Kim Cang Tông Thông

17. Đoạn Trừ Mối Nghi Có Tướng Tốt Chăng?

Mối nghi nầy do văn trước nói rằng

Như Lai có nghĩa là chứng pháp như như. Nghĩa như như là như như chẳng động, tức là pháp vô vi. Nói vô vi nghĩa là pháp thân tức Phật. Sao lại còn nói thành tựu tướng tốt mới được gọi là Phật? Đây là đứng trên phương diện pháp thân để nhìn sắc thân.

Nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！於意云何？佛可以具足色身見不？」「不也，世尊！如來不應以具足色身見。何以故？如來說具足色身，即非具足色身，是名具足色身。」「須菩提！於意云何？如來可以具足諸相見不？」「不也，世尊！如來不應以具足諸相見。何以故？如來說諸相具足，即非具足，是名諸相具足。

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Bát thập tuỳ hình hảo

Tướng phân tam thập nhị

Ứng vật vạn ban hình

Lí trung phi nhất dị

Nhân pháp lưỡng câu khiên

Sắc, tâm tề nhất khí

Sở dĩ chứng bồ đề,

Thật do chư tướng li.

Tạm dịch:

Tám mươi vẻ đẹp phụ

Ba mươi hai tướng tốt

Ứng vật vô số hình

Lý vốn chẳng đồng, khác

Nhân, pháp đều khiển trừ,

Sắc, tâm đều bỏ hết

Mới gọi chứng bồ đề.

Thật do lìa các tướng.

Thông viết:

Phó Đại sĩ vốn là hoá thân của Bồ tát Dilặc, đáp ứng cho căn cơ chúng sinh ở cõi ta bà nầy mà nói ra nghĩa Kim cang Bát nhã thậm thâm, thật là mấu chốt [90] của kinh nầy. Yếu chỉ của kinh ‘Các tướng chẳng phải là tướng’ chẳng những lập lại ba lần, mà lại rất nhiều lần, há không có ý gì hay sao? Do Tu bồ đề đã chứng đắc nhân không, nên 32 tướng tức chẳng phải tướng. Để nói rõ ngoài việc chứng pháp thân. Đến đây lại chứng được pháp không, nên biết chẳng phải tướng mới gọi là tướng, để nói rõ việc hướng thượng khi chứng đắc pháp thân. Nên nói rằng phải khiển trừ cả nhân không và pháp không. Nói rõ chẳng có tướng, là đã trừ được sắc rồi vậy. Nói rõ được chẳng phải phi tướng, tức là đã trừ được tâm rồi! Nên nói sắc tâm đều trừ một lúc. Nhân pháp đều không, sắc tâm đều trừ, đó gọi là chứng bồ đề. Chẳng phải không chẳng phải sắc, chẳng nhất chẳng khác, nói pháp thân chẳng phải là sắc thân, mà sắc thân chưa từng chẳng phải là pháp thân. Pháp thân còn chẳng thể dùng tướng để thấy, mà cũng chẳng thể lìa tướng mà thấy. Tướng mà vô tướng, vô tướng mà là tướng. Điều ấy vi diệu lắm thay!

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng: Pháp thân rốt ráo chẳng phải là sắc thân, ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp đều là sắc thân. Pháp thân rốt ráo chẳng phải là phi pháp tướng. Như có đầy đủ tám vạn bốn ngàn tướng tốt, có đầy đủ 10 thân linh tướng, đều chẳng phải là pháp thân. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Pháp thân tất cánh thể

Phi bỉ tướng hảo thân

Dĩ phi tướng thành tựu

Phi bỉ pháp thân cố.

Tạm dịch:

Pháp thân rốt ráo là thể

Chẳng phải thân tướng hảo

Chẳng do tướng mà thành

Đó chẳng phải pháp thân.

Do vậy nên kinh nói: Không nên lấy ý niệm có đầy đủ sắc thân để thấy Như Lai, Không nên lấy ý niệm có đầy đủ các tướng để thấy Như Lai. Nhưng hai loại tướng tốt nầy, cũng chẳng phải không là Phật. Cả hai tướng nầy đều chẳng lìa pháp thân. Như vàng rốt ráo chẳng phải là sư tử, nhưng do sư tử vốn chẳng lìa vàng mà có, nên chẳng phải là không có vàng. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Bất li ư pháp thân,

Bỉ nhị phi bất Phật.

Cố trùng thuyết thành tựu,

Diệc vô nhị cập hữu.

Tạm dịch:

Chẳng lìa nơi pháp thân

Cả hai, lìa, chẳng lìa

Chẳng phải không là Phật

Nên nói sự thành tựu

Cũng chính là chẳng hai.

Do vậy nên kinh nói: Đó gọi là đầy đủ sắc thân, gọi là viên mãn các tướng. Nếu y theo đệ nhất nghĩa, không thể dùng sắc tướng để thấy được pháp thân, cho nên nói là chẳng phải thân. Nếu theo ngôn thuyết của thế đế, tức là nương nơi sắc tướng để thấy được pháp thân, nên gọi là đầy đủ sắc thân. Nói không cũng được, nói có cũng được, nên nói đều không cả hai và đều có cả hai là vậy. Không mà chẳng không, đó nghĩa là chân thật không. Có mà chẳng có, đó nghĩa là diệu hữu. Nếu chẳng phải trí huệ Bát nhã thậm thâm, thật khó rõ điều nầy.

Thiền sư Hoàng Bá nói: Mười phương chư Phật, thật chẳng có một pháp gọi là A nậubồ đề để chứng đắc. Chỉ là nhất tâm, chẳng có tướng khác. Cũng chẳng phải ánh sáng rực rỡ, cũng chẳng hơn kém, chẳng thù thắng nên chẳng có tướng Phật, chẳng sai kém nên chẳng có tướng chúng sinh.

Có vị tăng hỏi: Tâm đã không có tướng, há phải được 32 tướng, 80 vẻ đẹp mới hoá độ chúng sinh?

Hoàng Bá đáp: 32 tướng đầy đủ, phàm là có tướng, đều là hư vọng. 80 vẻ đẹp với sắc đầy đủ. Nếu nhìn Như Lai bằng sắc tướng ấy, thì đó là thực hành tà đạo, không thể thấy được Như Lai.

Lời nầy của Hoàng Bá chỉ tỏ rõ câu nói chẳng phải (phủ định), khiến cho người ngay đó được kiến tánh. Có vị tăng hỏi Thiền sư Động Sơn: Thế nào là Phật?

Động Sơn đáp: Ba cân gai.

Tuyết Đậu tụng rằng:

Kim ô cấp

Ngọc thố tốc

Thiện ứng hà tằng hữu khinh xúc

Triển sự đầu cơ kiến Động Sơn

Ba miết manh quy nhập không cốc

Hoa thốc thốc

Cẩm thốc thốc

Nam địa trúc hề, Bắc địa mộc.

Nhân tư Trường Khánh Lục đại phu

Giải đạo hợp tiếu bất hợp khấp.

Di! [91]

Tạm dịch:

Mặt trời gấp Mặt trăng nhanh

Khéo ứng xử chưa từng gặp khinh xúc.

Bày chuyện đầu cơ gặp Động Sơn

Trạnh què rùa chột vào hang trống

Hoa từng chùm.

Gấm từng cụm.

Miền nam trồng trúc, đất Bắc trồng cây.

Nhân nhớ Trường Khánh Lục đại phu

Hiểu đạo cùng cười chẳng cùng khóc. Ôi chao!

Có vị tăng hỏi Thiền sư Trí Môn: Động Sơn trả lời ‘ba cân gai. ’ Ý nghĩa như thế nào?

Trí Môn đáp: Hoa từng chùm. Gấm từng cụm. Hiểu chăng?

Tăng đáp: Chẳng hiểu.

Trí Môn hỏi: Miền nam trồng trúc, đất Bắc trồng cây.

Tăng trở lại hỏi Động Sơn tương tự như vậy.

Động Sơn nói: Ta chẳng nói cho ông. Ta nói cho toàn đại chúng.

Rồi Sư thượng đường nói: Ta chẳng bày việc, ta chẳng đầu cơ, theo lời là mất mạng, trệ ngôn cú là mê.

Lục Hoàn Đại Phu[92] đến tham vấn Thiền sư Nam Tuyền. Nam Tuyền viên tịch, Đại Phu vào chùa lễ tế xong liền cười ha hả. Viện chủ hỏi: Đại phu cùng Tiên sư vốn có nghĩa thầy trò, sao chẳng khóc? Lục Hoàn Đại Phu trả lời: Nói được thì ta khóc! Viện chủ không nói được.

Lục Hoàn Đại Phu khóc to, nói: Trời xanh! Trời xanh! Tiên sư rời bỏ thế gian quá xa.

Đời sau Trường Khánh nghe như vậy. Bèn nói: Đại phu nên cười chẳng nên [93] khóc. Tuyết Đậu đem hợp thành bài tụng, sau đó hạ thêm chữ Ôi chao! tức đã cùng Động

Sơn gặp nhau. Đến đây đã được rõ, mới biết Ba cân gai có nghĩa là gì, là tướng hay chẳng phải tướng. Là thấy được Phật hay chẳng thấy được Phật, nên phân biệt với chỉ có một con mắt.

18. Đoạn Mối Nghi Không Có Thân Làm Sao Thuyết Pháp?

Mối nghi nầy do từ đoạn trên nói rằng không thể thấy được Như Lai bằng thân tướng. Nếu đứng trên đệ nhất nghĩa tức cảnh giới Phật, thì không thể bằng thân tướng mà thấy được Như Lai. Như Lai cũng lìa thân tướng để thuyết pháp. Âm thanh tự nó chưa phải là âm thanh, phải nhờ vào sắc mà phát ra tiếng. Đã không nương vào sắc, làm sao nương vào thanh? Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói: Kinh văn:

須菩提！汝勿謂如來作是念：我當有所說法。莫作是念，何以故？若人言如來有所說法，即為謗佛，不能解我所說故。須菩提！說法者，無法可說，是名說法。」（下段魏譯）爾時，慧命須菩提白佛言：「世尊！頗有眾生，於未來世，聞說是法，生信心不？」佛言：「須菩提！彼非眾生，非不眾生。何以故？須菩提！眾生眾生者，如來說非眾生，

是名眾生

Tu bồ đề! Ông đừng cho rằng Như Lai có ý nghĩ rằng Như Lai đang nói pháp. ’ Chớ nghĩ như thế. Vì sao? Nếu có người nói Như Lai có nói pháp, tức là hủy báng Phật, tức không hiểu được điều Như Lai thuyết dạy.

Tu bồ đề! Người thuyết pháp, không có pháp để thuyết, gọi là thuyết pháp.

Bấy giờ, Huệ Mạng Tu bồ đề bạch Phật: Thế Tôn! Liệu có chúng sanh nào ở đời vị lai nghe thuyết pháp này sanh lòng tin theo chăng?

Phật dạy: Tu bồ đề! Ngươi nói đó chẳng phải là chúng sanh, chẳng phải không là chúng sanh.

Vì sao vậy? Tu bồ đề! Chúng sanh, Như Lai nói chúng sanh chẳng phải chúng sanh, gọi là chúng sanh. [94]

Niên hiệu Trường Khánh thư hai, đời Đường. Thích Linh U 釋靈幽 bạo bệnh chết. Gặp vua Diêm la, hỏi Linh U rằng: Đã tích tập những nghiệp gì? Linh U đáp: Thường trì tụng Kinh Kim Cang Bát nhã. Vua Diêm la cung kính chắp tay mời ngồi. Thỉnh Linh U lớn tiếng tụng một biến.

Vua Diêm la nói: Tôi nhớ trong kinh nầy thiếu mất một đoạn, cũng như tràng hoa mà không liền nhau. Bản kinh gốc hiện còn trên thạch bia trong chùa Chung Ly tại Hào Châu. Ông có thể đến đó để xem lại rồi phổ biến rộng trong nhân gian. Linh U được trở về lại nước Nguỵ, tâu lại việc đã nghe, nên nhập thêm đoạn nầy vào trong kinh. Thông rằng:

Không thể bằng thân tướng mà thấy được Như Lai, cũng Không thể lìa thân tướng mà thấy được Như Lai. Chẳng phải thân chính là thân, đó là thân vi diệu. Phật pháp cũng như vậy. Phật pháp không thể nhờ vào ngôn thuyết mà hiển bày, cũng chẳng phải do lìa ngôn thuyết mà hiển bày. Chẳng thuyết chính là thuyết, đó chính là diệu thuyết. Văn trước đã có nói chẳng phải có pháp nhất định mà Như Lai giảng nói. Nói pháp là vô định pháp, do vì trệ ở pháp; nói thuyết mà không nhất định thuyết, là do trệ ở thuyết. Không thể là không nói, sao lại không có thân được? Nếu chẳng có thân, lấy ai mà thuyết pháp? Đã đến mức một pháp cũng chẳng có, nên vốn là chẳng thể nói. Thân chính là thân của cái chẳng phải thân. Thuyết tức là thuyết của chẳng phải thuyết. Chẳng phải thiên tư của bậc thánh, thật là khó tin điều nầy.

San định ký nói rằng:

Ông đừng cho là Như Lai có ý nghĩ rằng Như Lai có nói pháp. Pháp thân vô vi, thật chẳng có pháp để thuyết. Như tiếng vang trong hang trống, thật chẳng có tiếng đáp dội lại. Phàm có pháp để thuyết, tất trước hết phải khởi niệm nầy. Đức Phật tuy nói pháp, nhưng chẳng khởi niệm nói pháp, cũng như hang trống, tuy vọng lại tiếng vang, nhưng chẳng có niệm phải vọng lại tiếng vang. Hai thứ năng thuyết sở thuyết đều sai biệt, đều là chẳng có.

Ông đừng nghĩ rằng Như Lai có pháp để nói. Do nghĩa nào mà nói đừng khởi niệm như vậy? Bản tế của Như Lai vốn chẳng lìa pháp giới. Pháp giới vốn bình đẳng. Nói tức im lặng. Im lặng tức nói năng. Nói chẳng có tự tướng, tức vốn là chẳng nói. Nếu bảo Như Lai có pháp để nói tức là phỉ báng Phật. Chẳng hiếu được Như Lai nói cái chẳng nói. Nói pháp, phải như pháp mà nói, gọi là chân thật thuyết pháp. Pháp vốn lìa xa hết thảy danh tướng phân biệt, chẳng thấy có phần nào thể tánh chân thật mới có thể nói được. Thuyết đã là vô thể, thì lấy cài gì để nói? Nếu gọi đây là nói, thì phải như pháp mà nói, mới gọi là thuyết pháp. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Như Phật pháp diệc nhiên

Sở thuyết nhị sai biệt

Bất ly ư pháp giới

Thuyết pháp vô tự tướng.

Tạm dịch:

Như Phật pháp cũng vậy

Đối với pháp sở thuyết

Cả hai đều sai biệt

Chẳng lìa nơi pháp giới

Mới chính là thuyết pháp

Vốn chẳng có tự tướng.

Pháp thân đã không lìa pháp giới. Pháp được nói đó cũng phải không lìa pháp thân, nên thành ra chẳng có. Thuyết pháp như vậy, thì đã từng thuyết pháp đâu?

Tu bồ đề là bậc giải không đệ nhất, lấy trí huệ làm sinh mạng. Nghe thuyết pháp như vậy mà tín tâm chẳng trái, còn e rằng chưa trọn đủ. Nên hỏi rằng chúng sinh đời sau, ngày càng xa với chính pháp, nếu có nghe được lời nầy, có sinh được tín tâm chăng? Thế tôn tất xem chúng sinh chẳng nhất định là chúng sinh. Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh, sao biết họ không thể tin? Nên nói đó chẳng phải là chúng sinh, cũng chẳng phải là phi chúng sinh. Nói họ có thể tin, là vốn họ có thể tánh của bậc thánh.

Tức đó chẳng phải là chúng sinh. Nhưng khi chưa lìa được phẩm tính phàm phu, thì đó chẳng phải là phi chúng sinh. Có phải do nghĩa ấy nên nói chẳng phải chúng sinh mới được gọi là chúng sinh chăng? Nói chúng sinh chúng sinh, Như Lai nói chẳng phải chúng sinh. Do trong đệ nhất nghĩa, tức ngũ uẩn khác ngũ uẩn, suy cầu thể của nó ắt là chẳng thể được, nên nói là chẳng phải chúng sinh. Sao nói chẳng phải chúng sinh? Do ngôn thuyết trong tục đế. Nương vào nghiệp quả ngũ uẩn tương ưng mà lập bày, nên nói đó gọi là chúng sinh. Đó chính là gọi chúng sinh mà thật là chẳng phải chúng sinh. Chúng sinh có đủ thể tánh của bậc thánh, mới có thể lấy niềm tin làm căn bản, lo gì họ không tin vào pháp giới thậm thâm nầy?

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Sở thuyết thuyết giả thâm

Phi vô năng tín giả

Phi chúng sinh chúng sinh

Phi thánh phi bất thánh.

Tạm dịch:

Thuyết, sở thuyết đều sâu

Chẳng phải không người tin

Chúng sinh phi chúng sinh

Chẳng thánh, chẳng phi thánh.

Nói chúng sinh chính là chẳng phải chúng sinh, cũng không thể nói là thánh, nhưng chưa từng chẳng phải là thánh. Nếu thường quán sát như vậy ở chúng sinh, tức là chúng sinh mà lìa chúng sinh, còn nghi gì ở chỗ không thuyết mà là thuyết?

Tôn giả Tu bồ đề ngồi yên trong núi vắng, chư thiên rải hoa trời như mưa để tán thán.

Tôn giả nói: Trong không rãi hoa tán thán, đó là người nào? Vì sao tán thán? Chư thiên đáp: Tôi là Phạm thiên, kính ngưỡng Tôn giả đã khéo giảng nói Bátnhã.

Tôn giả Tu bồ đề nói: Trong Bát nhã tôi chưa từng nói một chữ. Tại sao ngài lại tán thán?

Phạm thiên đáp: Đúng vậy. Tôn giả chẳng nói, tôi cũng chẳng nghe. Chẳng thuyết chẳng nghe, đó chính thực là thuyết Bátnhã.

Lại nữa, Duy ma cật hỏi Văn thù sư lợi: Thế nào là Bồ tát thể nhập pháp môn bất nhị?

Văn thù sư lợi đáp: Nơi tất cả các pháp chẳng nói chẳng thuyết, chẳng chỉ bày, chẳng biết, lìa mọi hỏi đáp, đó là thể nhập pháp môn bất nhị.

Lúc đó Văn thù sư lợi hỏi Duy ma cật: Tôi đã tự nói rồi, nay xin ngài hãy nói thế nào là Bồ tát thể nhập pháp môn bất nhị? Duy ma cật chỉ im lặng.

Thiên Đồng tụng rằng:

Mạn thù vấn tật lão Tì da

Bất nhị môn khai khán tác gia

Mẫn biểu tuý trung thuỳ thường giám

Vong tiền thất hậu mạc tư ta.

Khu khu đầu phác hề

Sở đình tẫn sĩ.

Xán xán báo châu hề

Tuỳ thành đoạn xà.

Hưu điểm phá

Tuyệt tì hà.

Tục khí hồn vô khước giảo ta.

Tạm dịch:

Văn thù thăm bệnh lão Duy ma

Bày môn bất nhị, gặp tác gia.

Ngoài tiêu, trong tinh tuý, ai thường thấy.

Quên trước, mất sau chẳng thở than.

Bận rộn việc ném ngọc, hề, chặt đầu gối trước sân nước Sở.

Chói lọi việc đền châu, hề, trảm rắn dưới thành nhà Tuỳ.

Thôi điểm phá

Dứt dấu vết

Khí tục đều chẳng chút khá hơn.

19. Đoạn Trừ Mối Nghi Chẳng Có Pháp Làm Sao Tu Chứng.

Mối nghi nầy do từ đoạn thứ 12 và 13 ở trên, về nghĩa tại sao không có pháp để chứng đắc A nậu đa la Tam miệu tam bồđề.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng: Nếu cảnh giới Phật đệ nhất nghĩa, sắc thân, ngôn thuyết thân đều bất khả đắc, từng chưa có pháp nào là đối tượng của sự chứng biết, thì làm sao mà lìa thấy biết chân chánh theo thứ lớp mà gọi là Vô thượng chánh đẳng chánh giác được? Pháp đã chẳng có thực thể, làm sao để tu chứng? Để khiển trừ mối nầy, nên kinh nói: Kinh văn:

須菩提白佛言：「世尊！佛得阿耨多羅三藐三菩提，為無所得耶？」佛言：「如是，如是。須菩提！我於阿耨多羅三藐三菩提，乃至無有少法可得，是名阿耨多羅三藐三菩提。復次，須菩提！是法平等，無有高下，是名阿耨多羅三藐三菩提。以無我、無人、無眾生、無壽者，修一切善法，即得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提！所言善法者，如來說，即非善法，是名善法。

Tu bồ đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Phật được pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là không có chỗ được sao?”

Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy. Tu bồ đề! Ta đối với quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chẳng có lấy một phần nhỏ pháp có thể được, nên gọi là Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Lại nữa, Tu bồ đề! Pháp này bình đẳng không có cao thấp, gọi tên là Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Trừ bỏ các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả mà tu hết thảy pháp lành, tức thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

“Tu bồ đề! Chỗ nói là pháp lành, Như Lai dạy rằng chẳng phải pháp lành, gọi là pháp lành.

Bản dịch của Ngài Huyền Trang đời Đường:

復次善現，是法平等，於其中間無不平等，故名無上正等菩提，以無我性，無有情性，無命者性，無士夫性，無補特伽羅等性, 平等故名無上正等菩提。一切善法無不現證，一切善法無不妙覺，善現，善法善法者，如來一切說為非法，是故如來說名善法善法。

Lại nữa, Thiện Hiện, pháp ấy bình đẳng, trong đó chẳng có gì là không bình đẳng, nên gọi là Vô thượng chánh đẳng bồ đề, do vô ngã tánh, vô hữu tình tánh, vô sĩ phu tánh, vô Bổ đặc già la; do bình đẳng tánh, nên gọi là Vô thượng chánh đẳng bồ đề. Tất cả các thiện pháp, không có pháp nào mà chẳng hiện chứng. Tất cả các thiện pháp, không có pháp nào mà chẳng diệu giác. Vì sao? Thiện Hiện, thiện pháp được Như Lai dạy dưới tên thiện pháp chính là phi pháp, thế mới được gọi là thiện pháp.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Thuỷ lục đồng chân tế.

Phi hành thể nhất như

Pháp trung hà bỉ thử

Lí thượng khởi thân sơ.

Tự tha phân biệt khiển

Cao hạ thức tình trừ

Liễu tư bình đẳng tánh

Hàm cọng nhập vô dư.

Tạm dịch:

Các loài thuỷ lục đều cùng một chân tế.

Thể tánh các loài phi hành là đồng nhau.

Trong pháp đâu có phân biệt.

Trên phương diện lý thể thì chẳng có thân sơ.

Phân biệt ta, người đều trừ sạch.

Thức tình cao thấp đều không còn.

Nhận rõ được tánh bình đẳng nầy,

Đều thể nhập vô dư niết bàn.

Thông rằng:

Trong mối nghi ở đoạn 12 và 13, Như Lai nói rằng thật chẳng có pháp để chứng đắc Vô thượng bồ đề. Tu bồ đề há không tin điều ấy là chẳng thật. Nhưng sợ cho chúng sinh đời sau, lấy cái chẳng có thân, chẳng có thuyết mà cho rằng tất cả đều là không, rồi nói rằng pháp thân cũng không, nên Tu bồ đề mới hỏi Đức Phật là đắc Vô thượng bồ đề là chẳng chứng đắc chăng? Đức Phật đã trả lời đúng là chẳng có chứng đắc, chẳng phải ngài muốn nói không chứng đắc là không có Vô thượng bồ đề. Nên khi nói đó gọi là Vô thượng chánh đẳng bồ đề, là trong đó có pháp, có cao có thấp, tuy một pháp cũng chẳng có, cho nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Do tất cả các pháp đều bình đẳng nên phàm thánh đều cùng một thể. Do sự tự chứng nầy, mà chẳng có thân tướng để chứng đắc. Do đây nên việc độ sanh cũng chẳng có tướng ngôn thuyết để chứng đắc. Đều khiến cho nhất thiết chúng sinh đều nhập được vô dư niết bàn, mà thật chẳng có chúng sinh nào được diệt độ là do ở nghĩa nầy. Bản dịch của Cưu ma la thập:

修一切善法，則得阿耨多羅三藐三菩提。

Tu hết thảy các pháp lành, tất sẽ chứng đắc A nậu đa la Tam miệu tam bồ đề. Văn trước đã nói: Chẳng có một pháp nào, đây nói Tu hết thảy các pháp lành; trước nói: chẳng chứng đắc; nay nói: có chứng đắc. Biết ý trong ngôn ngữ có phần trái nhau.

Bản dịch của Huyền Trang:

以平等故名無上正等菩提，一切善法無不現證，一切善法無不妙覺，此於菩提，但言名而不言得，一切善法，但言證而不言修。」

Do bình đẳng tánh, nên gọi là Vô thượng chánh đẳng bồ đề. Tất cả các thiện pháp, không có pháp nào mà chẳng hiện chứng. Tất cả các thiện pháp, không có pháp nào mà chẳng diệu giác. Những pháp nầy trong bồ đề, chỉ là ngôn thuyết danh tự mà không thể nói là chứng đắc. Tất cả các thiện pháp, chỉ là nói đến chứng đắc chứ không nói đến việc tu tập.

Cùng một ý như văn trước, lại càng khẩn thiết hơn.

San định ký nói rằng: trong văn trước đều nói chẳng có pháp chứng đắc bồ đề, nếu Như Lai chẳng chứng đắc một pháp nào, làm sao chuyển hoá và xả bỏ được hai thứ chướng? Làm sao đạt được hai thứ quả? Nếu đã chuyển hoá và chứng đắc bồ đề, há chẳng chứng đắc một pháp nào cả hay sao? Đức Phật trả lời ba dạng:

Thứ nhất, chẳng có pháp để chứng đắc là giác ngộ chân chánh.

Thứ hai, bình đẳng là chánh giác. Thứ ba, chính để trợ lực cho tu hành các thiện pháp là chánh giác.

Câu trả lời đầu tiên như có thể hiểu được qua văn tự, vốn chẳng có một pháp nào để được, tức là nơi chốn giác ngộ (bồ đề xứ). Nói chẳng có một pháp nào để chứng, tức là chẳng có một pháp để vượt qua, cho nên gọi là Vô thượng. Đây là lấy chẳng có pháp làm chính giác. Lại nữa, Tu bồ đề và 4 câu sau, là lấy bình đẳng làm chánh giác. Pháp thân thanh tịnh của Như Lai vốn là bình đẳng vô sai biệt, pháp ấy vốn chưa từng không đồng đẳng, chẳng chút nào tăng, nên gọi là Vô thượng. Pháp ấy ở nơi bậc thánh cũng chẳng tăng nên gọi là chẳng cao, nơi kẻ phàm không giảm nên nên gọi là chẳng thấp. Tất cả các pháp đều bình đẳng, làm sao còn có chỗ để chứng đắc?

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Bỉ xứ vô thiểu pháp

Tri bồ đề vô thượng

Pháp giới bất tăng giảm

Tịnh bình đẳng tự tướng.

Tạm dịch:

Nơi đó không một pháp

Biết bồ đề vô thượng

Pháp giới không tăng giảm

Tự tướng đều bình đẳng.

Tuy là chẳng có một pháp, tuy là bình đẳng; nhưng không thể nói rằng chẳng do tu hành mà thành chánh giác. Lại nữa pháp ấy là chẳng có các tướng ngã nhân, xa lìa hẳn các tướng, tức là bình đẳng. Lại nữa, pháp ấy là vô ngã, tự thể chân thật, lại chẳng có một pháp để được, nên gọi là vô thượng. Lại nữa đối với các phương tiện, pháp ấy cũng là vô thượng, dù có các thiện pháp cũng đều là viên mãn, nên gọi là vô thượng. Sao nói các thiện pháp có tự thể để được chứng đắc, mà không thể nào chứng được lý sở đắc? Vì pháp chẳng giống nhau được là thành cái nhân hay sao? Nói thiện pháp, Như Lai nói là chẳng phải pháp, do tánh hữu lậu không thể trì giữ được, nên gọi là chẳng phải thiện. Do tánh vô lậu quyết định có thể trì giữ được, nên đó là tánh thiện. Tánh lậu ấy chẳng phải là pháp thanh tịnh, ở đây lìa xa các pháp lậu hoặc, tức là pháp thanh tịnh, nên gọi là các pháp kia. Nếu còn có các pháp hữu lậu, tức là chẳng phải thiện pháp. Do chẳng còn các pháp hữu lậu, nên gọi là thiện pháp, dứt khóat đó là thiện pháp vô lậu. Nên nói là người quân tử cùng với người quân tử đó vậy.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Hữu vô thượng phương tiện,

Cập ly ư lậu pháp

Thị cố phi tịnh pháp

Tức thị thanh tịnh pháp.

Tạm dịch:

Có, không còn là phương tiện

Phải lìa pháp vô lậu

Nên chẳng phải tịnh pháp

Mới là pháp thanh tịnh.

Nên tu chứng tánh bình đẳng, tuy chẳng phải pháp thanh tịnh, nhưng tu mà chẳng tu, chứng mà chẳng chứng, tức là chẳng có một pháp để chứng đắc. Nên gọi là thanh tịnh.

Thiền sư Quy Sơn một hôm chỉ vào đám ruộng rồi hỏi Ngưỡng Sơn: Thửa ruộng nầy đầu nào cao, đầu nào thấp?

Ngưỡng Sơn đáp: Đổi lại là đầu kia cao, đầu nầy thấp.

Quy Sơn nói: Ông nếu không tin, hãy ra đứng giữa rồi nhìn cả hai đầu.

Ngưỡng Sơn đáp: Không cần phải đứng ở giữa, cũng chẳng trụ ở hai đầu.

Quy Sơn nói: Nếu được như vậy, khi thấy nước, nước làm bằng phẳng mọi thứ. Ngưỡng Sơn đáp: Nước cũng vô định, chỗ cao thì thành ra cao, chỗ thấp thì thành ra thấp.

Quy Sơn không nói nữa. Chứng được lý bình đẳng thật là khó. Trụ ở hai đầu tức chẳng là bình đẳng, đứng ở giữa cũng chẳng là bình đẳng, chỉ có nước là có thể bình đẳng. Nhưng vật thì không thể bình đẳng, cho đến chẳng có một pháp ắt là được bình đẳng. Cao cũng bình đẳng, mà thấp cũng bình đẳng, chỉ có như vậy mới thấy có chứng đắc, mới đủ để biết mình và người đều là cùng trong biển tánh niết bàn.

20. Đoạn Trừ Mối Nghi Điều Sở Thuyết Là Vô Ký Chẳng Phải Nhân.

Mối nghi nầy do nghĩa văn trước nói về việc tu tập các thiện pháp. Như nói tu tất cả các thiện pháp tất sẽ chứng bồ đề. Đó là nhiếp vào thiện pháp, chẳng phải nhiếp vào vô ký, như văn trước nói rằng nếu thọ trì đọc tụng bốn câu kệ, chỉ là nhiếp vào tánh vô ký của ba thứ danh ngôn, văn tự và cú nghĩa. Trong thể tánh của pháp vô kí vốn không có nhân quả, làm sao có lý chứng đắc bồ đề? Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！若三千大千世界中所有諸須彌山王，如是等七寶聚，有人持用布施；若人以此般若波羅蜜經，乃至四句偈等，受持、讀誦、為他人說，於前福德百分不及一，千萬億分，乃至算數譬喻所不能及。

Tu bồ đề! Như trong ba ngàn đại thiên thế giới có các núi chúa Tu di, có người dùng bảy món báu tích tụ nhiều như các núi ấy mà bố thí. Lại có người lấy kinh Bát nhã Ba la mật này, thậm chí chỉ bốn câu kệ, thọ trì, đọc tụng, vì người khác giảng nói. Phước đức của người bố thí, so với người trì kinh thật trăm phần chẳng bì được một, trăm ngàn vạn ức phần, cho đến tính toán, thí dụ cũng chẳng thể so được.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Thí bảo như sa số

Duy thành hữu lậu nhân

Bất như vô ngã quán

Liễu vọng nãi danh chân

Dục chứng vô sinh nhẫn

Yếu giả ly tham sân

Nhân pháp tri vô ngã

Tiêu dao xuất lục trần.

Tạm dịch:

Đem trân bảo bố thí

Nhiều như cát sông Hằng

Chẳng bằng quán vô ngã,

Rõ vọng mới được chân.

Muốn chứng vô sinh nhẫn

Cần phải lìa tham sân

Nhân pháp đều vô ngã

Thong dong thoát sáu trần.

Thông rằng:

Tại sao lại đem so sánh việc bố thí đến ba lần, mà đây lại đưa ra lần nữa? Là để phá trừ mối nghi vô ký chẳng có nhân. Có nghĩa là tu tất cả thiện pháp, mà không dính mắc ở tướng, tức đó là nhân bồ đề. Cố nhiên, pháp mà Đức Phật nói đều lưu xuất từ trong tánh thiện pháp vô lậu. Pháp ấy lìa hẳn tướng ngôn thuyết, nhưng vẫn giữ ngôn thuyết, thật là có thể hiển bày nhân bồ đề, đây có thể thấy được cái diệu của Bát nhã.

Không chỉ tất cả các thiện pháp do lìa các tướng mà chứng được bồ đề, tuy văn tự là pháp thuộc tánh vô ký, cũng do vô tướng mà chứng được bồ đề. Điều nầy há dùng bảy báu nhiều như cát mà bố thí, thành nhân hữu lậu là có thể bì kịp hay sao? Cho nên Đức Phật mới đưa ra ba ngàn đại thiên thế giới, trong một thế giới có một núi chúa Tu di, cao rộng vô lượng, gom chứa bảy báu cũng bằng như vậy. Nếu có người đem những thứ nầy ra bố thí, phước có thể nói là nhiều thay!

Nếu có người đem nghĩa vô tướng vô trụ trong kinh Bát nhã ba la mật đa nầy, cho đến bốn câu kệ mà thọ trì, đó là tự lợi. Rồi đem nghĩa kinh trên rộng nói cho người khác nghe, tức là làm lợi ích cho người khác. Thuyên giải nghĩa lý trong kinh nầy, nhân chỗ được ngộ giải mà phát tâm tu hành và thú hướng bồ đề. Do không lìa nguyện nầy mà chứng được bồ đề, nên biết phải nhờ vào tánh bồ đề nầy mới khế hợp được. Nên việc tuyên nói pháp bảo thật là lớn đồng như hư không, không thể nghĩ bàn. So với phước đức đem vô số trân bảo ra bố thí, chẳng khác gấp trăm ngàn vạn ức, dùng toán số thí dụ đều không thể tính được.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Tuy ngôn vô kí pháp

Nhi thuyết thị bỉ nhân

Thị cố nhất pháp bảo

Thắng vô lượng trân bảo

Số lực vô tợ thắng

Vô tợ nhân diệc nhiên

Nhất thiết thế gian pháp

Bất khả đắc vi dụ.

Tạm dịch:

Tuy nói pháp vô kí

Là để chỉ nhân kia

Cho nên với pháp bảo

Hơn vô lượng trân bảo

Số đếm chẳng bì kịp

Cũng chẳng bì kịp nhân

Tất cả thế gian pháp

Bất khả đắc là dụ.

Có nghĩa là dùng bốn thứ sai biệt: toán số, thế lực, loại, nhân, chẳng có dụ nào trong đó có thể so sánh được.

Một là số thắng, cho đến dùng toán số để tính đếm cũng không hết được.

Hai là thế thắng, như lực yếu mạnh cũng đều không xứng hợp.

Ba là loại thắng, như sang hèn cũng đều không xứng hợp.

Bốn là nhân thắng, nghĩa là không thể lấy những điều nầy làm nhân.

Nếu công đức thọ trì đọc tụng kinh được đến như vậy, há chẳng khiến cho tâm tiến bộ, tinh tấn và dõng mãnh sao!

Xưa Hương Chí Vương cúng dường bảo châu vô giá cho Tổ thứ 27 là Bát nhã đa la Tôn giả. Tổ đem viên bảo châu được dâng cúng hỏi ba vị Vương tử: Bảo châu nầy tròn sáng, có vật nào sánh bằng không? Vương tử thứ nhất và thứ nhì đều đáp rằng: Bảo châu nầy là quý nhất trong các loại báu, nên chẳng có gì sánh bằng. Chẳng phải là người có đạo lực như Tôn giả thì không thể giữ được.

Vương tử thứ ba nói: Đây là vật trân quý ở thế gian, chưa đủ để xem là tôn quý. Trong các thứ châu báu, pháp bảo là tối thượng. Ánh sáng từ châu báu nầy là thuộc thế gian, chưa đủ để xem là tôn quý. Trong các thứ ánh sáng, sự sáng suốt của bản tâm là quý nhất. Ánh sáng của viên bảo châu nầy, chẳng thể tự chiếu soi được, phải nhờ vào ánh sáng của trí huệ mới soi chiếu rõ nó được. Khi ánh sáng của trí huệ đã soi thấu nó rồi, thì mới biết châu báu ấy. Đã biết châu báu ấy, tức thấy rõ sự quý báu của nó. Nếu biết rõ sự quý báu của nó, thì tính chất quý báu chẳng phải tự nó có. Nếu biết rõ bảo châu ấy, thì châu báu tức chẳng phải là châu báu. Châu báu đã chẳng phải là châu báu, tức là phải nhờ vào châu báu trí huệ mà biện rõ châu báu thế gian. Tính chất quý báu chẳng phải tự nó có, cần phải nhờ trí huệ quý báu để hiển rõ pháp bảo. Nhưng Sư đã có được đạo ấy, nên châu báu viên mãn ấy tức hiện bày. Nếu chúng sinh đạt được đạo ấy, thì châu báu trong tâm họ cũng được tỏ bày.

Tổ Bát nhã đa la tán thán sự biện giải sáng suốt ấy, lại hỏi: Trong các vật, cái gì chẳng có hình tướng?

Vương tử thứ ba nói: Trong các vật, không khởi niệm là chẳng có hình tướng? Tổ Bát nhã đa la lại hỏi tiếp: Trong các vật, cái gì lớn nhất? Trong các vật, pháp tánh là lớn nhất.

Tổ Bát nhã đa la biết đây là sẽ người kế thừa đạo nghiệp, bèn đem chánh pháp nhãn phó chúc cho Vương tử. Về sau, Lục tổ cũng có nói:

Thừa ban vĩnh thế cầu châu,

Bất tri thân thị thất bảo.

Nghĩa là:

Theo dòng thế tục tìm châu báu

Không hay bảy báu chính thân mình.

Cả hai vị Tổ sư đều hiển bày tính thâm diệu của pháp bảo, châu báu thế gian chẳng thể nào bì kịp.

21. Đoạn Trừ Mối Nghi Bình Đẳng Làm Sao Mà Độ Sanh?

Mối nghi nầy do từ mối nghi về các pháp bình đẳng. trong đoạn 19.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng:

Pháp tánh bình đẳng, chẳng có cao thấp, tức chẳng có chúng sinh được độ, nếu Như Lai nói chẳng phải chúng sinh, không trái với các lời dạy khác hay sao? Như kinh nói: Vô lượng chúng sinh do nhận Như Lai làm bậc thiện tri thức, nên nếu có phát sinh các thứ khổ đều được giải thoát. Đã nói có độ thoát chúng sinh, tức có cao thấp, sao gọi là bình đẳng. Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn: 須菩提！於意云何？汝等勿謂如來作是念：我當度眾生。須菩提！莫作是念，何以故？實無有眾生如來度者。若有眾生如來度者，如來則有我人眾生壽者。須菩提！如來說：有我者，即非有我，而凡夫之人以為有我。須菩提！凡夫者，如來說即非凡夫，是名凡夫。

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Các ông đừng cho rằng Như Lai có ý nghĩ này: ‘Ta đang độ chúng sanh. ’

“Tu bồ đề! Chớ nghĩ như thế. Vì sao vậy?

Thật không có chúng sanh nào được Như Lai độ. Nếu có chúng sanh được Như Lai độ, Như Lai tất có các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Tu bồ đề! Như Lai dạy rằng có ngã, tức chẳng phải có ngã, nhưng phàm phu cho là có ngã.

“Tu bồ đề! Phàm phu, Như Lai dạy rằng chẳng phải phàm phu.

Thông rằng:

Mối nghi nầy tuy lấy bình đẳng mà nghi việc độ sinh, thật do độ sinh mà hiển bày tính bình đẳng.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Bình đẳng chân pháp giới

Phật bất độ chúng sinh

Dĩ danh cộng bỉ ấm

Bất li ư pháp giới.

Tạm dịch:

Chân pháp giới bình đẳng

Phật chẳng độ chúng sinh

Do tên cùng các ấm

Chẳng lìa nơi pháp giới.

Thường trong pháp giới nhất chân, ngũ uẩn đều là không. Tên thánh, hiệu phàm, hết thảy đều chẳng có. Chúng sinh do trì giữ các uẩn mà thành, tức có nghĩa là chẳng phải chúng sinh. Tên gọi chúng sinh đã là không, thì lấy ai để độ? Nên thật chẳng có chúng sinh được độ thoát. Đó thật là thể chứng pháp giới tánh bình đẳng. San định ký nói rằng: Năm câu sau câu hỏi Ý ông nghĩ sao? là để ngăn ngừa sự hiểu lầm. Sao không dùng hai câu để chỉ bày chánh kiến? Để tỏ bày ý rằng: Do nghĩa nào mà chẳng khởi niệm nầy? Giải thích rằng: Do thật chẳng có chúng sinh được Như Lai độ thoát. Bổn nguyên nhất chân pháp giới vốn tự bình đẳng. Phật là người đã chứng đắc rốt ráo, đã toàn là pháp giới. Chúng sinh tuy chưa được chứng đắc, nhưng duyên vào chúng sinh vốn chẳng có tự thể, nên cũng đồng như pháp giới, nên nói chẳng có chúng sinh nào được Phật độ thoát. Nếu thật có chúng sinh khác với loài đã được Phật độ thoát, thì loài nầy tất chẳng phải là pháp giới, chẳng rốt ráo do duyên sinh, vẫn còn các tướng ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả. Phiền não chưa sạch, gọi là chấp ngã, Như Lai chẳng phải làm việc như vậy.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thủ ngã độ vi quá

Dĩ thủ bỉ pháp thị

Thủ độ chúng sinh cố

Bất thủ bỉ ưng tri.

Tạm dịch:

Chấp ngã độ là sai

Do chấp pháp ấy đúng

Chấp có độ chúng sinh

Nên biết chẳng chấp thủ.

Bỉ–pháp ấy, tức là chỉ cho bốn tướng. Như Lai tại sao nói vô ngã? Như Lai có nói về hữu ngã, có nghĩa là vô thể tánh, tức là chẳng phải ngã. Vốn tự là vô ngã, sao còn có cái để chấp giữ? Nên chẳng có các tướng ngã nhân, chúng sinh thọ giả, tất cả đều chẳng phải là thể tánh để chứng đắc. Nếu Như Lai cho rằng có chúng sinh, đó tức là sai lầm do chấp tướng, do chấp rằng ngũ ấm là chúng sinh, tức giống như sai lầm về ngã chấp. Muốn khiến cho chúng sinh được giải thoát, có được tướng như vậy, thì chẳng nên chấp trước. Đã không còn ngã chấp, sao còn dùng lời nói chẳng thủ chấp làm gì? Do hàng phàm phu điên đảo các hư vọng, chấp là có ngã, nên chẳng được giải thoát. Cho nên khi nói vọng chấp có ngã, tức đó là hàng phàm phu, chẳng phải là bậc thánh, chẳng thể phát sinh pháp của bậc thánh, nên gọi là phàm phu. Tên gọi phàm phu ấy là phong cho cái ngã, do sai biệt mà có, gọi là phàm phu sinh. Nhưng trong lí đệ nhất nghĩa, cũng chẳng có phàm phu để được. Đó chỉ là lời nói của thế gian, là phát sinh từ tên gọi phàm phu mà thôi! Do văn trên để suy ra, có nghĩa là Như Lai xưa nay vốn là vô ngã, chỉ có phàm phu mới chấp làm ngã, nên nói chẳng có ngã pháp là để độ hàng phàm phu, rốt ráo phàm phu cũng vốn là vô ngã. Không chỉ là vô ngã, mà còn chẳng là phàm phu. Như người nằm mơ thấy hổ, hổ và người nằm mộng đều chẳng có. Làm sao còn có chúng sinh để độ?

Trước sau bốn lĩnh vực, đều nói độ mà chẳng độ, trước hết là khiến cho lìa ý niệm có ta đang độ chúng sinh. Mối nghi thứ 11 rằng người có thể độ thoát chúng sinh là ta. Mối nghi ở đoạn thứ 14 là đã vô ngã rồi thì ai độ? Mối nghi nầy là nhất chân pháp giới bình đẳng, chẳng bao hàm việc độ sanh, cho đến phát minh điều thật chẳng có chúng sinh nào được độ thoát, rất rõ ràng và tường tận!

Quy Sơn đói bụng, đi ăn cơm, trở về gặp Ngưỡng Sơn. Sư nói: Ngày nay vì nó mà mỗi ngày phải đến trai đường một lần.

Ngưỡng Sơn nói: Con cũng nhờ lệ đó mà được nghe.

Quy Sơn nói: Ta chỉ nói vì nó mà mỗi ngày phải đến trai đường một lần.

Ngưỡng Sơn nói: Thân làm thân chịu, chim thước đói chim thước kêu. Quy Sơn nói: Làm sao biết sắc thanh? Ngưỡng Sơn đáp: Hoà thượng vừa rồi nói cái gì?

Quy Sơn nói: Ta chỉ nói vì nó mà mỗi ngày phải đến trai đường một lần.

Ngưỡng Sơn hỏi: Lấy gì làm thanh sắc?

Quy Sơn đáp: Tuy vậy, xét kỹ thì chẳng có gì phương ngại.

Ngưỡng Sơn đáp: Đại sự nhân duyên do đâu sanh?

Quy Sơn đưa nắm tay lên.

Ngưỡng Sơn nói: Rốt cục là chỉ đông nói tây.

Quy Sơn nói: Ông vừa hỏi những gì? Ngưỡng Sơn đáp: Hỏi Hoà thượng về Đại sự nhân duyên

Quy Sơn nói: Sao lại nói chỉ đông nói tây? Ngưỡng Sơn đáp: Vì dính mắc vào thanh sắc, nên con mới hỏi qua.

Quy Sơn nói: Đều chưa rõ việc nầy. Ngưỡng Sơn hỏi lại: Thế nào là rõ được việc nầy?

Quy Sơn đáp: Huệ Tịch là thanh sắc, lão tăng qua lại.

Ngưỡng Sơn nói: Một ánh trăng hiện ở ngàn sông, tánh sáng chưa từng vơi bớt. Quy Sơn nói: Nên tu tập như thế nào mới được?

Ngưỡng Sơn đáp: Như vàng với vàng, chẳng có màu khác, sao có tên riêng? Quy Sơn nói: Thế nào là nghĩa của tên riêng?

Ngưỡng Sơn đáp: Bình, khay, thoa, xuyến khoán vu bồn– bằng chứng (cũng chính) là cái chậu.

Quy Sơn nói: Huệ Tịch nói thiền, như sư tử rống, kinh động cả loài chồn hoang lang sói.

Qua đây mới thấy rõ được rằng chẳng có tên gọi gì khác để gọi nghĩa trên, mới biết chỉ có danh xưng và năm ấm. Chẳng lìa pháp giới, dó là nghĩa tối thượng đệ nhất.

22. Đoạn Trừ Mối Nghi Lấy Tướng Để So Sánh Với Cái Biết Chân Chính Về Phật.

Mối nghi nầy do từ đoạn 17, nói rằng không thể dùng các tướng trong sắc thân mà thấy được Như Lai.

Văn trước đã nói rằng Tức chẳng phải cụ túc sắc thân, lại nói đó chính là cụ túc sắc thân. Đã nói tức chẳng phải chư tướng cụ túc, lại nói đó chính là chư tướng cụ túc. Ý trong đó nghĩa là: Pháp thân rốt ráo chẳng phải là 32 tướng tốt. 32 tướng tốt cũng chẳng phải là không phải Phật, do chẳng phải tướng nên mới hiển bày tướng, nên tướng chẳng lìa pháp thân. Nên có mối nghi rằng: Đã là vô tướng mới hiển bày tướng, nên ắt phải thấy được tướng mới biết là vô tướng. Pháp thân vốn đã không lìa sắc tướng, tất biết rằng pháp thân do phước tướng mà thành tựu, như so sánh các thứ khác mà biết. Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！於意云何？可以三十二相觀如來不？」須菩提言：「如是，如是。以三十二相觀如來。」佛言：「須菩提！若以三十二相觀如來者，轉輪聖王則是如來。」須菩提白佛言：「世尊！如我解佛所說義，不應以三十二相觀如來。」爾時，世尊而說偈言：「若以色見我，以音聲求我；是人行邪道，不能見如來。」

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể lấy ba mươi hai tướng mà quán thì thấy Như Lai chăng?

Tu bồ đề thưa: “Đúng vậy, đúng vậy. Lấy ba mươi hai tướng mà quán, sẽ thấy được Như Lai.

Phật bảo Tu bồ đề: “Nếu lấy ba mươi hai tướng mà quán đó là Như Lai, vậy Chuyển Luân Thánh Vương tức là Như Lai.

Tu bồ đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Theo như chỗ con hiểu nghĩa Phật thuyết dạy, chẳng nên lấy ba mươi hai tướng để thấy Như Lai.

Bấy giờ, đức Thế Tôn liền nói kệ rằng:

“Nếu dùng sắc thấy Ta,

Dùng âm thanh cầu Ta.

Là người hành tà đạo,

Chẳng thấy được Như Lai.

Huyền Trang dịch:

Đức Phật bảo Thiện Hiện: Ý ông nghĩ sao? Có thể theo các tướng đầy đủ để quán sát Như Lai chăng? [95]

Thiện Hiện trả lời rằng: Như con hiểu nghĩa Phật nói: Không nên theo các tướng đầy đủ để thấy Như Lai. Đức Phật nói: Thiện Hiện! Lành thay! Lành thay! Đúng vậy! Như ông vừa nói, Không thể nào theo các tướng đầy đủ để thấy Như Lai. Thiện Hiện! Nếu theo các tướng đầy đủ để thấy Như Lai, thì Chuyển luân thánh vương lẽ ra cũng là Như Lai. Cho nên không thể theo các tướng đầy đủ để thấy Như Lai. Thế nên chẳng phải theo các tướng đầy đủ để thấy Như Lai.

Lúc ấy Thế tôn nói kệ rằng:

Chư dĩ sắc quán ngã,

Dĩ âm thanh tầm ngã,

Bỉ y phú tà đoạn,

Bất năng đương kiến ngã. 96[96]Ưng quán Phật pháp thân

Tức đạo sư pháp thân

Pháp tánh phi sở thức

Cố bỉ bất năng liễu. [97]

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Niết bàn hàm tứ đức

Duy ngã khế chân thường

Tề danh nhập tự tại

Độc ngã tối linh trường

Phi sắc phi thanh tướng

Tâm thức khởi năng lương?

Khán thời bất khả kiến

Ngộ lí tất hình chương.

Tạm dịch:

Niết bàn gồm bốn đức [98]

Ngã, khế hợp chân thường,

Đều gọi: nhập tự tại

Là ngã rất linh trường

Chẳng phải tướng sắc thanh

Tâm thức sao suy lường?

Nhìn, thì chẳng thấy được

Ngộ lý, thể sáng trong.

Thông rằng:

Văn trên nói pháp giới bình đẳng, là nói chẳng có pháp giới, chẳng có chúng sinh.

Như Lai nói phàm phu tức chẳng phải phàm phu. Đã chẳng có tướng chúng sinh để được, chẳng có chúng sinh, há chẳng có Như Lai hay sao! Tuy nhiên, các tướng là cảnh giới sở hiện của Như Lai, nên đó được gọi là chẳng phải tướng tức là tướng. Đã có thể dùng vô tướng để hiển bày các tướng, thì cũng có thể dùng các tướng để hiển bày vô tướng. Tương tự như vậy mà quán sát, cũng như có thể theo tướng để biết được Phật. Không rõ rằng các tướng vốn là vô tánh, vốn là pháp thể chẳng thực có, nên không thể nào xem là tương tự. Pháp tánh chân thật không chỉ lìa thanh sắc mà còn lìa hẳn cả tri kiến, thì nương vào đâu mà thấy quán? Nên biết nói về ngã, tức là chân ngã trong bốn đức của niết bàn, vốn chẳng phải là chổ để phân biệt. Cái biết phân biệt đã không thể thấy được, làm sao biết được nó có? Ở đây trừ bỏ cái ngã thấy mình có độ chúng sinh, và có chúng sinh để độ.

Nghĩa bốn câu kệ do Cưu ma la thập dịch chỉ nói đến cái ngã lìa thanh sắc. Ngài Huyền Trang dịch thêm bốn câu kệ sau (chú thích (1), trang 269), là lìa luôn cái tri kiến về pháp thân.

Kết hợp lại hai bài kệ sẽ thấy nghĩa rất đầy đủ.

Lại nữa Tu bồ đề đáp rằng: “Đúng vậy, đúng vậy. Có thể lấy ba mươi hai tướng mà quán, sẽ thấy được Như Lai. ” So cùng với lời đáp ở trước sẽ không tương hợp nhau. Không đúng như bản dịch của Cưuma la thập đã tỉnh lược bớt đi vậy.

San định ký nói rằng: Hai câu Ý ông nghĩ sao. . .?, có nghĩa là, có thể theo các tướng như là pháp thân vô tướgn để quán sát Như Lai được không? Ba câu Tu bồ đề trả lời là, từ pháp thân đã lưu xuất thành thân tướng, tức là có thể do nơi tướng lưu xuất nầy mà biết được Đức Phật đã chứng đắc được vô tướng pháp thân. Trong ba câu mà Đức Phật trả lời, tuy chẳng phân biệt phàm thánh, có nghĩa là Chuyển luân thánh vương [99] cũng có các tướng nầy, thì đó cũng là Như Lai, tức là thân tướng không thể ví như Như Lai được! Vả lại sắc tướng của Chuyển luân thánh vương và Phật tuy đồng, nhưng mỗi bên đều khác nhau. Tướng Phật là do thể hiện từ pháp thân, tướng Chuyển luân thánh vương là theo nghiệp nhân mà có. Phàm thánh như mây và bùn, so sánh vậy sao chuẩn xác được. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Phi thị sắc thân tướng

Hà tỉ tri Như Lai

Chư Phật duy pháp thân

Chuyển luân vương phi Phật

Phi tướng hảo quả báo

Y phước đức thành tựu

Nhi đắc chân pháp thân

Phương tiện dị tương cố.

Tạm dịch:

Chẳng phải tướng sắc thân

Sao so với Như Lai?

Phật chính là pháp thân

Chuyển luân chẳng phải Phật

Chẳng phải tướng quả báo

Do phước đức thành tựu

Chứng pháp thân chân thật

Phương tiện đều khác nhau.

Qua nghĩa bốn câu Tu bồ đề bạch Phật, Tu bồ đề đã ngộ ra rằng không thể dùng các tướng mà thấy được Như Lai. Ý là, nhờ vào thấy nghe là từ cái chân thật mà hiện bày ra cái giả, giả chẳng lìa chân. Sao lại từ giả mà cầu chân! Chân chẳng có từ cái giả được. Tướng Chuyển luân thánh vương là do phước đức mà thành tựu, đó là thân quả báo, chẳng phải là pháp thân. Do dó, lực phước đức chỉ được thành tựu các tướng, mà lực phước đức không thành tựu được đại bồ đề. Nên Phật cũng không thể nào dùng các tướng để tháy được.

Năm câu từ Lúc ấy Thế tôn. . . . tức là dùng kiến văn cũng không thể thấy được Như Lai. Chân như pháp thân chẳng phải là cảnh giới của thức phân biệt, vốn lìa các tướng và nói năng, chỉ là cảnh giới của trí huệ chân thực mới có thể chứng biết được. Nên kệ nói, nếu dùng âm thanh sắc tướng để mong thấy Như Lai thì chẳng biết được Phật.

Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: *** Sắc thân phị thị Phật Âm thanh diệc phục nhiên. Nghĩa: Sắc thân chẳng phải Phật, Âm thanh cũng như vậy.

Lại nói:

Bất liễu bỉ chân tánh Thị nhân bất kiến Phật. Nghĩa: Không rõ tánh chân thật

Người ấy chẳng thấy Phật. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Duy kiến sắc văn thanh

Thị nhân bất tri Phật

Dĩ chân như pháp thân

Phi thị thức cảnh cố.

Tạm dịch:

Chỉ thấy sắc nghe thanh

Người ấy chưa biết Phật.

Do pháp thân như thật

Chẳng phải thức phân biệt.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng:

Lấy sắc để thấy Như Lai, nghĩa ấy là sao? Nghĩa là có thấy được tướng tốt quang minh mà cho đó là Phật. Cùng với nghe kinh, thọ trì ghi nhớ câu chữ, rồi nói rằng nhờ đó mà thấy được Như Lai; thì người ấy là do nơi thân tướng đẹp, cùng thân tướng qua lời nói mà tu tập phan duyên.

Để trừ kiến chấp nầy nên nói là người ấy tu hành theo tà đạo, không thể thấy được Như Lai. Tính chất của văn tự và sắc tướng vốn không có thực thể, thủ chấp những cái ấy, đúng là tà đạo. Tu tập theo lối đó, làm sao thấy được Phật?

Kinh nói: Như Lai pháp vi thân. Đản ưng quán pháp tánh

Nghĩa: Như Lai lấy pháp làm thân, nên chỉ cần quán sát pháp giới tánh.

Pháp tánh là, còn gọi là Không tánh, Vô tự tánh, Vô sanh tánh. Đây là thân đệ nhất nghĩa của chư Phật. Nếu thấy được điểm nầy, mới gọi là thấy Phật. Phan duyên pháp tánh mà là chẳng thủ trước, đem tâm trí huệ thanh tịnh, rõ biết, pháp tánh. Pháp tánh há là cái để liễu tri chăng? Nên kinh nói:

Pháp tánh phi sở kiến,

Bỉ diệc bất năng tri.

Nghĩa: Pháp tánh chẳng phải là đối tượng để thấy, cũng không thể biết đến nó được. Lại có kinh nói: Hết thảy pháp tánh, do đồng như hư không, làm chỗ sở y cho các vật thể, mà thể tánh của pháp lại chẳng phải là vật. Ở trong thể các pháp là vắng lặng, vô tri, gọi là rõ biết. Nên gọi là biết, chỉ tuỳ theo ngôn thuyết thế gian mà thôi. Công Đức Thi Bồ tát Luận giải thích bốn câu sau rất tường tận. Nên nghiền ngẫm kỹ ý vị của nó.

Xưa khi Mã Tổ thường vào núi Hoành Nhạc sơn [100] để tập toạ thiền. Thiền sư Nam Nhạc Hoài Nhượng biết đây là bậc pháp khí. Có hôm Nam Nhạc đến hỏi Mã Tổ: Đại đức ngồi thiền, nhằm để làm gì?

Mã Tổ đáp: Mong làm Phật.

Nam Nhạc bèn lấy viên ngói, ngồi mài trước am của Mã Tổ. Sư hỏi: Mài ngói để làm gì?

Nam Nhạc nói: Để làm gương soi.

Mã Tổ nói: Mài ngói làm sao thành gương soi được?

Nam Nhạc nói: Mài ngói chẳng thành

gương soi, ngồi thiền thành Phật được sao? Mã Tổ hỏi: Vậy phải làm sao?

Nam Nhạc nói: Ví như người đánh xe, xe không chạy, nên đánh vào xe hay đánh vào bò? Mã Tổ không trả lời được.

Nam Nhạc nói tiếp: Ông học ngồi như vậy là để đạt thiền hay để thành Phật? Nếu để đạt thiền thì thiền không phải là ngồi hay nằm. Nếu để thành Phật thì Phật không có hình tướng nhất định. Vì đó là tướng vô trụ, chẳng nắm bắt, chẳng xả bỏ. Ông học ngồi để thành Phật tức là giết Phật. Hễ ông còn chấp vào tướng ngồi thì chẳng bao giờ thể nhập diệu lí

Mã Tổ nghe lời dạy như vậy, như uống được đề hồ. Lễ bái và hỏi: Vậy con phải dụng tâm như thế nào để khế hợp với vô tướng tam muội?

Nam Nhạc nói: Ông học pháp môn tâm địa, như gieo hạt giống; còn ta nói pháp yếu, ví như mưa thấm. Nếu duyên của ông khế hợp, sẽ thấy được đạo.

Mã Tổ lại hỏi: Chẳng phải sắc tướng, làm sao thấy được?

Nam Nhạc nói: Pháp nhãn của tâm địa thấy được đạo. Vô tướng tam muội cũng như thế.

Mã Tổ lại hỏi: Có thành hoại chăng?

Nam Nhạc đáp: Nếu lấy thành hoại tu tán mà thành được đạo thì đó chẳng phải là thấy đạo. Hãy nghe kệ của ta:

Tâm địa hàm chư chủng

Ngộ trạch tất giai manh

Tam muội hoa vô tướng

Hà hoại phục hà thành?

Tạm dịch:

Đất tâm ươm hạt giống

Gặp mưa tất nảy mầm.

Hoa tam muội không tướng

Chẳng hoại, có đâu thành?

Mã Tổ liền khai ngộ, tâm ý được siêu nhiên.

Thiền sư Vân Môn có lời thuỳ thị:

Cổ nhân nói rằng:

Mỗi người đều vốn có trong chính mình đức tánh quang minh, nhưng khi nhìn thì không thấy, chỉ một màn tối đen. Cái gì là quang minh?

Sư tự trả lời thay đại chúng: Nhà bếp, cổng tam quan.

Sư nói tiếp: Việc tốt chẳng bằng như không có gì cả.

Tuyết Đậu có bài tụng rằng:

Tự chiếu liệt cô minh

Vị quân thông nhất tuyến

Hoa tạ thọ vô ảnh

Khán thời thuỷ bất kiến

Kiến bất kiến

Đảo kị ngưu hề nhập Phật điện.

Tạm dịch:

Tự soi bày sáng riêng

Vì anh thông một đường

Hoa rơi, cây không bóng

Khi xem thì chẳng thấy

Thấy không thấy

Cỡi ngược trâu, chừ vào điện Phật.

Kết hợp hai tắc trên để thấy, vô tướng tammuội tuy là chỉ bằng tâm địa pháp nhãn mới thấy được, nhưng thấy là chẳng thấy, như Cỡi ngược trâu mới mong thấy được Như Lai.