụ?

Nói rồi phất tay áo bỏ đi. Sinh Thiền sư ôm lòng nghi, bèn đuổi theo Sư nài hỏi: Thầy con nói sắc không trong Kinh Niết bàn có điều gì không khế hội? Xin thỉnh thiền sư nói nghĩa sắc không như thế nào?

Bạt đà la Thiền sư nói: Chẳng phải thầy ông nói không được. Thầy ông chỉ nói sắc không trên phương diện quả, mà chẳng nói được sắc không trên phương diện nhân.

Sinh Thiền sư hỏi tiếp: Thế nào là sắc không trên phương diện nhân?

Bạt đà la Thiền sư nói: Một hạt vi trần là không thì các vi trần đều là không. Trong một vi trần có vô số vi trần.

Lời dạy rốt ráo thay. Nên do dây mà thấu nhập mới có thể tin và hiểu được pháp giới bình đẳng. Chẳng đồng nhất chẳng dị biệt là cảnh giới tột cùng chân thật.

Kinh văn:

須菩提！若人言：佛說我見人見眾生見壽者見。須菩提！於意云何？是人解我所說義不？」「不也，世尊！是人不解如來所說義。何以故？世尊說我見人見眾生見壽者見，即非我見人見眾生見壽者見，是名我見人見眾生見壽者見。」「須菩提！發阿耨多羅三藐三菩提心者

，於一切法，應如是知，如是見，如是信解，不生法相。須菩提！所言法相者

，如來說即非法相，是名法相。」

Tu bồ đề! những kiến giải ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Người ấy có hiểu được nghĩa ta thuyết dạy chăng?

Bạch Thế Tôn, người ấy chẳng hiểu được nghĩa Như Lai thuyết dạy. Vì sao vậy? Thế Tôn nói rằng kiến giải ngã, nhân, chúng sanh, thọ giải, chẳng phải là những kiến giải ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, gọi là kiến giải ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Tu bồ đề! Người phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đối với hết thảy các pháp, nên thấy biết như thế này, tin hiểu như thế này, chẳng sanh khởi pháp tướng.

“Tu bồ đề! Chỗ nói là pháp tướng, Như Lai dạy rằng chẳng phải pháp tướng, gọi là pháp tướng.

Thông rằng:

Văn trước Tu bồ đề có nói ngã tướng tức chẳng phải ngã tướng, cho đến chúng sinh tướng, nhân tướng, thọ giả tướng. Lìa tất cả các tướng tức gọi là chư Phật. Thế tôn đã ấn khả điều nầy. Sao lại còn dặn đi dăn lại như vậy?

Trước đây chỉ mới phá trừ tướng, nay mới phá trừ kiến chấp. Kiến và tướng lược nói có sâu cạn, nên cùng phá một lần. Có chứng ngộ biết rõ bốn tướng ấy như trong kinh Viên Giác đã nói, cũng chưa từng là bốn cái thấy nầy. Chỉ cần không khởi niệm đó là kiến, do vì đó là cái thấy pháp tướng. Khi người còn có tướng ngã nhân, thì đó chẳng phải là Bồ tát. Có thông đạt pháp vô ngã, mới được gọi là Bồ tát. Do chỗ khiển trừ ngã kiến, nay mới tra cứu ra bốn kiến chấp đó vốn là không, thì lấy cái gì để khiển trừ? Đây chính là Bát nhã tối thượng, không thể chẳng tin theo tín giải tri kiến nầy. Biết như vậy, nghĩa là biết mà chẳng lìa chân như; Thấy như vậy, nghĩa là thấy mà chẳng lìa chân như. Nhất chân bình đẳng, chẳng sanh phân biệt, há chẳng những tướng của thế giới và vi trần đồng nhất hay dị biệt đều bất khả đắc, tức thể pháp tướng vi tế nhỏ nhiệm cũng vốn là bất sinh, mà là vô trụ nơi chân tế hay sao? San định ký nói rằng: Từ câuNếu có người nói Phật thuyết trở đi, là để khiển trừ ngã pháp nhằm hiển bày bản tánh không tịch. Ý nói: Trước nói dophàm phu tham chấp nơi sự tướng, là duyên vào cảnh giới đồng nhất và dị biệt, dó có tâm năng duyên kiến chấp về ngã và pháp. Tâm kiến chấp chưa phá trừ, cảnh giới đồng nhất và dị biệt chưa trừ, nên nay phải phá các thứ ấy. Trừ sạch các khái niệm phân biệt để thể nhập thánh đạo. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Phi vô nhị đắc đạo

Viễn ly ư ngã pháp.

Có nghĩa là khi chưa có hai thứ trí thấy được nhân và pháp đều không mà muốn đắc đạo, thì phải nên xa lìa các bốn tướng: ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả, rồi sau đó mới chứng đắc được. Đoạn Thế Tôn nói rằng kiến giải ngã, nhân. . . đến câu gọi là kiến giải ngã, nhân,

Một là, làm sáng tỏ việc lìa ngã kiến. Nếu có người nói rằng Đức Phật nói thật có kiến chấp bốn tướng, ngã nhân. . ., thì đó ắt là kiến giải sai lầm. Nên nói rằng người ấy chẳng hiểu được nghĩa Như Lai nói. Do nghĩa nào mà nói chẳng hiểu được nghĩa Như Lai thuyết? Đức Phật nói bốn kiến chấp ngã nhân. . ., là chẳng phải bốn kiến chấp ngã nhân. . ., đó chỉ là giả danh về bốn kiến chấp ngã nhân, chúng sinh, thọ giả. Trong thể tánh chân thật, vốn chẳng có các kiến chấp ấy. Đức Phật vốn muốn hiển bày tính chân thật của vô kiến, nên mới nói về bốn kiến chấp ngã nhân, chúng sinh, thọ giả, là để nói rõ các thứ ấy vốn đều là không, là chẳng thật. Do chúng sinh chẳng thấy được chân như mà vọng phân biệt cái thấy đó.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng: Kiến ngã tức bất kiến Vô thật hư vọng kiến.

Nghĩa là, thấy có ngã tức chẳng thấy chân như, nếu thấy được chân như tức là lìa hẳn cái thấy hư vọng.

Hai là, từ câu Phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác trở xuống. Hiển rõ lìa hẳn kiến chấp về pháp. Ý là: Như Lai thuyết pháp chủ yếu là để chúng sinh tu hành khế hợp chân lý. Nên nói phát bồ đề tâm tức là thấy chân như. Đối với tất cả các pháp nên như vậy mà biết, nên như vậy mà thấy, nên như vậy mà tin hiểu. Ba tên gọi đó, phương tiện y chỉ không đồng:

- Biết: theo xa ma tha, [111] tức là định, do định nên có cái biết.

- Thấy: theo tỳ bát xá na, [112] tức là huệ, đo huệ nên có phát ra cái thấy.

- Tin hiểu: theo tam ma đề, [113] tức định huệ đẳng trì, tức là thấy biết thắng giải tăng thượng. Thường duyên với chân như, đây tức là phương tiện tam muội. Do lực tam muội nầy, mà không sinh khởi pháp tướng. Nói không sinh khởi pháp tướng, tức là chẳng nơi pháp và phi pháp mà phát sinh thủ trước, nên trừ được kiến chấp phân biệt.

Chấp trước vào chứng ngộ rõ biết tức là ngã tướng. Chẳng chấp trước vào chứng ngộ rõ biết tức là pháp tướng. Từ câu Chỗ nói là pháp tướng trở xuống, để hiển rõ ý xưa nay vốn không tịch. Nói pháp tướng, tức chẳng thật có pháp tướng, tức vốn chẳng có pháp tướng. Trong thắng nghĩa đế vốn chẳng dung chứa những thứ khác, lìa tánh lìa tướng, vốn chẳng hoà hợp, chỉ theo tục đế nên gọi là pháp tướng. Tánh khởi thành tướng, nên tướng chẳng lìa tánh. Như trước có dụ rằng trong vàng chẳng có vật tượng, nhưng vật tượng chẳng lìa vàng mà có. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Nhị trí cập tam muội

Như thị đắc viễn ly.

Nhị trí là nhân vô ngã và pháp vô ngã. Tam muội tức là biết, thấy và tin hiểu. Như thế cho đến lìa xa cả bốn thứ kiến chấp ngã nhân chúng sinh thọ giả, chẳng sinh khởi pháp tướng. Đoạn văn nầy tuy giải thích chính là lìa hẳn câu sinh pháp chấp, mà cũng chính là tổng kết chính hạnh hàng phục. Do mở đầu kinh văn Tubồ đề đã thưa hỏi: Nếu có người phát tâm Vô thượng bồ đề, làm sao an trụ, làm sao hàng phục tâm? Như Lai đáp rằng: Nên như vậỵ mà an trụ, như vậỵ mà hàng phục tâm.

Nay để tổng kết lại, nên nói rằng: Nên như vậy mà biết, như vậy mà thấy, như vậy mà tin hiểu như chẳng sanh khởi pháp tướng. Đây chính là hàng phục, chính là an trụ tâm đó vậy.

Phó Đại sĩ một hôm mang áo nạp, đội mũ, mang giày đi gặp Lương Võ Đế. Vua hỏi: Là tăng hay sao? Phó Đại sĩ lấy tay chỉ lên nón.

Vua hỏi: Là đạo sĩ hay sao? Phó Đại sĩ lấy tay chỉ xuống giày.

Vua hỏi: Là tục nhân hay sao? Phó Đại sĩ lấy tay chỉ nạp y.

Cổ đức có bài tụng rằng: Đạo sĩ là mũ nón. Nho sĩ là giày. Thích tử là nạp y. Gom ba nhà thành một, quên mất đường lên trời Đâu suất, trở lại hai cội cây chời hội Long hoa.

Thân hồn hậu (kín đáo) nầy đều là dụng của Bát nhã, rốt ráo chẳng có pháp tướng để nắm bắt, tông chỉ chân thật là vô trụ. Chỉ có sự bộc lộ của Phó Đại sĩ là cùng tột nhất.

26. Đoạn Trừ Mối Nghi Hoá Thân Thuyết Pháp Chẳng Có Phước Đức.

Mối nghi nầy từ dụ trên về hoá thân chân thật vốn chẳng là đồng nhất hay dị biệt. Ý là: nếu là chẳng đồng nhất, thì hoá thân chỉ là hư giả; nếu là chẳng dị biệt, chỉ âm thầm hoà hợp quy về một pháp thân, tức rốt ráo hoá thân vốn chẳng có tự thể. Nếu như vậy, ắt lời chư Phật năng thuyết là hư vọng, thì giáo pháp sở thuyết làm sao mà chân thật? Tu trì theo giáo pháp chẳng thật, làm sao có được phước đức? Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！若有人以滿無量阿僧祇世界七寶持用布施，若有善男子、善女人，發菩薩心者，持於此經，乃至四句偈等，受持讀誦，為人演說，其福勝彼。云何為人演說？不取於相，如如不動。

Tu bồ đề! Nếu có người dùng bảy món báu đầy khắp trong vô số a tăng kỳ thế giới mà bố thí. Lại có những kẻ nam người nữ lòng lành phát tâm Bồ đề, giữ lấy kinh này, thậm chí chỉ được bốn câu kệ, thọ trì đọc tụng, vì người diễn thuyết, phước đức này hơn phước bố thí kia.

Thế nào là vì người diễn thuyết? Chẳng chấp giữ nơi tướng, như như chẳng động.

Thông viết:

Đem công đức bố thí để so sánh với công đức trì kinh, đó là cái thấy của hàng phàm phu. Chẳng phải là không trùng với nghĩa hiển rõ ý nên không chỗ trụ mà làm việc bố thí. Biết bố thí mà chẳng biết Bát nhã, tức là trụ nơi tướng. Thường trì kinh mà không trụ nơi tướng tức là chân thật bố thí. Mới gọi là đem bảy báu ra bố thí không bằng được đến bảo sở của việc trì kinh. Đã đem hết thân mạng ra bố thí, không bằng chứng được pháp thân do việc trì kinh. Đã cúng dường chư Phật, không bằng thành Phật do việc trì kinh. Thành tựu được hạnh nhẫn nhục, là được cái nhân thành Phật, thì cái nhân bố thí làm sao sánh bằng cái nhân trước đó được? Nhiều lần tán thán, ý mỗi lần đều khác nhau.

Trì kinh rồi vì giảng nói sâu rộng cho nhiều người tin hiểu, đó là pháp thí. Không thủ tướng, như chân như trạm nhiên bất động. Thuyết pháp là như, truyền pháp là như, khiến cho mọi chúng sinh đều chứng được pháp thân, thì công đức thù thắng vô cùng.

San định ký nói rằng: Từ câu Nếu có người. . . đến câu hơn phước bố thí kia. . . là nói rõ công đức giảng pháp. Phát tâm bồđề là Bồ tát có tâm nguyện làm lợi ích cho chúng sinh và cứu độ muôn loài, nên thường ngay nơi tâm nầy mà thọ trì, và thường nới tâm này mà giảng nói sâu rộng cho nhiều chúng sinh. Kinh văn chỉ nói rõ công đức thọ trì giảng nói kinh, nay luận nói rằng hoá thân Phật thuyết pháp, thì có được công đức vô lượng chăng? Vì hoá thân Phật là bậc giáo chủ thuyết pháp, thọ trì đọc tụng là người là cho kinh điển lan truyền sâu rộng ra, việc hoằng truyền kinh điển sâu rộng, đó là điều Đức Phật giảng nói. Điều Phật nói vốn lìa hẳn tướng ngôn thuyết nên công đức vô lượng. Người hoằng truyền kinh điển sâu rộng, nếu được lìa hẳn các tướng ngôn thuyết, thì phước đức ấy thù tháng hơn hẳn công đức do đem vô lượng vô số trân bảo bố thí kia. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Hoá thân thị hiện phước

Phi vô vô tận phước.

Nghĩa là, người trì kinh, cũng tức là thị hiện của hoá thân Phật, nên có được phước đức vô lượng. Sao nói giảng nói kinh điển sâu rộng sẽ được công đức như vậy? Vì chẳng phải giảng nói, đó chính là giảng nói. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Chư Phật thuyết pháp thời,

Bất ngôn thị hoá thân

Dĩ bất như thị thuyết

Thị cố bỉ thuyết chính.

Tạm dịch:

Khi chư Phật thuyết pháp

Không nói là hóa thân

Do chẳng nói như vậy

Nên đó chính là nói.

Trên phương diện đệ nhất nghĩa, chẳng có pháp thế gian hoặc pháp xuất thế gian, hoặc là pháp hoặc là vật, nếu có một pháp nhỏ để nói, thì trong ấy đều là nghĩa như thật. Trên đã nói, như là giống như, văn dưới nói rằng như tức là chân như. Đồng như chân như, nên kinh gọi là như như. Nghĩa là Đức Phật dù có nói chăng? Thì đó đều là như như chân thật. Người thuyết pháp cũng như là chân như kia, chẳng có gì phân biệt. Chẳng chấp giữ tướng năng thuyết sở thuyết. Chẳng nói ngã là hoá thân, chẳng nói ngã là người thuyết pháp, ắt sẽ chẳng biết ai là người thuyết pháp, ai là hoá thân, ai là năng thuyết, cái gì là sở thuyết? Nói pháp như vậy, công đức lớn đồng thái hư, đạt được phước đức chẳng tận cùng khó có thể so sánh được.

Phó Đại sĩ một hôm sau khi giảng kinh xong, Lương Võ Đế đến, đại chúng đều đứng dậy, duy chỉ có Phó Đại sĩ vẫn ngồi bất động. Viên cận thần đến báo: Thánh giá đến đây, sao chẳng đứng dậy? Phó Đại sĩ đáp: Đất pháp nếu động, mọi xứ chẳng an.

Đây có thể nói là như như bất động. Chẳng phải là lời nói vô ích, là chỗ thực hành chân thật đó vậy.

Phật Giám [114] Hoà thượng dạy chúng, nêu ra lời một vị tăng hỏi Thiền sư Triệu Châu:

Thế nào là nghĩa chẳng biến đổi?

Triệu Châu dùng tay ra hiệu như nước đang chảy. Vị tăng nhận ra.

Lại có vị tăng hỏi thiền sư Pháp Nhãn: Không thủ nơi tướng, như như bất động. Thế nào là không thủ nơi tướng để thấy như như bất động?

Pháp Nhãn nói: Mặt trời sáng mọc ở phương Đông, chiều lặn ở phương Tây. Vị tăng cũng nhận ra được.

Nếu ở nơi đây mà thấy được, mới hay đạo như gió tỳ lam[115] nép mình dưới núi, xưa nay vốn thường thanh tịnh, như sông suối tuôn tràn mà vốn chẳng hề chảy. Nếu như chưa từng như vậy, không thể tránh được phải nhiều lời. Trời do tại xoay vần, đất do ở chuyển biến. Từ xưa đến nay trải qua biết bao biến thiên, mặt trời lên, mặt trăng lặn, vừa ra khỏi cửa biển, liền rơi xuống núi xanh. Sóng ngàn sông mờ mịt, sóng sông Hoài sông Tể mênh mông, chỉ là nhập vào dòng chảy đêm ngày ở biển khơi. Rồi Sư gọi lớn: Các thiền đức, có thấy được như như bất động chăng? Nếu ngay nơi lời nói của các ngài, biết có chỗ động, thì hãy biết cái bất động. Sao còn nghi hoá thân chẳng phải là pháp thân?

27. Đoạn Trừ Mối Nghi Nhập Vào Chốn Tịch Diệt Rồi Làm Sao Nói Pháp?

Mối nghi nầy do từ đoạn trước nói về thuyết pháp và bất động. Đã nói chẳng thủ nơi tướng, như như bất động, ắt Đức Phật phải thường trụ ở thế gian để vì chúng sinh thuyết pháp. Sao phải còn có tướng nhập diệt? Khi chưa nhập diệt, thì còn có thể thuyết pháp, Nhưng khi đã nhập diệt rồi, làm sao thuyết pháp? Nói rằng chẳng có pháp để thuyết, tức thành đoạn diệt. Nói pháp thân thuyết pháp. Sao lại nhập diệt? Không biết rằng trí huệ Bát nhã thậm thâm cũng không bằng quán sát được như vậy. Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

何以故？一切有為法，如夢幻泡影；如

露亦如電，應作如是觀。」

Vì sao vậy?

“Hết thảy pháp hữu vi,

Như mộng ảo, bọt nước,

Như sương sa, điện chớp.

Nên quán sát như vậy. ”

Ngài Huyền Trang dịch rằng:

復次，善現！若菩薩摩訶薩，以無量無數世界盛滿七寶，奉施如來應正等覺；若善男子或善女人，於此般若波羅蜜多經中，乃至四句伽陀，受持讀誦，究竟通利，如理作意，及廣為他宣說開示。由此因緣所生福聚，甚多於前無量無數。云何為他宣說開示？如不為他宣說開示，故名為他宣說開示。」爾時世尊而說頌曰：「諸和合所為，如星翳燈幻；露泡夢電雲，應作如是觀。

Lại nữa, Thiện Hiện, nếu có Bồ tát ma hatát, đem vô số bảy báu nhiều như vô lượng vô số thế giới để bố thí cúng dường cho bậc Như Lai ứng chánh đẳng giác; nếu có thiện nam tín nữ ngay nơi kinh Bát nhã bala mật đa nầ, cho đến chỉ bốn câu kệ, thọ trì đọc tụng rốt ráo thông đạt, như lý mà hành xử. Rồi khai thị, giảng nói rộng rãi cho người khác nghe, do nhân duyên nầy mà tích tụ được phước rất nhiều, hơn cả phước đức của người trước vô lượng vô số. Thế nào là khai thị, giảng nói rộng rãi cho người khác? Là chẳng phải khai thị, giảng nói rộng rãi cho người khác, đó chính là khai thị, giảng nói rộng rãi cho người khác.

Lúc đó Thế tôn nói lời kệ rằng:

Chư hoà hợp sở vi

Như tinh ế đăng huyễn

Lộ bào mộng điển vân

Ưng tác như thị quán.

Nghĩa là:

Các pháp hoà hợp thành,

Như sao, nhặm, đèn, huyễn,

Sương, bọt, mộng, điện, mây

Nên quán sát như vậy. [116]

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Như tinh ế đăng huyễn

Giai vị dụ vô thường.

Lậu thức tu nhân quả,

Thuỳ ngôn đắc cữu trường,

Nguy thuý đồng bào lộ

Như vân ảnh điện quang

Nhiêu kinh bát vạn kiếp,

Chung thị lạc không vong.

Tạm dịch:

Như sao, nhặm, đèn, huyễn,

Đều để dụ vô thường

Nhiễm thức tu nhân quả,

Làm sao được lâu dài

Nguy thuý như sương, bọt

Như mây ảnh điện quang

Dù qua tám vạn kiếp,

Rốt ráo lạc vào không.

Thông rằng:

Kinh nầy gọi là Kim cang Bát nhã, 10 dụ thậm thâm trên chính là ý chỉ căn bản của kinh nầy. Nến nói quán sát tất cả nghiệp như là huyễn, tất cả pháp như là sóng nắng, tất cả tánh như là trăng trong nước, sắc đẹp như không, âm thanh hay như tiếng vang, quán sát cõi nước chư Phật như thành càn thát bà. 117[117] Quán sát Phật sự như mộng, pháp thân như ảnh, báo thân như tượng, pháp thân như huyễn hoá. Chỉ trừ dụ âm thanh hay như tiếng vang, còn lại liệt vào chín ví dụ. Tuy danh tướng có chút bất đồng, nhưng phần lớn là dùng tâm ý để lĩnh hội. Trí huệ quán sát Bát nhã thậm thâm nầy tuy thấy Phật sự như mộng, tuy thấy Phật thân như ảnh, chính là đạt đến thấy các nghiệp đều như huyễn. Từ 37

phẩm trợ đạo cho đến bồ đề niết bàn, hết thảy đêu như huyễn, vốn chính là tông chỉ phá trừ các tướng của trí huệ đại Bát nhã.

Trì kinh thuyết pháp, hiểu sâu nghĩa lý. Giảng nói cho người khác nghe, không thủ chấp tướng, như như bất động, đó là khéo quán sát tất cả các pháp hữu vi. Như mộng như huyễn có nghĩa là không có thật tánh, chớp nhoáng sanh, chớp nhoáng diệt.

Người ngu thấy đó cho rằng có sự sinh diệt. Người trí quán sát thấy nguyên vốn chẳng động, vốn chưa từng sinh, vốn chưa từng diệt. Đã là vô sinh diệt, tức là chẳng đến đi. Từ đó mà chư Phật nhập niết bàn. Chẳng trụ vào trong pháp hữu vi, cũng không trụ vào pháp vô vi. Đã không trụ vào sinh tử niết bàn nên thường tự như như, nói trần nói sát, vốn chẳng dính trong đó. 118[118] Sao còn có tướng bùn dơ nhập vào chỗ rỗng lặng được?

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Phi hữu vi phi ly

Chư Như Lai niết bàn

Cửu trùng hữu vi pháp

Diệu trí chính quán cố

Kiến tướng cập ư thức

Khí thân thọ dụng sự

Quá khứ hiện tại pháp

Diệc quán vị lai thế

Quán tướng cập thọ dụng

Quán ư tam thế sự

Ư hữu vi pháp trung

Đắc vô cấu tự tại.

Tạm dịch:

Niết bàn của Như Lai

Chẳng phải là hữu vi

Cũng chẳng lìa hữu vi.

Chín tầng pháp hữu vi

Dùng diệu trí chánh quán

Kiến, tướng phần và thức

Căn thân cùng khí giới,

Và những tướng thọ dụng

Pháp quá khứ hiện tại

Cùng quán đời vị lai

Tướng trạng và thọ dụng

Quán việc trong ba đời

Ở trong pháp hữu vi

Được thanh tịnh tự tại.

Bài kệ nầy giải thích rõ cảnh giới niết bàn của chư Phật, đó vốn chẳng phải là pháp hữu vi, cũng chẳng lìa pháp hữu vi. Cũng chẳng trụ niết bàn, cũng không trụ ở thế gian, chỉ thị hiện thuận theo thế gian, vì lợi ích thế gian mà hiện hành. Không trụ vào các pháp hữu vi là do nhờ vào trí huệ vi diệu quán sát được chín tầng pháp hữu vi nầy. Chín lớp đó là gì?

Quán cái thấy như tinh tú, thấy được tâm pháp, đâu chẳng soi tỏ, mặt trời chánh trí chói lọi, tức ẩn chẳng hiện.

Quán các tướng như mắt nhặm, các cảnh sở duyên đều là vọng hiện, như cảnh giới trên đầu sợi lông, vốn chẳng thật có. Quán thức như ngọn đèn, chỉ nương vào tham ái mà có, chẳng phải là không chiếu liễu, nhưng niêm niệm dời đổi tương tục không thôi.

Quán thế giới như huyễn, thế gian từng lớp, từ vọng duyên mà sinh ra, do lực của giả huyễn mà vọng khởi, vốn chẳng có thật thể.

Quán thân như sương móc, tạm thời dừng trụ, mặt trời lên liền khô, một khi gặp vô thường, liền theo đó mà tàn tạ.

Quán sự thọ dụng như là bọt bóng, do ba thứ căn cảnh và thức hoà hợp, mà có thọ dụng khổ hoặc vui, khi thành tựu, khi tan rời.

Quán quá khứ như là mộng, đã có tập hợp tạo thành, đều như cảnh trong mộng, do nhở tưởng mà sinh ra, vốn chẳng có thực sự.

Quán hiện tại như là điện chớp, sinh ra liền diệt, sát na chẳng dừng, tuy tạm thời có, thoáng chốc liền mất.

Quán vị lai như là mây, thức chứa các chủng tử như trong mây có mưa. Thường có trong nó các yếu tố căn bản để phát sinh thứ khác.

Nếu có thể dùng trí Kim cang Bát nhã vi diệu để quán chín pháp nầy thì:

1. Quán sát cái thấy, cảnh giới và thức, tức là quán sát được sự tích tập và tạo thành các pháp hữu vi.

2. Quán sát thế giới cùng thân căn thọ dụng, dừng trụ ở nơi nào, do dâu có thân, thọ dụng những thứ gì, tức là quán sát các pháp thọ dụng trước mắt.

3. Quán sát ba thời sai biệt, đó là các việc hữu vi, tức là quán sát sự dời đổi không dừng trụ các pháp.

Do đây mà quán sát, liền có thể ở trong các pháp hữu vi mà được sự không chướng ngại, tuỳ ý tự tại. Do đây dù có ở trong trần lao sinh tử, trí quán chiếu ấy cũng không bị ô nhiễm. Dù có thể chứng viên tịch đến như tro lạnh, tâm bi nầy cũng không mê muội. Nên được sự không cấu nhiễm và thường tự tại, tức là như như bất động, vốn chẳng có tướng nhập diệt. Nếu thường có được cái thấy như vậy, tức là đã không còn trụ nơi pháp hữu vi mà chấp thủ các tướng, cũng không trụ vào vô vi mà lìa các tướng. Dùng cái thấy nầy mà tự độ thoát cho mình, tức cũng để độ thoát cho người, cũng là để hộ niệm và phó chúc cho các Bồ tát. Tuy chỉ là một baì kệ, nhưng vô cùng khẩn thiết. Há có thể đem cái thấy nông cạn để đo lường được sao?

Xưa vua Lương Võ Đế thỉnh Phó Đại sĩ giảng Kinh Kim Cang. Phó Đại sĩ liền thăng toà, dùng cây thước gõ mạnh xuống bàn rồi bãi toà. Lương Võ Đế rất ngạc nhiên.

Thiền sư Chí Công hỏi: Bệ hạ có hiểu không?

Lương Võ Đế trả lời: Chẳng hiểu.

Thiền sư Chí Công nói: Phó Đại sĩ giảng kinh xong rồi.

Tuyết Đậu có bài tụng: 119[119]

Bất hướng song lâm ký thử thân

Khước ư Lương độ nhạ ai trần

Đương thời bất đắc Chí Công lão

Dã thị tê tê khứ quốc nhân.

Tạm dịch:

Chẳng ở Song lâm gửi thân nầy

Lại đến nước Lương dính bụi trần

Bấy giờ nếu chẳng gặp Chí Công

Cũng phải bôn ba đến nước người.

Gõ thước mạnh xuống bàn một cái là dụ cho như điện, như huyễn, theo đại ý Kinh Kim Cang, đó là phá sạch trong khoảnh khắc gảy móng tay. Chẳng phải là diệu trí của Thiền sư Chí Công, mấy ai nhận ra được?

Lại nữa, Thiền sư Trường Sa Cảnh Sầm nhân lúc có vị tăng vừa viên tịch, Sư khoác tay rồi nói: Đại chúng! Vị tăng nầy chân thật đã vì các ông đề xướng thương lượng. Hiểu chăng?

Rồi sư nói kệ rằng:

Tiền nhật vô nhất pháp

Đương nhật diệc vô nhân

Đãng đãng Kim cang thể

Phi vọng diệc phi chân.

Tạm dịch:

Hôm trước chẳng một pháp

Ngày nay chẳng một người

Rỗng rang Kim cang thể

Không vọng, cũng không chân.

Có vị tăng hỏi: Sau khi vị tăng ấy chết, ông ta đi về đâu?

Thiền sư Trường Sa đáp:

Bất thức Kim cang thể

Khước hoán tác chúng sinh

Thập phương chân tịch diệt

Thuỳ tại phục thuỳ hình.

Tạm dịch:

Không rõ Kim cang thể

Trở lại làm chúng sinh

Mười phương chân tịch diệt

Ai người mất kẻ còn?

Thiền sư Tuyết Phong cũng nhân thấy một vị tăng vừa viên tịch, Sư nói kệ rằng:

Đê đầu bất kiến địa

Ngưỡng diện bất kiến thiên

Dục thức Kim Cang thể

Đãn khán độc lâu tiền.

Tạm dịch:

Cúi xuống chẳng thấy dất

Nhìn lên chẳng thấy trời

Muốn biết Kim Cang thể

Hãy xem sọ xương tàn.

Lại có vị tăng đến hỏi Thiền sư Pháp Nhãn: Vị tăng ấy chết, ông ta đi về đâu? Thiền sư Pháp Nhãn đáp: Vị tăng ấy đã từng chết đâu?

Tăng lại hỏi: Thế nay con phải làm sao? Pháp Nhãn đáp: Ông chẳng biết vị tăng ấy.

Đấy là cách các bậc tôn túc đã phát minh được thể Kim cang. Vốn là chẳng hề có sinh diệt, chẳng có đến đi. Như như bất động, đó là cách thức thuyết pháp xưa nay.

27a. Sạch các mối nghi

Kinh văn:

佛說是經已，長老須菩提及諸比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、一切世間天人阿脩羅，聞佛所說，皆大歡喜，信受奉行。

Phật thuyết kinh này rồi, Trưởng lão Tubồ đề cùng các vị tỷ khưu, tỷ khưu ni, ưubà tắc, ưu bà di, hết thảy thế gian, trời, người, a tu la, nghe Phật thuyết dạy đều hết sức hoan hỷ, tin nhận, làm theo lời dạy.

San định ký nói rằng:

Đức Phật đã nói xong kinh nầy rồi. Vốn do Không Sinh (Tu bồ đề) hết lòng hỏi, nên Đức Phật mới trả lời về hàng phục tâm, an trụ tâm và phát tâm tu hành. Hỏi đáp đã xong, là cũng hoàn tất thời thuyết kinh. Nhưng do vết tích xen vào mà khởi nghi, nên liên hoàn có đến 27 đoạn. Cơ hồ với văn nầy, những niệm nghi nan được giải thích như băng tan. Nếu Thiện Cát (Tu bồđề) đã không hỏi, thì Đức Phật đã không nói rõ. Trong một quyển kinh tuy chỉ gồm có thầy trò, đã là sự thành tựu to lớn rồi, nên chỉ nói là Đức Phật thuyết, mọi người đều vô cùng hoan hỷ, tin nhận, làm theo lời dạy. Hoan hỷ làm theo lời dạy: Điều nầy có 3 nghĩa:

1. Người nói thanh tịnh: không bị nhiễm ô bởi sự thủ trước lợi dưỡng. 2. Giáo thyết thanh tịnh: Dùng pháp thể như thật trí để nói, nói lý như lý, nói sự như sự.

3. Được quả thanh tịnh, ngay chỗ hiểu mà thực hành, đắc được quả vô lậu.

Trong hội chúng gồm Tỷ khưu, Tỷ khưu ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di, gọi là thường tuỳ bốn chúng. Nghe kinh nầy rồi, tín tâm chẳng nghịch, chẳng có luận bàn gì nữa. Nếu tất cả chúng sinh ở cõi trờim cõi người, a tu la, cho đến chư thiên ở cõi vô sắc, cõi sắc giới, gọi là hữu sắc vô sắc, hữu tưởng vô tưởng, phi hữu tưởng phi vô tưởng, đều có trong giới nầy. Chỉ đề cập đến loài trời, loài người, a tu la đều có trong nầy! Tất cả đều tin nhận làm theo. Kinh nói rằng đều khiến cho họ được nhập vào vô dư niết bàn, là đã quá rõ ràng và có căn cứ. Do vậy nên Thế tôn mới phó chúc và hộ niệm cho hàng Bồ tát, ngoài ý nghĩa nầy đâu có gì khác!

Xưa Thiền sư Cổ Linh Thần Tán được gặp thiền sư Bá Trượng mà được khai ngộ.

Trở về muốn báo đáp ân đức thọ nghiệp.

Thầy Bổn sư của Linh Tán hỏi: Con rời ta đi tham học đã lâu, đã được sự nghiệp gì?

Linh Tán đáp: Chẳng có sự nghiệp gì.

Bèn sai làm việc hầu thầy như trước.

Một hôm nhân tắm rửa cho thầy, khi kỳ lưng cho thầy, Linh Tán nói: Đẹp như điện Phật, nhưng Phật chẳng linh thiêng.

Thầy Bổn sư quay đầu nhìn ông.

Linh Tán nói tiếp: Tuy Phật chẳng linh thiêng, nhưng lại phóng quang.

Thầy Bổn sư một hôm ngồi xem kinh bên cửa sổ. Có con ong muốn xoi thủng cửa giấy để chui ra, Linh Tán nhân đó nói bịa: Thế giới rộng lớn như vậy mà không chịu ra, dùi mài trong thứ giấy cũ nát ấy làm gì, đến năm con lừa mới hòng ra được.

Rồi nói bài kệ rằng:

Không môn bất khẳng xuất

Đầu song dã thái si

Bách niên toản cố chỉ

Hà nhật xuất đầu thời.

Tạm dịch:

Cửa không, chẳng chịu ra

Xoi cửa, thật si mê

Trăm năm dùi giấy mục

Biết ngày nào được ra?

Thầy Bổn sư đang xem kinh, nghe vậy liền hỏi: Con đi hành cước đã gặp được người nào? Ta lâu nay nghe con nói toàn những điều khác lạ?

Linh Tán nói: Con nhờ gặp được Hoà thượng Bá Trượng chỉ cho con chỗ dừng bặt ấy. Nay con chỉ muốn báo đáp ân đức từ bi của thầy!

Thầy Bổn sư bảo đại chúng đến giờ thọ trai, thỉnh Linh Tán thuyết pháp. Linh Tán liền thăng toà. Cử xướng môn phong của Thiền sư Bá Trượng:

Linh quang độc diệu

Huýnh thoát căn trần

Thể lộ chân thường

Bất câu văn tự

Tâm tánh vô nhiễm

Bổn tự viên thành

Đản li vọng duyên

Đản như như Phật.

Tạm dịch:

Sáng suốt vi diệu

Vượt thoát căn cần

Hiển bày chân thường

Chẳng vướng văn tự

Tâm tánh không nhiễm

Vốn tự viên thành

Chỉ lìa vọng duyên

Tức Phật như như.

Bổn sư ngay lời đó cảm ngộ. Nói rằng: Nào ngờ lão tăng được nghe việc cùng tột như thế nầy.

Vài lời của Bá Trượng như vậy, đủ để khái quát yếu chỉ của Kinh Kim Cang. Mong sao người đọc tỉnh giác cảm ngộ, để khỏi phải hướng vào giấy cũ xoi thủng tìm cầu. Đâu còn nói đến 500 sau mới có người sinh tín tâm. Thật khó thay!