Kim Cang Tông Thông

5. Đoạn Trừ Mối Nghi Đức Phật Thích Ca Quyết Định Có Thủ Đắc Điều Gì Từ Đức Phật Nhiên Đăng.

Nội dung đoạn nầy cũng nầy là do từ trong ba mối nghi từ trước mà làm ra.

Công Đức Thi Bồ tát Luận có nói: “Nếu hàng Dự lưu không thể tự mình chứng đắc quả vị, sao nói Thế tôn gặp Đức Phật Nhiên Đăng là có được Vô sanh nhẫn? Đức Phật Nhiên Đăng vì Đức Phật Thíchca mà không thể nắm bắt, không thể giữ?” Để khiển trừ mối nghi nầy, nên Kinh nói:

Kinh văn:

佛告須菩提：於意云何？如來昔在然燈佛所，於法有所得不？不也，世尊！如來在然燈佛所，於法實無所得。

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng có được pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác chăng?”

“Bạch Thế Tôn, chẳng có. Như con hiểu theo nghĩa Phật thuyết, Như Lai ở nơi Phật Nhiên Đăng, không có được pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Tích thời xưng Thiện Huệ

Kim nhật hiệu Năng nhân

Khán duyên duyên thị vọng

Thức thể thể phi chân.

Pháp tánh phi nhân duyên

Như lí bất tùng nhân

Vị đắc Nhiên Đăng kí

Ninh như thị hậu thân.

Tạm dịch:

Xưa gọi là Thiện Huệ

Nay đức hiệu Năng nhân

Thấy mọi duyên là vọng

Biết thể tánh chẳng chân.

Pháp tánh chẳng nhân duyên

Như lí chẳng theo nhân

Được Nhiên Đăng thọ kí

Trong thân sau như vậy.

San định ký nói rằng:

Ý ông nghĩ sao? Nói rằng xưa Như Lai ở trong pháp hội của Đức Phật Nhiên Đăng Như Lai, có pháp sở đắc hay chẳng có pháp sở đắc?

Đáp: Không có! Như Lai hồi xưa ở trong pháp hội của Đức Phật, trong lời thụ ký, thật chẳng có pháp sở đắc. Vì điều mà Đức Phật Nhiên Đăng nói chỉ là ngôn ngữ. Điều mà Đức Phật Thích ca nghe, cũng chỉ là ngôn ngữ. Ngôn ngữ thì tuỳ theo nhân duyên mà có, mà nhân duyên vốn là vô tự tánh. Nên ngôn ngữ nói ra chẳng phải là pháp thủ chứng. Nhưng sở dĩ Đức Phật Thích ca được thụ kí, chỉ do ngài tự dùng phân biệt trí vốn có của mình để nhận biết cái lí không sai biệt. Trí và lí đạt đến chỗ sâu xa, trong ngoài đều dung hội, chỉ thuần một lẽ chân thực, chẳng còn cành lá. Thử hỏi còn gì là sở thuyết, sở đắc nữa! Mới biết rằng pháp chứng đắc khó có tướng trạng để mô tả, nên nói bất khả thuyết. Pháp chứng đắc cũng khó có tướng trạng để tâm phan duyên, nên nói bất khả thủ.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Phật ư Nhiên Đăng ngữ,

Bất thủ lí thật trí

Dĩ thị chân thật nghĩa

Thành bỉ vô thủ thuyết.

Tạm dịch:

Đức Phật Thích ca trong lời thọ kí của Đức Phật Nhiên Đăng,

Không chấp thủ dù ngay cả lí của chân thật trí

Do nơi nghĩa chân thật như vậy

Thành ra có nghĩa không chấp thủ kia.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng:

Lại có kinh nói:

Như Lai có pháp nhưng đều là vô sở đắc. Nếu hàng Thanh văn, Độc giác cùng cho đến Như Lai, nếu dùng ngôn ngữ đều không thể nào có được pháp sở chứng nầy. Chẳng phải do trí huệ thì không thể nào đạt được pháp nầy, ngôn thuyết ấy đều trái với ý kinh. Kinh nói đệ nhất nghĩa, nếu không phải là do trí huệ thì đó chẳng phải là chỗ sở hành, huống gì là văn tự? Hơn nữa trong kinh còn nói rằng, chính Thế tôn tự thấm nhuần trong pháp hội của Đức Phật Nhiên Đăng mà được vô sinh trí nên chẳng thủ chấp nơi pháp. Như trong kinh nói: ‘Hải Huệ nên biết, Bồ tát có 4 hạng:

1. Sơ phát tâm Bồ tát.

2. Tu hành Bồ tát

3. Bất thối chuyển Bồ tát.

4. Nhất sinh bổ xứ Bồ tát.

Trong đó hàng Sơ phát tâm Bồ tát thì thấy được sắc tướng của Như Lai, hàng Tu hành Bồ tát thì thấy được công đức thành tựu của Như Lai. Hàng Bất thối chuyển Bồ tát thì thấy được pháp thân của Như Lai. Hàng Nhất sinh bổ xứ Bồ tát thì thấy chẳng phải sắc tướng, thấy chẳng có công đức thành tựu, thấy chẳng phải pháp thân Như Lai. Sao vậy? Vì các vị Bồ tát Nhất sinh bổ xứ đã dùng trí huệ thanh tịnh để quán sát, các ngài đã nương nơi trí huệ thanh tịnh mà an trụ, nương nơi trí huệ thanh tịnh mà tu hành. Trí huệ thanh tịnh vốn là vô sở hành, chẳng phải hí luận, cho nên đó chẳng phải là cái có thể thấy được. Sao vậy? Vì thấy hoặc chẳng thấy đều là nhị biên, phải lìa hẳn nhị biên mới là cái thấy của chư Phật. Nếu ngay nơi tri kiến Phật tức là thấy được tự thân vốn thanh tịnh. Khi đã thấy được Phật tánh thanh tịnh rồi, thì sẽ thấy được tất cả các pháp đều thanh tịnh. Trong cái thấy trí thanh tịnh ấy cũng là thanh tịnh, nên đó gọi là Tri kiến Phật.

Nầy Hải Huệ! Như Lai có được cái thấy như vậy ở Nhiên Đăng Như Lai nên chứng được Vô sinh nhẫn. Chứng được lí vô đắc và lí chẳng có pháp gì để sở đắc. Nên ngay lúc đó Như Lai liền bay lên hư không cao bảy cây đa la, trí huệ nhất thiết trí sáng suốt hiện tiền, dứt trừ sạch các cái thấy thứ lớp, siêu việt phân biệt. Năng phân biệt, sở phân biệt [52] đều không dính mắc vào các tướng trạng của thức, nên Như Lai chứng được sáu vạn tam muội. Đức Phật Nhiên Đăng Như Lai liền thụ kí cho Như Lai: Ông ở trong đời sau sẽ được thành Phật hiệu là Thích ca Mâu ni. Đó là sự thụ kí bằng âm hưởng, chẳng có âm thanh (thanh trần) tiếp xúc với nhĩ căn, cũng chẳng phải là các thứ tri kiến để có thể biết được, cũng chẳng phải ta mê muội mà chẳng biết được hết. Tuy nhiên, nói vô sở đắc cũng chính là chẳng có tưởng tướng về Phật, [53] cũng chẳng có ngôn từ để thụ kí, chẳng có tưởng tướng về thụ kí; cho đến nói rộng ra.

Nói không có tướng của tưởng (tưởng tướng 想) tức là để hiển bày trí chứng nên chẳng phải là cái có thể nắm bắt được. Tướng của tưởng chính là tâm pháp, chẳng phải là ngôn ngữ. Nên biết rằng trong lời nói ấy là cảnh giới của trí chứng, cho nên phải dùng con mắt trí huệ thanh tịnh mà quán sát mới được.

Lại nữa, vô sinh nhẫn chính là tâm pháp, chẳng phải là tướng ngôn ngữ.

Lại nữa, chứng được pháp vô đắc và vô sở đắc có nghĩa là, do pháp không có thực tánh, không có thể nắm bắt được, nên lí vô đắc nầy làm sao sở đắc được! Tất cả đều vô sở đắc, làm sao có trí để nắm giữ được?

Lại nữa, nói dứt trừ cái thấy có thứ lớp, siêu việt các phân biệt, các cái thấy có thứ lớp phân biệt, tức là trí pháp vốn là phi ngữ ngôn văn tự.

Lại nói không trụ vào hết thảy các tướng trạng của thức, không có nghĩa là không nương vào tất cả các tướng ngôn ngữ, vì nó vốn là không có gì để thủ đắc, nên đó chính là cảnh giới của trí huệ.

Ngoài ra, tại sao các bậc đạo sư nhân đây mà có lời nói như vậy? Xưa có Tôn giả Sư Tử hỏi Tôn giả Hạc lặc [54] rằng:

– Con muốn cầu đạo. Dụng tâm như thế nào?

Tổ Sư Tử đáp:

– Ông muốn cầu đạo, thì chẳng có chỗ dụng tâm.

Tôn giả Hạc lặc hỏi:

– Nếu không dụng tâm, thì ai làm Phật sự?

Tổ Sư Tử đáp:

– Ông nếu có chỗ dụng tâm, tức chẳng

phải công đức. Còn nếu không làm, thì chẳng phải Phật sự. Kinh nói: ‘Ta có làm công đức, nhưng đó chẳng có ngã và ngã sở. ’

Tôn giả Hạc lặc nghe vậy liền nhập vào Phật huệ. Tổ Sư Tử dùng pháp nhãn mà phú chúc cho Tôn giả Hạc lặc. Kệ phú chúc như sau:

Nhận đắc tâm tánh thời,

Khả thuyết bất tư nghì

Liễu liễu vô khả đắc.

Đắc thời bất thuyết tri.

Tạm dịch:

Khi nhận ra tâm tánh

Phải nói khó nghĩ bàn

Rõ suốt vô khả đắc

Không thể nói biết được.

Pháp vô đắc, vô vi nầy, Tu bồ đề cũng biết được, nhưng Tu bồ đề chưa phải là hàng Bất thối chuyển Bồ tát để thấy được pháp thân Như Lai. Đức Phật đã nói rằng Nhất sinh bổ xứ Bồ tát có cái thấy chẳng phải pháp thân (Như Lai). Chính điều nầy rất lạ! Cho nên Đức Phật mới dùng cái thấy bằng trí huệ thanh tịnh để chỉ bày cho. Nên nói Phật pháp tức chẳng phải Phật pháp, điều ấy mặc nhiên tự nhận biết. Với trí hiểu biết tầm thường chẳng có thể suy lường được.

6. Đoạn Trừ Ý Tưởng Trang Nghiêm Phật Độ, Trái Với Mối Nghi Không Thủ Trước Công Đức Thi Bồ Tát Luận Nói:

Nếu trí ấy cũng không nắm bắt được các pháp của chư Phật, tại sao các Bồ tát lại dùng trí ấy để tạo công đức mà lập nên các thệ nguyện?

Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！於意云何？菩薩莊嚴佛土不？」「不也，世尊！何以故？莊嚴佛土者，即非莊嚴，是名莊嚴。」「是故須菩提，諸菩薩摩訶薩應如是生清淨心，不應住色生心，不應住聲香味觸法生心，應無所住而生其心。

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Bồ tát có trang nghiêm cõi Phật chăng?

Bạch Thế Tôn, Không! Vì sao? Việc trang nghiêm cõi Phật, thật chẳng phải trang nghiêm, gọi là trang nghiêm.

Tu bồ đề! Vì vậy mà các vị đại Bồ tát nên sanh tâm thanh tịnh như thế này: Chẳng nên trụ nơi hình sắc mà sanh tâm, chẳng nên trụ nơi âm thanh, hương thơm, mùi vị, cảm xúc, pháp tướng mà sanh tâm. Nên ở nơi không chỗ trụ mà sanh tâm.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Tảo trừ tâm ý địa

Danh vi tịnh độ nhân

Vô luận phước dữ trí

Tiên thả li tham sân

Trang nghiêm tuyệt năng sở

Vô ngã diệc vô nhân

Đoạn thường câu bất nhiễm

Dĩnh thoát xuất hiêu trần.

Tạm dịch:

Trừ sạch tâm phân biệt

Gọi là nhân tịnh độ

Chẳng luận phước hay trí

Trước phải rời tham sân

Trang nghiêm, dứt năng sở

Vô ngã cùng vô nhân

Đoạn, thường đều chẳng nhiễm

Thông thoát hẳn hồng trần.

Thông viết:

Tu bồ đề nói rằng tất cả các bậc hiền thánh đều do pháp nầy (pháp vô vi) mà được biện biệt (có sự thông đạt). 55[55]

Tuy biết là các pháp vốn không thể nắm bắt được, là do pháp vô vi ấy mà không thể nắm bắt được. Do đó nên Thế tôn nói Phật pháp tức chẳng phải Phật pháp. Không thể nắm bắt được, không thể nói năng được, tức là hàm ngụ ở trong Phật pháp đó vậy.

Do riêng chấp trước vào pháp vô vi, nên trong cái bất thủ chính là thủ. Nên ban đầu có nghi rằng bốn quả vị (Thanh văn) chính là thủ trước, tin rằng vốn là không tác ý khởi niệm, tức là có bốn quả vị nhưng mà siêu việt bốn quả vị!

Đã có mối nghi việc thọ kí là có cái để được, nhưng tin rằng thực chất của việc ấy là không có gì để sở đắc, tức là thụ kí mà siêu việt thụ kí!

Đã có mối nghi về trang nghiêm Phật độ là chấp thủ, nhưng vốn đã tin rằng đó tức chẳng phải là trang nghiêm, tức trang nghiêm mà siêu việt trang nghiêm!

Đã có mối nghi về báo thân là chấp thủ, nhưng vốn đã tin rằng Đức Phật đang thuyết giáo là chẳng phải thân, tức là báo thân mà chẳng phải báo thân!

Bốn quả vị, thọ kí, trang nghiêm, báo thân đều là Phật pháp, tức chẳng phải Phật pháp, là siêu việt cả sự hướng thượng của pháp thân.

Tu bồ đề cho rằng pháp thân là có thực, nên muốn có việc an trụ trong đó, có việc hàng phục pháp thân. Nhưng Tu bồ đề không biết rằng chính vô trụ là trụ. Vô trụ ở đây chính là tông chỉ, là cương lĩnh của kinh nầy, là đối với hàng phát tâm tối thượng thừa mà giảng nói, đâu có thể dễ dãi trong việc truyền thụ!

San định ký nói rằng:

Đức Thế tôn muốn hiển bày rõ cảnh giới chân thực của pháp tánh, nên đề ra hạnh tạo lập công đức của hàng Bồ tát. Rộng tu hạnh lục độ rồi hồi hướng, phát tâm trang nghiêm Phật độ, nên dùng điều ấy để hỏi Tu bồ đề. Tu bồ đề trả lời rằng, Chẳng phải!

Do nghĩa ấy, nên có ý niệm không chấp trước vào tướng trang nghiêm Phật độ. Không cho rằng các hình thức trang nghiêm Phật độ là chân thật.

Độ có hai nghĩa:

1. Pháp tướng độ: Nghĩa là hình có hình tướng để có thể nắm bắt được.

2. Pháp tánh độ: Nghĩa là lìa hẳn tất cả tướng, vốn không thể thấy nghe được. Trang nghiêm cũng có 2 nghĩa:

1. Hình tướng trang nghiêm: có nghĩa là đất toàn vàng ròng, trong hồ toàn là các thứ châu báu. 2. Đệ nhất nghĩa tướng trang nghiêm: có nghĩa là do tu tập trí huệ vô phân biệt, thông đạt được tánh duy thức chân thật, lưu chuyển trong trí huệ thanh tịnh, thấy các pháp đều hiển bày do thức, nên hiển bày hằng hà sa công đức mà trang nghiêm. Đây chính là pháp không thể chấp thủ. Nếu nói rằng có hình thái vật chất, là có tính thủ trước, có ta là người thành tựu quốc độ trang nghiêm thù thắng. Do đây mà thành vọng ngữ.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Trí tập duy thức thông

Như thị thủ tịnh độ

Phi hình đệ nhất thể

Phi nghiêm trang nghiêm ý.

Tức phi trang nghiêm: Tức chẳng phải trang nghiêm, đơn giản như pháp tướng độ, có các sắc tướng, nhưng chẳng phải chân thực trang nghiêm.

Thị danh trang nghiêm: Đó mới thực là trang nghiêm, nghĩa là hiển bày pháp tánh độ, là đem hết thảy công đức thành tựu mà trang nghiêm, là không có hình thể vật chất để nắm bắt. Đó chính là đệ nhất nghĩa trang nghiêm.

Cho nên trong văn sau, Đức Phật lấy bản tâm thanh tịnh trang nghiêm mà khuyến phát. Cho nên trong kinh nói: Do nghĩa nầy, nên hàng Bồ tát các ông nên khởi phát tâm thanh tịnh, nếu có người đem hình tướng mà cho rằng đó chân thật là quốc độ Phật, còn muốn lấy hình tướng mà trang nghiêm, rồi nói ta làm, ta thành tựu, tức là họ đã trụ vào trong các cảnh giới của sắc. Khi đã trụ trong cảnh giới của sắc rồi, tức tâm đã bị nhiễm ô, sao còn được gọi là thanh tịnh? Để ngăn ngừa tình trạng nầy, nên kinh dạy rằng nên như thế mà phát khởi tâm thành tựu. Không nên trụ vào các thứ sắc tướng trong sáu trần mà sinh khởi tâm mong cầu hi vọng đạt được các kết quả. Không trụ vào các pháp với sắc tướng như vậy, thì tâm tức là cảnh giới vô trú, vô trú tức là tâm, tâm tức là cảnh giới thanh tịnh. Tâm thanh tịnh là điều nên phát sinh. Nếu hết thảy đều vô tâm, tức đồng như không kiến. Tâm bản nguyên vốn không sinh diệt, chỉ vì duyên với cảnh mà chẳng còn tương ưng với cảnh giới thanh tịnh. Nếu tâm chẳng trụ trong cảnh sở duyên ấy, thì trí Bát nhã rõ ràng, cũng chẳng cần có sự tác ý để khiến cho tâm sinh khởi. Sợ mọi người mê mờ điều nầy, nên kinh nói rõ để ngă

Đoạn trước đã nói không nên trụ vào các sắc tướng, chính là để ngăn ngừa chấp có. Đoạn sau nói sự sinh khởi của vọng tâm, tức là ngăn ngừa chấp không. Đã lìa hẳn chấp có chấp không rồi, tức gọi là Trung đạo. Như vậy mà thể nhập được, đó gọi là chân thực trang nghiêm. Sao còn có Phật độ mà không thanh tịnh? Nên Kinh Duyma cật nói: Muốn thanh tịnh quốc độ, nên thanh tịnh bản tâm. Nếu tâm tịnh, tức quốc độ thanh tịnh. Dùng trí huệ để thành tựu mà chẳng trụ trước, sao chỉ có một quốc độ trang nghiêm như vậy? Nên phải phát khởi tâm vô trụ trước.

Xưa khi Ngũ tổ Hoàng Nhẫn giảng Kinh Kim Cang cho Lục tổ Huệ Năng, đến câu ‘Ưng vô sở trú nhi sinh kì tâm’ thì Lục tổ liền đại ngộ. Lục tổ mới phát lên lời tán thán rằng:

Nào ngờ tự tánh xưa nay vốn sẵn thanh tịnh. Nào ngờ tự tánh xưa nay vốn chẳng sinh diệt. Nào ngờ tự tánh xưa nay vốn chẳng lay động. Nào ngờ tự tánh xưa nay vốn đã đầy đủ. Nào ngờ tự tánh có khả năng xuất sinh vạn pháp. [56]

Ngũ tổ nói: Không nhận ra bản tâm, học đạo vô ích. Nếu ngay lời nói liền nhận ra bản tâm, thấy được bản tánh mới được gọi là bậc trượng phu, là thầy của trời người, là Phật. Ông hãy khéo hộ trì.

Rồi ngài đem y bát phó chúc cho Huệ Năng. Ngài nói kệ phú pháp rằng:

Hữu tình lai hạ chủng

Nhân địa quả hoàn sanh

Vô tình kí vô chủng

Vô tánh diệc vô sanh.

Thiền sư Nam Nhạc Hoài Nhượng nói rằng: ‘Tất cả các pháp đều từ tâm sanh. Nếu tâm chẳng sanh, thì pháp chẳng có chỗ trú. Nếu đạt đến cảnh giới của bản tâm, thì mọi việc đều chẳng ngăn ngại. Nếu chẳng phải người có căn cơ bậc thượng, hãy thận trọng lời nói. ’

Đó là câu nói mà Lục tổ chứng đắc được ngay nơi vô trụ mà sinh tâm, rồi sau đó ngài mật truyền tâm ấn lại cho Nam Nhạc Hoài Nhượng.

7. Đoạn Trừ Mối Nghi Chứng Đắc Báo Thân Có Thủ Trước.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói:

Nếu không có sự thủ trước các pháp, làm sao để có được niềm vui khi có được báo thân Phật, và tự biết đó là pháp vương thân? Làm sao ở thế gian lại biết được đó là pháp vương thân? Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！譬如有人，身如須彌山王，於意云何？是身為大不？」須菩提言：「甚大，世尊！何以故？佛說非身，是名大身。

Tu bồ đề! Như người kia có thân hình như núi chúa Tu di. Ý ông nghĩ sao? Thân ấy là lớn chăng?

Tu bồ đề thưa: “Bạch Thế Tôn, rất lớn. Vì sao vậy? Phật thuyết chẳng phải thân, gọi là thân lớn.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Tu di cao thả đại

Tương dụ pháp vương thân

Thất bảo tề vi nhiễu

Lục độ thứ tương lân

Tứ sắc thành sơn tướng

Từ bi tác Phật nhân

Hữu hình chung bất đại

Vô tướng nãi vi chân.

Tạm dịch:

Tu di cao và lớn

Ví như pháp vương thân

Chung quanh đầy bảy báu

Lục độ kế gần bên

Bốn đại thành tướng núi.

Từ bi là Phật nhân

Có hình thì chẳng lớn

Không tướng mới là chân.

Thông rằng:

Tu bồ đề hỏi làm sao để an trụ, làm sao hàng phục tâm? Đó là muốn có sự tu chứng để chứng đắc Vô thượng bồ đề. Thế tôn nói rằng Vô thượng bồ đề không có được nhờ vào tu chứng. Vì nếu tu chứng được, thì chẳng phải tự tánh xưa nay vốn là thiên chân Phật. Nếu do tu tập lục độ vạn hạnh mà thành tựu (quốc độ chính báo) báo độ, tức gọi là ánh sáng vàng ròng trang nghiêm tịnh độ. Nếu thành tựu báo thân, là thành tựu thân lô xá na ngàn trượng, rốt ráo đều do nghiệp lực gìn giữ mà được, đều là quả báo hữu lậu hữu vi, không so sánh được với quả báo vốn thanh tịnh bản nhiên vô lậu vô vi. Cho nên ý kinh ở trên nói thanh tịnh bản nhiên là chân thực thanh tịnh. Thân thanh tịnh bản nhiên chân thật là thân to lớn, nên nói rằng thân Phật to lớn sung mãn khắp cả pháp giới. Nếu ngay ý nầy mà tin nhận ra rằng không nhờ vào việc tu chứng mà vốn tự viên thành, thì thật là khó và hiếm thay!

San định ký nói rằng:

Ví như có người thân hình lớn như núi chúa Tu di: câu nầy là nêu ví dụ để hiển bày, tương tự như thân với pháp tự tại.

Do nghĩa nào mà gọi là lớn? Như dáng núi Tu di, dáng dấp rất cao và xa, nên gọi là lớn, nhưng không nắm bắt được cái thể của núi chúa kia, ta vốn là núi chúa, do núi vốn chẳng phân biệt. Báo thân Phật cũng như vậy, do đạt được cái thể vô thượng pháp vương, nên gọi là lớn, nhưng không thủ chấp vào thể pháp vương. Không chấp vào ta là pháp vương, là nhờ ở trí vô phân biệt. Làm sao để có được trí vô phân biệt ấy? Là nhờ tu tập các công hạnh phước đức từ vô lượng kiếp mà được. Khi vạn mối duyên lự đều tiêu vong, như trí huệ tịch nhiên rỗng lặng, nên gọi là vô phân biệt. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Như sơn vương vô thủ

Thọ báo diệc phục nhiên

Viễn li ư chư lậu

Cập hữu vi pháp cố.

Tạm dịch:

Như núi chúa, chẳng thủ

Thọ báo cũng như vậy

Lìa sạch các lậu hoặc

Cùng các pháp hữu vi.

Như trong kinh nói: Vì sao vậy? Phật thuyết chẳng phải thân, gọi là thân lớn, chẳng phải Đức Phật nói rằng có thân gọi là thân lớn chăng? Cái thể thọ báo thân Phật an vui kia đều phải lìa hẳn các lậu hoặc, nếu được như vậy, tức là chẳng có vật, tức chẳng phải thân, do ý niệm chẳng phải thân nầy mà nói có thân, là chỉ do vì thân thanh tịnh. Thuần thanh tịnh sáng suốt, là tự thể vốn có, chẳng phải nhờ vào nhân duyên khác mà sinh ra. Vốn đã xa lìa các pháp hữu vi, làm sao có chuyện chấp thủ!

Bồ tát Văn thù sư lợi hỏi Thế tôn:

– Thế nào gọi là thân lớn?

Thế tôn đáp:

– Chẳng phải thân nên gọi là thân lớn, đầy đủ hết thảy giới định huệ, rõ suốt các pháp thanh tịnh, nên gọi là thân lớn. Tu bồ đề thưa rằng Như Lai nói chẳng phải thân mới chính là thân lớn, do căn gốc từ đây.

Tăng hỏi

– Sắc thân sẽ tàn hoại, thế nào là pháp thân bền chắc? Thiền sư Đại Long đáp: Sơn hoa khai tợ cẩm Giản thuỷ trạm như lam.

Dịch:

Hoa núi đẹp như gấm

Khe nước trong như gương

Thiền sư Tuyết Đậu tụng rằng:

Vấn tằng bất tri, đáp hoàn bất hội.

Nguyệt lãnh phong cao

Cổ nham hàn cối

Kham tiếu lộ phùng đạt đạo nhân

Bất tương ngữ mặc đối

Thủ bả bạch ngọc tiên

Li châu tận kích toái Tăng hà loại.

Quốc hữu hiến chương Tam thiên điều tội.

Tạm dịch:

Hỏi chẳng biết, đáp chẳng hiểu.

Gió ru trăng thầm

Núi cao thông lạnh

Trên đường cười khan gặp cao thủ

Không nói, lặng nhìn nhau .

Tay cầm roi ngọc

Nghiền nát ngọc li long [57]

Ngọc chỉ thêm vết.

Nước có hiến chương

Ba ngàn điều khoản.

Nếu luận trong tông môn, pháp thân bền chắc cũng chỉ là không cho phép được trụ trước, huống gì chẳng phải pháp thân!

Kinh văn:

須菩提！如恒河中所有沙數，如是沙等恒河，於意云何？是諸恒河沙寧為多不？」須菩提言：「甚多，世尊！但諸恒河尚多無數，何況其沙！」「須菩提！我今實言告汝：若有善男子、善女人，以七寶滿爾所恒河沙數三千大千世界，以用布施，得福多不？」須菩提言：「甚多，世尊！」佛告須菩提：「若善男子、善女人，於此經中乃至受持四句偈等為他人說，而此福德勝前福德。復次，須菩提！隨說是經乃至四句偈等，當知此處，一切世間天人阿修羅，皆應供養，如佛塔廟，何況有人盡能受持讀誦。須菩提！當知是人，成就最上第一希有之法，若是經典所在之處，即為有佛，若尊重弟子。

Tu bồ đề! Như trong sông Hằng có bao nhiêu cát, mỗi hạt là một sông Hằng. Ý ông nghĩ sao? Số cát trong những sông Hằng ấy nhiều chăng?” Tu bồ đề thưa: “Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Chỉ số sông Hằng như thế còn nhiều không kể hết, huống chi là cát trong những con sông ấy!”

“Tu bồ đề! Nay Như Lai dùng lời chân thật bảo cho ông biết. Như có thiện nam tín nữ, dùng bảy báu đầy trong ba ngàn đại thiên thế giới nhiều bằng cát những sông Hằng ấy mang ra bố thí, được phước nhiều chăng?”

Tu bồ đề thưa: “Bạch Thế Tôn, rất nhiều. ”

Phật bảo Tu bồ đề: “Nếu có những thiện nam tín nữ, thọ trì dù chỉ bốn câu kệ trong kinh này, vì người khác giảng nói, phước đức này hơn cả phước đức bố thí kia.

“Lại nữa, Tu bồ đề! Theo kinh này mà giảng nói, cho đến chỉ bốn câu kệ, nên biết là nơi ấy hết thảy thế gian, trời, người, atu la đều nên cúng dường như tháp miếu Phật. Huống chi có người đem hết sức mà thọ trì, đọc tụng. Tu bồ đề! Nên biết là người này thành tựu được pháp cao quý bậc nhất ít có.

“Nếu kinh điển này ở tại nơi nào, tức như có Phật hoặc bậc đệ tử tôn trọng ở đó.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Hằng hà vi tỉ lượng

Phân vi lục chủng đa

Trì kinh cập tứ cú

Thất bảo cự năng quá

Pháp môn du lịch xứ

Cúng dường cảm tu la

Kinh trung xưng tối thắng

Tôn cao tợ Phật đà.

Tạm dịch:

Sông Hằng là ví dụ

Chia thành sáu loại lớn

Tụng trì bốn câu kệ

Đức nhiều hơn bảy báu

Pháp môn vượt bao xứ

Cảm tu la cúng dường

Nơi có kinh là tối thắng

Tôn trọng như Phật đà.

San định ký nói rằng:

Ba mối nghi sau ở đoạn kinh trước, bốn quả vị trước, đã nói vòng bảy báu làm ví dụ. Nay lập lại, chẳng thấy quan trọng hay sao? Nhưng trước chỉ nói một tam thiên thế giới đầy bảy thứ báu, đoạn nầy kinh nói đến vô lượng thế giới đầy bảy thứ báu, tuy nói chung đều bao hàm nhiều nghĩa, mà đều là sự so sánh trội vượt, đoạn sau chính là nhiều trong cái nhiều, thù thắng trong thù thắng. Nên kinh đã lặp lại.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thuyết đa nghĩa sai biệt,

Diệc thành thắng hiệu lượng

Hậu phước quá ư tiền

Cố trùng thuyết thắng dụ.

Tạm dịch:

Nói nhiều nghĩa sai biệt

Để nêu sự thù thắng

Phước sau lớn hơn trước

Nên nói lại dụ lớn.

Đây có thể nói rằng ngôn ngữ có sự lập lại, chứ ý nghĩa chẳng có sự trùng lập.

Tại sao ví dụ thù thắng nầy trước đây không được nêu ra? Vì hàng phàm phu không thấy được sự chân thật, nên trước đây nói rộng ra, họ chưa phát khởi niềm tin, nay dần dần nghe được, họ mới phát sinh sự tin hiểu, nên mới lập lại để thông suốt trên phương diện thế gian.

Lại nữa, ví dụ ở trước chưa nói đến bốn quả vô tâm. Thích ca chẳng có gì sở đắc, nghiêm tịnh quốc độ vốn chẳng phải trang nghiêm tức là trang nghiêm. Tu chứng Phật thân vốn chẳng phải tu chứng, tức là chứng. Sau mới làm sáng tỏ ý nầy, lý pháp sâu sắc thêm. Đó là lập lại để thông suốt về phương diện pháp.

Do ví dụ bằng phép so sánh trên cũng là thù thắng. Nên Đức Phật mới hỏi Tu bồđề: Tu bồ đề! Như trong sông Hằng có bao nhiêu cát, mỗi hạt là một sông Hằng. Ý ông nghĩ sao? Số cát trong những sông Hằng ấy nhiều chăng?”

Do sông Hằng[58] nầy dài đến 40 dặm, cát mịn như bột. Số cát như vậy trong sông Hằng đã nhiều vô số rồi, huống gì là cát trong những sông Hằng từ mỗi hạt cát ấy! Nên nói là rất nhiều.

Nếu có thiện nam tín nữ, đem bảy báu nhiều như số cát sông Hằng, đầy cả ba ngàn đại thiên thế giới ra bố thí, có được

phước đức nhiều chăng? Tu bồ đề đáp: Rất nhiều! Chỉ đem một của báu bằng số cát một sông Hằng, đầy cả ba ngàn đại thiên thế giới ra bố thí, phước đức ấy đã nhiều rồi, huống gì dùng đến của báu bằng số cát của vô số sông Hằng đầy cả ba ngàn đại thiên thế giới ra bố thí. Chẳng nhiều hay sao!

Đức Phật nói rằng: Nếu chỉ bố thí mà không trì kinh, không phát tâm thú hướng bồ đề, thì phước ấy không được lớn lắm. Nếu có thiện nam tín nữ, thọ trì chỉ bốn câu kệ trong kinh nầy, rồi giảng nói cho người khác nghe. Như vậy là được lợi mình và lợi cho người để thú hướng đến bồ đề, thì phước đức ấy hơn hẳn người đã đem bảy báu ra bố thí vô lượng vô biên không thể tính kể được. Làm sao thấy được phước đức ấy thù thắng? Để có được phước đức nhiều, phải có 13 nhân thù thắng mới được thành tựu phước đức, mới nói nơi có kinh ấy phải được tôn trọng, được mọi người tôn sùng.

Lại nữa, Tu bồ đề, đem tâm tuỳ thuận giảng nói kinh nầy, dù chỉ bốn câu kệ, nên biết nơi đó tức là tháp miếu thờ Phật, [59] tất cả chúng sinh trong thế gian đều phải cúng dường. Như khi Đế thích giảng pháp cho thiên chúng nghe, chư thiên đều phải cung kính hướng về chỗ Đế thích đang ngồi giảng pháp mà lễ bái. Đó là do tâm tôn trọng pháp và tôn trong nơi có pháp lưu hành. Nơi có thờ xá lợi Phật được gọi là tháp. Nơi thờ phụng hình tượng Phật gọi là miếu. Nơi có giảng nói Phật pháp cũng như là tháp miếu, những nơi ấy phải được tôn trọng.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Tôn trọng ư nhị xứ

Nghĩa:

Tôn trọng hai nơi nầy.

Nơi giảng nói bốn câu kệ trong kinh nầy, còn được cõi trời và loài người cúng dường, huống gì thọ trì toàn thể kinh văn nầy. Văn trước là nói đến nơi giảng pháp, nay đề cập đến người thọ trì. Trước đã nói rõ việc giảng nói bốn câu kệ, nay nói rõ việc thọ trì toàn cả bộ kinh.

Nên biết rằng người nầy đã từng thọ trì đọc tụng hết, đều có năng lực tin và hiểu trọn vẹn ý nghĩa thậm thâm vi diệu của Bát nhã ba la mật, để có thể thành tựu pháp thân vô thượng, thành tựu báo thân đệ nhất, thành tựu hóa thân hiếm có. Siêu việt hẳn các pháp không gì sánh bằng của các thừa trong thế gian.

Nếu kinh điển nầy ở tại nơi nào, dù ở xứ sở nào, tức nơi ấy có Phật cùng các đệ tử của Đức Phật, khiến cho chúng sinh phải tôn trọng. Để chỉ rằng rằng báo thân, hoá thân đều nương vào pháp thân, mà pháp thân lại từ kinh nầy mà được hiển bày. Kinh đã hiển bày giáo pháp, tất phải có chỗ hiển bày chư Phật. Lại nữa, kinh là giáo pháp, Phật là quả pháp; quả do lý mà hiển bày, lý do hành mà thấu đạt, sđến đây ắt là ba thân Phật (báo thân, hoá thân, pháp thân) đều đầy đủ, bốn pháp đều đã viên mãn. Nên ở xứ có kinh điển nầy, làm sao xem nhẹ được!

Lại nữa tất cả Thánh hiền đều từ pháp vô vi mà có tên gọi; kinh hiển bày pháp vô vi, tất phải có các bậc đệ tử tôn trọng của thánh hiền. Lại nữa kinh tức là pháp bảo, có Phật tức Phật bảo, có đệ tử tôn trọng của Đức Phật tức tăng bảo. Nơi có kinh điển lưu hành, tức nơi đó có Tam bảo. Nếu người bố thí pháp bảo kia cùng với người bố thí châu báu đầy cả các cõi giới, công đức khác xa nhau. Nên gọi là thù thắng.

Văn trước có nói rằng tất cả chư Phật đều từ kinh nầy lưu xuất, đó là nói khả năng. Nay nói kinh điển ở chỗ nào là nơi đó có Phật. Thật là khó tin. Trước đã nói Vô thượng bồ đề là do kinh nầy lưu xuất, đó là điều có thể tin. Nay nói trì tụng, giảng nói bốn câu kệ tức được thành tựu pháp hi hữu tối thượng đệ nhất. Thật là khó tin. Diệu pháp vô thượng nầy, siêu việt tất cả, số nhiều bảy báu đem cúng dường đem so sánh được sao?

Vào thời nhà Tuỳ [60] có người họ Tuân, dân nước Thục, thường ở giữa trời bái vọng lên không trung, tay viết mấy chữ Kim Cang Bát nhã Kinh mà cảm ứng đến chư thiên và được phù hộ. Mỗi khi trời mưa, chỗ ông ta ở không bị ướt, mục đồng đều đến tránh mưa ở chỗ nầy. Đến giữa đời Đường Vũ Đức, có vị tăng nói với người trong làng đó rằng: “Xứ nầy xưa nay có người viết kinh, nên chư thiên dùng lọng báu che, không để cho người khác dẫm chân vào. ” Sau làm lan can bao quanh rồi cúng dường tượng Phật để thờ. Từ đó thường nghe âm nhạc từ cõi trời. Chuyện nầy làm rõ cho sự so sánh ở trên.

Xưa Thiền sư Lâm Tế đến bên tháp thờ ngài Bồ đề Đạt ma. Tháp chủ hỏi:

– Ngài lễ Phật trước hay lễ Tổ trước?

Ngài Lâm Tế đáp:

– Phật, Tổ đều chẳng lễ.

Tháp chủ hỏi:

– Phật, Tổ với ngài có thù oán gì (mà không lễ)?

Ngài Lâm Tế phất tay áo bỏ đi.

Đây là chính là sự thành tựu hiếm có đệ nhất. Nên mới có thể làm những việc trái nghịch như vậy.

Kinh văn:

爾時，須菩提白佛言，「世尊！當何名此經？我等云何奉持？」佛告須菩提：「是經名為金剛般若波羅蜜，以是名字，汝當奉持。所以者何？須菩提！佛說般若波羅蜜，即非般若波羅蜜（時本有是名般若波羅蜜句，原本無。）須菩提！於意云何？如來有所說法不？」須菩提白佛言，「世尊！如來無所說。

Lúc ấy Tu bồ đề bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Kinh này gọi tên là gì? Chúng con phải vâng giữ như thế nào?” Phật bảo Tu bồ đề: “Kinh này gọi tên là Kim Cang Bát nhã Ba la mật. Nên theo như tên kinh mà vâng giữ. Vì sao vậy? Tubồ đề! Phật thuyết Bát nhã Ba la mật tức chẳng phải Bát nhã Ba la mật.

“Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có pháp để nói chăng?”

Tu bồ đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, Như Lai không có pháp để nói. ” Phó Đại sĩ có bài tụng rằng: Danh trung vô hữu nghĩa

Nghĩa thượng phục vô danh

Kim cang dụ chân trí

Năng phá ác kiên chân

Nhược đáo ba la ngạn

Nhập lí xuất mê tình

Trí nhân tâm tự giác

Ngu giả ngoại cầu thanh.

Tạm dịch:

Trong tên chẳng có nghĩa

Trên nghĩa chẳng có tên

Kim cang như chân trí

Phá ác, bền chắc chân.

Đến bờ ba la mật

Nhập lí, sạch mê tình

Người trí, tâm tự biết

Kẻ ngu, cầu bên ngoài.

Kinh văn:

須菩提！於意云何？三千大千世界所有微塵是為多不？」須菩提言：「甚多，世尊！」「須菩提！諸微塵，如來說非微塵，是名微塵。如來說：世界，非世界，是名世界。

“Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Số vi trần [61] trong ba ngàn đại thiên thế giới có nhiều chăng?”

Tu bồ đề thưa: “Bạch Thế Tôn, rất nhiều. ”

“Tu bồ đề! Những vi trần ấy, Như Lai thuyết chẳng phải vi trần, nên gọi là vi trần. Như Lai thuyết thế giới chẳng phải thế giới, nên gọi là thế giới. Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Tích trần thành thế giới

Tích giới tác vi trần

Giới dụ nhân thiên quả

Trần vi hữu lậu nhân

Trần nhân nhân bất thực

Giới quả quả phi chân

Quả nhân tri thị huyễn

Tiêu diêu tự tại nhân.

Tạm dịch:

Gom vi trần thành thế giới

Tách thế giới thành vi trần

Thế giới ví như trời người

Vi trần là nhân hữu lậu.

Vi trần, và nhân không thật

Thế giới, và quả chẳng chân

Biết quả, nhân đều như huyễn Là người tự tại thong dong.

Kinh văn:

須菩提！於意云何？可以三十二相見如來不？」「不也，世尊！不可以三十二相得見如來。何以故？如來說：三十二相即是非相，是名三十二相。」「須菩提！若有善男子、善女人，以恒河沙等身命布施.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dùng ba mươi hai tướng để thấy Như Lai chăng?”

“Bạch Thế Tôn, chẳng thể được. Chẳng thể dùng ba mươi hai tướng để thấy Như Lai. Vì sao vậy? Như Lai nói ba mươi hai tướng tức chẳng phải tướng, nên gọi là ba mươi hai tướng.

“Tu bồ đề! Nếu có những thiện nam tín nữ dùng thân mạng nhiều như số cát sông Hằng để bố thí.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Thí mạng như sa số

Nhân thiên nghiệp chuyển thâm

Kí yểm bồ đề tướng

Năng chướng niết bàn tâm

Viên hầu thám thuỷ nguyệt

Hoang hước thập hoa châm

Aí hà phù cánh một

Khổ hải xuất hoàn trầm.

Tạm dịch:

Nếu bố thí thân mạng

Nhiều như cát sông Hằng

Càng sâu nghiệp nhân thiên

Lại che tướng bồ đề

Chướng ngại niết bàn tâm.

Khỉ mò trăng đáy nước

Dối vọng được kim hoa.

Sóng sông tình dừng lặng

Ra khỏi biển khổ liền.

Kinh văn:

若復有人，於此經中，乃至受持四句偈等，為他人說，其福甚多！

Lại có người thọ trì kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ, vì người khác giảng nói, phước ấy rất nhiều. ”

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Kinh trung xưng tứ cú

Ưng đương bất li thân

Ngu nhân khán tợ mộng

Trí giả kiến duy chân

Pháp tánh vô tiền hậu

Vô trung phi cố tân

Cái không vô thật tướng

Bằng hà kiến hữu nhân.

Tạm dịch:

Bốn câu kệ trong kinh

Chẳng nên được lìa thân

Người ngu thấy như mộng

Kẻ trí chỉ thấy chân.

Pháp tánh chẳng sau trước.

Chẳng giữa, chẳng cũ mới.

Vì không, vô thật tướng

Do đâu thấy ngã, nhân?

Thông viết:

Tu bồ đề nghe Đức Phật tán thán, dù ở nơi nào có kinh nầy, tức nơi ấy là có chư Phật, sẽ được trời người cúng dường như là tháp miếu thờ Phật; và sự thù thắng của kinh nầy, người nào thọ trì sẽ được phước đức rất lớn. Nhân đó Tu bồ đề thưa hỏi Đức Phật, kinh nầy tên gọi là gì để phụng trì. Đức Phật dùng Bát nhã ba la mật đa, độ thù thắng nhất trong lục độ, để đặt tên cho kinh nầy. Gọi là Kim cang Bát nhã, với nghĩa là có thể đoạn sạch. Cùng với nghĩa Bát nhã để khiển trừ, vì đó là pháp môn tối thượng vô cùng quý báu vô cùng sùng kính. Tên kinh là tối thắng vì là nhân ưu việt để cho tất cả chúng sinh đều thành Phật. Tên vốn chẳng phải là tên, nói lại chẳng phải là nói, bản tánh là vô tánh, nên nghĩa còn chẳng có.

Vi trần thế giới là từ tướng thô trọng mà phân ra, nó vốn chẳng rời nhân nhiễm ô phiền não. Do đây, thấy rõ 32 tướng là thân tướng phân ra, chưa phải là thể tánh chân chánh giác ngộ. Cho nên công đức trì kinh, lấy thế giới vi trần so sánh cũng chưa đủ để cho là nhiều. Ba mươi hai tướng chẳng có gì để cho là kì đặc. Lấy việc thọ trì kinh nầy làm nhân của pháp thân, nên chẳng phải những thứ nhân quả hữu lậu thế gian có thể đem so sánh được. Tuy đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng ra bố thí, chẳng bằng phước đức của việc trì tụng, giảng nói bốn câu kệ trong kinh nầy. Huống gì bố thí bảy báu là vật ngoài thân, phước đức có được làm sao sánh kịp?

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói:

Phước đức thọ trì kinh rất lớn, do 13 nhân mà thành tựu phước đức nầy, đó là:

1. Do nơi có thể cúng dường.

2. Do người có thể tôn sùng.

3. Do hết thảy đều là nhân thù thắng.

4. Do nghĩa tối thượng.

5. Do siêu việt cái nhiều ở trong ngoài.

6. Do vượt cả nhân tố tạo thành sắc thân Phật

7. Vượt phước đức do nội thí.

8. Đồng như Phật xuất hiện.

9. Hy hữu khó tin hiểu.

10. Khó có người tu hành được.

11. Nếu tin mà tu hành sẽ được quả vị rất lớn.

12. Tin, hiểu đều thành tựu.

13. Do uy lực vô thượng.

Tại sao Thế tôn ân cần nói rõ các tướng trạng của nhân nầy? Vì chúng sinh thường bố thí tài sản để cầu quả báo tài lợi địa vị mà không thọ trì chánh pháp để mong đoạn dứt nhân khổ, nên Đức Phật tán thán đến ba lượt và ân cần chỉ dạy. Ngài giải thích:

1. Do nơi có thể cúng dường.

2. Do người có thể tôn sùng Như đã thấy ở trên.

3. Do hết thảy đều là nhân thù thắng.

Tu bồ đề bỏi Đức Phật rằng: Pháp môn nầy gọi là gì?

Đức Phật trả lời: Kinh nầy tên gọi là Kim cang Bát nhã, vì có khả năng chặt đứt mọi sự mê hoặc, nghi ngờ, nhiễm ô, chấp trước.

Nếu đoạn trừ được các mối nghi chấp tất sẽ thành Phật. Đó chẳng thù thắng hay sao! Cho nên phải phụng trì kinh nầy. Chư Phật và Bồ tát do Bát nhã ba la mật đa mà thông đạt các pháp tối thắng trong thế gian và xuất thế gian. Nay pháp môn nầy gọi là Kim cang, nguyên do như thế nào? Đức Phật đáp rằng: Bát nhã ba la mật đa, tức chẳng phải Bát nhã ba la mật đa. Có nghĩa là các pháp trí trong ba cõi đều có thể tính kể, nên biết pháp ấy không bền chắc, do vậy nên gọi là chỉ ở bên bờ nầy. Còn trí bát nhã là vô cùng bền chắc, nên gọi là đã đến bờ bên kia. Bờ bến công đức trí huệ lo thể nào đo lường được. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Bỉ trí ngạn nan lương.

Có nghĩa là: Bờ bến trí huệ ấy khó suy lường được.

Do trong đệ nhất nghĩa, bản tánh vốn chẳng sanh, khó có thể suy lường được, sao còn gọi là đến? (Nói vậy) tức trí Bátnhã cũng có thể đạt đến được. Pháp môn nầy cùng với tất cả các pháp mà Như Lai đã chứng đắc được đều là nhân thù thắng. Kệ nói rằng:

Nhân tập chứng đại thể

Do tu tập mà chứng được thể chân thực thù thắng. Là nói đến điểm nầy.

4. Nghĩa tối thượng.

Đức Phật hỏi Tu bồ đề: Ý ông nghĩ sao? Như Lai có pháp để nói chăng?

Tu bồ đề vốn đã biết pháp mà Như Lai giảng nói, đều không thể nắm bắt và không thể nói được. Nên trả lời: Như Lai chẳng có pháp để nói. Nói không có pháp chỉ riêng Như Lai nói mà chư Phật đều cùng tuyên dương pháp nầy. Do chư Phật đều tự thân chứng được tánh đẳng lưu tôn quý vô thượng, nên dù có nói, đều đồng như sở chứng của chư Phật. Trong chỗ chứng đắc đã không nói, làm sao lại có lời nói khác được!

Kệ nói rằng: Do đẳng lưu thù thắng, tức là chẳng có nghĩa nào cao hơn nghĩa nầy vậy. 5. Siêu việt cái nhiều, ở trong và ngoài. Đức Phật hỏi Tu bồ đề:

Ý ông nghĩ sao? Số vi trần trong ba ngàn đại thiên thế giới có nhiều chăng?” Tu bồđề thưa: Rất nhiều.

Đem ba ngàn thế giới nghiền ra thành vi trần, gom vi trần lại thành thế giới, với công hạnh gom chứa vi trần ấy sẽ thành tựu quả thù thắng ở cõi trời người. Như vậy đã cho là nhiều rồi! Phước đức do bố thí trân bảo ấy, đó là nhân phiền não, để có thể thành tựu quả nhiễm ô phiền não, để có thể thành tựu các việc nhiễm ô phiền não. Đó là do vì nhân hữu lậu, nên có kết quả là quả hữu vi. Thế nên thế giới và vi trần ấy, tất cả đều là không thật. Cả hai đều chẳng có, nên Như Lai nói chẳng phải là vi trần, nói chẳng phải là thế giới. Nhưng tố chất vi trần này, chẳng phải là những tính chất nhiễm ô của vi trần, nên gọi là tố chất vi trần. Còn thế giới kia, chẳng phải là thế giới nhân quả phiền não nhiễm ô, nên trong kinh nầy gọi là thế giới, phước đức kia dù thiện đối với ngoại trần vô kí, cũng chỉ là nhỏ bé vậy. Do sự so sánh nầy mà thấy rằng đối với phước đức thọ trì thì chẳng thấy có nhiều, nên nói bố thí tài bảo chẳng bằng bố thí nhiều như thế giới vi trần, bố thí nhiều như thế giới vi trần chẳng bằng thọ trì kinh. Do nơi tập khí phiền não này mà ở đây có việc đoạn trừ phiền não mê lầm. Kệ nói:

Bỉ nhân tập phiền não.

Có nghĩa là: Nhân ấy chất chồng thành phiền não.

Sự thù thắng của kinh, chẳng rõ ràng hay sao!

Đối với thế giới có chúng sinh, thì nói ở trong là nhiều. Vi trần chỉ là hình sắc, nên cho ở ngoài là nhiều. Công đức trì kinh nầy, chẳng rơi vào tánh vô kí, nên nó siêu việt hẳn cái nhiều ở trong lẫn ở ngoài.

6. Vượt cả nhân tố tạo thành sắc thân Phật

Đức Phật hỏi Tu bồ đề: Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dùng ba mươi hai tướng để thấy Như Lai chăng?”

“Bạch Thế Tôn, không thể được. Không thể dùng ba mươi hai tướng để thấy Như Lai.

Do đâu mà có nghĩa nầy? là không thể xem 32 tướng là pháp thân Như Lai. Như Lai nói 32 tướng vốn chẳng phải là tướng pháp thân vô vi, [62] mà chỉ là tướng của hoá thân hữu vi. Pháp thân vô vi là thể tánh chân thật, sắc thân hữu vi là tướng có hình dạng. Nghĩa là tu hành có được nghiệp báo phước đức thì thành tựu được thân tướng Phật, đó chính là Ứng thân. Ở đây nói rằng công đức trì tụng giảng nói kinh nầy thì thành tựu được pháp thân, đó cũng là nhỏ, do các tướng thành tựu kia chẳng phải là thể tánh giác ngộ chân chính, mà trì tụng giảng nói kinh mới được thể tánh giác ngộ chân chính to lớn. Nên cho rằng việc kia là nhỏ, tướng kia tuy nhỏ, nhưng cũng hơn hẳn phước đức nhiễm ô do bố thí trân bảo. Huống gì gieo nhân pháp thân mà chẳng siêu việt hay sao! Nên nói nhỏ tức là lớn đó vậy.

Kệ nói rằng:

Thử hàng phục nhiễm phước.

Công đức (gieo nhân pháp thân) thâu nhiếp hẳn cả phước đức nhiễm ô (do mong cầu quả báo hữu lậu). Nếu phước đức thù thắng trong các phước đức, mới mong nhiếp phục được tất cả. Nên nói vượt cả nhân tố tạo thành sắc thân Phật là nghĩa như vậy.

6. Vượt phước đức do nội thí.

Đức Phật nói với Tu bồ đề! Nếu có những thiện nam tín nữ dùng thân mạng nhiều như số cát sông Hằng để bố thí.

Dùng bảy báu để bố thí, đó là tài vật bên ngoài thân. Dùng thân mạng để bố thí, tức là tài sản từ trong thân. Xả bỏ thân mạng nhiều lần như số cát trong sông Hằng mà chẳng cho là nhiều! Đó là phá tâm xan tham. Nếu có được phước báo do xả bỏ tài sản trân bảo mà thấy là rất lớn là do đâu? Là do xả thân mạng mà thấy có cái khổ ở thân tâm.

Nên kệ nói: Khổ thân thắng ư bỉ.

Chồng chất nhân khổ nầy, thì chẳng nhiệt tâm thú hướng bồ đề, rốt ráo chỉ là quả hữu lậu. Nếu như có người, ở trong kinh nầy, cho đến chỉ thọ trì bốn câu kệ thì phước đức hơn hẳn người kia. Đó gọi là pháp thí. Lợi mình lợi người, lại nhiệt tâm thú hướng bồ đề, rốt ráo sẽ thành tựu quả vị thù thắng. Nên phước đức ấy vượt trội hơn hẳn người kia vô lượng a tăng kỳ, đó là nói vượt xa phước đức của nội thí.

Đây nói về sự so sánh với bố thí bằng nội tài, để hiển bày sự thù thắng gấp nhiều lần của việc trì kinh. Nhưng kinh nầy tên gọi là Kim cang Bát nhã ba la mật đa, có nghĩa là lìa hẳn tướng văn tự, nên không thể nói được. Lìa hẳn phiền não tướng, nên chẳng phải vi trần. Lìa hẳn tướng trời người, cho nên chẳng phải là thế giới. Cho đến lìa hẳn sắc tướng Phật, cho nên chẳng phải 32 tướng. Cũng lìa xa hẳn tự tánh Bát nhã, cho nên chẳng phải Bát nhã bala mật đa. Cho nên pháp tối thượng hi hữu như vậy, chỉ có thể tự mình tin lấy, tự mình ngộ lấy, tuy bỏ cả vô lượng bảy báu để cầu, nhưng đều không thể thủ đắc được. Tuy xả bỏ vô số thân mạng để cầu, nhưng đều không thể thủ đắc. Chỉ có tu tập giác ngộ mới khế hợp được ý chỉ thâm diệu, mới mong khỏi phải rơi nước mắt mà than thở rằng khó gặp diệu lý.

Thiền sư Hoàng Bá nói rằng: Phật có ba thân, Pháp thân nói pháp tự tánh rỗng lặng thông suốt. Báo thân nói tất cả các pháp thanh tịnh. Hoá thân nói pháp lục độ vạn hạnh. Pháp thân nói pháp thì không thể dùng ngôn ngữ âm thanh hình tướng văn tự mà cầu, pháp ấy vốn nói, vốn chẳng có chỗ để chứng đắc, vốn là tự tánh rỗng lặng thông suốt mà thôi. Nên nói rằng chẳng có pháp để nói, đó chính là nói pháp.

Báo thân, hoá thân đều theo cơ cảm mà hiển bày, pháp có để nói ra, cũng tuỳ theo sự việc mà ứng xử thích hợp với từng căn cơ, vì việc nhiếp hoá, đó đều chẳng phải là pháp chân thật. Nên nói rằng: Báo thân,

Hoá thân chẳng phải là chân Phật, cũng chẳng phải là có thuyết pháp.

Lại nói: “Pháp mà Như Lai giảng nói, đều là để dạy người, như lấy lá vàng làm tiền để dỗ con nít nín khóc. Dứt khoát đó chẳng phải là pháp thật. Nếu như thực sự có chỗ sở đắc, thì chẳng phải là việc trong tông môn ta. Làm sao lại cùng với bản thể của ông có chỗ giao thiệp? Nên kinh nói rằng: Thật chẳng có một pháp nào để chứng đắc mà gọi là A nậu đa la Tam miệu tam bồđề. Nếu hiểu được nghĩa nầy, mới hiểu ra Phật đạo, ma đạo đều là đắp đổi cho nhau. Xưa nay vốn từng sáng suốt, chẳng có tướng vuông tròn, chẳng dài ngắn, chẳng lớn nhỏ, vô lậu vô vi, chẳng mê chẳng ngộ, thấy rỗng rang. Chẳng phải là một vật, chẳng là người, chẳng phải Phật. Tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát bụi chỉ là hòn bọt trong biển lớn. Hết thảy thánh hiền đều như lằn điện chớp. Hết thảy đều chẳng như tâm chân thật. Pháp thân từ xưa đến nay, đều cùng với Phật tổ như nhau. Có thiếu một mảy lông nào đâu! Đã nhận ra ý chỉ như vậy rồi, hãy nên hết sức nỗ lực. ”

Tông phong của Hoàng Bá chính là ý chỉ của pháp đốn ngộ. Nên biết kinh nầy chính là pháp truyền tâm ấn của chư Phật.

Kinh văn: 爾時，須菩提聞說是經，深解義趣，涕淚悲泣，而白佛言：「希有世尊！佛說如是甚深經典，我從昔來所得慧眼，未曾得聞如是之經。

Lúc ấy Tu bồ đề nghe thuyết kinh này, hiểu sâu nghĩa thú, cảm động đến rơi lệ, bạch Phật rằng: “Thật ít có thay, Thế Tôn! Phật thuyết kinh điển này rất sâu xa, con từ trước đến nay dù được huệ nhãn nhưng chưa từng được nghe kinh như vậy.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Văn kinh thâm giải ý

Tâm trung hỷ thả bi

Tích trừ phiền não chướng

Kim năng li sở tri

Đẳng kế ư tiên liễu

Viên thành chứng thử thời

Túc thừa vô ngại huệ

Phương tiện khuyến nhân trì.

Tạm dịch:

Hiểu ý kinh thâm sâu

Trong lòng vui cùng cảm

Trừ phiền não từ xưa

Nay sạch sở tri chướng.

Trước rõ thông kế đạt

Bây giờ chứng viên thành.

Các thừa chẳng chướng huệ

Phương tiện khuyến tu hành.

Kinh văn:

世尊！若復有人得聞是經，信心清淨，即生實相，當知是人成就第一希有功德。世尊！是實相者，即是非相，是故如來說名實相。

“Bạch Thế Tôn! Nếu có người được nghe kinh này, đem lòng tin tưởng trong sạch, liền sanh khởi tướng chân thật. Nên biết là người ấy thành tựu được công đức cao quý bậc nhất ít có.

“Bạch Thế Tôn! Tướng chân thật ấy tức chẳng phải tướng, nên Như Lai gọi là tướng chân thật.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Vị hữu vô tâm cảnh

Tằng vô vô cảnh tâm

Cảnh vong tâm tự diệt

Tâm diệt cảnh vô xâm

Kinh trung xưng thật tướng

Ngộ diệu lí năng thâm

Chứng tri duy hữu Phật.

Tiểu thánh cự kham nhâm.

Tạm dịch:

Chẳng có vô tâm cảnh

Chưa từng có vô cảnh tâm

Cảnh vong tâm tự diệt

Tâm diệt cảnh chẳng còn tìm (thấy dấu tích)

Thật tướng trong kinh gọi Là diệu lý sâu xa.

Chứng biết chỉ có Phật

Thánh nhỏ sao thừa đương?

Kinh văn:

世尊！我今得聞如是經典，信解受持不足為難，若當來世，後五百歲，其有眾生，得聞是經，信解受持，是人即為第一希有。何以故？此人無我相、無人相、無眾生相、無壽者相。所以者何？我相即是非相，人相、眾生相、壽者相，即是非相。何以故？離一切諸相，即名諸佛。

“Thế Tôn! Nay con được nghe kinh điển này, tin hiểu thọ trì chẳng lấy làm khó. Nhưng nếu năm trăm năm sau nữa, có chúng sanh nào được nghe kinh này, tin hiểu thọ trì, người ấy quả là bậc nhất ít có. Vì sao vậy? Người ấy không có các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

“Vì sao vậy? Tướng ngã chẳng phải là tướng; tướng nhân, chúng sanh, thọ giả cũng chẳng phải là tướng. Vì sao vậy? Lìa hết thảy các tướng, gọi là chư Phật. ” Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Không Sanh văn diệu lí

Như bồng thực tại kí

Phàm lưu tín thử pháp

Đồng hoả xuất liên hoa

Khủng nhân sinh đoạn kiến

Đại thánh dự khai già

Như năng ly chư tướng

Định nhập pháp vương gia.

Tạm dịch:

Tu bồ đề nghe diệu lí

Như mong trồng cỏ tranh

Như hoa sen trong lửa.

Sợ người sinh đoạn kiến,

Bậc thánh sẵn khai già

Nếu lìa được các tướng

Ắt vào nhà pháp vương.

Kinh văn: 佛告須菩提：「如是！如是！若復有人，得聞是經，不驚、不怖、不畏，當知是人甚為希有。

Phật bảo Tu bồ đề: “Đúng vậy, đúng vậy! Nếu có người được nghe kinh này mà chẳng thấy kinh sợ, hoảng hốt, nên biết người ấy rất là ít có. Phó Đại sĩ có bài tụng rằng: Như năng phát tâm giả

Ưng đương liễu nhị biên

Niết bàn vô hữu tướng

Bồ đề li sở duyên

Vô thừa cập thừa giả

Nhân pháp lưỡng câu quyên

Dục đạt chân như lí

Ưng đương thức bổn nguyên

Tạm dịch:

Như người biết phát tâm

Nên phải rõ hai bên

Niết bàn chẳng có tướng

Bồ đề lìa sở duyên

Chẳng phải thừa hoặc có

Nhân pháp đều phải xa

Muốn đạt lý chân như

Cần thông đạt cội nguồn.

Kinh văn:

何以故？須菩提！如來說第一波羅蜜，即非第一波羅蜜，是名第一波羅蜜。

“Vì sao vậy? Tu bồ đề! Như Lai dạy rằng bậc nhất Ba la mật, tức chẳng phải bậc nhất Ba la mật, gọi là bậc nhất Ba la mật.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Ba la xưng bỉ ngạn

Ư trung thập chủng danh

Cao ti duyên vọng thức

Thứ đệ vi mê tình.

Diệm lý tầm cầu thuỷ

Không trung mích hưởng thanh

Chân như hà đắc thất

Kim thuỷ hiệu viên thành.

Tạm dịch:

Ba la mật, bờ kia

Trong có mười danh xưng

Cao thấp duyên vọng thức

Thứ lớp đều mê tình

Trong lửa mà tìm nước

Trong không cầu tiếng vang

Chân như sao được mất?

Mới được gọi viên thành.

Thông viết:

Đoạn nầy tán thán phước đức trì kinh rất lớn, có nghĩa là được phước đức thanh tịnh, đó chẳng phải là phước đức của thế gian. Thọ trì bốn câu kệ trong kinh nầy phước đức cũng rất lớn. Chỉ ghi nhớ đọc tụng giảng nói, mà lại được phước đức như vậy sao! Quý là ở tín tâm, quý là tại tu hành. Như vậy mà lãnh thọ, như vậy mà tu hành, không dính mắc vào 32 tướng, tức là đạt được thật tướng. Có khác gì với Phật? Không dính mắc vào bốn tướng: nhân, ngã, chúng sinh, thọ giả, tức không bị ràng buộc trong thế giới nhân quả trời người. Chỉ có người ra ngoài ba cõi, thì mới đủ sức để suy tính về phước đức trong thế giới. Riêng với Phật là chẳng khác, nên phước huệ đều tròn đủ. Trời người chẳng ai không ngưỡng vọng. Vì Kim cang Bát nhã nầy tức là Bát nhã mà lìa hẳn Bát nhã, oai lực vô thượng, đó là pháp hiếm có đệ nhất. Người tin được thật là khó. Nếu người có thể tin nhận được, phước đức của họ lường được khó thay!

7. Đồng như Phật xuất hiện.

Đức Phật xuất hiện ra đời, nếu phước mỏng thì khó gặp được. Kinh nầy cũng vậy, người được nghe cũng hiếm. Lúc ấy Tu bồ đề nghe được pháp môn nầy liền phát khởi niềm tin hiểu sâu sắc. Cảm động đến phải khóc, gạt nước mắt mà bạch Phật rằng: Hy hữu thay Thế tôn đã giảng nói kinh điển thậm thâm nầy. Nghĩa là trí huệ Bát nhã quán chiếu năm uẩn đều không. Con từ xưa nay có được huệ nhãn, chỉ mới nhập vào được huệ không. Tuy thông đạt được các pháp không, nhưng vẫn chưa nghe được kinh điển như vậy. Phải nhận ra được tính không của các pháp, sau đó thể nhập tính không của các pháp không, thì sở chứng mới được viên thành, mới thấy rốt ráo chẳng có gì sở đắc. Con vốn là Ala hán, theo Đức Phật xuất gia trong chánh pháp nầy, từ xưa nay chưa từng nghe được, cho nên việc nghe được kinh nầy cũng hiếm có giống như việc Đức Phật thị hiện ra trên đời.

Kinh như thế có gì là hy hữu? Do nghĩa văn trên, Đức Phật nói Bát nhã ba la mậtđa tức chẳng phải Bát nhã ba la mật đa. Ngằn mé trí huệ ấy không thể dùng trí suy lường được, chỉ có Đức Phật mới biết được. Ngoài ra đều chẳng thể nào biết được cho nên có nghĩa như trên.

8. Hy hữu khó tin hiểu.

Nếu có người nghe kinh nầy mà sanh được tín tâm; nếu niềm tin có sanh khởi mà không tin vào các pháp khác, thì chưa được gọi là thanh tịnh. Trong kinh nầy có thật tướng, mà đối với các pháp khác không cùng dung thông, ngoại trừ Phật pháp, các lĩnh vực khác đều là không thật. Vì sự vi diệu nầy trong kinh vốn xưa nay chưa từng có, chưa từng xuất hiện. Chỉ có niềm tin vào kinh nầy mới phát sinh thật tướng.

Kệ nói rằng:

Diệc bất đồng dư pháp.

Nghĩa: Cũng không như các pháp khác.

Thật tướng, có nghĩa là vì tất cả các pháp vốn không sanh, cũng chẳng được sanh ra, đó tướng của chân như thật tế. Đã hiển bày thật tướng, tức công đức của ba thân Phật từ đó đều tròn đủ. Nên biết người ấy đã thành tựu công đức hy hữu bậc nhất. Pháp vốn không sinh, làm sao lại hiển bày thật tướng? Nói thật tướng có nghĩa là đệ nhất nghĩa, tức là phi tướng. Mà kinh nầy là trừ ngay hai thứ chấp, biến hiện hai món không, không bệnh cũng chẳng có, tức là vô sở đắc. Đã là không sở đắc, không nói năng, làm sao gọi là có? Nếu chỉ nói vô tướng một chiều, sợ sẽ thành đoạn diệt. Nên Như Lai mới y theo thế đế mà lập cái tên thật tướng. Tuy có thật tướng, như chẳng hoại tính vô sanh. Cho nên chỉ bày phi tướng chỉ là vì thật tướng.

Nếu như có người tin được rằng các pháp vốn vô sanh mà chẳng hoại giả danh, tức là ở nơi tướng mà lìa tướng, tức là ở nơi sinh diệt mà chứng được bất sinh diệt. Do vậy mà thành tựu công đức hiếm có đệ nhất. Chỉ có Phật mới chứng được lí ấy, chẳng phải hàng thánh quả vị thấp mà đến được. Nên gọi là sự tin hiểu hiếm có.

9. Khó có người tu hành được.

Tu bồ đề thưa rằng: Con nay nghe được pháp môn chắc chắn, chân thật vi diệu và sâu mầu như vậy, nên đích thân thưa với Đức Phật rằng nguyện sẽ đem lòng tin hiểu mà thọ trì và không cho việc ấy là khó. Nếu trong đời sau, 500 năm sau khi Đức Phật diệt độ, 63[63] xa lìa Thánh hiền, chánh pháp sắp diệt, xem lời di giáo để tin hiểu các pháp đều là không, xa lìa nhị biên là khó. Thọ trì được như vậy thật là hiếm có, đó là lấy những người chẳng theo lối ghi nhớ đọc tụng suông mà đối chiếu, nên gọi là khó vậy.

10. Nếu tin thì tu hành được quả vị rất lớn.

Việc tin hiểu và thọ trì ấy, do nghĩa nào mà nói là hiếm có? Là do chúng sinh do nơi kinh nầy mà tin hiểu và hành trì. Lại chẳng còn có bốn tướng: ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả. Đó là đã hiểu rõ bản tánh vô ngã của chúng sinh, không sanh khởi các thứ ngã tướng nữa. Tự thể của ngã tướng vốn chẳng ngoài tâm và tâm sở pháp. Tâm và tâm sở pháp ấy, vốn tự chẳng có, chỉ theo ngôn thuyết của thế gian pháp mà có, nên nói rằng có ngã tướng, nhân tướng, chúng sinh tướng, thọ giả tướng. Nếu nói theo đệ nhất nghĩa, tức là phi tướng, đây là nhận rõ ra pháp vô ngã, là đã chứng được hai món không rồi (nhân không và pháp không).

Do nghĩa nào mà khiến cho nhân không và pháp không? Vì nếu chưa lìa được hai tướng đó, thì chưa được gọi là Phật. Chỉ khi nào lìa hẳn nhân tướng, lìa hẳn pháp tướng, cho đến lìa hẳn không tướng, lìa hết thảy, mới được gọi là chư Phật. Đó là tướng chân thật xưa nay.

Xưa nay tuy không một vật, nhưng chẳng rơi vào đoạn kiến, thực có thể tánh chư Phật gọi là quả đại, [64] tin rồi thọ trì và chứng được quả đại nầy gọi là hy hữu. Nghe pháp rồi xúc động đến khóc, đó là niềm tin sanh thực tướng, đối cảnh khó có khác hơn được, thấy rõ chẳng có ngã nhân. Pháp chấp đều quên, rốt ráo thành Phật đạo. Những điều nói ở trên đều là chân lý chắc thực, cho nên Đức Phật mới ấn chứng cho rằng: Như thị! Như thị! Lập lại hai lần như vậy, là lời nói biểu thị cho lời tán thán cực điểm!

11. Tin, hiểu đều thành tựu.

Đức Phật nói rằng: Nếu như có người nghe được kinh thậm thâm vi diệu nầy, thì thật là khó tin khó hiểu. Khi đang nghe kinh, mà chẳng sinh lòng khiếp hãi, kinh ngạc, chẳng sinh lòng lo sợ như vượt xa chánh lí, sợ bị trách mắng. Nghĩa là ở trong cõi người, mà không có tâm sợ hãi đối với các giáo lý về pháp vô sanh. Khi đang suy nghĩ như vậy, không sinh lòng lo sợ tiếp tục nữa, không đoạn nghi tình lo sợ. Nghĩa là trong lý không, lý hữu của pháp tiểu thừa, mà chẳng khiếp sợ lí phi không phi hữu của pháp trung đạo. Lúc đang tu tập, mà không sinh sợ hãi chướng ngại, chẳng phải một chiều lo sợ rốt ráo sẽ bị đoạ lạc, có nghĩa là quyết định thú hướng và an trụ nơi vô thượng bồ đề. Nên biết người nầy, sẽ lìa hẳn kiến giải hạ liệt khiếp sợ của chúng sinh, đó là điều hi hữu. Lại còn thú hướng vô thượng bồ đề, gánh vác sứ mạng Như Lai, lại càng hy hữu hơn. Chỉ có tâm không kinh sợ, không khiếp hãi nầy là nơi tối thượng nhất thừa. Trong thừa hoặc không thừa, đều chẳng sinh tâm nghi hoặc, mới được gọi là chân thật tin hiểu.

Kệ nói rằng: Hiền thánh giải thâm nghĩa– là chỉ cho ý nầy.

13. Do uy lực vô thượng. Nghe kinh mà không sợ hãi là điều hy hữu! Do Kinh Kim Cang Bát nhã ba la mật đa nầy là đệ nhất trong các ba la mật đa.

Kệ nói:

Thắng dư tu đa la

Có nghĩa là: Trội hẳn trong các kinh. Là do nghĩa nầy.

Thế nào là đệ nhất? Do pháp thân tối đại, cũng do kinh nầy mà thành tựu, chẳng có pháp nào so sánh được. Là pháp sắc bén và bền chắc nhất trong Phật pháp, nên pháp ấy là thành tựu tối thắng.

Kệ nói rằng:

Nhân đại cập thanh tịnh.

Là do ý nầy.

Lại nữa, chư Phật đều cùng nói pháp nầy. Còn có nghĩa là dòng tộc đời sau cao trội. Nếu nói về giáo lý đệ nhất nghĩa, tức chẳng phải là đệ nhất ba la mật đa, xưa chưa từng mất, nay chưa từng được. Vốn chẳng có chỗ đến, vậy cái gì là đệ nhất? Nhưng trên phương diện thế đế, do rằng pháp ấy vốn không thể nắm bắt, không thể nói được, nên gọi là đệ nhất ba la mật đa. Nói đến đệ nhất ba la mật đã là đến chỗ cùng cực. Lại có lời nói khiển trừ ý niệm ấy, tức chẳng phải đệ nhất ba la mật, đó là uy lực tối thượng vậy.

Các đề mục trước của kinh đều hiển thị sự thù thắng của kinh, nhưng cũng không qua được ý nầy. Nội ngoại tài thí, về phương diện nhân địa, không có năng lực phá trừ mê hoặc. Ở phương diện quả địa thì không có được công đức của pháp thân, không có được sự viên mãn của các công đức như vậy, phước đức nầy đối với nhóm phước ở trước (bố thí), lí cao thấp có khác nhau. Cho nên phước đức đọc tụng thọ trì, là phước đức thù thắng trong tất cả mọi phước đức.

Văn trước đã nói: Phật nói chẳng phải thân, mới gọi là đại thân, nghĩa là quả mà chẳng phải là quả. Đoạn nầy nói: Đức Phật nói đệ nhất ba la mật, tức chẳng phải đệ nhất ba la mật, tức nhân chẳng phải là nhân. Nhân quả đều bất khả tư nghì, thì làm sao nắm bắt được? Nên mối nghi về sự thủ chấp đã được giải trừ.

Có vị tăng hỏi Thiền sư Hoàng Bá:

Văn thù sư lợi cầm kiếm đứng trước Cù đàm nghĩa là sao?

Hoàng Bá đáp: Năm trăm vị Bồ tát chứng đắc túc mạng trí, thấy được nghiệp chướng đời quá khứ của chúng sinh, tức là thân ngũ uẩn của ông. Do thấy được nghiệp chướng nhiều đời trước, mà cầu Phật cầu bồ đề niết bàn, cho nên Văn thù sư lợi cầm kiếm trí huệ để cắt đứt tâm mong cầu thấy Phật. Nên mới nói rằng Ông hãy khéo cắt đứt là vậy.

Tăng hỏi: Cái gì là kiếm?

Hoàng Bá đáp: Tâm kiến giải là kiếm. [65]

Tăng hỏi: Tâm kiến giải đã là kiếm, để đoạn trừ tâm ấy phải thấy được tâm Phật. Nếu như chỉ đoạn trừ tâm kiến giải nầy, thì làm sao trừ được?

Hoàng Bá đáp: Ông phải có phân biệt trí.

Để đoạn trừ phải có phân biệt tâm.

Tăng hỏi: Như có tâm kiến giải, tâm cầu Phật, dùng kiếm phân biệt trí để cắt đứt, làm sao để biết trí kiếm ở chỗ nào?

Hoàng Bá đáp: Nếu đã là trí vô phân biệt, cần gì phải thấy hoặc không thấy. Trí vô phân biệt cũng bất khả đắc.

Tăng nói: Không thể dùng trí để đoạn trừ trí, Không thể dùng kiếm để đoạn trừ kiếm.

Hoàng Bá đáp: Kiếm tự hại kiếm. Kiếm và kiếm trừ nhau. Tức là kiếm cũng bất khả đắc. Trí tự trừ trí. Trí và trí trừ nhau. Tức là trí cũng bất khả đắc. Chôn cả mẹ lẫn con. Là nghĩa như vậy.

Chỉ có Hoàng Bá là thông suốt nghĩa thậm thâm của Kim cang Bát nhã, tức Bát nhã cũng là bất khả đắc. Do vậy nên Bát nhã là Pháp môn vô thượng.