Kim Cang Tông Thông

8. Dứt Trừ Nghi Chấp Rằng Trì Kinh Và Giảng Nói Không Thoát Được Quả Khổ.

Mối nghi nầy do từ đoạn kinh nói về xả thân bố thí. Nếu trong Phật pháp, Bát nhã ba la mật đa là tối thượng trong tất cả, thì chỉ cần nói Bát nhã không là đủ rồi, cần gì phải nhọc công dùng đến các độ khác (trong Lục độ)? Nay trì kinh cùng giảng nói, tu tập khổ hạnh, cắt thịt chân để cứu chim cưu, 66[66] vào núi xả thân cho hổ, [67] các hạnh như vậy, gọi là nhân khổ. Vì sao văn trước nói rằng xả thân mạng bố thí tức là thành khổ quả, mà đến đây lại riêng nói không tựu thành khổ quả? Để khiển trừ mối nghi ấy, để hiển bày Bát nhã độ sẽ nhiếp trì các độ khác, nên kinh nói:

須菩提！忍辱波羅蜜，如來說非忍辱波

66 [66] Cát cổ cứu cáp.

羅蜜。（時本有是名忍辱波羅蜜句非。）何以故？須菩提！如我昔為歌利王割截身體，我於爾時，無我相、無人相、無眾生相、無壽者相，何以故？我於往昔節節支解時，若有我相、人相、眾生相、壽者相，應生瞋恨。須菩提！又念過去於五百世作忍辱仙人，於爾所世，無我相、無人相、無眾生相、無壽者相。

Tu bồ đề! Nhẫn nhục Ba la mật, Như Lai nói chẳng phải nhẫn nhục Ba la mật. “Vì sao vậy? Tu bồ đề! Như ta xưa kia bị vua Ca lợi cắt thân thể từng phần. Lúc bấy giờ, Như Lai không có các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Vì sao vậy?

Trong lúc Như Lai bị cắt từng phần thân thể, nếu có các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, tất phải sanh lòng sân hận. ”

“Tu bồ đề! Lại nhớ đến quá khứ năm trăm đời trước, Như Lai làm một vị tiên nhẫn nhục. Lúc ấy Như Lai cũng không có các tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Bạo ngược duy vô đạo

Thời xưng Ca lợi vương

Phùng quân xuất du liệp

Tiên nhân hoành bị thương

Tần kinh ngũ bách thế

Tiền hậu cực thời trường

Thừa tiên nhẫn nhục lực

Kim nãi chứng chân thường.

Tạm dịch:

Bạo ngược vô đạo nhất

Thời ấy Ca lợi vương

Gặp vua đi săn bắn

Tiên đắp y, gầy khô

Tụng kinh năm trăm đơì,

Trước sau đều rất lâu

Nhờ lực nhẫn nhục trước,

Nay chứng đạo chân thường.

Kinh văn:

是故須菩提，菩薩應離一切相，發阿耨多羅三藐三菩提心，不應住色生心，不應住聲香味觸法生心，應生無所住心。若心有住，即為非住。是故佛說：菩薩心不應住色布施。須菩提！菩薩為利益一切眾生故，應如是布施。

Bởi vậy, Tu bồ đề, Bồ tát nên lìa hết thảy các tướng mà phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Chẳng nên trụ nơi hình sắc sanh tâm, chẳng nên trụ nơi âm thanh, hương thơm, mùi vị, cảm xúc, pháp tướng sanh tâm. Nên sanh tâm không có chỗ trụ. Nếu tâm có chỗ trụ, tức là chẳng trụ.

“Vì thế Phật dạy các vị Bồ tát chẳng nên trụ tâm nơi hình sắc mà bố thí. Tu bồ đề! Bồ tát vì lợi ích cho tất cả chúng sanh, nên bố thí như vậy.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Bồ tát hoài thâm trí

Hà thời bất đái bi

Đầu thân ưu hổ ngạ

Cát nhục khủng ưng cơ

Tinh cần tam đại kiếp

Tằng vô nhất niệm bì

Như năng đồng thử hạnh

Giai đắc tác thiên sư.

Tạm dịch:

Bồ tát thâm diệu trí

Thường tràn đầy bi tâm

Bỏ thân vì hổ đói

Xẻ thịt cho chim ăn

Siêng năng ba đại kiếp

Chẳng một niệm mệt buồn

Nếu thường theo hạnh nầy

Là bậc thầy trời người.

Kinh văn:

如來說：一切諸相，即是非相。又說：一切眾生，即非眾生。

Như Lai nói rằng: Tất cả các tướng tức chẳng phải tướng. Lại nói: Tất cả chúng sanh, tức chẳng phải chúng sanh.

Thông viết:

Văn trên đã nói rằng Kim cang Bát nhã bala mật đa là đệ nhất trong các ba la mật, hoặc nói rằng bố thí là đệ nhất, vì bố thí hàm nhiếp cả các độ khác. Chẳng biết rằng các độ khác nếu như không có Bát nhã, thì cũng giống như không có mắt mà chẳng có thầy dẫn đường, dù có được phước báo, nhưng cũng khó chứng được pháp thân. So sánh hơn kém, cũng thua Bát nhã là đệ nhất. Cho nên ở đây nói đệ nhất Bát nhã ba la mật đa là có thể nhiếp hết các độ khác. Như nhẫn nhục tức là trì giới. Sắc mặt không biến đổi, tức là thiền định. Nhẫn nhục như vậy cho đến 500 đời, tức là tinh tấn; mà thường ở trong các tướng vô ngã vô nhân, vô chúng sinh, vô thọ giả, tức là Bát nhã. Cho nên nhẫn nhục chẳng trụ nơi tướng, bố thí chẳng trụ nơi tướng mới chừng được bồ đề. Nhưng nói chẳng trụ nơi tướng, chẳng phải Kim cang huệ bền chắc thì chẳng thể chiếu soi thông suốt được. Như vậy tuy thực hành nhẫn nhục, nhưng cũng chính là thực hành Bát nhã. Đem pháp ấy ra bố thí, tức là chân thực bố thí, việc đem thân mạng ra bố thí để cầu phước báo thế gian kia làm sao sánh bằng được!

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói:

Nhẫn nhục ba la mật đa mà Đức Phật tu hành, theo thế đế mà luận thì đó là khổ hạnh, giống cái nhân xả bỏ thân mạng đều là thành khổ quả. Đứng trên phương diện đệ nhất nghĩa đế mà luận, tuy thực hành khổ hạnh cùng với tánh kham nhẫn, tức nhẫn nhục mà chẳng phải nhẫn nhục, vì lìa hẳn tâm phân biệt nầy. Đây gọi là pháp thù thắng. Có hai nghĩa:

1. Thiện tánh: Các pháp ba la mật đa đều lấy thiện làm thể tánh.

2. Bỉ ngạn: công đức không thể nào tính kể được.

Chẳng phải ba la mật đa là chẳng có ai biết được ngằn mé của công đức ấy. Do đây mà có tên gọi là tối thắng nghĩa đệ nhất. Khổ hạnh nầy vượt xa việc bỏ thân trước!

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Năng nhẫn ư khổ hạnh,

Dĩ khổ hạnh hữu thiện

Bỉ phước bất khả lượng

Như thị tối thắng nghĩa.

Tạm dịch:

Thường nhẫn các khổ hạnh

Do khổ hạnh tánh thiện

Phước ấy không lường được

Nghĩa tối thắng như vậy.

Như Như Lai xưa từng làm tiên nhân tu hành trong rừng, gặp lúc Ca lợi vương đi săn, mệt quá nên vua nằm nghỉ. Các nữ tỳ của vua lén đến lễ bái tiên nhân. Vua biết, mắng tiên nhân tham nhìn nữ sắc, bèn cắt thịt trên thân tiên nhân, từng phần thân thể bị cắt rời ra. Sắc mặt Như Lai lúc ấy không biến đổi, chẳng khởi các tướng ngã nhân chúng sinh thọ giả. Vua lúc ấy mới hối hận. Như Lai lúc ấy mới nói rằng: Đại vương, tâm ta chẳng sân hận, cũng chẳng tham đắm. Nếu lúc đó ta có các tướng ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả, tất sẽ sinh tâm sân hận, không thể nào bình phục như trước. Do Như Lai chẳng có các tướng ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả, cũng chẳng thấy mình bị vua cắt thịt, cũng chẳng phải ngu si mê muội chẳng biết điều gì, mọi sự phân biệt đều chẳng có. Nên Như Lai mới được thành tựu nhẫn nhục ba la mật chân thực.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Li ngã cập khuể tướng

Thật vô ư khổ não

Cọng lạc hữu từ bi

Như thị khổ hạnh quả.

Tạm dịch:

Lìa tướng ngã, sân giận

Thật chẳng còn khổ não.

Còn niềm vui, từ bi

Đó là quả khổ hạnh.

Nhờ lìa hẳn ngã tướng mà không còn thấy khổ não. Không thấy khổ tức chỉ còn niềm vui. Không còn não giận tức hiện bày tâm từ bi. Tâm và từ bi tương ứng nhau, thì tuy khổ mà chẳng thấy khổ. Nếu Bồ tát khi thực hành khổ hạnh mà còn thấy khổ não, tức liền muốn xả bỏ tâm bồ đề, thế nên cần phải xả bỏ các tướng. Nếu người ấy không phát khởi bồ đề tâm thù thắng, tất sẽ sinh tâm sân hận. Vì chướng ngại bởi lỗi lầm nầy nên nói đây là quả khổ hạnh. Chẳng phải nhất thời có thể chịu hạnh nhẫn nầy, cho đó là tạm thời chứ không phải cho hạnh ấy là thường. Lại nghĩ rằng từ quá khứ đến nay chưa từng gặp vị vua ác, trong năm trăm đời làm vị tiên nhẫn nhục, dù đã trải qua nhiều đời không còn các tướng ngã nhân chúng sinh thọ giả, dù đã thành thục hạnh nhẫn. Người ta thường cho rằng khổ chất chồng thì càng khó nhẫn, chứ không biết rằng ngay trên khổ luỵ ấy lại có thể nhẫn được.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Vi bất xả tâm khởi

Tu hành cập kiên cố

Vi nhẫn ba la mật

Tập bỉ năng học tâm.

Tạm dịch:

Vì khởi tâm bất xả

Có tu hành, kiên cố

Vì nhẫn ba la mật.

Tập thành tâm cầu học.

Vì sao tâm khởi các hành tướng để tu hành? Vì sao tâm kiên cố tinh cần cầu đạo không xả bồ đề? Đây là tâm nhập vào thắng nghĩa của hàng sơ địa Bồ tát. Do đạt được ngằn mé của nhẫn, tức nhẫn nhục mà chẳng phải nhẫn nhục, tức là tâm nầy là phương tiện thực hành tâm vô trụ. Cái ngã duy chỉ có cái hạnh lìa xa các tướng nầy mà được thành tựu hạnh nhẫn nhục, nên được tương ưng với vô thượng bồ đề. Nên các vị Bồ tát, cần phải lìa xa hết thảy các tướng phát tâm vô thượng bồ đề, để tập khả năng quen tu học tâm vô trụ kia. Chỉ có lìa được các tướng ấy tức là đạt đến bồđề. Như nói rằng ngồi ở bồ đề toà, vĩnh viễn đoạn trừ hết thảy các tướng tưởng vậy.

Thế nào là lìa các tướng? Nghĩa là không nên trụ sắc mà sinh tâm, không nên trụ vào thanh hương vị xúc pháp mà sanh tâm. Nên phát tâm vô trụ mà phát khởi bồ đề tâm, nếu tâm có trụ vào các cảnh giới của sắc thanh hương vị xúc pháp như vậy, tức chẳng phải trụ bồ đề tâm. Do trụ nơi bồ đề tâm, nên gọi là vô trụ. Vì sao? Trụ như vậy tức là chẳng trụ. Như kinh nói: Bồ đề vốn là chỗ vô trụ, nên chẳng trụ chính là tên gọi khác của trụ bồ đề. Nhưng chẳng trụ nơi tướng, tức là trí huệ Bát nhã. Không những chỉ nhiếp vào nhẫn nhục, mà còn nhiếp luôn cả bồ đề. Chẳng có pháp nào mà chẳng nhiếp. Do nghĩa ấy, Đức Phật đáp ngay, phát tâm bồ đề là không nên trụ nơi sắc mà bố thí, không nên trụ vào sắc thanh hương vị xúc pháp mà bố thí. Tuy nhiếp cả lục độ, nhưng nơi việc bố thí, vật đem bố thí và người bố thí, không có sự phân biệt ba pháp ấy, tức là Bát nhã ba lamật, cho nên nói rằng Bát nhã nhiếp cả lục độ.

Nếu trụ vào sắc mà bố thí, tức có mệt mỏi thiếu sót, nên chẳng trụ bồ đề tâm được. Nếu chẳng trụ vào sắc mà bố thí, tức chẳng mệt mỏi thiếu sót mà phát khởi bồ đề tâm. Các vị Bồ tát ma ha tát vì lợi ích của hết thảy chúng sinh, nên như vậy mà bố thí, tức chẳng trụ vào tướng.

Thế nào là vì lợi ích trong việc tu hành của chúng sinh mà không trụ vào việc của chúng sinh?

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Tu hành lợi chúng sinh,

Như thị nhân đương thức

Chúng sinh cập sự tướng

Viễn li diệc ưng tri.

Tạm dịch:

Tu hành lợi lạc chúng sinh

Nhân ấy phải nên biết

Sự tướng và chúng sinh

Lìa xa cũng nên biết.

Cho nên trong việc bố thí, chẳng có gì lớn hơn pháp thí. Pháp thí chẳng bằng độ thoát cho hết thảy chúng sinh. Nếu thấy còn có một chúng sinh để độ, tức là trước tướng. Nên Như Lai nói tất cả các tướng tức chẳng phải tướng, lại nói tất cả chúng sinh tức chẳng phải là chúng sinh. Đây là vì lấy sự lợi ích để tu nhân, nên xem chúng sinh cùng các sự tướng đều cần phải xả ly. Thế nào là việc chúng sinh? Có nghĩa là danh tướng chúng sinh cùng những mặt trái của nó.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Giả danh cập ấm sự

Như Lai ly bỉ tướng

Chư Phật vô bỉ nhị

Dĩ kiến thật pháp cố.

Tạm dịch:

Giả danh cùng ấm sự

Như Lai lìa tướng ấy

Chư Phật cũng chẳng có

Do thấy pháp chân thật.

Chúng sinh đó chỉ là ngôn ngữ văn tự tạm bày ra, gọi là chúng sinh, là giả danh, không có thực thể. Nghĩa là hết thảy tướng mạo đều chẳng phải là tướng mạo. Do đó đã đủ minh chứng là nhân vô ngã. Thế gian gọi chúng sinh là do năm ấm mà thành, nhưng các pháp ngũ ấm đó vốn chẳng có tánh chúng sinh. Do vậy nên nó chẳng thực, không thể thành ngũ ấm. Nghĩa là hết thảy chúng sinh tức chẳng phải là chúng sinh, như vậy đủ để minh chứng pháp vô ngã. Tất các đức Như Lai đều hiển bày rõ hai tướng nầy là không thật, nên lìa xa hai tướng ấy. Sao vậy? Do cái thấy chân thật của chư Phật Như Lai, chỉ có chư Phật mới thấy chân thật, nên không thấy có người được độ, cũng không thấy có trí để độ, nên mới thực hành bố thí với tinh thần vô trụ. Cho nên phát tâm A nậu đa la Tam miệu tam bồ đề là hãy nên lìa xa các tướng nầy.

Có vị tăng hỏi Hoàng Bá: “Như ta xưa từng bị Ca lợi vương cắt đứt thân thể là như thế nào?” Hoàng Bá đáp: Tiên nhân tức là tâm ông. Ca lợi vương là mong cầu. Giữ vương vị đó là tham lợi. Như nay học nhân không tích lũy công đức, thấy là liền nghĩ đến việc học, thì ông đối với Ca lợi vương có gì khác? Như khi thấy sắc, hoàn toàn như là mắt của tiên nhân; khi nghe tiếng thì chẳng khác gì tai của tiên nhân, cho đến khi hay biết, cũng là như vậy. Đó là nghĩa cắt từng phần thân thể trong kinh .

Tăng hỏi: Còn như khi tiên nhân đang nhẫn nhục, không bị hoặc không có việc cắt từng phần thân thể, thì không có tâm nhẫn, hoặc tâm chẳng nhẫn hay sao?

Hoàng Bá đáp: Khởi kiến chấp vô sanh, khởi cái biết về nhẫn nhục, khởi cái biết về vô cầu, đều phải loại bỏ.

Tăng hỏi: Khi tiên nhân bị cắt thân, có bị đau không? Lại nói: Trong đó chẳng có thọ giả, vậy ai chịu đau?

Hoàng Bá đáp: Ông đã không đau, cái ấy ở đâu ra mà tìm?

Tăng lại hỏi: Thế nào là tinh tấn?

Hoàng Bá đáp: Chẳng khởi niệm có thân tâm, đó gọi là tinh tấn đệ nhất. Như lực của trâu mạnh. Vừa khởi tâm hướng ngoại tìm cầu, gọi là Ca lợi vương thích đi săn bắn. Tâm không rong ruỗi bên ngoài, tức là nhẫn nhục tiên nhân.

Thân tâm đều không, tức là Phật đạo. Đây là nghĩa Kim cang đệ nhất. Hoàng Bá được tâm nầy liền dùng ngay, dọc ngang chẳng ngại, đó là tín giải thọ trì chân thật, đúng thực là hi hữu.

9. Dứt Trừ Mối Nghi Chứng Vô Thể Phi Nhân.

Mối nghi nầy do từ điểm thứ 7 trong đoạn thứ ba mà có. Trong đó so sánh rằng bố thí bằng của báu và thân mạng chẳng bằng trì kinh nầy. Do đây mà chứng đắc bồ đề, bèn nghi rằng lời nói là nhân, bồ đề là quả, do ngôn thuyết mà chứng quả. Lý ấy chẳng thành. Sao vậy?

Quả là vô vi pháp, nếu vô vi pháp mà có thể tánh, thì nhân phải là pháp hữu vi. Hữu vi vô thể, đạo của vô thể, chẳng đến được trong quả. Cho nên nghi rằng đó chẳng phải là nhân. Để khiển trừ mối nghi nầy, nên mới nói nhân ấy chẳng thật chẳng hư, vốn nó chẳng thuộc về có, không. Nên kinh nói:

Kinh văn:

須菩提！如來是真語者、實語者、如語者、不誑語者、不異語者。須菩提！如來所得法，此法無實無虛。

Tu bồ đề! Lời nói của Như Lai là chân chánh, đúng thật, như nghĩa, không hư dối, không sai khác.

Tu bồ đề! Như Lai có chỗ được pháp, pháp ấy không thật không hư. Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Chúng sinh dữ uẩn giới

Danh biệt thể phi thù

Liễu tri tâm tợ hữu

Mê tình kiến hữu dư

Chân ngôn ngôn bất vọng

Thật ngữ ngữ phi hư

Thuỷ chung vô biến dị

Tánh tướng bổn lai như.

Tạm dịch:

Chúng sinh và uẩn giới

Tên khác, thể chẳng sai

Biết rõ tâm như huyễn

Mê tình thấy hữu dư

Lời chân thật, không vọng.

Rốt ráo chẳng khác sai

Xưa nay tánh tướng đồng.

Thông viết:

Mỗi lần đọc kinh nầy, thấy Như Lai đều nói hết thảy các tướng đều là chẳng phải tướng, lại nói tất cả chúng sinh đều chẳng phải là chúng sinh, những lời ấy đều lìa ngôn thuyết. Sợ người ta nghi đó là lời luống dối nên kinh nói lời nói của Như Lai là chân chánh v . v. . . Do pháp nầy chẳng thực chẳng hư. Chính vì không thật, nên không thấy có các tướng để được, không thấy có chúng sinh để độ. Chính vì không hư giả, nên chưa từng chẳng hề hiện khởi các tướng, chưa từng chẳng hề hiện khởi chúng sinh tướng. Tức là các tướng mà lìa các tướng, tức chúng sinh lìa chúng sinh tướng. Đó chính là ngay nơi chỗ vô trụ mà sinh khởi tâm. Tuy độ thoát hết thảy chúng sinh, nhưng chẳng thấy một chúng sinh nào được độ thoát. Đó chính là nhất chân như pháp giới.

Như Lai là vốn xưa nay như vậy mà đến. Nên điều Như Lai nói ra, vốn chẳng khác với cái như vậy mà nói. Điều cần nhất là khiến cho hàng Bồ tát đều quy về biển tánh như như.

Bài tụng của Phó Đại sĩ mở đầu là:

Chúng sinh và uẩn giới

Và kết thúc là: Tánh tướng bổn lai như– Xưa nay tánh tướng vốn là Như.

Hợp cùng văn trên để đọc, có nghĩa là nơi tâm nầy, phải nên hiểu thấu đáo tường tận.

San định ký nói rằng:

Lời của Như Lai, chân thật chẳng khác, đều giống như sự thể, chẳng hư dối chúng sinh. Nay nói rằng trì kinh tất sẽ hướng đến bồ đề. Các ông sao chẳng tin? Lại do Như Lai nói những gì chân thật, nên nói rằng Như Lai vì những điều chân thật mà nói. Thế nào là lời nói chân thật? Có nghĩa là nói thân Phật là pháp bồ đề cao tột, đó là trí huệ chân thật. Thật ngữ là sao? Nghĩa là nói về pháp Tứ diệu đế của Tiểu thừa, đế là thật nghĩa. Thế nào là lời nói như thật? Là nói chân như trong pháp Đại thừa mà pháp Tiểu thừa không có. Thế nào là lời nói không sai khác? Là các việc thọ ký trong ba đời chẳng có gì sai chệch. Bốn lời nói đó, đều chẳng lìa các pháp thực hành bố thí lợi sanh. Pháp ấy tức là đạo. Diệu quả bồđề tuy không trụ trong pháp hữu vi nầy, mà đạo thực hành bố thí lợi sanh chân thực, là nhân của bồ đề. Nhân của ngôn thuyết hữu vi nầy, khiến có thể chứng quả vô vi, lìa xa ngôn thuyết. Sao lại có mối nghi nhân quả không tương hợp nhau!

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Quả tuy bất trụ đạo

Nhi đạo năng vi nhân

Dĩ chư Phật thật ngữ

Bỉ trí hữu tứ chủng

Thật trí cập Tiểu thừa

Thuyết ma ha diễn pháp

Cập nhất thiết thọ kí

Dĩ bất hư thuyết cố.

Tạm dịch:

Quả tuy chẳng trụ đạo

Nhưng đạo chính là nhân

Do lời Phật chân thật

Trí tuệ có bốn loại

Thật trí cùng Tiểu thừa,

Nói diệu pháp Đại thừa

Cùng các pháp thọ ký

Là chẳng phải hư nguỵ.

Bản dịch của Cưu ma la thập đời Tần, có thêm nghĩa Bất cuống ngữ–không hư dối, nói rõ bốn cách nói của Như Lai đều là không luống dối. Vì sao mà các pháp không dối gạt chúng sinh? Vì pháp mà Như Lai chứng được đều là không thật, không hư giả. Thế nào là không thật? Như Lai nói đệ nhất nghĩa, là do bổn tánh của tất cả các pháp vốn chẳng sinh. Chẳng sinh nên chưa từng là có. Thế nào là chẳng hư dối? Vì đã là vô sinh, nên làm sao lại có diệt? Nên gọi là chẳng hư dối. Hai phạm trù thật và giả đều chẳng thể nắm bắt được. Nên làm sao thấy nó là hữu vi, làm sao thấy nó là vô vi? Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thuận bỉ thật trí thuyết

Bất thật diệc bất hư

Như văn thanh thủ chứng

Đối trị như thị thuyết.

Tạm dịch:

Nói thuận với thật trí

Chẳng thật chẳng hư dối

Như nghe thanh thủ chứng

Để đối trị mà nói.

Như có người nghe nói, nhờ vào lời nói mà chứng được bồ đề, liền cho rằng trong lời nói có bồ đề. Lại nghe rằng trong lời nói chẳng có bồ đề, liền cho rằng rốt ráo chẳng có bồ đề. Chẳng thông đạt lý lời nói là không nhưng pháp là thật, nên có cái chấp nầy. Nay nói chẳng thật chẳng hư, chính là để đối trị điều nầy.

Ngôn thuyết văn tự tuy vốn chẳng có thật, nhưng tánh bồ đề trong lời nói, cũng đồng như lời nói. Như khi nói lửa, chỉ có tên gọi là lửa, cả hai đều là không thực. Do vì lời được nói ra chẳng thể đạt được pháp sở chứng kia, nên nói trong lời đối trị có đề cập đến bồ đề. Ngôn thuyết vốn không có thật thể, nương vào đó mà chứng đắc cái chân thật. Chẳng phải là pháp không lìa ngôn thuyết, như lời nói chẳng phải là lửa, nhưng chẳng phải là lửa không lìa lời nói. Do pháp được nói nầy là để tuỳ thuận pháp sở chứng kia nên nói chứng đắc quả vị là thật, đúng chẳng phải là hư dối. Nên trong lời nói đối trị thì cho rằng chẳng có ngôn thuyết để chứng bồ đề. Ngôn thuyết chẳng hư chẳng thực, thực hành bố thí, lợi lạc chúng sinh cũng chẳng hư chẳng thực, cứu cánh bồ đề cùng là chẳng hư chẳng thực. Sao lại chấp cho rằng trì tụng kinh nầy là không tạo nhân thú hướng bồ đề?

Xưa Phục đà mật đa Tôn giả [68] truyền kệ phú pháp cho Hiếp Tôn giả: 69[69]

Chân lí bổn vô danh

Nhân danh hiển chân lí

Thọ đắc chân thật pháp

Phi chân diệc phi nguỵ.

Tạm dịch:

Chân lí vốn không tên

Nhân tên hiển chân lí

Nhận được pháp chân thật

Chẳng chân cũng chẳng nguỵ.

Rồi Tổ Hiếp Tôn giả phú pháp cho Tổ Phú na dạ xa. 70[70] Kệ phó pháp là:

Chân thể tự nhiên chân

Nhân chân thuyết hữu lí

Lĩnh đắc chân chân pháp

Vô hành diệc vô chỉ.

Tạm dịch:

Chân thể vốn là chân

Nhân chân nói có lí

Nhận được pháp chân thực

Chẳng làm chẳng dừng nghỉ.

Tổ Hiếp Tôn giả đến Hoa thị thành, [71] nghỉ dưới gốc cây, tay phải chỉ xuống đất nói với đại chúng:

–Đất này biến thành vàng, sẽ có thánh nhân đến đạo tràng. Nói xong tức thì đất biến thành màu vàng. Có vị Trưởng giả Phú na dạ xa đến trước ngài đảnh lễ.

Tổ hỏi: Ông từ đâu đến?

Trưởng giả Phú na dạ xa đáp: Tâm con chẳng đi.

Tổ hỏi: Thế ông trụ chỗ nào?

Trưởng giả Phú na dạ xa đáp: Tâm con chẳng dừng.

Tổ hỏi: Ông chẳng định sao?

Phú na dạ xa đáp: Chư Phật cũng vậy.

Tổ nói: Ông chẳng phải là chư Phật.

Phú na dạ xa đáp: Chư Phật cũng không.

Tổ Hiếp Tôn giả nhân đó mới nói kệ:

Thử địa biến kim sắc

Dự tri hữu thánh nhân

Đương toạ bồ đề thọ

Giác hoa nhi thành dĩ.

Tạm dịch:

Đất nầy thành sắc vàng

Báo trước có thanh nhân

Đang ngồi toà bồ đề

Hoa chánh giác đã thành.

Phú na dạ xa nói kệ:

Sư toạ kim sắc địa

Đương thuyết chân thật nghĩa

Hồi quang nhi chiếu ngã

Linh nhập tam ma đế.

Tạm dịch:

Thầy ngồi trên đất vàng

Diễn nói nghĩa chân thật

Quang minh chiếu về con

Khiến nhập vào chánh thọ. 72[72]

Tổ Hiếp Tôn giả bèn độ cho ông xuất gia, phú pháp cho ông. Lý vi diệu vô trụ nầy tư xưa đã vốn như vậy. Nay tin mới thể nhập được lý nầy, điều ấy chẳng phải dễ.

10. Đoạn Trừ Mối Nghi Chân Như Có Sở Đắc Hoặc Không Sở Đắc.

Mối nghi nầy do việc bố thí không trụ tướng trong văn trước.

Công Đức Thi Bồ tát Luận nói rằng:

Nếu chứng được các pháp vô sinh vô tánh, chẳng thực chẳng hư. Như vậy tức là thân đệ nhất nghĩa của chư Phật. Do đây làm nhân mà hai thân kia đều thành tựu, Bồ tát tại sao lại xả pháp sở chứng mà trụ vào các pháp tu hành bố thí? Hết thảy mọi thời, chân như đều có, chân như đã có thời gian, nơi chốn, tức đều có thể nắm bắt được. Tại sao lại nói được và chẳng được. Để khiển trừ mối nghi nầy, nên kinh nói: Kinh văn:

須菩提！若菩薩心住於法而行布施，如人入闇，即無所見；若菩薩心不住法而行布施，如人有目，日光明照，見種種色。

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát trụ tâm nơi pháp làm việc bố thí, cũng như người vào chỗ tối, không thể nhìn thấy.

“Nếu Bồ tát chẳng trụ tâm nơi pháp làm việc bố thí, như người có mắt, khi ánh sáng mặt trời chiếu soi, liền thấy đủ các màu sắc.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Chứng không tiện vi thật

Chấp ngã nãi thành hư

Phi không diệc phi hữu

Thùy hữu phục thùy vô

Đối bệnh ưng thí dược

Vô bệnh dược hoàn khư

Tu y nhị không lý

Tần thoát nhập vô dư.

Tạm dịch:

Chứng không, thấy chẳng thực

Chấp ngã liền thành hư

Chẳng không cũng chẳng có

Cái gì có, gì không?

Có bệnh nên dùng thuốc

Hết bệnh thuốc chẳng dùng

Theo hai lý không nầy

Giải thoát, nhập vô dư.

Thông viết:

Văn trên đã nói pháp mà Như Lai chứng được, pháp ấy vốn chẳng thực chẳng hư dối. Lục tổ Huệ Năng nói rằng: Không thật có là do pháp thể vốn không tịch, chẳng có tướng để chứng đắc; nhưng trong pháp đó lại có hằng hà sa tánh đức, dùng chẳng hết, nên nói là chẳng phải hư dối. Tuy nó có cái dụng rộng lớn như hằng hà sa, nhưng chẳng ngăn ngại làm việc bố thí. Tuy thể tánh của nó vốn không tịch, nên chẳng trụ nơi pháp. Nên chỉ biết bố thí mà không biết lìa tướng, tức là trụ nơi chân thật, chẳng tránh được cái sai lầm chấp ngã, tức là chỉ biết lìa các tướng mà không biết bố thí, tức là trụ nơi hư dối; không tránh được cái sai lầm chứng không, đều chẳng phải là lý trung đạo.

Không lìa được nghĩa chẳng trụ hai bên nầy, tức chẳng có được đầy đủ căn bản trí và lực Bát nhã đệ nhất, cũng không khế hợp được với diệu nghĩa. Vô thượng bồ đề tức là chẳng thật chẳng hư; chẳng trụ bố thí, chẳng không, chẳng có. Lí nhân quả khế hợp nhất như nầy. Há nói được rằng làm việc bố thí là trái với chân như sao?

Trên đã nói không thật không hư, do bố thí mà có, đoạn nầy lại lấy bố thí để chứng minh cho ý đó, lời nói vốn đã liên hệ mạch lạc với nhau. Lời tụng của Phó Đại thật là miên mật.

San định ký nói rằng:

Chân như là trong hết thảy mọi thời, là trong tất cả mọi nơi. Chứng đắc được hay chẳng chứng đắc được, là do chỗ khác nhau ở tâm có trụ pháp hay không trụ pháp. Nếu trụ nơi pháp mà làm việc bố thí, thì không được chân như. Như đi vào trong bóng tối, không thấy được vật gì cả. Nếu vô trụ mà làm việc bố thí, ắt sẽ được chân như. Như mặt trời lên cao, có gì chẳng thấy?

Vì sao trụ pháp mà chẳng được chân như? Vì chẳng có trí quán chiếu Bát nhã. Tức chấp trước các thứ sắc trong sáu trần cùng các pháp không, có. Do chấp trước nên tâm không thanh tịnh, bị nhiễm ô bởi trần cảnh. Chỉ thấy có pháp bố thí mà không thấy được các pháp khác. Tuy được các phước hữu lậu thế gian, nhưng chẳng lìa được khổ quả. Dù có được chỗ niết bàn an lạc, tuy gần nhưng chẳng đạt, nên nói như vào trong chỗ tối chẳng thấy gì cả. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thời cập xứ thật hữu

Nhi bất đắc chân như

Vô trí dĩ trụ pháp

Dư giả hữu trí đắc.

Tạm dịch:

Thời và xứ đều có

Nhưng chẳng được chân như

Dùng vô trí trụ pháp

Có trí mới chứng được.

Chẳng trụ pháp vì sao được chân như? Do còn có mắt, có đầy đủ căn bản trí, lại được Nhật quang biến chiếu thông đạt trí huệ Bát nhã, tâm rất thanh tịnh, chắc chắn sẽ thông đạt được rằng Phật pháp vốn vô tánh. Nên ngộ được rằng tất cả các pháp chẳng diệt chẳng sinh, chẳng đoạn chẳng thường, chẳng đi chẳng đến, chẳng nhất, chẳng khác. Nên chóng thành chánh giác, và chứng được Đại niết bàn. Thực hành bố thí không trụ như vậy, cũng như thấy mọi thứ sắc (mà chẳng sinh tâm)!

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Ám như ngu vô trí

Minh giả như hữu trí

Đối pháp cập đối trị

Đắc diệt pháp như thị.

Tạm dịch:

Tối, người ngu vô trí

Sáng như người có trí

Với pháp cùng đối trị

Pháp tịch diệt cũng vậy.

Sáng và tối đối nhau, đó là đối về pháp. Lấy có trí đối trị với vô trí. Đó là đối trị.

Trí sanh thì vô trí diệt; sáng sanh thì tối diệt. Chứng pháp tịch diệt cũng như vậy. Diệu lí chân như bình đẳng khắp mười phương, ngộ cũng chẳng tăng thêm, mê cũng chẳng giảm bớt. Được mất ở tại nơi người, chẳng phải pháp có sự chống trái mâu thuẫn nhau.

Thiền sư Huyền Sa[74] nói rằng: “Nay ông muốn ra khỏi chủ tể thân năm ấm nầy, chỉ

cần ông biết nắm giữ được thể bí mật Kim cang. Cổ nhân đã nói cho các ông biết rằng viên thành chánh đẳng chánh giác là đồng như châu sa giới. Nay ta phần nào sẽ vì các ông, là những kẻ trí, sẽ dùng thí dụ để khiến cho các ông được giải ngộ. Các ông có thấy mặt trời ở Nam Diêm phù đề chăng? Những điều mưu lợi ở thế gian, nuôi sống thân mạng, tâm hành tạo tác các nghiệp, đều chẳng ngoài ánh sáng mặt trời nầy mà có. Còn như thể mặt trời kia lại có được bao nhiều tâm hành? Có chỗ nào không đồng chăng? Các ông có muốn biết thể Kim cang, hãy như thế nầy mà xem. Như núi sông đất liền, mười phương quốc độ, sắc không, tối sáng, đều là thân tâm của ông, chẳng phải đều nhờ vào sự viên thành oai quang của ông mà hiện ra đó sao? Dù là trời người hay các loại chúng sinh nào đã tạo tác các thứ nghiệp, đều phải chịu quả báo khi thọ sinh, dù hữu tình hay vô tình, có ai không do oai quang nầy chăng? Cho đến chư Phật thành đạo thành quả, tiếp vật lợi sanh mà chẳng do oai quang nầy của ông hay sao? Trong thể kim cang ấy, có phàm phu hay chư Phật chăng? Có tâm hành của ông chăng? Không nói được thì chẳng hội. Hiểu không? Hãy đi ra!

Thiền sư Huyền Sa đã dùng mặt trời để dụ cho thể Kim cang, để nêu bật ra ý chỉ thậm thâm của Bát nhã. Tâm tâm tương ấn, chẳng vốn là tự nhiên hay sao!

Kinh văn:

須菩提！當來之世，若有善男子、善女人，能於此經受持讀誦，即為如來以佛智慧悉知是人，悉見是人，皆得成就無量無邊功德。須菩提！若有善男子、善女人，初日分以恒河沙等身布施，中日分復以恒河沙等身布施，後日分亦以恒河沙等身布施，如是無量百千萬億劫以身布施；若復有人，聞此經典，信心不逆，其福勝彼，何況書寫受持讀誦，為人解說。

Tu bồ đề! Về sau nếu có những thiện nam tín nữ, thường hay thọ trì đọc tụng kinh này, Như Lai dùng trí huệ Phật thấy biết những người này đều được thành tựu vô lượng vô biên công đức.

“Tu bồ đề! Nếu có những thiện nam tín nữ, vừa lúc đầu ngày dùng thân mạng nhiều như cát sông Hằng mà bố thí, đến giữa ngày lại dùng thân mạng nhiều như cát sông Hằng mà bố thí, đến cuối ngày cũng lại dùng thân mạng nhiều như cát sông Hằng mà bố thí. Cứ như vậy trong vô lượng trăm ngàn ức kiếp, dùng thân mạng mà bố thí. Nếu có người nghe kinh điển này, trong lòng tin theo chẳng nghịch, được phước nhiều hơn cả những người dùng thân mạng mà bố thí kia. Huống gì sao chép, thọ trì, đọc tụng, vì người giảng giải.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Chúng sinh cập thọ giả

Uẩn thượng giả hư danh

Như quy mao bất thật

Tợ thố giác vô hình

Xả thân do vọng thức

Thí mạng vị mê tình

Tường luận phước thử trí

Bất cập thọ trì kinh.

Tạm dịch:

Chúng sinh, thọ giả tướng

Các uẩn, đều giả danh

Như lông rùa chẳng thật

Như sừng thỏ, không hình

Bỏ thân do vọng thức

Thí mạng vì mê tình

Luận rõ phước trí nầy

Không bằng thọ trì kinh.

Kinh văn:

須菩提！以要言之，是經有不可思議、不可稱量、無邊功德。如來為發大乘者說，為發最上乘者說。若有人能受持讀誦，廣為人說，如來悉知是人，悉見是人，皆成就不可量、不可稱、無有邊、不可思議功德，如是人等，即為荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故？須菩提！若樂小法者，著我見人見眾生見壽者見，即於此經，不能聽受讀誦，為人解說。須菩提！在在處處，若有此經，一切世間天人阿脩羅，所應供養；當知此處，即為是塔，皆應恭敬，作禮圍繞，以諸華香而散其處。

Tu bồ đề! Nói tóm lại, kinh này có vô lượng vô biên công đức chẳng thể suy lường. Như Lai vì người phát tâm Đại thừa mà nói, vì người phát tâm Tối thượng thừa mà nói. Nếu có người thường hay thọ trì, đọc tụng, rộng vì người khác thuyết giảng, Như Lai tất sẽ thấy biết những người này đều được thành tựu công đức vô lượng vô biên chẳng thể suy lường. Những người như vậy có thể đảm đương gánh vác đạo Vô thượng chánh đẳng chánh giác của Như Lai.

“Vì sao vậy? Tu bồ đề! Nếu kẻ ưa pháp nhỏ, vướng mắc vào những kiến giải ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, tức chẳng thể thọ trì đọc tụng, vì người khác mà giảng giải kinh này.

“Tu bồ đề! Bất cứ nơi nào có kinh này, hết thảy thế gian, các hàng trời, người, a tu la đều nên cúng dường. Nên biết nơi ấy tức là tháp Phật, nên cung kính nhiễu quanh lễ bái, đem các thứ hương hoa rải lên nơi ấy.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Sở tác y tha tánh

Tu thành công đức lâm

Chung vô xu tịch ý

Duy hữu tề quần tâm

Hành bi bi quảng đại

Dụng trí trí năng thâm

Lợi tha kiêm tự lợi

Tiểu thánh cự năng nhâm.

Tạm dịch:

Tánh y tha sở tác

Tu thành rừng công đức

Đều không thú tịch ý

Chỉ tu tâm thuần thục

Hành từ bi rộng lớn

Dụng trí thật cao sâu

Lợi người tức lợi mình

Quả thánh nhỏ sẽ thành.

Thông viết:

Như Lai rất tán thán kinh nầy, ví kinh như mặt trời chiếu sáng, thấy rõ các thứ màu sắc. Đó là phát ra các trí huệ xuất thế gian. Hàng Thanh văn Duyên giác không thể nhìn thấy được. Chỉ có hàng Bồ tát, trí bi cùng vận hành mới có thể đảm đương gánh vác được. Nếu có người có thể thọ trì đọc tụng kinh nầy, chẳng trái nghịch bản tâm, là người trong nhiều đời trước đã gieo trồng nhiều thiện căn, nên nghe kinh liền tin, tin liền hiểu, hiểu liện thực hành. Lợi mình lợi người, không rời bỏ tâm bồ đề. Đây chính là bậc có căn khí Đại thừa, há đem việc tu phước thế gian để luận được thay!

Sao cứ lập lại nhiều lần việc đem bố thí ra để so sánh? Bố thí là một trong sáu độ, nên biết rằng bố thí mà chẳng biết Bát nhã, thì dù có đem thân mạng để bố thí nhiều như cát sông Hằng, rốt ráo đều chỉ là cái dụng của thức tình, đối với chân tánh chẳng tương ưng. Huống gì chúng sinh chỉ là giả, thân mạng cũng là giả. Hành xử trên cái giả, thì lao nhọc mà uổng công. Cho nên Bát nhã là con mắt của việc bố thí, có thể đưa đến giải thoát ở bờ bên kia. Đủ biết kinh nầy là đệ nhất ba la mật đa, nên phải tôn kính phụng trì kinh nầy.

San định ký nói rằng: Chứng đạt chân như là do tâm thanh tịnh. Tâm tịnh là do chẳng trụ vào các pháp. Chẳng trụ vào các pháp duyên tức là có trí, có trí là do nghe kinh. Nên biết kinh nầy có phước đức thù thắng như vậy. Vào đời sau nếu có thiện nam tín nữ nào có thể nương vào kinh nầy mà tu hành, tức là làm được ba việc: Một là thọ trì, hai là đọc tụng, ba là giảng nói. Thọ là đọc hiểu văn kinh. Trì là hiểu rõ văn kinh. Đọc văn kinh gọi là tụng. Ghi nhớ gọi là niệm tụng. Nếu muốn hiểu văn kinh trước tiên phải đọc. Muốn trì nghĩa kinh trước hết phải tụng. Đó là cái nhân đọc tụng thọ trì. Nhưng thọ trì là tư huệ, đọc tụng là văn huệ; nếu không được nghe, thì dựa vào đâu mà đọc tụng? Ắt phải nhờ nghe pháp từ bên ngoài, trong tự tư duy, là được trí tuệ do tu hành. Tên gọi nầy có đủ ba pháp: Văn tư tu, nhờ vào tự thân đã thuần thục. Ngoài ra vì để giáo hoá chúng sinh nên chư Phật rộng nói các pháp ấy.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Ư hà pháp tu hành?

Đắc hà đẳng phước đức?

Phục thành tựu hà nghiệp?

Như thị thuyết tu hành

Danh cụ tam chủng pháp

Thọ trì văn quảng thuyết

Tu tùng tha cập nội

Đắc văn thị tu trí

Thử vi tự thuần thục

Dư giả hoá chúng sinh.

Tạm dịch:

Tu hành do pháp nào?

Được các phước đức gì?

Để thành tựu nghiệp gì?

Nói tu hành như vậy

Có đủ ba loại pháp

Thọ trì, nghe, giảng nói

Từ người khác đến mình

Nghe được là trí huệ

Chính là tự thuần thục

Ngoài ra để độ sanh.

Chỉ có trí huệ chư Phật là thấy được và biết được người nầy. Đã tu hành các nhân thù thắng, ắt sẽ được quả vi diệu, sẽ được thành tựu vô lượng vô biên công đức. Nhưng làm sao để hiển bày các công đức vô lượng vô biên ấy?

Nếu có thiện nam tín nữ đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng ra để bố thí, buổi sáng chừng đó, buổi trưa chừng đó, buổi chiều chừng đó. Trong thời gian một ngày bố thí không hề mệt mỏi, cho đến kiếp nầy bố thí như vậy, ngàn kiếp sau đều bố thí như vậy, ức kiếp sau đều bố thí như vậy, trong vô lượng kiếp đều bố thí như vậy mà không mệt mỏi. Đem tài sản ra bố thí như những nhà có của cải, cần phải gắng gỏi thay; còn đem thân mạng ra bố thí mà chẳng tiếc sự sống, đó thật là thiện hạnh. Được phước đức do bố thí như vậy, so với người ở trước chỉ đem thân mạng như cát sông Hằng ra bố thí thì quả là nhiều hơn, phước đức ấy lớn hơn rất nhiều.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Dĩ sự cập thời đại

Phước trung thắng phước đức.

Tạm dịch:

Việc và thời gian lớn

Phước lớn trong các phước.

Thế nào là thù thắng?

Do việc bố thí quá to lớn. Tức trong thời gian một ngày mà xả bỏ thân mạng như vậy, mà lại nhiều lần như vậy trong ngày.

Nếu có người nghe được kinh điển nầy, rồi tín tâm không lui sụt như đá đi vào nước, tức là dùng tín căn nầy để thú hướng đến bồ đề, thấy việc bố thí ấy mà chưa quên mất bản ngã của mình, như đất trời khác nhau cách xa, phước ấy vô cùng to lớn. Huống gì biên chép, thọ trì đọc tụng, tin nên thích, thích nên vui. Nhớ giữ không quên, thấm nhuần khắp tâm trí, rồi lại còn giảng nói cho người nghĩa lý thâm sâu vi diệu. Chẳng riêng tự độ mình, mà còn cứu độ cho người khác. Đem việc bố thí có hình tướng ở trước, so với việc bố thí không có hình tướng nầy, công đức kia chẳng to lớn hơn sao! Nên Đức Phật hỏi khi bố thí, sẽ được phước đức như thế nào là như vậy.

Lại hỏi nghiệp thành tựu như thế nào? Lấy cảnh giới gì để nói? Nói tóm tắt, kinh nầy có vô lượng công đức bất khả tư nghì. Vô lượng vô biên công đức còn có thể biết được, đối với hàng Bồ tát nhị thừa còn có thể suy lường được, chỉ có điều là không thể dùng tâm để suy lường, không thể nghĩ nghị đến được. Đó chẳng phải là cảnh giới của danh tướng, chỉ có chứng mới biết được vì đó là công đức thù thắng. Quả phước đức do tâm chánh tín là phước chỉ riêng do từ căn tánh mà thu hoạch được, chẳng phải do bên ngoài mà biết được.

Hàng Thanh văn chẳng có được cộng tánh nầy. Nên hàng căn khí hạ liệt đối với pháp môn nầy đều chẳng muốn nghe. Như Lai vì những chúng sinh đã phát tâm Đại thừa mà nói để giúp họ hồi tâm hướng về Đại thừa, nhập vào Bồ tát thừa, nhờ đó mà dần dần thể nhập.

Như Lai vì hàng tối thượng thừa mà giảng nói kinh nầy để khiến họ hướng thẳng đến Vô thượng bồ đề, giúp họ khỏi bị rơi vào thứ lớp, do trực nhận mà thể nhập ngay. Chỉ có một Phật thừa, ngoài ra chẳng có thừa nào khác, do phương tiện để dạy chúng sinh (quyền giáo) nên gọi là Đại thừa, nhưng Đại thừa cũng chẳng phải là thừa, nên gọi là tối thượng thừa, đó là pháp mà thế gian khó nghe, khó tin được. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Duy y đại nhân thuyết

Cập hi văn tín pháp.

Tạm dịch:

Chỉ nói bậc thượng căn

Cùng pháp khó nghe, tin.

Nếu có người nghe giảng nói kinh nầy, rồi thọ trì đọc tụng để tự độ mình, giảng nói rộng rãi cho nhiều người khác cùng nghe, tức là độ cho người khác, thực hành cả hai pháp nầy, nghĩa là chẳng lìa Bát nhã. Thế nên Như Lai tất biết tất thấy người nầy. Trí huệ tăng trưởng, phước đức theo đó cũng tăng trưởng và sẽ được thành tựu. Không thể suy lường được vì nó quá lớn; không thể gọi tên được vì nó quá sâu dày; chẳng có ngằn mé vì nó quá rộng. Đó là công đức bất khả tư nghì. Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Vô thượng nhân tăng trưởng

Mãn túc vô thượng giới.

Tạm dịch:

Nhân tối thượng tăng trưởng

Khắp vô cùng cõi giới.

Tư lương tròn đủ, khiến cho Phật chủng không dứt đoạn. Những người như vậy, tất sẽ được đảm nhận gánh vác Vô thượng bồđề của Như Lai. Mang trên lưng gọi là hà. Vác trên vai gọi là đảm. Có nghĩa là dưới thì đem tâm đại bi để hoá độ chúng sinh, trên thì cầu đại trí huệ, dùng đại nguyện nầy để cùng vận hành, đặt trên đôi vai tinh tấn. Suy nghĩ rằng mình vốn từ trong phiền não sinh tử mà sinh ra, niệm niệm chẳng dừng, chỉ có khi nào đến được bồ đề chân chính, mình và mọi chúng sinh đều được giải thoát, thì mới bỏ sự gánh vác nầy. Đó gọi là thọ trì diệu pháp chân thật. Nên việc trì pháp ấy tức là trì bồ đề vậy.

Thế nào gọi là Như Lai chỉ vì hàng phát tâm Đại thừa mà giảng nói kinh nầy? Tại sao nói thọ trì đọc tụng gọi là gánh vác sự nghiệp bồ đề? Vì nếu đắm chấp vào pháp nhỏ, tức dính mắc vào bốn kiến chấp: ngã tướng, nhân tướng, chúng sinh tướng, thọ giả tướng, thì sẽ không thọ trì kinh vì mục đích là giải thoát cho mọi người. Thế nào gọi là pháp nhỏ? Pháp nhân duyên trong Tứ diệu đế được gọi là pháp nhỏ. Hàng Thanh văn Duyên giác tức là những người ưa thích pháp nhỏ. Trệ trong tình thức nên gọi là ưa thích. Do còn pháp chấp nên ở đây hiển bày tam không, 75[75] đối với họ chẳng có ý hướng, nên họ chẳng thể trì tụng giảng nói kinh nầy. Nên biết những người có thể trì tụng giảng nói kinh nầy, tức là người đã có niềm tin và hiểu rộng lớn và ưa thích pháp lớn, tức là những người đã tin hiểu sâu sắc. Họ

không còn dính mắc kiến chấp về bốn tướng ngã nhân chúng sinh, thọ giả, có thể thành tựu pháp khí tối thượng, gánh vác các công việc nặng nhọc của Như Lai, cho nên Đức Phật đã vì những hạng người nầy mà giảng nói kinh cho họ.

Hết thảy chư Phật đều từ kinh nầy mà xuất sinh, tất cả các pháp lành đều từ kinh nầy mà ra. Bất kỳ nơi nào có kinh nầy thì tất cả các loài trời người trong thế gian đều muốn cúng dường. Kinh nầy còn siêu việt các pháp trong tam giới, nên các loài trong tam giới đều muốn cúng dường. Nên biết nơi có kinh nầy chính là tháp Phật, như trong đó có tượng Phật an trí. Mọi loài đều nên phải nhiễu quanh và lễ bái cúng dường. Người có thể giảng nói kinh nầy, công đức đồng như tháp miếu. Cảnh giới tuy bất khả tư nghì, khi có người trì tụng giảng nói kinh, ta nên dùng các loại hương hoa rãi trên chỗ có kinh nầy, như mưa hoa tán thán. Do tôn trọng pháp nên tôn trọng nơi chốn ấy. Xứ có kinh điển còn được tôn trọng, huống gì những người có được diệu pháp chân thật, há không được người cung kính và được phước báo hay sao! Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thọ trì chân diệu pháp

Tôn trọng thân đắc phước.

Tạm dịch:

Thọ trì pháp vi diệu

Tôn trọng, được phước báo.

Nói thành tựu bất khả tư nghì công đức chính là ở điểm nầy.

Tổ Bá Trượng nói:

Nếu như có người đem phước trí và tứ sự cúng dường bốn trăm vạn ức a tăng kỳ kiếp chúng sinh trong bốn loài và trong sáu đường, tuỳ theo ý muốn của họ, suốt tám mươi năm. Rồi sau đó suy nghĩ như thế nầy: Những chúng sinh nầy đều đã suy lão, ta nên đem Phật pháp để chỉ dạy, dẫn đường cho họ, khiến cho họ chứng được quả Tu đà hoàn, cho đến đạt được đạo quả A la hán. Thí chủ như vậy, chỉ mới bố thí những đồ dùng như ý thích của chúng sinh, mà công đức đã là vô lượng rồi, huống gì khiến họ chứng quả Tu đà hoàn, cho đến đạo qủa A la hán, thì công đức của thí chủ ấy phải là vô lượng vô biên, vẫn không bằng công đức tuỳ hỷ của người thứ 50 nghe được kinh nầy.

Kinh Báo ân nói rằng, Ma da phu nhân sinh được 500 thái tử. Các vị ấy đều đắc quả Bích chi Phật rồi đều diệt độ. Mỗi vị đều được tạo tháp cúng dường lễ bái. Vậy nhưng Ma da phu nhân than rằng: Không bằng chỉ sinh hạ được một thái tử mà chứng đắc được Vô thượng bồ đề, sẽ giảm bớt tâm lực của mình.

Như ngày nay trong trăm ngàn vạn người có được một vị đắc đạo, thì giá trị sẽ bằng cả ba ngàn đại thiên thế giới. Do vậy nên thường khuyên các ông nên tự hiểu ra diệu lý sâu mầu, khiến được phước trí, như người sang quý chỉ bảo cho người bần tiện, cũng như chiếc xe không chỗ dừng. Nếu do điểm nầy mà nhận ra, tức là hạt châu trong búi tóc, còn gọi là có bảo châu vô giá, cũng gọi là chuyển phẩn uế vào. Nếu không chấp giữ chỗ nầy làm kiến giải, thì như viên minh châu trong búi tóc của vua, còn gọi là Vô giá đại bảo, cũng gọi là tống phẩn uế ra. Đức Phật đã là người ra ngoài ràng buộc, lại trở vào bên trong để mà thành Phật. Ngài chính là bậc bên kia bờ giác ngộ siêu việt, lại trở sang bên bờ nầy để làm Phật. Loài người và loài khỉ đều không thể làm được. Loài người là dụ cho hàng Thập địa Bồ tát. Loài khỉ là dụ cho hàng phàm phu. Bá Trượng cũng là pháp khí tối thượng, ngài có thể gánh vác sự nghiệp Vô thượng bồ đề của Như Lai, còn độ thoát cho nhiều người, khế hợp với Kim cang thậm thâm nghĩa thú, không theo kiến giải của pháp Tiểu thừa. Đó là một dòng phái tối thượng thừa đích thực.

Kinh văn:

復次，須菩提！若善男子、善女人，受持讀誦此經，若為人輕賤，是人先世罪業，應墮惡道，以今世人輕賤故，先世罪業即為消滅，當得阿耨多羅三藐三菩提。

Lại nữa, Tu bồ đề! Những thiện nam tín nữ thọ trì đọc tụng kinh này, nếu bị người khác khinh chê, thì người trì kinh ấy dù cho đời trước đã tạo ác nghiệp, lẽ ra phải đọa vào các đường dữ, nay nhân bị người khinh chê, ác nghiệp đời trước liền tiêu diệt, nên được thành tựu quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Phó Đại sĩ có bài tụng rằng:

Tiên đương hữu báo chướng

Kim nhật thọ trì kinh

Tạm bị nhân khinh tiện

Chuyển trọng phục hoàn khinh

Nhược liễu y tha khởi

Năng trừ đẳng kế tình

Thường y Bát nhã quán

Hà lự bất viên thành.

Tạm dịch:

Trước đang gặp báo chướng

Nay nhờ thọ trì kinh

Tạm bị người khinh rẻ

Dù nặng hoá bình thường.

Rõ biết y tha khởi

Trừ kế chấp phân biệt

Thường quán chiếu Bát nhã

Lo gì chẳng viên thành.

Lục Tổ Khẩu Quyết [76] có ghi: Đức Phật dạy rằng người trì kinh nầy, đều được hết thảy mọi người cung kính cúng dường. Trong nhiều đời trước nếu nghiệp chướng nặng, đời này tuy trì kinh nầy mà vẫn thường bị người đời khinh chê, không được cung kính cúng dường. Nay do trì kinh nầy, không còn khởi dậy nhân tướng ngã tướng nữa, không nói đến oán thân, thường hành cung kính, có phạm cũng không đáng kể. Do thường tu Bát nhã bala mật đa, nên tội nặng trong nhiều kiếp đều được tiêu trừ. Nếu về phương diện lí mà nói, đời trước tức là tâm vọng niệm, đời nay là tâm giác ngộ. Do niệm từ tâm giác ngộ sau nầy mà làm nhẹ đi tâm vọng niệm từ trước. Vọng niệm không còn nữa, nên gọi là tội nghiệp đời trước được tiêu trừ. Vọng niệm đã diệt rồi, thì nghiệp tội sẽ chẳng thành, liền được quả vị bồ đề. Hai cách hiểu về lý và sự nầy, đều đứng trên hai phương diện quán và hạnh, cùng với bài tụng của Phó Đại sĩ chẳng khác. Trong bản tiếng Phạn nghĩa nầy gọi là thiện sự, [77] có nghĩa là khi gặp chuyện bị khinh nhục, để hiển bày rõ người bị làm nhục sẽ được tánh phước đức. Lục tổ nói: Nay do trì kinh nầy, không còn khởi dậy nhân tướng ngã tướng nữa, không nói đến oán thân, thường hành cung kính, chính là có sự phù hợp cùng ý nghĩa thiện sự .

Đại luận (Trí độ luận) nói rằng:

Tôi nặng đời trước, lẽ ra phải đoạ vào địa ngục, nhờ tu hành Bát nhã, nên đời này chỉ chịu tội nhẹ. Thí như tù nhân bị tội tử hình, nhờ có thế lực hộ trì, ắt chỉ còn chịu tội hình roi gậy mà thôi. Trì kinh đến khi không còn thấy ngã tướng nữa, tức phiền não chướng đã sạch hết; tội cực ác tiêu trừ, tức nghiệp chướng đã tận; không còn đoạ vào ác đạo nữa, tức là báo chướng đã sạch.

Ba chướng đã sạch, thì ba đức [78] tất viên mãn. Nên nói: Sẽ được quả bồ đề là do vậy.

Phẩm Như Lai, Công Đức Thi Bồ tát Luận, nói rằng: Nếu như có người thọ trì kinh nầy, cho đến giảng nói, thì trong đời nầy dù có gặp ác mộng, hoặc bị bệnh nặng, hoặc bị truy đuổi, bắt đày đi xa, đánh đập mắng nhục, cho đến phải tự vẫn, nếu có những ác nghiệp, đều được tiêu trừ.

Lại nữa, kệ tụng nói:

Nhược nhân tạo ác nghiệp,

Tác dĩ sinh bố uý

Tự hối nhược hướng nhân

Vĩnh bạt kỳ căn bản.

Tạm dịch:

Nếu người tạo nghiệp ác

Rôì sinh lòng sợ hãi

Hướng về người tự hối

Vĩnh viễn trừ sạch tội.

Đem tâm sám hối tội lỗi, còn trừ sạch được tội gốc, huống gì có người thọ trì chánh pháp, như kinh điển mà giảng nói cho người nghe nữa! Tuy đã tạo nghiệp trải qua trăm kiếp, nhưng rốt ráo nghiệp ấy không mất. Khi nhân duyên hội đủ, ắt phải sinh ra quả. Chẳng chút sai lệch. Nghĩa của việc nầy như thế nào? Là nghiệp bất thiện trong 10 đường ác, do nhờ thọ trì chánh pháp, thành tâm sám hối tội trước, thì quả ác thú tuy vĩnh viễn không sanh nữa, nhưng trong đời nầy chịu các khổ báo, chịu khổ trong đời nầy, há có mất hẳn đâu? Không sinh vào ác thú, chẳng nhổ sạch tội gốc sao? Nếu có tội quyết định phải đoạ vào địa ngục vô gián, thì sau khi mạng chung, ắt phải sinh về chỗ đó, Thay vì phải trải qua nhiều kiếp chịu khổ, nay chỉ trong thoáng chốc liền được ra khỏi, như trường hợp vua A xà thế. Nên thấy rõ là chẳng sai lệch. Trì trụng giảng nói kinh nầy, không chỉ chuyển nghiệp nặng thành nhẹ, chuyển nhẹ thành không có mà thôi, mà còn sẽ được quả bồ đề nữa.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Cập viễn ly chư chướng

Phục năng viễn chứng pháp.

Tạm dịch:

Cùng lìa xa các tướng

Lìa cả pháp sở chứng.

Chỉ do như vậy nên nhanh chứng được các pháp, nên các báo chướng chẳng khó lìa bỏ.

Có vị tăng hỏi Thiền sư Vân Cư: 79[79]

– Thừa giáo đều có nói rằng, người ấy do tội nghiệp đời trước, lẽ ra phải bị đoạ vào ác đạo, do đời nầy bị người khinh chê, nên tội nghiệp đời trước tức thời được tiêu trừ, nghĩa nầy ra sao?

Thiền sư Vân Cư đáp: Động thì phải đoạ vào ác đạo. Tịnh thì bị người khinh chê.

Sùng Thọ Khế Trù Thiền sư 80[80] nói: Thấy ngoài tâm có pháp tức phải đoạ ác đạo. Chấp giữ vào tự kỉ thì bị người khinh tiện.

Thiên Đồng có bài tụng:

Chuyết chuyết công quá,

Giao giao nhân quả,

Cảnh ngoại cuồng bôn Diễn nhã đa.

Trượng đầu kích trước phá hoàn đoạ

Lai tương hạ.

Khước đạo tùng tiền cô phụ ngã.

Tạm dịch:

Tô bồi công quá

Dính mắc nhân quả.

Chạy tìm ngoài cảnh

Diễn nhã đa.

Đầu gậy đánh tan liền rơi xuống

Đến chúc mừng

Trước nay quên đạo, cô phụ ta.

Thiền sư Tuyết Đậu có bài tụng:

Minh châu tại chưởng

Hữu công giả thưởng

Hồ hán bất lai

Toàn vô kĩ lưỡng.

Kĩ lưỡng kí vô

Ba Tuần thất đồ.

Cù đàm! Cù đàm!

Thức ngã dã vô.

Tạm dịch:

Minh châu trong tay

Có công thì thưởng

Hố hán chẳng đến

Đều chẳng dở trò.

Ngón nghề chẳng có

Ba Tuần quên đường

Cù đàm! Cù đàm! Biết ta là không!

Lại nói: Khám phá ró được chăng? Chư vị tôn túc, hãy nhắm thẳng tự tánh trong kinh mà thọ trì. Tham thấy thấu suốt chẳng còn mảy lông tơ nào cả, thì tội phước do đâu mà có? Đây chính là siêu việt mọi đàm thuyết nhân quả. Thế nên phải siêng năng thọ trì kinh.

Kinh văn: 須菩提！我念過去無量阿僧祇劫，於然燈佛前，得值八百四千萬億那由他諸佛

，悉皆供養承事，無空過者；若復有人，於後末世，能受持讀誦此經，所得功德，於我所供養諸佛功德，百分不及一，千萬億分、乃至算數譬喻所不能及。須菩提！若善男子、善女人，於後末世，有受持讀誦此經，所得功德，我若具說者，或有人聞，心即狂亂，狐疑不信。須菩提！當知是經義不可思議，果報

亦不可思議。

Tu bồ đề! Như Lai nhớ thuở quá khứ vô lượng a tăng kỳ kiếp trước Phật Nhiên đăng, Như Lai đã được gặp tám trăm bốn ngàn vạn ức na do tha đức Phật, và đều cung kính phụng sự không chút lỗi lầm. Nếu có người đời mạt pháp sau này thường thọ trì tụng đọc kinh này. Người ấy được công đức so với công đức cúng dường chư Phật của Như Lai vượt hơn bội phần, trăm phần chẳng theo kịp một, ngàn vạn ức phần, cho đến tính toán, thí dụ cũng chẳng thể so được.

“Tu bồ đề! Nếu thiện nam tín nữ vào đời mạt pháp thọ trì đọc tụng kinh này được nhiều công đức, nếu Như Lai nói ra đầy đủ sẽ có người nghe qua sanh tâm cuồng loạn, nghi ngờ chẳng tin.

“Tu bồ đề! Nên biết rằng, nghĩa kinh này không thể nghĩ bàn, quả báo cũng không thể nghĩ bàn. Thông rằng:

Chân như tuy cùng khắp mọi nơi, nhưng cần phải nhờ tu trì mới được. Không thể không do tu tập mà chứng đắc được. Nói tu tập chính là huân tập Bát nhã trí nầy. Chẳng trụ nơi tướng, chính là khế hợp với lí vô sanh. Chẳng phải là tu tập trụ vào các tướng công hạnh để được sở đắc. Duyên vào Bát nhã vô tướng nầy, sẽ đến được chỗ Bất khả tư nghì. Cho nên công đức trì kinh cũng bất khả tư nghì, không thể nào bì kịp. Chẳng những tội nghiệp đời trước tự nhiên tiêu trừ, mà công đức do từ đời trước cung kính tôn trong chư Phật cũng lớn vô cùng, khó có gì sánh bằng. Sao vậy? Nghiệp hữu vi kia là thường nhỏ, nhưng lý vô vi vốn thường lớn hơn.

San định ký nói rằng:

Ta (Như Lai) nhớ thuở quá khứ vô lượng a tăng kỳ kiếp trước Phật Nhiên Đăng, Như Lai đã được gặp nhiều đức Phật, đều cung kính phụng sự, làm nhân địa tu hành trải qua ba vô số kiếp. Khi kiếp thứ nhất vừa mãn, gặp Đức Bảo Kế Như Lai. Kiếp thứ nhì vừa mãn, gặp Đức Nhiên Đăng Như Lai. Kiếp thứ ba vừa mãn, gặp Đức Thắng Quang Như Lai. Nay nói trước thời Đức Phật Nhiên Đăng, tức là giữa kiếp thứ hai. Na do tha [81] có nghĩa là số lớn đến vạn vạn, mà lại nhiều đến tám trăm bốn ngàn vạn ức na do tha. Công đức cúng dường rất lớn, cúng dường nhiều Đức Phật ắt là công đức ấy vô cùng to lớn, ngõ hầu trải qua vô số kiếp mới được thành Phật. Nếu có người vào đời sau, khi chánh pháp sắp diệt, nếu thường thọ trì kinh nầy, giảng nói rộng rãi cho người nghe, sẽ được nhiều công đức dẫn đến chứng quả bồ đề. Kệ nói:

Tốc hoạch trí thông đạt–

Nhanh được trí thông suốt.

Do được nhiều phước đức để trang nghiêm, nên nhanh chóng được đầy đủ. Tự thân tạo công đức cúng dường chư Phật, chẳng những gấp trăm lần, gấp thiên vạn ức phần. Cho đến dùng toán số thí dụ đều không thể so sánh được. Như số vi trần hoặc số cát trong sông Hằng, đều là những số trong thí dụ nầy. Nhưng nói không so sánh kịp là có 2 nghĩa:

1. Một bên là được phước đức, bên kia là chứng đắc bồ đề.

2. Một bên là có ngã tướng, bên kia là không còn ngã tướng. Vô tướng thì đồng như tánh, nên chẳng bì kịp.

So sánh với mỗi thứ trong 5 độ kể trên đều chưa được trình bày đầy đủ. Nếu nói đầy đủ, sợ lòng người sẽ hồ nghi rồi sẽ mê mờ hỗn loạn khi nghe đến oai lực công đức nầy so với nhóm phước trước đó cách nhau quá xa, nên những người tu phước khó mà tin được.

Nên biết rằng nghĩa lí kinh nầy là vô lượng vô biên không thể nghĩ bàn. Có được quả báo do trì tụng, giảng nói kinh nầy cũng vô lượng vô biên không thể nghĩ bàn.

Di lặc Bồ tát có kệ rằng:

Thành chủng chủng thế lực

Đắc đại diệu quả báo.

Tạm dịch:

Thành tựu các thế lực

Được quả báo vi diệu.

Nói rằng gom nhiếp sự thành tựu thế lực của Tứ thiên vương, Thích đề hoàn nhân, tức là viên mãn các việc vi diệu trên thế gian, quả báo vô cùng cao quý.

Kệ nói tiếp:

Như thị đẳng thắng nghiệp

Ư pháp tu hành tri

Tạm dịch:

Các nghiệp thù thắng kia

Do pháp tu hành được.

Nghĩa là theo nơi pháp nầy mà tu hành, mới biết thu hoạch được các nghiệp nầy. Do các nghiệp báo ấy vô lượng vô biên, lớn, tức là tính chất nhiều. Do các nghiệp báo ấy không thể nghĩ bàn nên gọi là diệu. Tức là tính chất ưu việt, thức tình phàm phu đều chẳng đo lường được. Sự thù thắng của công đức trì kinh không thể nói đầy đủ hết được là như vậy.

Đem 5 độ trước ra để so sánh, nghĩa là ngoại tài hai độ, nội tài hai độ, tạo Phật nhân một độ.

- Thứ nhất là có đem thất bảo bằng cả một tam thiên thế giới ra để bố thí cũng không bì kịp.

- Thứ hai là có đem thất bảo bằng cả vô lượng tam thiên thế giới ra để bố thí cũng không bì kịp.

- Thứ ba là đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng ra để bố thí cũng không bì kịp. - Thứ tư là đem vô lượng thân mạng nhiều như cát sông Hằng ra để bố thí cũng không bì kịp.

- Thứ năm là đem nhân địa cúng dường công đức chư Phật so sánh cũng không bì

kịp

Năm điều dùng để so sánh nầy, có dùng toán số thí dụ cũng không bì kịp, lực dụng của việc ấy cũng không nói hết được. Sao vậy? Do cái nhân không giống nhau, chút ít phước đức do trì kinh nầy, so với quả tối thắng tức thành ra nhân tánh. Toàn thể các nhóm phước đức do bố thí ở trước, cũng chẳng thành nhân, cũng không thể thành quả chân thật. Huống gì tu tập các thứ phước báo thế gian. Thoả thích chìm đắm trong phước báo thế gian vô cùng vô tận, biết khi nào mới quay đầu! Thế nên người mà tin và thọ trì kinh nầy thật khó lắm thay!

Có vị tăng hỏi Thiền sư Lạc Phố: [82]

Cúng dường trăm ngàn chư Phật, chẳng bằng cúng dường một vị vô tâm đạo nhân. Thế thì trăm ngàn chư Phật đó có gì sai trái? Vị vô tâm đạo nhân ấy có công đức gì?

Lạc Phố trả lời:

Nhất phiến bạch vân hoành cốc khẩu

Kỉ đa quy điểu tận mê sào.

Tạm dịch:

Một dãi mây trắng ngang cửa động.

Nhiều chim về lại, sạch chốn mê.

Thiền sư Đan Hà có lời tụng:

Thập Đắc sơ thung phi giác hiểu

Hàn Sơn lại nọa bất tri quy

Thanh tiền nhất cú viên âm mỹ

Vật ngoại tam sơn phiến nguyệt huy.

Tạm dịch:

Thập Đắc xao nhãng lười biếng, chẳng còn gì ngoài tính sáng suốt giác ngộ.

Hàn Sơn lười nhác chẳng biết đường về.

Câu nói trước khi phát ra lời, là viên âm tốt đẹp

Xa ba ngọn núi, toả sáng một vầng trăng.

Nếu thật giống như Thập Đắc, Hàn Sơn, đã chứng được điạ vị của bậc vô tâm, ắt là như cúng dường trăm ngàn chư Phật, cũng chỉ là việc bên ngoài.