Kim Cang Tông Thông

11. Đoạn Trừ Mối Nghi Trụ Vào Pháp Tu Hàng Phục Là Chấp Ngã.

Mối nghi nầy do trong đoạn văn trước, nói rằng chẳng có các tướng, ngã nhân chúng sinh thọ giả. Nghĩa là tu hàng phục tâm như lời Như Lai đã dạy, lìa xa 10 loại nghi chấp sai lầm, có phải là vô ngã hay sao? Nếu vô ngã, thì dạy cho ai an trụ và tu hàng phục tâm? Mối nghi nầy rất vi tế, cần phải lìa các ý niệm: Có ta an trụ, có ta tu, có ta hàng phục vọng tâm mới được cái tâm thanh tịnh, nên Tu bồ đề kính cẩn trước Đức Phật thưa hỏi:

Kinh văn:

爾時，須菩提白佛言：「世尊！善男子、善女人，發阿耨多羅三藐三菩提心，云何應住？云何降伏其心？」佛告須菩提：「善男子、善女人，發阿耨多羅三藐三菩提心者，當生如是心，我應滅度一切眾生。滅度一切眾生已，而無有一眾生實滅度者。何以故？須菩提！若菩薩有我相人相眾生相壽者相，則非菩薩。所以者何？須菩提！實無有法發阿耨多羅三藐三菩提心者。 如所教

Bấy giờ, Tu bồ đề bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Những thiện nam tín nữ phát tâm

Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nên trụ tâm như thế nào? Hàng phục tâm như thế nào?

Phật bảo Tu bồ đề: “Những thiện nam tín nữ phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nên khởi tâm như thế này: ‘Ta nên độ thoát cho hết thảy chúng sanh, độ thoát cho hết thảy chúng sanh như vậy, nhưng không có chúng sanh nào thật diệt độ.

“Vì sao vậy? Tu bồ đề! Nếu Bồ tát có các tướng, ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, tức không phải Bồ tát.

“Vì sao vậy? Tu bồ đề! Thật không có pháp phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Không Sinh trùng thỉnh vấn

Vô tâm vị tự thân

Dục phát bồ đề giả

Đương liễu hiện tiền nhân

Hạnh bi nghi tự vọng

Dụng trí tối ngôn chân

Độ sanh quyền lập ngã

Chứng lí tức vô nhân.

Tạm dịch:

Không Sanh lại thưa hỏi

Vô tâm là tự thân

Người muốn phát bồ đề

Nên rõ nhân hiện tiền

Hạnh bi nghi như vọng

Dụng trí lời chân thật

Đồ sinh tạm nói ngã

Chứng lý tức vô nhân.

Thông viết:

Tu bồ đề lại đứng lên thưa hỏi, đoạn trước đã nói về nhân vô ngã, đoạn nầy nói về pháp vô ngã. Sự tương truyền của cổ đức, chẳng phải là không thấy. Như nói nhân vô ngã, có nghĩa là đoạn trừ kiến hoặc. Nói pháp vô ngã, có nghĩa là đoạn trừ tư hoặc. Tu bồ đề là biểu thị cho quả vị A la hán, đã chứng được nhân không và pháp không. Sao còn phải hỏi. Chỉ hỏi trong giai vị của hàng Bồ tát, từ sơ địa cho đến đệ thất địa vẫn còn câu sanh ngã chấp; từ bát địa trở lên thập địa vẫn còn câu sanh pháp chấp. Câu sanh ngã chấp là tuy đã đoạn được bảy thức trước rồi, nhưng vẫn còn chấp tàng thức (thức thứ 8) là ngã. Cho đến khi nhập vào bát địa mới xả bỏ được tạng thức. Nhưng vẫn còn chấp vào cái năng xả, nên gọi là pháp chấp. Trong đó, chấp vào tình thức là rất vi tế, chẳng phải Kim cang huệ thì không thể phá trừ được. Cho nên từ sơ địa cho đến địa vị Đẳng giác, lập nên 10 loại thâm dụ Kim cang, đều là để trừ sạch cái chấp nầy. Câu hỏi trước của Tu bồ đề, trong đó có nhiều ý nhằm hàng phục câu sanh ngã chấp. Câu hỏi sau nầy, có nhiều ý nhằm hàng phục câu sanh pháp chấp. Hai thứ chấp tuy nhìn qua có sâu cạn, cho đến sau khi đạt đến Kim cang đạo, được dị thục không, thì việc hàng phục mới xong, mới chứng được thường trụ chân tâm.

Tu bồ đề thưa hỏi điều Như Lai dạy về pháp hàng phục và an trụ, cho đến cảnh giới bất khả tư nghì, tất là phải có vô ngã tướng mới có thể đạt được. Lại nói quả báo cũng là bất khả tư nghì, thế thì thọ quả báo ấy là ai? Nếu thực vô ngã thọ quả báo, thì trong khi tu nhân, cái gì an trụ? Hàng phục cái gì? Rõ ràng có một cái ngã trong đó. Đức Phật nói nếu Bồ tát phát tâm Vô thượng bồ đề là thường có ngã hay sao? Phải nên phát khởi tâm vô ngã như vậy, có nghĩa là ta nên độ thoát cho tất cả chúng sinh, khiến họ đều nhập vào vô dư niếtbàn, độ thoát cho vô số chúng sinh như thế, mà không thấy có một chúng sinh nào được độ thoát. Bên trong không thấy tâm năng độ, ngoài không thấy chúng sinh được độ. Niệm đã không sanh, tức là vô ngã. Vô ngã ở đây được gọi là Bồ tát. Do nghĩa ấy, rộng độ chúng sinh nhưng chẳng khởi niệm chúng sinh hay sao? Nếu Bồ tát có tâm niệm mình độ thoát chúng sinh, tức đó là còn ngã tướng. Khởi niệm rằng có chúng sinh được mình độ thoát, tức là còn nhân tướng. Nhân ngã chưa sạch, tức là chúng sinh tướng. Còn có cảnh giới niếtbàn để có thể vào, tức là thọ giả tướng.

Còn cả bốn tướng nầy, đó là làm việc điên đảo, chẳng phải là nhân thanh tịnh, nên chẳng được gọi là phát bồ đề tâm.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Ư nội tâm tu hành

Tồn ngã vi Bồ tát

Thử tức chướng ư tâm

Vi ư bất trụ đạo.

Tạm dịch:

Ngay nội tâm tu hành

Còn ngã, làm Bồ tát

Đó là chưởng bản tâm

Trái với lý vô trụ.

Tuy trái với lý vô trụ, mà cũng xa với Vô thượng bồ đề. Nói độ thoát chúng sinh, đó là tâm rộng lớn. Khiến nhập vào niết bàn, đó là tâm chân thường. Lìa xa bốn tướng, đó là tâm chánh trí. Phát sinh bốn thứ tâm niệm làm lợi ích chúng sinh như vậy, mới được gọi là tương ưng với Vô thượng bồđề. Nếu có một pháp để phát tâm, tức gọi là còn có ngã. Nay lấy điều ấy để quán sát, trước đã có cảnh giới để hoá độ, tiếp đến chẳng có tâm phân biệt khi hoá độ. Tâm cảnh đều quên, năng sở đều vắng lặng, thật là chẳng có pháp phát tâm bồ đề. Trong đệ nhất nghĩa, tức niệm phát tâm bồ đề tối sơ vốn chẳng có, vậy lấy gì làm ngã? Do chẳng có pháp phát tâm bồ đề nên bồ đề là bất khả đắc. Bồ đề bất khả đắc nên chúng sinh bất khả đắc. Chúng sinh bất khả đắc nên bốn tướng bất khả đắc. Trên phương diện thật tế là chẳng có một pháp nào cả. Vậy nên đây chính là nghĩa thậm thâm của Kim cang Bát nhã.

Thiền sư Hoàng Bá nói:

– Do ông khởi tâm kiến chấp về Phật, (ta) liền nói có Phật để thành; do ông khởi tâm kiến chấp về chúng sinh, (ta) liền nói có chúng sinh để độ. Khởi tâm động niệm, đều do chỗ kiến giải của ông. Nếu không có các kiến chấp ấy, Phật do đâu mà có? Như Văn thù sư lợi vừa khởi kiến giải về Phật, liền bị giáng xuống dưới hai ngọn núi Thiết vi.

Có vị tăng hỏi:

– Chính lúc đang ngộ thì Phật tại

chỗ nào?

Hoàng Bá nói:

- Hỏi từ đâu tới, giác ngộ sinh khởi từ đâu? Nói nín động tịnh, hết thảy đều là thanh sắc, đều là Phật sự; còn tìm Phật nơi đâu? Hư không thế giới là cảnh giới trong sáng, chẳng có mảy lông nào để cho ông khởi kiến giải. Nên hết thảy mọi thanh sắc đều là con mắt phước trí của Phật. Pháp chẳng một mình mà sinh khởi được, phải nhờ vào cảnh mới sanh, nên pháp chính là vật, vốn có nhiều trí. Nói suốt ngày, nhưng đã từng nói gì đâu? Nghe suốt ngày, nhưng đã từng nghe gì đâu? Nên nói rằng Thíchca 49 năm thuyết pháp, mà chưa từng nói một chữ.

Tăng hỏi: Nếu như vậy, bồ đề là chỗ nào?

Hoàng Bá nói: Bồ đề chẵng có chỗ. (Làm) Phật cũng chẳng được bồ đề, (Làm) chúng sinh cũng chẳng mất bồ đề, chẳng dùng thân mà được bồ đề, chẳng có thể đem tâm mà cầu được bồ đề, tất cả chúng sinh tức là tướng bồ đề.

Tăng hỏi: Thế nào là phát bồ đề tâm?

Hoàng Bá nói: Bồ đề vốn là vô sở đắc, nay ông chỉ cần phát tâm vô sở đắc, dứt khoát không cần được một pháp nào cả, tức đó là tâm bồ đề. Bồ đề là nơi chẳng trụ, nên là vô sở đắc. Nên kinh nói, ‘Như Lai nơi Phật Nhiên Đăng vốn chẳng có một pháp nhỏ để chứng đắc. Đức Phật

Nhiên Đăng liền thọ kí cho Như Lai. ’ Nên biết rõ rằng tất cả chúng sinh đều chưa từng đắc bồ đề. Nay ông hỏi phát tâm bồđề, nghĩa là đem tâm học lấy Phật pháp, chỉ đem tâm suy nghĩ mà cầu Phật đạo. Mặc dù ông có tu hành trải qua ba a tăngkỳ kiếp, cũng chỉ được báo thân và hoá thân Phật. Đâu có quan hệ gì đến bổn nguyên chân tánh Phật của ông? Cầu tướng Phật bên ngoài là chẳng đồng chân tánh của ông.

Vi diệu thay luận giải, đủ để giải rõ nghĩa cho đoạn nầy.

12. Đoạn Mối Nghi Nhân Để Chứng Đắc Quả Vị Phật Là Hành Bồ Tát Đạo.

Mối nghi nầy là do ý văn trên, rằng không có một pháp nào để phát tâm bồ đề. Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng: Nếu chẳng có Bồ tát phát tâm thú hướng Đại thừa, thì chẳng có cái nhân để chứng đắc quả vị Phật, được đầy đủ bốn việc lợi ích. Tại sao Thế tôn ở nơi Đức Phật Nhiên Đăng mà được thọ kí: Ông trong đời sau sẽ được thành Phật hiệu là Thích ca Mâu ni, sẽ thành tựu bốn pháp lợi ích chúng sinh?

Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！於意云何？如來於然燈佛所，有法得阿耨多羅三藐三菩提不？」「不也，世尊！如我解佛所說義，佛於然燈佛所，無有法得阿耨多羅三藐三菩提。」佛言：「如是，如是。須菩提！實無有法如來得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提！若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提者，然燈佛則不與我授記：『汝於來世，當得作佛，號釋迦牟尼。』以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故然燈佛與我授記，作是言：『汝於來世，當得作佛，號釋迦牟尼。』

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng có được pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác chăng?”

Bạch Thế Tôn, chẳng có. Như con hiểu theo nghĩa Phật thuyết, Như Lai ở nơi Phật Nhiên Đăng trước kia không có được pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy!

Tu bồ đề! Thật không có pháp Như Lai được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Tu bồ đề! Nếu như có pháp Như Lai được

Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, Phật Nhiên Đăng hẳn đã không thọ ký cho Như Lai: ‘Ông về sau sẽ thành Phật hiệu Thíchca Mâu ni. ’

Thông viết:

Tu bồ đề chính vì mối nghi có ngã quá vi tế! Ban đầu nghi rằng trong an trụ và hàng phục còn có ngã, lấy cái trí hàng phục làm ngã. Nay đã nghe thật không có pháp để phát tâm bồ đề, trí thật vốn chẳng sanh, làm sao có ngã? Lại nghe nói rằng nếu chẳng phát tâm, tức chẳng phải là Bồ tát, cái gì làm nhân để chứng đắc quả vị Phật? Không biết rằng Như Lai ở nơi Đức Phật Nhiên Đăng thật không có pháp phát tâm bồ đề, lại còn nghi ở hàng Bồ tát hay sao? Chẳng có một pháp để được, chính là nhân thành Phật. Lại nghi không có pháp để chứng đắc, không có quả vị Phật để thành, sẽ chẳng đoạ vào kiến chấp về không hay sao? Chẳng biết như nghĩa của các pháp, chẳng có chẳng không, chính đó là đệ nhất nghĩa trung đạo. Do nghĩa ấy là chẳng có chẳng không nên tất cả các pháp tức là Phật pháp. Chẳng phải thân lớn nên gọi là thân lớn. Làm sao đến chỗ tuyệt cùng mà chẳng phải là Phật pháp? Phật đã như vậy, Bồ tát cũng như vậy. Nếu có một pháp để chứng đắc, tức dính mắc vào bốn tướng. Tức chẳng phải trang nghiêm. Do nghĩa Phật pháp tức chẳng phải Phật pháp, tức trang nghiêm chẳng phải trang nghiêm.

Thông đạt nghĩa của ngã tướng, mới được gọi là Bồ tát, mới được thành nhân để chứng đắc quả vị Phật. Bốn đoạn nói về nghi nầy, vốn thuộc cùng một mạch văn nên được nêu tổng quát ở đây.

San định ký nói rằng:

Trong ý ông, có cho rằng Như Lai ở chỗ Đức Phật Nhiên Đăng được pháp bồ đề chăng? Như Lai xưa đã từng kết hoa cúng Phật, bện tóc lót trên đường bùn lầy, mong được Đức Phật thọ ký sẽ được thành Phật hiệu là Thích ca Mâu ni, ông cho đó là thực hành hạnh Bồ tát chăng? Nơi Vô thượng bồ đề có pháp sở đắc chăng?

Tu bồ đề đáp rằng: Chẳng phải! Ý của con chẳng nói Như Lai được pháp bồ đề. Con đã hiểu được ý Như Lai nói, pháp bồ đề vốn là tịch diệt vô sinh, lìa hẳn các phân biệt. Như Lai ở nơi Đức Phật Nhiên Đăng, thấy thân thanh tịnh, thấy Phật thành tựu, thấy mình chẳng có tâm mong chứng đắc, thấy chẳng có pháp chứng đắc. Đó là lời thọ ký, lời ấy chẳng đến tai, thật là chẳng có pháp để chứng đắc Vô thượng bồ đề. Đức Phật Nhiên Đăng liền ấn chứng rằng: Như thị! Như thị! Như Lai thật chẳng có pháp để chứng đắc Vô thượng bồ đề. Nếu trong tâm còn phân biệt năng sở, tâm cảnh chẳng quên, ắt là còn có pháp. Do còn pháp nên chẳng thuận với bồ đề. Nên Đức

Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho Như Lai. Các pháp mà Như Lai tu hành lúc đó, thật chẳng có pháp nào để chứng đắc bồ đề. Do hạnh đó là vô ngôn, mọi công hạnh đều chẳng chứng đắc. Do niệm đó là vô ngôn, nên niệm niệm đều chẳng chứng đắc. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Dĩ hậu thời thọ ký, Nhiên Đăng hành phi thượng. Có nghĩa là Đức Phật Nhiên Đăng thọ ký cho Thích ca Mâu ni sẽ thành Phật, đó chẳng phải là do thực hành nhân thù thắng, có thể ở nơi chỗ đó để chứng đắc bồ đề. Do đều là vô sở đắc, nên mong được thọ ký, sao còn nghi Bồ tát phát bồ đề tâm thật vốn chẳng có một pháp nào cả?

Thiền sư Huyền Sa hỏi Sư Cảnh Thanh: [83]

Cổ nhân nói rằng chẳng thấy có một pháp, (nếu có) đó là sai lầm lớn. Ông hãy nói không thấy pháp nào?

Cảnh Thanh chỉ cột trụ ngoài trời rồi trả lời: Cái này chẳng phải pháp hay sao?

Huyền Sa đáp: Nước sông Chiết Giang, gạo trắng mà ông ăn hằng ngày. Phật pháp chẳng phải là cái gì thấy trong mộng.

Thiên Đồng niêm rằng: Cảnh Thanh lúc đó đáp những gì? Huyền Sa sau hết nói những gì? Có khế hợp nhau chăng? Nhưng chắc từ lâu nay, Cảnh Thanh chẳng nói Phật pháp trong mộng. Vậy hãy cùng Huyền Sa đồng tham mới được.

13. Đoạn Mối Nghi Không Có Nhân Tức Chẳng Có Phật Pháp.

Mối nghi nầy do từ đoạn kinh nên nói rằng Thích ca Mâu ni khi ở tu hành nhân địa nơi Đức Phật Nhiên Đăng, thật không có pháp gì để chứng đắc. Nếu không có tu hành nhân địa, thì không chứng đắc A nậuđa la Tam miệu tam bồ đề, tức chẳng có các Đức Phật Như Lai. Nhưng tất cả các pháp có thật đều là không chăng? Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

何以故？如來者，即諸法如義。若有人言：如來得阿耨多羅三藐三菩提，須菩提！實無有法，佛得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提！如來所得阿耨多羅三藐三菩提，於是中、無實無虛，是故如來說：一切法皆是佛法。須菩提！所言一切法者，即非一切法，是故名一切法。須菩提！譬如人身長大。」須菩提言：「世尊！如來說：人身長大，即為非大身，是名大身。

Vì sao vậy? Như Lai, là nghĩa như của các pháp.

“Nếu có người nói: Như Lai chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. ’ Tu bồđề! Thật không có pháp mà Như Lai chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

“Tu bồ đề! Như Lai có pháp để chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Pháp ấy không thật, không hư.

“Vì thế, Như Lai dạy rằng ‘Hết thảy các pháp đều là Phật pháp. ’

“Tu bồ đề! Nói là ‘hết thảy các pháp’, tức chẳng phải pháp, vì thế gọi là ‘hết thảy các pháp’.

“Tu bồ đề! Ví như thân người to lớn. ”

Tu bồ đề nói: “Bạch Thế Tôn, Như Lai nói rằng thân người to lớn tức chẳng phải là thân lớn, nên gọi là thân lớn.

Thông rằng:

Văn trên nói rằng Như Lai do vô sở đắc nên được Đức Phật Nhiên Đăng thọ ký. Nói vô sở đắc không có nghĩa là giống như lông rùa sừng thỏ, chẳng có thứ gì cả. Thể tánh chân như đồng như pháp giới, tức là ý niệm như như chẳng động mà trong kinh nầy nói. Chân như vốn chẳng thật chẳng hư. Nếu có chỗ sở đắc, đã có được nên gọi là thật. Không được thì gọi là hư. Chỉ với ý niệm vô sở đắc, thì cả hai điều trên mới được khiển trừ. Chính ngay đó hiển bày đệ nhất nghĩa trung đạo.

Vì sao gọi là chẳng thật? Vì tất cả các pháp vốn chẳng phải là tất cả các pháp. Tức là thân to lớn chẳng phải là thân to lớn, đó là chẳng thật.

Vì sao gọi là chẳng hư? Do chẳng phải tất cả các pháp nên gọi là tất cả các pháp. Chẳng phải thân lớn tức gọi là thân to lớn.

Đó là chẳng hư. Chẳng thật chẳng hư, là lìa xa hẳn hai cực đoan chấp có chấp không. Nên biết rằng khi nói vô sở đắc là siêu xuất ý niệm có, không. Không thể lấy ý niệm có không mà luận giải được. Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng: Phật nghĩa là giác. Bồ đề cũng có nghĩa là giác. Đã giác rồi không lẽ lại có giác nữa, thế nên Như Lai chẳng có một pháp nào để chứng đắc. Tuy chẳng có một pháp nào để chứng đắc, nhưng chẳng phải không có các Đức Như Lai, vì chân như chính là Phật.

Chân như tức là nghĩa như như (chân thật) của các pháp. Như Lai là tên gọi khác của Chân như thật tánh, vốn nó chẳng sanh, vốn nó chẳng diệt, vốn nó chẳng điên đảo nên gọi là thật tánh. Do nó chẳng biến đổi, nên gọi là chân như.

Nếu có người nói rằng, có Như Lai tức đã có bồ đề, do chứng đắc bồ đề nên mới được gọi là Như Lai. Nếu Như Lai ở nơi chỗ Đức Phật Nhiên Đăng mà không thấy có các pháp, không chứng đắc bồ đề, mà đạt được quả vị giác ngộ thì không hợp lý.

Do người ấy đã cho rằng thật có sở hành của Bồ tát. Đó chẳng phải là ý nghĩ chân thật. Do người ấy cho rằng bồ đề là thật có chứng đắc, đó cũng chẳng phải là lời nói chân thật. Pháp tức là pháp bồ đề, Phật tức bồ đề. Có chỗ chứng đắc được sao? Nên kệ nói:

Bồ đề bỉ hành đẳng.

Nếu Bồ tát mọi thời mọi lúc đều thực hành, thì chẳng có điều gì để làm cả.

Chư Phật cũng vậy, chẳng có pháp để chứng đắc Vô thượng bồ đề. Thế thì Như Lai rốt ráo chẳng chứng đắc bồ đề hay sao? Nhưng nếu Như Lai có chứng đắc Vô thượng bồ đề thì chứng đắc chính là chẳng chứng đắc, vì trong đó vốn chẳng thật chẳng hư.

Cho nên nói Như Lai có chứng đắc Vô thượng bồ đề, thì đó chẳng phải là tướng hữu vi. Tướng hữu vi có nghĩa là có hiện hữu do nguyên nhân, như ngũ ấm. Còn pháp bồ đề kia vốn chẳng phải là các thứ sắc tướng, nên gọi là chẳng thật. Tức là nơi sắc mà chẳng có tướng. Ngay trong các thứ sắc mà tướng đã là không, đó chính là tự tướng, [84] đó tức là tướng bồ đề. Kệ nói rằng:

Bỉ tức phi tướng tướng

Dĩ bất hư vọng thuyết.

Tạm dịch:

Đó là tướng phi tướng

Chẳng phải lời hư vọng.

Cho nên gọi là không hư dối, chẳng phải nói chứng pháp vô sở đắc có nghĩa là không bao gồm tất cả các pháp.

Cho nên Đức Phật nói tất cả các pháp đều là Phật pháp. Tất cả các pháp phàm thánh, chẳng phải lấy tự thể làm thể, mà đều lấy chân như làm thể. Chân như chính là điều Đức Phật giác ngộ, nên tất cả các pháp được gọi là Phật pháp. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thị pháp chư Phật pháp

Nhất thiết tự thể tướng.

Nhưng nói tất cả các pháp sắc thanh hương, chưa từng có một pháp nào có thể tánh khả đắc. Vì vô tánh tức không trì giữ tự thể tướng, tức chẳng phải tất cả các pháp.

Nếu tất cả các pháp sắc thanh hương đều là chẳng phải pháp, sao lại nói tất cả các pháp? Trên phương diện vô tánh giả lập ngôn thuyết như vậy, do chẳng phải pháp tức chẳng phải là tướng hữu vi. Đây đã thành các pháp, tất cả các pháp đó thảy đều là chân như, các pháp đó chính là pháp chân như tự tánh. Đó chẳng có pháp tướng ấy, nên chẳng thường trú trì các pháp tướng ấy, rốt ráo thường giữ tướng phi hữu. Thể chân như pháp thân vốn là như vậy. Ví như thân người to lớn, như kinh văn trước nói thân lớn như núi chúa Tu di, do chẳng tự phân biệt, nên thành cái thể rất lớn. Nương vào pháp thân ấy, mà lấy thân to lớn nầy để ví dụ. Tại sao gọi đó là thân to lớn? Nghĩa là do phiền não chướng, sở tri chướng, cả hai chướng nầy đều không, nên gọi là thân viên mãn đầy đủ, tức là pháp thân tròn đầy. Đây có hai nghĩa:

1. Trong tất cả trường hợp, nghĩa là tánh chân như tuỳ thuận cảnh giới mà chẳng sai khác. Tất cả chúng sinh đều cùng hiện hữu.

2. Công đức to lớn, nghĩa là công đức tu hành chẳng thể nghĩ bàn, tương ưng cùng với Thể đại. Do nghĩa nầy nên nói là thân to lớn.

Tu bồ đề khế hội sâu sắc nghĩa nầy, nên cho rằng Như Lai nói thân người to lớn, chẳng phải chỉ vì có thân mà nói. Vì sắc thân theo nghĩa chân thật mà nói. Trong tánh chân như, chẳng có các tướng hữu vi, chẳng thấy tướng sanh, sao có cái lớn?

Nên nói là chẳng có thân to lớn vậy. Do thể tánh chân như, tức đó là tánh vô sanh, nên nói chẳng phải thân, tức cái chẳng phải thân nầy mới gọi là thân vi diệu to lớn. Đó là chẳng phải chỉ cho sắc thân.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Y bỉ pháp thân Phật

Cố thuyết đại thân dụ

Thân ly nhất thiết chướng

Cập đẳng nhất thiết cảnh

Công đức cập đại thể

Cố tức thuyết đại thân

Phi thân tức thị thân

Thị cố thuyết phi thân.

Tạm dịch:

Nương pháp thân Phật đó

Nói ví dụ thân lớn

Thân lìa các chướng ngại

Cùng tất cả cảnh giới

Công đức cùng Thể đại

Nên nói tức thân lớn

Không thân tức thân lớn

Nên nói chẳng phải thân.

Biết được chẳng phải chính là thân lớn, là đủ niềm tin rằng vô sở đắc chính là chân thật chứng đắc. Sao còn nghi chẳng có Phật pháp?

Có vị tăng hỏi Thiền sư Vân Môn: Thế nào là giáo pháp một đời? Vân Môn đáp: Nói về cái một.

Đây tức là nghĩa nhất thiết pháp. Tuyết Đậu tụng:

Đối nhất thuyêt

Thái cô tuyệt

Vô khổng thiết chuỳ trùng hạ khiết

Diêm phù thọ hạ tiếu ha ha

Tạc dạ Ly long áo giác chiết Biệt! Biệt!

Thiều Dương lão nhân đắc nhất quyết.

Tạm dịch:

Nói cái một.

Rất đơn độc.

Chuỳ sắt khổng lồ thêm hạ chốt

Dưới gốc Diêm phù cười ha ha

Đêm qua bẽ gãy sừng

Ly long Khác! Khác!

Lão già Thiều Dương [85] được một mảnh.

Có vị tăng hỏi Thiền sư Vân Môn: Chẳng phải căn cơ trước mắt, cũng chẳng phải sự tình trước mắt, thì như thế nào?

Vân Môn đáp: Nói cái một.

Đây tức chẳng phải là nghĩa nhất thiết pháp.

Tuyết Đậu tụng rằng:

Đảo nhất thuyết

Phân nhất tiết

Đồng tử đồng sinh vi quân quyết

Bát vạn tứ thiên phi phụng mao

Tam thập tam nhân nhập hổ huyệt Biệt! Biệt!

Nhiễu nhiễu thông thông thuỷ lí nguyệt

Tạm dịch:

Nói cái một.

Chia một miếng

Cùng chết cùng sống vì ngươi giải quyết

Tám vạn bốn ngàn chẳng phải lông chim phụng

Ba mươi ba người vào hang cọp. Riêng! Riêng! Nhiễu loạn lăng xăng trăng trong nước. Lại có vị tăng hỏi Thiền sư Vân Môn: Thế nào là pháp thân thanh tịnh?

Vân Môn đáp: Hoa thược lan.

(Đây chính là nghĩa thân người to lớn. ) Tăng hỏi tiếp: Đến lúc đó thì sao?

Vân Môn đáp: Sư tử lông vàng. –Đây chính là nghĩa chẳng phải thân người to lớn.

Tuyết Đậu tụng rằng:

Hoa thược lan

Mạc man han

Tinh tại xứng hề bất tại bàn

Tiện nhậm ma thái vô đoan

Kim mao sư tử đại gia khan.

Tạm dịch:

Hoa thược lan Chớ lăng xăng

Hoa cân tại cán hề, chẳng tại bàn.

Được như vậy, chẳng mối manh

Sư tử lông vàng, ông hãy xem.

Như nghĩa của các pháp nầy, rất sâu mầu, rất vi mật, hãy nên cùng Vân Môn xuyên qua đám cát đằng mới mong được phần nào tương ưng.

14. Dứt Trừ Mối Nghi Độ Thoát Chúng Sinh Và Trang Nghiêm Phật Độ.

Mối nghi nầy giống như mối nghi thứ 12 ở trên, đều xuất phát từ mối nghi thứ 11, rằng chẳng có pháp phát tâm bồ đề. Nếu không có pháp phát tâm bồ đề, tức chẳng có Bồ tát. Vậy thì dạy ai độ sanh, dạy ai trang nghiêm Phật độ? Trước đã nghi chẳng có Phật. Nay mối nghi nầy là chẳng có Bồ tát, nên nói Bồ tát cũng như vậy. Để khiển trừ mối nghi này, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！菩薩亦如是。若作是言：我當滅度無量眾生，則不名菩薩。何以故？須菩提！實無有法名為菩薩。是故佛說：一切法無我、無人、無眾生、無壽者。須菩提！若菩薩作是言：我當莊嚴佛土，是不名菩薩。何以故？如來說：莊嚴佛土者，即非莊嚴，是名莊嚴。須菩提！若菩薩通達無我法者，如來說名真是菩薩。

Tu bồ đề! Bồ tát cũng lại như vậy. Nếu nói rằng: ‘Ta đang độ cho vô lượng chúng sanh’, tức đó chẳng gọi là Bồ tát. “Vì sao vậy? Tu bồ đề! Thật không có pháp gọi là Bồ tát.

“Vì thế Phật thuyết hết thảy các pháp đều không có các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

“Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nói rằng: ‘Ta đang làm trang nghiêm cõi Phật’, như vậy chẳng gọi là Bồ tát.

“Vì sao vậy? Như Lai dạy rằng, trang nghiêm cõi Phật tức chẳng phải trang nghiêm, gọi là trang nghiêm.

“Tu bồ đề! Nếu Bồ tát thông đạt pháp vô ngã, Như Lai gọi đó thật là Bồ tát. 86[86] Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Nhân dữ pháp tương đãi

Nhị tướng bổn lai như

Pháp không nhân thị vọng

Nhân không pháp diệc khử

Nhân pháp lưỡng câu thật

Thọ ký khả phi hư Nhất thiết giai như huyễn Thuỳ ngôn đắc hữu vô.

Tạm dịch:

Người, pháp đối đãi nhau

Hai tướng vốn đồng nhau

Pháp không, nhân là vọng

Nhân không, pháp cũng lìa.

Nhân pháp đều là thật

Thọ ký chẳng giả hư

Hết thảy đều như huyễn

Sao còn nói có không?

Thông rằng:

Văn trước có nói rằng Bồ tát phát tâm bồ đề, tức là còn pháp gọi là bồ đề để chứng đắc, đến đây thật là chẳng có pháp phát bồ đề tâm. Phát tâm đã không rồi, huống gì ở pháp bồ đề!

Trước đã nói Bồ tát chẳng thấy có chúng sinh để độ, tức là còn pháp để Bồ tát có thể chứng đắc, đến đây thì chẳng có một pháp gọi là Bồ tát; Bồ tát đã không, huống gì chúng sinh! Nên biết nghĩa văn trước là để đoạn trừ câu sanh ngã chấp, đến đây là đoạn trừ câu sanh pháp chấp. Đã vi tế lại càng vi tế hơn!

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Nhân pháp lưỡng câu thật

Thọ ký khả phi hư.

Tạm dịch:

Nhân pháp đều là thật

Thọ ký chẳng giả hư.

Do nhân, pháp đều hư giả, nên việc thọ ký là chẳng thật. Đã thông suốt ba mối nghi trước. Một lời nói mà hiểu được trọn vẹn. Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng:

Trên đã nói nhân là tướng thanh tịnh, nhưng nghĩa chưa tròn đủ. Để được đầy đủ, phải nói rộng ý trước thêm ra. Nên nói

Như Lai ở nơi Đức Phật Nhiên Đăng thật chẳng có một pháp nào để chứng đắc. Tu nhân thanh tịnh, không chỉ Như Lai là như vậy, mà các Bồ tát cũng đều như vậy. Nếu nói: Ta đang độ thoát cho vô lượng chúng sinh, ắt thấy có ngã là người đang độ, chúng sinh là kẻ được độ. Tâm cảnh đều chưa quên, tức đó là điên đảo, không được gọi là Bồ tát.

Tại sao một khi khởi niệm như vậy thì không được gọi là Bồ tát? Vì trong thể tánh chân như, một mảy lông cũng chẳng còn. Thật không có một pháp nào để chứng đắc, mới được gọi là Bồ tát. Nếu khởi tâm động niệm, tức trái với chân tánh của các pháp. Đức Phật nói rằng tất cả các pháp tức là Phật pháp, không ngã, không nhân, không chúng sinh, không thọ giả. Trong đệ nhất nghĩa, vốn chẳng có Bồ tát. Chẳng có phàm phu, cảnh giới chân thật bình đẳng, chẳng nên tự sinh phân biệt. Trái với nghĩa trên là liền có bốn tướng, tức là chúng sinh; khế hợp với nghĩa ấy thì chẳng có bốn tướng, tức là Bồ tát. Rốt ráo chẳng có một pháp để chứng đắc.

Nếu Bồ tát nói rằng tu lục độ vạn hạnh là muốn trang nghiêm Phật độ. Chẳng có nhân thanh tịnh, làm sao có được quả thanh tịnh? Đó chính là do nơi các thứ sắc mà thành cái nhân Phật độ nhiễm ô chấp trước, chẳng được gọi là Bồ tát.

Tại sao trang nghiêm Phật độ mà lại chẳng được gọi là Bồ tát? Như Lai nói trang nghiêm Phật độ, theo đệ nhất nghĩa, là không thấy có cái trang nghiêm và cái được trang nghiêm. Nghĩa chân thật vốn là vô sinh, tức chẳng phải trang nghiêm. Vốn đã chẳng sinh, làm sao lại có tên gọi? Đó chỉ đứng trên phương diện tục đế mà nói. Nên cho đó là chẳng trang nghiêm. Trang nghiêm và chẳng trang nghiêm, chẳng phải là hai, nên mới thật là trang nghiêm.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Bất đạt chân pháp giới

Khởi độ chúng sinh ý

Cập thanh tịnh quốc độ

Sinh tâm tức thị đảo.

Tạm dịch:

Không thông chân pháp giới

Khởi ý độ chúng sinh

Cùng thanh tịnh quốc độ

Khởi tâm tức điên đảo.

Với người phát tâm trên trang nghiêm Phật độ, đó là bậc đại trí; dưới phát tâm độ chúng sinh, đó là bậc đại bi. Đều là việc trong phận sự của Bồ tát. Nhưng khi vừa khởi niệm, thì chẳng phải là Bồ tát. Nhưng phát tâm như thế nào mới được gọi là Bồtát? Là chúng sinh hoặc Bồ tát phải thông đạt rằng vốn chẳng có pháp vô ngã. Pháp vô ngã có hai nghĩa: Một là cho rằng có pháp chúng sinh. Hai là cho rằng có pháp Bồ tát.

Nếu như có trí để tự tin, hoặc trí thế gian, hoặc trí xuất thế gian, tin nhận ra rằng tất cả các pháp đều là vô tánh. Vô tánh của các pháp không chỉ lìa xa nhân hữu ngã, mà còn khiến phải lìa cả pháp hữu ngã.

Suốt ngày trang nghiêm nhưng chưa từng trang nghiêm, đó chân thật là vô tướng, chân thật là vô trụ. Ngoại nói đó chân thật là Bồ tát.

Nói Bồ tát cũng có hai nghĩa: Một là nhiếp thế đế Bồ tát, hai là xuất thế đế Bồ tát.

Như vậy mới thực được thọ ký thành Phật. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Chúng sinh cập Bồ tát

Tri chư pháp vô ngã

Phi thánh tự trí tín

Cập thánh dĩ hữu trí.

Tạm dịch:

Chúng sinh và Bồ tát

Biết các pháp vô ngã

Ngoài bậc thánh tự biết

Cùng bậc có trí huệ.

Tuy chẳng phải là Bồ tát, nhưng có trí tự biết để tin. Do có trí huệ, tức đó là Bồ tát. Hoàng Bá nói:

Chư Phật và Bồ tát cùng tất cả loài nhuyễn động hàm linh, đều cùng là tánh đại niếtbàn nầy. Tánh tức tâm. Tâm tức Phật. Phật tức pháp. Một niệm lìa chân, tức đều là vọng tưởng. Không thể đem tâm cầu tâm, Không thể đem Phật cầu Phật. Không thể đem pháp đi cầu pháp. Nên người học đạo chỉ cần vô tâm là âm thầm khế hợp. Tâm nghĩ nghị liền sai. Tâm truyền tâm tức là chánh kiến. Thận trọng chớ hướng ra ngoài mà tìm cầu, nhận cảnh giới bên ngoài làm tâm. Vì có tham sân si, nên mới lập giới định huệ, nếu chẳng có phiền não, thì bồđề dùng để làm gì?

Nên Tổ sư nói: “Đức Phật nói tất cả các pháp, là để trừ tất cả vọng tâm. Mình chẳng có các vọng tâm, thì dùng tất cả các pháp làm gì? Bổn nguyên vốn các Phật độ đều thanh tịnh, đã chẳng dính một vật. Thí như hư không, tuy có dùng vô lượng trân bảo để trang nghiêm, thì rốt cục cũng chẳng dính mắc được gì. Phật tánh cũng giống như hư không, tuy có đem vô lượng công đức trí huệ trang nghiêm, rốt cục cũng chẳng dính dáng được gì. Chỉ vì mê bản tánh, mà trở lại thành không thấy! Cho nên nói trong pháp môn tâm địa, vạn vật đều nương nới pháp môn nầy mà dựng lập. Gặp cảnh tức là có, chẳng còn cảnh tức là không. Không thể trên cảnh giới tịnh độ mà chuyển thành kiến chấp về cảnh. Nên nói định huệ mà lạm dụng vào tính lịch lịch, tịch tịch, tinh tinh, vào kiến văn giác tri, đều là trên cảnh giới mà khởi lên kiến giải. Tạm thời vì kẻ trung hạ căn nói có chứng đắc. Nếu muốn thân chứng, đều không nên khởi kiến giải như vậy. Rốt ráo đều là cảnh của pháp giới, chẳng có xứ sở, chẳng có nơi chốn. Chỉ cần ngay nơi các pháp mà chẳng khởi kiến chấp có không, tức là thấy pháp. ”

Hoàng Bá thêm vào cái thấy về thể tánh các pháp ở trên để quét cho đến sạch hết các kiến chấp. Mới được gọi là thông đạt ý niệm vô ngã pháp.

15. Đoạn Trừ Mối Nghi Chư Phật Chẳng Thấy Các Pháp.

Mối nghi nầy do văn trên nói rằng Bồ tát không thấy chúng sinh được độ và không thấy có Phật độ được làm cho thanh tịnh. Nếu Bồ tát không thấy có người khác là chúng sinh, không thấy mình là Bồ tát, tức là không thấy có các tướng mình và người! Nếu như vậy, chư Phật chẳng thấy được các pháp, đều chẳng có trí nhãn. Thế các ngài có cảnh giới để chứng đắc chăng? Hay các ngài không có cảnh giới để chứng đắc chăng? Do ở đây nghi chẳng có cảnh giới, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！於意云何？如來有肉眼不？」「如是，世尊！如來有肉眼。」「須菩提！於意云何？如來有天眼不？」「如是，世尊！如來有天眼。」「須菩提！於意云何？如來有慧眼不？」「如是，世尊！如來有慧眼。」「須菩提！於意云何？如來有法眼不？」「如是，世尊！如來有法眼。」「須菩提！於意云何？如來有佛眼不？」「如是，世尊！如來有佛眼。」

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có nhục nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai có nhục nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có thiên nhãn chăng?”

Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai có thiên nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có huệ nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai có huệ nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có pháp nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai có pháp nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có Phật nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai có Phật nhãn.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Thiên nhãn thông phi ngại

Nhục nhãn ngại phi thông

Pháp nhãn duy quán tục

Huệ nhãn trực duyên không

Phật nhãn như thiên nhật

Chiếu dị thể hoàn đồng

Viên minh pháp giới nội

Vô xứ bất hàm dung.

Tạm dịch:

Thiên nhãn thông chẳng ngại

Nhục nhãn ngại chẳng thông

Pháp nhãn quán tục đế

Huệ nhãn thấu duyên không

Phật nhãn ngàn mặt trời

Thể khác chiếu thành đồng

Viên minh trong pháp giới.

Nơi nào chẳng hàm dung.

Nhật Nguyệt Thù Quang Như Lai giải nói rằng:

Nói nhục nhãn, là thấy được nhân duyên khởi diệt của các loài thai sanh, noãn sanh, thấp sanh, hoá sanh, cung điện của chư thiên, sự triển chuyển của mây, mưa, sáng tối, năm ngôi sao, [87] mặt trời, mặt trăng.

Nói huệ nhãn, là thấy được huệ tánh sâu cạn của chúng sinh từ thượng phẩm hạ sanh cùng nhân duyên luân hồi gá vào ngũ ấm của chúng sinh.

Nói pháp nhãn, là thấy được nhân duyên pháp thân đẳng lưu trong ba cõi, không hình không tướng, tận hư không khắp pháp giới.

Nói Phật nhãn, là thấy được thân Phật trong thế giới nầy không có gì sánh bằng được, phóng quang chiếu khắp phá trừ các cõi tối tăm, chẳng có gì chướng ngại, viên mãn khắp cả mười phương, theo ánh hào quang thấy được thể tánh, biết rõ có quốc độ niết bàn.

Năm cái thấy nầy của Như Lai, trong đó nếu có bậc thượng căn thượng trí biết được năm loại nhân duyên nầy, vị đó được gọi là đại Bồ tát.

Kinh văn:

須菩提！於意云何？如恒河中所有沙，佛說是沙不？」「如是，世尊！如來說是沙。」「須菩提！於意云何？如一恒河中所有沙，有如是沙等恒河，是諸恒河所有沙數，佛世界如是，寧為多不？」「甚多，世尊！」佛告須菩提：「爾所國土中，所有眾生，若干種心，如來悉知。何以故？如來說：諸心皆為非心，是名為心。所以者何？須菩提！過去心不可得，現在心不可得，未來心不可得。

“Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Trong sông Hằng có cát, Phật nói đó là cát chăng?”

“Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai nói đó

là cát. ”

“Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như trong một con sông Hằng có bao nhiêu cát, lại có số sông Hằng cũng nhiều như vậy, lại có số thế giới Phật nhiều như số cát trong tất cả những con sông Hằng đó, như vậy là nhiều chăng?”

“Bạch Thế Tôn, rất nhiều. ”

Phật bảo Tu bồ đề: “Hết thảy chúng sanh trong số cõi Phật nhiều như vậy, nếu khởi tâm suy nghĩ, Như Lai đều biết. Vì sao vậy? Như Lai dạy rằng, các tâm đều là không phải tâm, nên gọi là tâm.

“Vì sao như thế? Tu bồ đề! Tâm quá khứ chẳng thể nắm bắt. Tâm hiện tại chẳng thể nắm bắt. Tâm vị lai chẳng thể nắm bắt.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Y tha nhất niệm khởi

Câu vi vọng sở hành

Tiện phân lục thập nhị

Cửu bách loạn tung hoành

Quá khứ diệt vô diệt

Đương lai sinh bất sinh

Thường năng tác thử quán

Chân vọng thản nhiên bình.

Tạm dịch:

Một niệm y tha khởi

Đều do vọng vận hành

Liền sinh sáu hai thứ

Chín trăm loạn dọc ngang

Quá khứ diệt chẳng diệt

Tương lai sinh chẳng sinh

Thường quán sát như vậy

Chân vọng thản nhiên trôi.

Thông viết:

Văn trước có nói Đức Phật tất biết người nầy, tất thấy người nầy. Điều quan trọng là tại Phật nhãn. Đối với Phật nhãn, bốn cách nhìn kia đều thù thắng. Phật nhãn chẳng có gì khác biệt với bốn cách nhìn kia. Tri kiến

Như Lai chẳng có hai, nên văn trên nói ngũ nhãn, văn sau nói nếu có cả ngàn tâm niệm, Như Lai tất biết. Do tâm chúng sinh đều là pháp biến hiện phần nào từ chân tâm. Do Như Lai đã chứng được chân thật tâm, nên có vọng niệm nào mà ngài chẳng thấy sao? Cho nên người nào thông đạt được vô ngã pháp, là được tương ưng cùng chân tâm Như Lai, nên được Như Lai đều thấy đều biết. San định ký nói rằng:

Chư Phật và Bồ tát đã lìa xa phân biệt năng sở, không thấy có một pháp để chứng đắc, đâu có phải là hoàn toàn không thấy gì! Nhưng con mắt trí huệ chân thật đều chiếu soi rõ cảnh trước mắt. Lược có năm loại:

Một là tịnh sắc căn trong con mắt thịt, cái thấy bị chướng ngại bởi nội sắc, gọi là nhục nhãn. Đức Phật có đầy đủ các căn cho nên có nhục nhãn.

Hai là bên ngoài nhục nhãn, dẫn đến thiên nhãn thanh tịnh, cái thấy bị chướng ngại bởi ngoại sắc, gọi là thiên nhãn.

Ba là dùng căn bản trí, rõ suốt chân lý, gọi là huệ nhãn.

Bốn là dùng hậu đắc trí, thuyết pháp độ người gọi là pháp nhãn.

Năm là, bốn cách nhìn trên của Đức Phật, khác xa chỗ sở đắc của hàng nhị thừa và Bồ tát, nên gọi là Phật nhãn. Như Lai có đủ năm cái thấy trên, không có chỗ nào là chẳng thấy, nên nói khả năng thấy được của ngũ nhãn gọi là cái thấy thanh tịnh. Văn sau nói về chỗ nhận biết các tâm niệm để nói rõ trí huệ thanh tịnh. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Tuy bất kiến chư pháp

Phi vô liễu cảnh nhãn

Chư Phật ngũ chủng thật

Dĩ kiến bỉ điên đảo.

Tạm dịch:

Tuy không thấy các pháp

Chẳng phải không có được

Cái thấy rõ các cảnh

Năm cái nhìn chân thật

Của chư Phật là để

Thấy suốt điên đảo kia.

Để làm sáng tỏ trí huệ vi diệu của Như Lai có thể thấy biết được mọi pháp, nên mới lược nói cảnh giới sở tri nhiều khắp và rộng lớn để chứng minh.

Ý ông nghĩ sao? Trong sông Hằng có cát, Phật nói đó là cát chăng?”

“Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Như Lai nói đó là cát. ”

Đây là nói về một con sông Hằng với số cát có trong sông đó.

Ý ông nghĩ sao? Như trong sông Hằng có bao nhiêu cát, lại có số sông Hằng cũng nhiều như vậy, lại có số thế giới Phật nhiều như số cát trong tất cả những con sông Hằng đó, như vậy là nhiều chăng?” “Bạch Thế Tôn, rất nhiều.

Đây là nói về cát trong vô số sông Hằng để chỉ cho số thế giới.

Phật bảo Tu bồ đề: “Hết thảy chúng sanh trong số cõi Phật nhiều như vậy, nếu có bao nhiêu tâm niệm.

Là chỉ cho tâm niệm của chúng sinh trong các thế giới ấy rất là nhiều. Chúng sinh có bao nhiêu tâm niệm, đều không ra khỏi hai thứ nhiễm tịnh. Như Lai đều biết. Vì sao vậy?

Các loại tâm đó đều đắm chấp vào cảnh giới vọng tưởng, đều là do từ sáu thức điên đảo, đều từ vọng tâm lưu chuyển, các thứ đều sai biệt nhau. Vì sao Như Lai gọi đó chẳng phải là tâm? Vì nó chẳng kiên định, là tâm tán loạn lưu chuyển, do tâm ấy trụ nơi hư vọng, chẳng an trụ nơi chân thật, chẳng phải là tâm an trụ.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Chủng chủng điên đảo thức

Dĩ li ư thật niệm

Bất trụ bỉ thật trí

Thị cố thuyết điên đảo.

Tạm dịch:

Các thứ thức điên đảo

Do lìa niệm chân thật

Không trụ thật trí kia

Nên gọi là điên đảo.

Nếu biết đó là chẳng trụ, xa lìa bốn niệm xứ, đã không chấp trì rồi, lại còn bị lưu chuyển tuỳ duyên, tức gọi là tương tục điên đảo, đó gọi là tánh hư vọng. Nên nói các vọng tâm chính là do các thức điên đảo nầy. Nghĩa là sao? Do trong quá khứ, hiện tại, vị lai đều tìm cầu tâm mà chẳng thấy. Tâm quá khứ đã diệt mất rồi. Tâm vị lai chưa sinh. Từ quá khứ, vị lai để xem hiện tại, thì tâm hiện tại là hư vọng phân biệt, tức là sở chấp tính toán. Tự tánh chẳng thực có, nên đó là vọng tâm lưu chuyển, đều là do duyên với vọng thức, chẳng phải là thể tánh chân thực trong cả ba thời.

Như Lai đều biết đều thấy được tâm nầy, gọi đó chẳng phải là tâm. Điều tinh tuý của Phật nhãn là không thủ chấp cái biết vọng tâm của chúng sinh, nên giữ cái biết về vọng tâm ấy đều là bất khả đắc. Vọng tâm đã bất khả đắc, tức đó là chân tâm. Chân tâm chẳng diệt, nên mới gọi là tâm. Đấy chính là chánh tri chánh kiến. Nhục nhãn kia bì kịp với trí nầy sao được?

Xưa có Tây Thiên Đại Nhĩ Tam tạng đến kinh đô, tự tuyên bố có được thần thông. Uyên Tông Hoàng Đế mời Quốc sư Huệ

Trung [88] thử nghiệm. Đại Nhĩ Tam tạng vừa thấy Quốc sư Huệ Trung, liền lễ bái rồi đứng sang bên trái.

Quốc sư hỏi: Ông có tha tâm thông chăng?

Đại Nhĩ Tam tạng đáp: Không dám!

Quốc sư nói: Ông nói thử lão tăng nay đang ở đâu?

Đại Nhĩ Tam tạng đáp: Hoà thượng là Quốc sư của một nước, sao lại đến Tây xuyên xem đua thuyền?

Quốc sư im lặng một hồi rồi hỏi tiếp: Ông nói thử lão tăng nay đang ở đâu?

Đại Nhĩ Tam tạng đáp: Hoà thượng là Quốc sư của một nước, sao lại lên cầu Thiên Tân xem đá cầu?

Quốc sư im lặng một hồi rồi lại hỏi: Ông nói thử lão tăng nay đang ở đâu?

Đại Nhĩ Tam tạng không dò ra được. Quốc sư liền quát lên: Đồ dã hồ tinh, tha tâm thông ở đâu?

Đại Nhĩ Tam tạng chẳng đáp được.

Sau có vị tăng hỏi Thiền sư Ngưỡng Sơn: - Vì sao Đại Nhĩ Tam tạng lần thứ ba thì không thấy được Quốc sư?

Ngưỡng Sơn đáp: Hai lần trước là tâm giao xen với cảnh, sau khi nhập vào tự thọ dụng tam muội rồi Đại Nhĩ Tam tạng tìm không thấy được nữa.

Lại có vị tăng hỏi thiền sư Huyền Sa chuyện đó. Huyền Sa đáp: Ông nói hai lần trước là thấy được chăng?

Huyền Giác nói: Hai lần trước thì thấy, lần sau tại sao chẳng thấy? Hãy nói lợi hại ở tại chỗ nào?

Lại có vị tăng hỏi thiền sư Triệu Châu: Đại Nhĩ Tam tạng lần thứ ba không thấy Quốc sư, chẳng rõ Quốc sư tại chỗ nào?

Triệu Châu đáp: Ở trên lỗ mũi của Đại Nhĩ Tam tạng.

Sau có vị tăng hỏi thiền sư Huyền Sa: Đã ở trên lỗ mũi của Đại Nhĩ Tam tạng, sao ông ta không thấy?

Huyền Sa trả lời: Chỉ vì quá gần.

Thiên Đồng niêm rằng: Đại Nhĩ Tam tạng không thấy Quốc sư bèn bỏ đi, ông nói Quốc sư tự biết mình rơi vào chỗ nào? Nếu nói tự biết, thì trăm chim dâng hoa, chư thiên cúng dường chẳng có ngày dứt. Hãy nói chính lúc đó, Quốc sư ở chỗ nào?

Xưa khi Đức Sơn đến Phong Dương, trên đường đi gặp một bà lão bán bánh, nhân đó nghỉ lại, mua bánh điểm tâm. Bà lão chỉ vào hành lý, hỏi: Trong đó chứa những thứ chữ nghĩa gì?

Đức Sơn trả lời: Thanh Long Sớ sao.

Bà lão hỏi: Giảng kinh nào?

Đức Sơn trả lời: Kinh Kim Cang.

Bà lão nói: Tôi có một câu hỏi, nếu ngài trả lời được, tôi xin tặng trà bánh để ngài dùng. Còn nếu không nói được xin mời đi nơi khác. Kinh Kim Cang nói: Quá khứ tâm bất khả đắc, hiện tại tâm bất khả đắc, vị lai tâm bất khả đắc, chẳng hay Thượng toạ muốn điểm tâm nào?

Đức Sơn chẳng đáp được, bèn đi đến Long Đàm. Sau khi thấy được sự việc rồi, bèn đem bộ sớ sao ra chất đống trước tiền đường và nói:

–Tận cùng các biện luận huyền đàm, đều như mảy lông đặt trong hư không. Cùng tột ách yếu trên đời, đều như giọt nước rơi trong sông bể lớn.

Nói xong liền nổi lửa đốt.

Nên biết rõ rằng không thể nắm bắt được tâm. Như Quốc Sư Huệ Trung, Thiền sư Đức Sơn, có thể nói là những người có đủ Phật nhãn.

16. Đoạn Trừ Mối Nghi Chư Phật Không Thấy Các Pháp.

Mối nghi nầy do văn trước nói tâm trụ trên điên đảo. Như Lai tấy biết chúng sinh có bao nhiêu tâm niệm, cùng tất biết chúng sinh thành tựu vô lượng phước đức. Tâm đã lưu chuyển, đó là tánh hư vọng; nếu có được phước, cũng đều là hư giả. Đã là hư vọng rồi, tức đồng như điên đảo. Sao gọi là thiện pháp? Tu hành các thiện pháp có rơi vào không chăng? Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！於意云何？若有人滿三千大千世界七寶以用布施，是人以是因緣，得福多不？」「如是，世尊！此人以是因緣，得福甚多。」「須菩提！若福德有實，如來不說得福德多，以福德無故，如來說得福德多。」

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Nếu có người dùng bảy món báu đầy trong cõi ba ngàn đại thiên thế giới để bố thí. Do nhân duyên ấy, được phước nhiều chăng?”

“Bạch Thế Tôn, quả đúng như vậy. Người ấy do nhân duyên bố thí, được phước rất nhiều. ”

“Tu bồ đề! Nếu phước đức có thật, Như Lai chẳng nói là được nhiều phước đức. Vì phước đức không, nên Như Lai nói là được nhiều phước đức.

Tự tại Lực Vương Như Lai giải nói rằng:

Đây tuy gọi là bố thí, nhưng chỉ là thứ châu báu chất ngại, chẳng phải là công đức vô vi thanh tịnh. Do vậy nên Như Lai không cho đó là nhiều.

Nếu có vị Bồ tát nào ngay trong bảy phẩm bồ đề, từ thân của Đức Phật Lô xá na mà tu hạnh thành tựu, lễ bái, cúng dường tán thán. Theo tâm chứng của Đức Phật, sẽ được công đức hoá sinh, chẳng sinh chẳng diệt, cứng chắc như Kim cang, sẽ nương theo mây hương hoa báu, trải vào khắp mọi nơi, thành đài quang minh cúng dường mười phương chư Phật. Đây chính là công đức bố thí vô vi kiến tánh, sẽ hóa thành quả bồ đề. Tụng rằng:

Quảng tương thất bảo trì vi thí

Như Lai bất thuyết phước điền đa.

Nhược dụng tâm đăng cúng dường

Uy quang đẳng chiếu mãn ta bà.

Tạm dịch:

Thường đem bảy báu ra bố thí

Như Lai chẳng nói phước diền lớn.

Dùng tâm sáng suốt để cúng dường

Uy quang chiếu khắp cõi ta bà.

Thông rằng:

Trước Tu bồ đề có nói rằng phước đức ấy tức chẳng phải tánh phước đức, nên Như Lai nói đó là phước đức nhiều. Do vì tánh phước đức không nằm trong số lượng, nên chẳng phải là nhiều ít để luận bàn. Nói phước nhiều, là chỉ đề cập đến phước đức thế gian. Tu bồ đề lấy chân đế để so với tục đế, nên thấy rằng cái nhiều của phước đức thế gian cũng chỉ như là không. Thế tôn thì thấy chân đế cũng như tục đế, chỉ thấy phước đức vốn là không, nên nói đó là nhiều. Vả lại phước đức có thể tánh của nó, tức là phước đức thật có. Trên phương diện thật tánh rốt ráo thì nó là không, chẳng trụ ở chân, chẳng trụ ở tục. Chính là để hiển bày lý trung đạo chắc thật. San định ký nói rằng:

Tâm lưu chuyển là do nơi vọng, nên gọi là phước tụ. Nhưng thể chẳng phải là hư vọng, như lấy bố thí làm nhân, lấy bảy báu làm duyên, bố thí khắp đại thiên thế giới, tức phước phải lớn như đại thiên thế giới.

Chẳng nhiều hay sao! Nhưng nếu không hành trì theo trí huệ chánh giác, thì thành ra nhân hữu lậu. Được phước đức tuy nhiều, tuy có được thật tánh phước đức, nhưng Như Lai không cho đó là nhiều. Do vì trụ tướng mà bố thí, đó là việc điên đảo. Nếu chẳng trụ tướng mà bố thí, đó là hành trì theo trí huệ chánh giác, tất sẽ thành tựu nhân vô lậu. Tuy chẳng có được phước đức, nhưng nhờ thật tánh phước đức nên được rất nhiều không thể tính kể, nên Như Lai nói được phước đức rất nhiều. Do trong đệ nhất nghĩa chẳng có các thủ uẩn, nên vốn chẳng thật. Nếu y theo tục đế thì có ngôn thuyết, nên gọi là nhiều. Đó tức là hành trì theo trí huệ, chẳng phải theo điên đảo.

Văn trước có nói tâm chúng sinh trụ nơi các tướng, nên gọi là điên đảo, tức trái với thể tánh vắng lặng từ xưa nay. Bố thì này chẳng trụ nơi tướng, nên chẳng phải là điên đảo, là do thuận với thể tánh vắng lặng xưa nay.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Phật trí huệ căn bản

Phi điên đảo công đức

Dĩ thị phước đức tướng

Cố trùng thuyết thí dụ.

Tạm dịch:

Căn bản trí huệ Phật

Phi công đức điên đảo

Do tướng của phước đức

Nên nói lại thí dụ.

Do cái thấy từ ngũ nhãn như vậy, nên đều là cảnh giới vô sở đắc, đều là cảnh giới Phật. Do đó nên biết rằng ngoài tướng thanh tịnh của nhân, thì chẳng có cảnh giới để sở đắc. Nên người thông đạt pháp vô ngã, thì chẳng biết gì cả, nhưng chẳng có gì không biết. [89] Chẳng thấy gì cả, nhưng chẳng có gì không thấy. Thiền sư Đức Sơn thượng đường dạy chúng: Nếu tự các ông đã vô sự, thì chẳng vọng cầu. Vọng cầu mà được, thì cái được ấy cũng chẳng thật. Chỉ cần các ông vô sự trong tâm. Tâm vô sự thì hư mà linh, rỗng rang mà mầu nhiệm. Nếu nói có gốc ngọn chỉ đầu mảy lông, đều là tự dối rồi. Sao vậy? Khởi niệm mảy may đều là tạo nghiệp nhân trong ba đường. Bất chợt sanh tình thì vạn kiếp bị giam kín. Tên thánh, hiệu phàm đều là tiếng rỗng. Tướng to hình nhỏ đều là sắc giả. Các ông muốn cầu các thứ ấy, chẳng luỵ hay sao? Các ông có chán ghét nó, cũng thành bệnh lớn. Rốt ráo đều là vô ích.