Tịnh Độ Đại Thừa Tư Tưởng Luận

VIII. XƯNG DANH VÀ NIỆM PHẬT

Ở Trung Hoa, hành giả về pháp môn Tịnh độ đem việc xưng danh và niệm Phật hợp chung làm một. Nhưng trong kinh điển thì nói rõ ràng rằng niệm Phật là niệm Phật và xưng danh là xưng danh, xưa nay mỗi việc phân minh như vậy. Nói đến Phật pháp thì vốn chỉ có một pháp vị. Nói đến giáo chỉ đạo sư thì chỉ có y theo đức Phật Thích Ca giáo hóa làm gốc. Vì thích ứng với cơ nghi của chúng sanh tiểu tâm tiểu hạnh nên Ngài thuyết giảng tiểu thừa pháp. Còn đối với hạng người đại tâm đại hạnh thì Ngài giảng đại thừa pháp. Tuy pháp môn có đại có tiểu khác biệt mà ý nghĩa Phật pháp, căn nguyên pháp vị suối nguồn giác ngộ vẫn là một. Niệm Phật và xưng danh cũng mang tinh thần như thế.

Niệm Phật là quán tưởng, là thiền quán, là niệm Phật tam muội Đây là phương pháp chung cho cả đại thừa lẫn tiểu thừa. Luận Đại Trí Độ quyển bảy nói: “Niệm Phật tam muội có hai thứ: 1. Pháp Thanh văn: phương pháp này đối trước một hình tượng Phật quán tưởng tâm mắt thấy mười phương. 2. Pháp Bồ tát: phương pháp này là nhút tâm quán tưởng vô lượng cõi Phật, niệm ba đời mười phương Phật”. Đại thừa và tiểu thừa trên căn bản có sự sai biệt, nên từ đó có nhận thức sai biệt, có mười phương Phật và không có mười phương Phật. Hành giả Mật tông thì tu quán sắc thân Trời, họ quan niệm đó cũng là niệm Phật tam muội. Chẳng qua bổn tôn pháp môn tu của họ là từ thân Phật mà chuyển làm thân Bồ tát, rồi từ thân Bồ tát mà chuyển làm hình tướng thần giận dữ hung tợn của Dạ Xoa, La Sát. Vì vậy mà không nói là quán Phật mà nói tu thiền. Ở trong tam muội thấy Phật, Phật vì họ mà quán đảnh nói pháp, về điểm này thì đại thừa và tiểu thừa, hiển giáo và mật giáo đều như nhau.

Ngài Cưu Ma La Thập dịch kinh Thiền Bí Yếu Pháp quyển Trung, nhằm vào điều quán thứ mười tám; kinh Tọa Thiền Tam Muội quyển Thượng phần Pháp Trị Đẳng đều là nói về niệm Phật tam muội của Thanh văn. Phần quyển Hạ của hai kinh này đều thuyết minh về đại thừa niệm Phật tam muội, chuyên niệm pháp thân thập phương Phật sanh thân. Lại như trong quyển Tư Duy Lược Yếu Pháp nói về các pháp “đắc quán tượng định”, “sanh thân quán pháp”, “pháp thân quán pháp”. Những pháp này đều là chung cho Thanh văn thừa. Kế đó, sách còn nói về “thập phương chư Phật quán pháp”, “quán vô lượng thọ Phật pháp”. Đây là pháp môn của đại thừa niệm Phật tam muội. Bộ Ngũ Môn Thiền Kinh Yếu Dụng Pháp do Ngài Đàm Ma Mật Đa dịch. Bộ này thuyết minh về cả đại lẫn tiểu thừa niệm Phật tam muội. Hành giả muốn biết thứ lớp về việc tu hành niệm Phật tam muội thì nên tìm đọc những bộ kinh này. Kinh Ban Chu Tam Muội cũng nói thứ lớp về việc tu thiền đạt định chứng quả, hành giả có thể y cứ vào đó để tu thiền quán tam muội. Ở kinh Quán Vô Lượng Thọ phần thứ mười sáu nói về phương pháp quán mặt trời lặn như hoa Mạn Đà La, nhơn đây hành giả sanh khởi niệm y báo chánh báo trang nghiêm của thế giới cực lạc. Những phương pháp này đều là quá trình tu hành niệm Phật tam muội. Đây là chuyên tu định huệ mới có thể thành tựu.

Hành giả trì danh niệm Phật, kinh luận gọi phương pháp đây là xưng danh. Xưng danh vốn không phải là phương pháp tu hành của Phật giáo, mà là nghi thức tôn giáo sinh hoạt hằng ngày của đệ tử Phật. Như đệ tử Phật phát tâm quy y Tam bảo, khi thực hiện lễ quy y thì kính lễ xưng niệm nam mô Phật, nam mô Pháp, nam mô Tăng. Thanh văn và đại thừa giáo thì có thập phương Phật, như thế thì nên hiểu ngay rằng xưng Nam Mô…Phật là tùy tâm sở thích. Đệ tử Phật thường thì xưng danh, đặc biệt là khi kính lễ Phật. Vì vậy các hành nghi xưng danh hiệu Phật, lễ kính chư Phật, xưng dương tán thán Phật đều có quan hệ nhau, đều xuất phát từ tâm niệm thành kính với ý hướng trở về nương tựa, mà biểu hiện bằng hành vi nơi thân miệng.

Niệm Phật, kinh A Hàm vốn đã có nói: như niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng là Tam tùy niệm. Hoặc thêm nữa là niệm Thí, niệm Thiên, niệm Giới gọi chung là Lục Niệm pháp môn. Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật cũng có đề cập đến sáu pháp niệm này. Đây là phương pháp niệm buộc tâm suy nghĩ. Căn cứ trong kinh luật nói: đệ tử Phật khi bệnh khổ, hoặc khi ở đồng hoang cô độc một mình, hoặc khi ly biệt người thương thận, hoặc khi gặp phải khủng bố uy hiếp, trong những trường hợp bất xứng ý này, đức Phật liền khai bày pháp môn niệm Phật. Phật có vô lượng công đức, tướng hảo trang nghiêm, đại từ đại bi, nên khi niệm Phật thì cảm thấy có sức hùng vĩ gia hộ che chở. Bệnh khổ, uy hiếp, lo sợ v.v…các thứ thống khổ đó tự nhiên nhờ sức nhứt tâm niệm Phật mà tiêu trừ. Người buồn lo khổ, sợ hãi mà quán thấy đức tướng Phật quang minh trang nghiêm tự tại viên mãn, thì nỗi buồn lo khổ não sợ hãi tự nhiên tiêu trừ và tâm thần trở nên thanh thản an ủi. Sự kiện này có chung hầu hết cho các tôn giáo, nhưng Phật giáo thì gần gũi hợp với tình người, hợp với nhân tánh hơn, nên pháp môn niệm Phật tất nhiên phải có trong kinh điển.

Trong hoàn cảnh nhơn sanh thế cuộc, đời nào cũng thế, lòng người mong tìm sự an ủi, nơi nương tựa tinh thần, nên niệm Phật là pháp môn tự nhiên khiến cho người xưng hô danh hiệu Phật. Thế gian cũng có hiện tượng này. Chẳng hạn khi gặp phải hoàn cảnh khó khăn hoạn nạn không thể nào khắc phục tránh thoát được, thì nghĩ đến cha mẹ, thì thốt lên tiếng kêu cha ơi, mẹ ơi hoặc kêu ông bà ơi, gọi đến người mà người đó thân thiết nhất với mình, như thể là cảm thấy tinh thần có nơi nương tựa, có sự san sẻ, theo đó khổ đau có phần giảm bớt ít nhiều. Tục ngữ thường nói “người đau kêu trời”, thì tình trạng tâm lý này đây cũng đồng với ý nghĩa niệm Phật. Vì vậy, nên chi con người gặp phải khốn đốn hoạn nạn khổ đau nguy hiểm thì dễ dàng phụng hành pháp môn niệm Phật, miệng liền niệm nam mô Phật. Như thế, xưng danh và niệm Phật là phương pháp rất tự nhiên phát triển trong Phật pháp. Vả lại những chuyện được truyền về những người trong cơn hoạn nạn mà thành khẩn niệm Phật được thoát nạn, cứu nạn thì như ở Ấn Độ, Trung Hoa, Nhựt Bổn, Việt Nam v.v… nơi nào có Phật giáo đều có hiện tượng này. Nay lược nêu ra đây vài chuyện để làm ví dụ:

a) Câu chuyện thứ nhứt là “Hải Sanh Thương Chủ Duyên” được trích từ kinh Bách Duyên Tuyển Tập quyển chín. Truyện rằng: Hải Sanh là đại thương gia đang lúc đi hành nghề hàng hải, trên biển cả gặp phải sóng to gió lớn dữ dội thuyền trôi lạc vào nước quỷ La Sát, ông hoảng sợ liền niệm nam mô Phật, nam mô Phật … thì liền được thoát nạn không bị chìm thuyền quỷ hại.

b) Câu chuyện thứ hai là “Thi Lợi Bật Đề Duyên và Phú Na Kỳ Duyên” trong kinh Hiền Ngu Nhơn Duyên quyển bổn và quyển sáu, nói hai người này khi ra biển cả gặp phải tai nạn cá to hung dữ hãm hại, khi đó không còn chỗ nương, nên các ông chí thành niệm Nam mô Phật… liền được thoát nạn an toàn.

c) Câu chuyện thứ ba là xưng “Nam mô Phật Đức Duyên La Hán”. Truyện này được trích dẫn từ bộ Luận Mã Minh .Đại Trang Nghiêm quyển thứ mười. Truyện rằng: có người đến cầu xin xuất gia, tôn giả Xá Lợi Phất và tăng chúng nghĩ rằng người này không có căn lành nên không cho. Nhưng ngay sau đó người ấy được đức Phật độ cho xuất gia, chẳng bao lâu chuyên tâm tu tập đắc quả A la hán. Đức Phật nhơn đó mới nói: ông này ở trong thời quá khứ, có một kiếp nọ, khi gặp cọp trong hoàn cảnh hiểm nguy thập tử nhất sanh, tâm hoảng hốt miệng liền niệm nam mô Phật, nhơn đó mà trồng chủng tử lành, ngày nay gặp ta xin xuất gia, chuyên tu đắc đạo. Kinh Pháp Hoa nói: “Hễ xưng nam mô Phật, đều sẽ thành Phật Đạo”. Hai bộ kinh trên có khác nhau mà ý nghĩ tương đồng.

Như thế đủ thấy rằng, hễ thành tâm xưng niệm danh hiệu Phật không những thoát khỏi được khổ nạn mà còn trồng căn lành, còn có cơ duyên phát tâm tu hành thành đạo. Trong đại thừa Phật giáo gọi xưng danh niệm Phật tức là trừ được nhiều kiếp ác nghiệp mà còn là nhơn duyên sanh về Tịnh độ. Những chuyện vừa dẫn trên đây không phải chỉ đại thừa mới có mà tiểu thừa cũng có. Xưng niệm Phật danh là một hành vi tôn giáo rất phổ biến trong đạo Phật.

Miệng niệm nam mô Phật là biểu thị sự thành tâm quy y lễ kính cầu Phật hộ trì. Để chứng minh điều này, nay xin dẫn hai kinh: 1. Kinh A Súc Phật Quốc ở phần Bất Động Phật Quốc Hội có nói: Đại chúng trong pháp hội khi nghe Phật Thích Ca Như Lai nói đến cõi nước của Phật A Súc vô cùng thanh tịnh trang nghiêm, liền quay mặt hướng về đức A Súc Như Lai kia chấp tay đảnh lễ mà đồng xưng niệm to “Nam Mô Bất động Như Lai”. Nhờ nguyện lực của Đức Phật Thích Ca mà đại chúng liền thấy xa xa cõi nước Diệu Hỷ của Phật A Súc và chúng Thanh văn nước đó. 2. Kinh Vô Lượng Thọ Phật nói: Ngài Di Lặc Bồ tát nghe đức Phật nói thế giới cực lạc trang nghiêm quá chừng, lòng khởi vui mừng muốn được thấy cảnh Tây phương cực lạc, đức Phật liền dạy Di Lặc rằng: “ông nên hướng về mặt trời lặn, đó là nơi đức Phật A Di Đà, mà hết lòng thành kính đầu thân đảnh lễ sát đất, miệng niệm Nam Mô A Di Đà Phật ba lần lạy. Như thế thì cực lạc thế giới sẽ hiện rõ ràng trước mặt”. Điều này tuy không phải là tiêu trừ hết được hoạn nạn, nhưng cũng là bao gồm ý nghĩa cầu Phật gia hộ.

Giáo pháp tiểu thừa thì chỉ xưng Nam Mô Phật. Giáo pháp đại thừa thì lại xưng niệm trọn rõ danh hiệu Phật, như: Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô Thích Ca Mâu Ni Phật, Nam Mô A Súc Phật, Nam Mô Dược Sư Phật. Theo truyền thuyết nhơn duyên và chứng cứ kinh điển đại thừa thì thấy rằng xưng niệm Phật danh được phổ biến trong giới Phật giáo. Nhưng chẳng qua dùng xưng danh là pháp môn tu hành trọng yếu trong Phật giáo, thì điều này đặc biệt ta thấy ít có trong giáo pháp tiểu thừa Thanh văn. Trong các kinh đại thừa như kinh Ban Chu Tam Muội, kinh Bạt Đà Bồ tát, kinh Đại Tập phần Hiền Hộ đều khuyên hành giả “nên niệm danh hiệu ta” (đương niệm ngã danh). Với lời khuyên đó cũng là mục đích để nhiếp tâm chánh niệm. Đến như kinh Vô Lượng Thọ Phật, kinh Quán Vô Lượng Phật cũng đều khuyên hành giả niệm Phật “thường niệm Phật” cũng với ý nghĩa là chuyên nhớ từ dung, nhiếp niệm chánh tâm. Người sắp chết mà còn biết xưng danh hiệu Phật thì được vãng sanh hạ phẩm hạ sanh. Điều này chỉ thấy trong kinh Quán Vô Lượng Thọ.

Trong Luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa quyển năm khi nói về phương thức hành đạo, Ngài Long Thọ nói: “Khó hành đạo. Dễ hành đạo”. Dễ hành đạo cũng là niệm Phật. Ở đây nói đến niệm Phật là y theo kinh Đại Thừa Bảo Nguyệt Đồng Tử Sở Vấn thì: “nên nghĩ nhớ niệm danh hiệu mười phương chư Phật”. Hoặc xưng niệm danh hiệu Phật A Di Đà v.v… hoặc thêm nữa là xưng niệm danh hiệu mười phương chư vị Bồ tát. Trong kinh đại thừa Phật giáo còn đề cập đến pháp môn xưng danh sáu phương sáu Phật, thất Phật, mười phương Phật v.v…Xưng niệm danh hiệu Phật và Bồ tát là phương tiện tu hành của người tu học Phật. Điều này rất thanh hành ở thời đại Long Thọ Bồ tát.

Từ trước đến nay nói về pháp môn xưng niệm danh hiệu Phật bao gồm hai ý nghĩa: 1. Khi nguy cấp thống khổ không có cách nào hơn là khuyên niệm danh hiệu Phật. 2. Khả năng trí lực yếu kém khó tu học pháp môn cao sâu, nên đặc biệt mở bày pháp môn phương tiện mở miệng liền biết niệm, ấy là pháp môn tu học dễ dàng. Sách Ngoại Quốc Ký được viết vào thời nhà Tấn, trong đó có đoạn ghi rằng: “Người nước An Tức (nước Iran ngày nay) không hiểu Phật pháp, sống nơi biên địa, tâm trí chất phác. Lúc bấy giờ có chim Oanh Vũ sắc vàng điểm xanh trắng thường đậu nơi cành cây kêu lên: nếu muốn nuôi ta thì xướng danh hiệu Phật. Vua quan dân chúng thấy thế lấy làm lạ mới bảo nhau răng, đây là Phật A Di Đà hóa thân làm chim để nhiếp dẫn dân biên địa, há chẳng phải là ngay hiện đời khuyến hóa nếu ai niệm Phật thì được vãng sanh ư? Do đó ngày trai vua, quan, dân chúng nước An Tức tu niệm Phật rất đông”. Câu chuyện trên đây là chứng minh pháp môn niệm Phật thật phổ biển. Đến đời Hán và Tam Quốc các cao tăng miền Tây Bắc Ấn Độ đến Trung Hoa dịch thuật kinh điển và đều truyền bá pháp môn Tịnh độ. Thế nên, tu pháp môn xưng danh niệm Phật không cần phải vận dụng trí năng thông đạt thấu hiểu lý nghĩa đại thừa về những pháp thật tướng Bát Nhã thâm sâu. Vì tánh chất phổ thông, nên pháp môn niệm Phật được phổ biến rộng lớn.

Từ pháp định tâm niệm Phật của kinh Ban Chu Tam Muội đến pháp định tâm và tán tâm niệm Phật của kinh Vô Lượng Thọ cho đến pháp thập lục quán của kinh Quán Vô Lượng Thọ, thậm chí phép mạng sắp lâm chung xưng danh niệm Phật đều là phương pháp dễ thực hành cho khắp cả mọi trình độ hành giả. Từ bất đắc dĩ xưng danh niệm Phật cho đến biết tin Tam bảo xưng danh niệm Phật đều rất quý. Nhưng đứng về phương diện hoàn mãn thâm sâu Phật pháp mà nói thì nên cầu hướng thượng tiến bộ không ngừng trong phương pháp tu chứng.

Ngược dòng về quá trình diễn tiến của pháp môn niệm Phật Trung Hoa, ta thấy khởi đầu từ núi Lô Sơn với Thập Bát Cao Hiền kết thành Bạch Liên Xã niệm Phật. Nhưng khảo cứu chiều sâu của nó thì pháp môn niệm Phật vẫn chú trọng nơi nhiếp tâm niệm Phật. Như Huệ Viễn Đại Sư trong lúc định đã từng thấy đức Phật A Di Đà. Đây chính là pháp môn trong kinh Ban Chu Tam Muội. Đến thời Bắc Ngụy có Ngài Đàm Loan y theo Luận Vãng Sanh Tịnh độ của Thế Thân Bồ tát mà khởi tâm chú trọng phương pháp xưng danh niệm Phật. Đến thời nhà Đường có truyền thuyết rằng Ngài Thiện Đạo chùa Tịnh Tông Quang Minh niệm một tiếng Phật phóng ra một đạo hào quang, đây là một Đại sư nổi tiếng về xưng danh niệm Phật.

Về sau còn có các Đại sư Pháp Chiếu, Thiếu Khang v.v… không xưng danh mà còn áp dụng phương pháp ngũ hội niệm Phật, tức là vận dụng âm thanh làm Phật sự. Phương pháp này không những chỉ nhiếp hóa hành giả Tịnh độ mà cả đến trẻ con cũng đến tham gia niệm Phật. Do đấy mà trở thành pháp môn xưng danh niệm Phật đặc biệt duy nhất của Trung Hoa. Đến thời nhà Tống từ vua chúa đại thần cho đến thân hào nhân sĩ kết hợp thành Bạch Liên Xã, mỗi lần tập hợp niệm Phật số đến vạn người. Cho đến gần đây có Ấn Quang Đại Sư cùng đồ chúng đều dùng xưng danh niệm Phật làm pháp môn duy nhất để tu tập. Xưng danh niệm Phật được gọi là dễ hành đạo, là bởi vì lập thuyết giáo hóa rất là phổ cập đáng được ca ngợi. Nhưng vì dễ thực hành, vì tính cách phổ cập, nên bên cạnh đó đại hạnh thâm nghĩa của pháp đại thừa cũng dần dần bị quên lãng.

X. DỄ HÀNH ĐẠO VÀ KHÓ HÀNH ĐẠO

Xưng danh niệm Phật là dễ hành đạo. Đây là nương vào từ bi nguyện lực của Phật A Di Đà nên cũng gọi là tha lực dễ hành đạo. Các Đại sư Tịnh độ tông trước sau đều cùng quan niệm rằng “Mười niệm vãng sanh, siêu thoát ba cõi”. Nhưng khi khảo cứu kinh luận thì thấy phương pháp dễ hành đạo và khó hành đạo lại có nghĩa lý khác. Những vị Đại sư có tâm hoằng dương pháp môn Tịnh độ phần nhiều đều lấy Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận của Long Thọ làm căn cứ, để thuyết minh xiển dương pháp môn niệm Phật thì được gọi là thuộc về dễ hành đạo. Nhưng Long.Thọ thì lại y cứ vào kinh Di Lặc Bồ tát Sở Vấn do Bồ Đề Lưu Chi dịch, sau đó đến đời Tây Tấn lại nhập vào kinh Đại Bảo Tích ở phần quyển thứ 111 do Trúc Pháp Hộ dịch. Trong kinh nói: “Di Lặc Bồ tát ở đời quá khứ tu Bồ tát hạnh thường ưa nhiếp thủ Phật quốc, trang nghiêm Phật quốc, còn Thích Ca ta đây thuở xưa tu Bồ tát hạnh thường ưa nhiếp thủ chúng sanh, trang nghiêm chúng sanh”. Từ đây chúng ta có thể biết được sở nhơn tu hành của Thích Ca và Di Lặc có sự khác biệt: Thích Ca sở nhơn tu hành là độ chúng sanh, trong khi đó sở nhơn tu hành của Di Lặc là nhiếp thủ Tịnh độ. Đây chính là chỗ khác nhau giữa khó hành đạo và dễ hành đạo. Nên nói là: “Khi xưa Di Lặc tu Bồ tát hạnh không thể thí xả tay chơn đầu mắt, nhưng dùng phương tiện thiện xảo an lạc đạo hạnh, tích tập vô thượng chánh đẳng bồ đề”. Như thế có nghĩa là Di Lặc không thể làm những việc khó làm, nhẫn những việc khó nhẫn. Tức là nói Di lặc khéo dùng phương tiện thiện xảo an lạc đạo, như bản dịch đời Tấn có nói là Di Lặc Bồ tát khi hành đạo “ngày đêm ba thời chánh nơi hoàn cảnh sống, bước chân xuống đất hướng thập phương mà phát lời kệ rằng: Con xin hối hận tất cả những lỗi lầm đã qua, khuyển khích giúp đỡ những việc đạo đức, thành tâm cúi đầu khắp lễ các đức Phật, khiến được vô thượng huệ”.

Đối với việc này, kinh Bảo Tích nói rộng ra là: Lễ kính chư Phật, sám hối, phát nguyện, tùy hỉ, thỉnh Phật thuyết pháp, thỉnh Phật trụ thế, tùy thuận học Phật Bồ tát đồng với mười đại nguyện vương của Phổ Hiền Bồ tát. Đây là pháp dễ hành đạo.

Ý nghĩa của pháp dễ hành đạo tức là An Lạc Hạnh, lấy nhiếp thủ tịnh Phật quốc độ làm chủ. Còn chỗ nhơn địa tu hành của Phật Thích Ca là khó hành đạo, nên Phật nói là: “Ta xưa cầu đạo chịu khổ vô lượng mới có thể tích tập được đạo quả vô thượng chánh đẳng chánh giác”. Trong kinh điển có nêu lên điểm Phật Thích Ca trong thuở xa xưa tu hành khó khổ để minh chứng Phật đã dùng tâm từ bi cứu độ chúng sanh lìa nơi thống khố. Đây là thế hiện pháp khó hành đạo. Ý nghĩa của khó hành đạo Ý là khổ hạnh tức là hay làm cái khó làm, hay nhẫn cái khó nhẫn. Nhơn đây mà đức Thích Ca đã từng phát tâm nguyện “đối với chúng sanh trong đời ngũ trược ác thế nghiệp căn tham sân sâu nặng, không hiếu kính cha mẹ, không kính trọng sư trưởng cho đến không hòa thuận với bà con quyến thuộc” cũng khuyến hóa họ phát tâm tu hành và cũng sẽ được cùng lúc thành Phật. Còn Di Lặc khi hành đạo Bồ tát cũng lại phát nguyện: “nếu có chúng sanh ít dâm ái, ít giận hờn si mê, thành tựu thập thiện thì được cõi nước thanh tịnh, mới thành chánh giác”. Tuy là đại thừa pháp tương thông, Phật và Bồ tát đều bình đẳng, nhưng kẻ sơ học đại thừa thì không ngại dùng các pháp môn vào đạo. Như phẩm Vãng Sanh trong Trí Độ Luận nói: “Có hai dòng lớn”. Như vậy có nghĩa là trong Luận Trí Độ Ngài Long Thọ nói Bồ tát có hai thứ: “1. Có tâm từ bi phần nhiều là vì chúng sanh. 2. Phần nhiều ưa thích tu tập theo công đức chư. Phật đến nhứt thừa thanh tịnh vô lượng thế giới Phật”. Ở đây, chúng ta có thể thấy rằng, Di Lặc đại biểu cho pháp môn Tịnh độ, tức là thực hành thiện xảo phương tiện để tích tập nhiều công đức chư Phật. Bồ tát sơ học Phật đạo có thể thiên trọng một trong những pháp môn: hoặc là lấy việc thành tựu chúng sanh trước, hoặc là lấy việc trang nghiêm Phật độ trước. Lý giải Phật pháp chơn nghĩa thì đây chẳng qua là Bồ tát khi sơ phát tâm tu hành tâm niệm thiên trọng, nên bị trí tăng thượng, hoặc tùy tín hành pháp hạnh v.v… Mà muốn viên mãn cứu cánh đạo quả bồ đề, trang nghiêm Phật quốc, cứu độ chúng sanh, thì không thể khuyết thiếu. Như thế, người tối sơ phát tâm học Phật hạ thủ công phu đại để có hai phương tiện: hoặc khởi đi từ niệm Phật, lễ Phật hạ thủ công phu, hoặc khởi hành từ bố thí, trì giới, nhẫn nhục v.v… hạ thủ. Phương pháp sau là khó hành đạo, là khổ hạnh đại bi lợi ích chúng sanh. Phương pháp trước là dễ hành đạo, là an lạc hạnh thiện xảo phương tiện. Kỳ thực hai phương pháp này đối với chúng sanh căn cơ sai biệt, mà trong quá trình tu học có thể nhứt thống đồng hành.

Dễ hành đạo tức là tập nhiều hạnh Tịnh độ công đức của chư Phật. Kinh Di Lặc Bồ tát Sở Vấn nói là tương đồng với mười đại hạnh nguyện vương của Phổ Hiền. Nhưng trong kinh luận thì không nhứt định là mười việc. Mà tối quan trọng có ba điều: sám hối; tùy hỷ; khuyến thỉnh. Để xác rõ vấn đề này, như kinh Phật Thuyết Văn Thù Hối Quá do Trúc Pháp Hộ dịch thì: sám hối; phát tâm; khuyến trợ. Trong khuyến trợ có tùy thuận học Phật, khuyến thỉnh thuyết pháp, khuyến thỉnh trụ thế, cúng dường. Hành giả thực hành các pháp này lấy sám hối làm chủ. Sách Tư Duy Yếu Lược Pháp do Ngài Cưu Ma La Thập dịch cũng nói: “nếu vì nhơn duyên tội đời trước, niệm Phật không thấy được chư Phật thì nên một ngày một đêm sáu thời sám hối, tùy hỷ, khuyến thỉnh, nhờ đó từ từ tự mình được thấy”. Các nhà về Thiên Thai Tông nhơn đây mà lập Ngũ Hối Pháp. Kinh Mạn Đà Bạt Đà La do ngài Nhiếp Đạo Chơn dịch cũng nói: sám hối; nhẫn (tức là xưng tán Như Lai); lễ bái; nguyện lạc (tùy hỷ); khuyến thỉnh (thuyết pháp, trụ thế); trì thế (hồi hướng). Những điều trên đây tương đồng với kinh Văn Thù, kinh Phổ Hiền và kinh Hoa Nghiêm phẩm Phổ Hiền Hạnh Nguyện.

Đời Đường, ngài Na Đề dịch kinh Ly Cấu Huệ Bồ tát Sở Vấn Lễ Phật Pháp cũng có nói: lễ bái; sám hối; khuyến thỉnh; hồi hướng; phát nguyện. Đây là lấy lễ Phật làm chủ. Trong các bộ luận, ngài Long Thọ cũng nhiều lần nói rõ về pháp hạnh này. Như Luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa nói: niệm Phật (bao hàm lễ Phật); sám hối, khuyến thỉnh (thuyết pháp, trụ thế); tùy hỷ, hồi hướng. Ở Ấn độ, những hành giả tu đại thừa Bồ tát hạnh thường là thực hành phương tiện hạnh này. Luận Trí Độ quyển bảy nói: “Bồ tát pháp, ngày ba thời, đêm ba thời, thường hành ba việc, tức là sám hối, tùy hỷ và khuyến thỉnh trụ thế, thuyết pháp. Lại cũng Luận Trí Độ quyển 61 nói: “Bồ tát lễ Phật ba phẩm: một là Hối Quá phẩm, hai là Tùy Hỷ Hồi Hướng phẩm, ba là Khuyến Thỉnh Chư Phật phẩm”. Trên đây đều là thực hành phương pháp lễ Phật nội dung giống với phương pháp sám hối tám mươi tám danh hiệu Phật ở nghi thức Hồng Danh Sám Hối của Trung Hoa. Nói cách giản lược hành giả nên xem mười nguyện văn. Giác Hiền dịch kinh Văn Thù Sư Lợi Phát Nguyện tức là kinh Hoa Nghiêm bốn mươi phẩm. Ở đây, ta thấy sự đặc biệt quan hệ pháp môn Tịnh độ đại thừa cùng với Văn Thù Phổ Hiền Bồ tát. Long Thọ Bồ tát làm bài văn tụng phát nguyện cũng có chỗ tương đồng. Điều này cho ta thấy phương tiện thiện xảo về dễ hành đạo là thiên về ưa làm hạnh Tịnh độ tích tập công đức chư Phật, vốn không hạn ở nơi mười việc. Mười việc là thực hành thuận theo thể tài của kinh Hoa Nghiêm. Mười Đại nguyện vương Phổ Hiền phẩm Hạnh Nguyện: Lễ kính chư Phật, xưng tán Như Lai, quảng tu cúng dường (Phật), cùng với niệm Phật (quán tưởng hoặc xưng danh) giống nhau. Đây là hành nghi đặc thù của tôn giáo. Bởi vì đây là hạnh tu phương tiện tích lũy công đức của Phật bằng cách lập phương tiện sám hối. Ở Ấn Độ, pháp hạnh hành đạo của Bồ tát một ngày sáu thời, nghĩa là thời gian ngắn mà số lần hành đạo nhiều, ý nghĩa cũng giống như Trung Hoa sớm chiều thời khóa công phu Tịnh độ, nhưng chỉ khác ở số lần nghi thức ít mà thời gian dài, mỗi lần hành lễ kéo dài dễ khiến cho người mệt mỏi thối tâm, thực chẳng bằng nhiều lần mà thời gian ngắn, có lẽ hành giả cảm thấy thích thú hơn. Bởi ở Trung Hoa chúng cùng tu số lượng đông, nên không thể không áp dụng số lần ít mà thời gian dài để tránh khỏi mất mát điều dễ hành đạo. Dễ hành đạo (không chỉ là niệm Phật) đích thực nó còn có quan hệ với Tịnh độ. Nếu như nghĩ rằng tu như phương pháp này có thể thành Phật, thế là chấp văn hại nghĩa không thể thông đạt ý thú Phật pháp.

Nếu y Luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa của Long Thọ thì ta có nhận thức chánh đáng hơn, khi nói đến Bồ tát muốn tích tập phước đức trí huệ tư lương, muốn làm thế nào để có công đức pháp được bất thối chuyển. Hoặc giả cảm thấy đạo Bồ tát khó làm, nên hỏi: “Hạnh Bất Thổi Chuyển làm những việc khó làm, lâu mới có thể đạt được, hoặc đọa vào hàng Thanh văn, Bích Chi Phật, nếu chư Phật có nói pháp dễ hành đạo, phương tiện mau đạt được Bất Thối Chuyến, xin vì họ mà nói đó”. Đoạn trên đây là thưa hỏi về phương pháp dễ hành đạo. Long Thọ nói: “Như ông đã nói, kẻ sợ sệt thì hay khiếp nhược không có tâm lớn, như vậy chẳng phải là lời nói của kẻ đại nhơn chí lớn mẫn cán vậy”. Nói một cách dễ hiểu, như người có tâm địa như đây thì vốn đã không có cung cách tâm lượng Bồ tát. Long Thọ nói: đối với kẻ ưa thích cầu pháp dễ hành đạo, tức là kẻ căn tánh yếu đuối hạ liệt, thì nên cho vào đầu họ một gậy.

Nhưng Phật và Bồ tát lấy từ bi làm gốc để nhiếp dẫn những chúng sanh tu hạnh Bồ tát, nên nói pháp dễ hành đạo, mới nói tiếp rằng: “Ông nếu thật muốn nghe pháp phương tiện này, ta sẽ nói đó. Phật pháp có vô lượng pháp môn, như đường đời có đường bằng phẳng dễ đi, có đường dốc quanh co khó đến. Đường bộ đi chân khó đi. Đường thủy đi thuyền dễ đi. Đường Bồ tát cũng như vậy. Hoặc kiên tâm cần hành tinh tấn thì là pháp khó hành đạo, hoặc tin dùng nơi phương tiện thì là pháp dễ hành đạo”. Khó hành đạo là cần mẫn khắc phục khó khổ. Dễ hành đạo là phương tiện dễ dàng. Ý nghĩa rõ ràng như thế, nhưng không quan hệ gì với việc thành Phật chậm mau. Nói đến dễ hành đạo tức là “xưng niệm danh hiệu mười phương chư Phật”, trong đó có việc cung kính lễ bái xưng niệm danh hiệu đức Phật A Di Đà v.v… Như Luận Đại Trí Độ nói: “tưởng niệm lễ bái, dùng kệ tán thán”. Kẻ ngưỡng cầu pháp dễ hành đạo cho rằng nhứt tâm niệm Phật vạn sự đều xong. Nên Long Thọ Bồ tát lại bảo họ rằng: “Cầu đạt được quả vị Bất Thối Chuyển, không những chỉ tưởng nhớ niệm, xưng danh lễ kính mà thôi, lại còn phải nên ở nơi các đức Phật phát nguyện sám hổi, khuyến thỉnh, tùy hỷ, hồi hướng”. Điều này cho chúng ta thấy rằng phương pháp dễ hành đạo không chỉ đơn thuần là niệm Phật, mà còn phải thực hành mười đại nguyện vương của phẩm Phổ Hiền Hạnh Nguyện. Nếu phương pháp dễ hành đạo có thể như trên đây mà tu hành thì “phước lực tăng trưởng, tâm tánh nhu thuận, lòng tin chư Phật Bồ tát thanh tịnh thâm sâu, đã đạt đệ nhứt công đức, thương xót chúng sanh”. Tiếp đó nói sáu pháp Ba La Mật. Có thể nói niệm Phật, sám hối, khuyến thỉnh đích thực là phương pháp làm cho tâm tánh nhu hòa tăng trưởng phước lực, nhơn đây mới có thể đối với Phật pháp sanh lòng tin sâu sắc tín giải đệ nhất nghĩa. Đối với chúng sanh thống khổ sanh tâm từ mẫn, tấn tu đạo Bồ tát, hành lục độ vạn hạnh. Như thế phương pháp dễ hành đạo, tuy nói phát nguyện để được vãng sanh, đối với việc tu hành Tịnh độ, mà cũng là phương tiện trước của phương pháp khó hành đạo. Kinh luận đại thừa cũng dùng chung một luận thuyết là: niệm Phật là phương tiện nhiệm mầu hay ngăn trừ nghiệp chướng, tích tập phước đức, nhưng không lấy đó làm cứu cánh. Xưa nay hành giả Trung Hoa cho rằng, Long Thọ nói dễ hành đạo, tu pháp môn niệm Phật không việc gì mà chẳng được. Điều này không tránh được cô phụ lòng từ bi của Long Thọ Bồ tát vậy!

Lễ Phật, niệm Phật, tán Phật, tùy hỷ, hồi hướng, khuyên thỉnh, đặc biệt là miệng niệm danh hiệu Phật, điều này so với việc vì chúng sanh và đạo pháp mà xả thân, xả tâm nhẫn chịu khổ nan đề thực hành Bồ tát hạnh đương nhiên là dễ hơn nhiều. Đây là nghĩa căn bản của phương pháp dễ hành đạo. Thông thường cho rằng do từ bi nguyện lực của đức Phật A Di Đà mà hành giả niệm Phật được vãng sanh, siêu xuất ba cõi, gọi là dễ hành đạo. Tu phương pháp dễ hành đạo này được vãng sanh về Tịnh độ, nơi cực lạc hoàn cảnh dễ tu hành khiến cho hành giả không có chướng ngại, đây là điều đích xác mà kinh luận đại thừa nói. Nhưng có điều hành giả nên lưu ý là phương pháp dễ hành đạo thì khó thành Phật. Còn phương pháp khó hành đạo thì lại dễ dàng thành Phật. Như kinh Bảo Tích, Di Lặc Bồ tát Sở Vấn Hội nói: Thích Ca Như Lai trong thời quá khứ tu hành làm những việc khó khổ, ấy là thực hành pháp khó hành đạo. Trái lại Di Lặc Bồ tát khi hành đạo thì thích tu đạo dễ làm. Di Lặc phát tâm tu hành sớm hơn đức Thích Ca đến hơn bốn mươi kiếp, sớm đã chứng đắc vô sanh pháp nhẫn. Nhưng kết quả, Thích Ca đạt thành vô thượng bồ đề Phật quả sớm hơn Di Lặc. Đây là bằng chứng cụ thể rõ ràng chắc thật nhất để cho hành giả nhận định phương pháp dễ hành đạo thì khó chứng Phật quả và ngược lại.

Di Lặc thích tu pháp môn dễ hành đạo nên thành Phật chậm. Thích Ca chuyên thực hành pháp môn khó hành đạo nên sớm thành Phật quả. Nhưng căn cứ truyền thuyết và bằng vào Kinh Luận thì Thích Ca ròng rã bảy ngày bảy đêm nói kệ tán Phật được công đức thành Phật sớm hơn chín kiếp. Nói kệ tán Phật là một trong những nghi cách của phương pháp dễ hành đạo. Như thế thì điều này há chẳng phải dễ hành đạo mà mau thành Phật ư? Điều này lại dễ khiến cho người hoài nghi, nơi đây cần nên lược giải vài điều. Dễ hành đạo và khó hành đạo chẳng qua là danh từ để nói hành giả từ lúc mới phát tâm hạ thủ công phu. Đối với kẻ sơ học thì tạm phân làm hai loại thế thôi. Đến khi thành Phật công đức nhiếp thủ chúng sanh và nhiếp thủ Phật độ đều cần phải được viên mãn. Nhưng đây không thể chứng minh dễ hành đạo dễ thành Phật quả, mà trái lại chứng thực là khó hành đạo thì dễ thành quả vị vô thượng chánh đẳng chánh giác. Căn cứ truyền thuyết, bằng qua kinh luận thì “Thích Ca khi tâm tánh chưa thuần thục mà các đệ tử tâm đều thuần thục. Lại nữa Di Lặc Bồ tát tâm đã thuần thục mà đệ tử tâm chưa thuần thục”. Như Trí Độ Luận quyển bốn nói: Đây là vì “tâm của Thích Ca Bồ tát thiên trọng về lợi ích chúng sanh mà không màng đến tự thân. Trong khi đó Bồ tát Di Lặc thiên trọng về tự thân mà ít lo giải thoát chúng sanh”. Điều này hiển nhiên nói lên Thích Ca tu phương pháp khó hành đạo, tâm nguyện nhiều lo về mặt giáo hóa chúng sanh. Vì thế nên chúng đệ tử tâm đã thuần thục nghĩa là Thích Ca công đức lợi tha viên mãn, nhưng công đức tự lợi vẫn chưa tròn đầy. Di Lặc Bồ tát phần nhiều tu hạnh Tịnh độ, chứng vô sanh pháp nhẫn từ lâu, tự tâm đã thuần thục. Nhưng thường ít vì lợi lạc chúng sanh, ít tu đại hạnh khó làm, nên đệ tử tâm chưa thuần thục, nghĩa là công đức lợi tha của Di Lặc chưa viên mãn. Vì Thích Ca tinh tấn tán Phật tu theo hạnh Phật mà sớm được thành Phật. Như đây đủ chứng minh cho việc tu phương pháp khó hành đạo dễ thành Phật. Chẳng khác nào vẽ rồng không thể thiếu điểm nhãn, như tâm nguyện muốn trang nghiêm Tịnh độ không thể thiếu nhiếp thủ chúng sanh. Ấy là những mối tương quan tương duyên, hệ quả dây chuyền là điều kiện ắt có và đủ nhất định phải viên mãn để thành Phật.

Đức Thích Ca tu phương pháp khó hành đạo. Điều này chẳng khác nào như trước vẽ thân rồng, đợi đến lúc thân rồng hình thành rồi thì tinh tấn thêm một bước nữa là tán thán Phật tức như điểm nhãn rồng, một điểm tức hoàn thành rồng. Di Lặc khởi tu bắt đầu từ phương pháp dễ hành đạo mà hạ thủ công phu, chẳng khác nào như trước điểm nhãn rồng. Con mắt rồng tuy được điểm thành, mà thân rồng lại không thể mau lẹ cùng họa thành. Nghĩa là cũng như công đức lợi tha không thể mau thành Vậy thì Thích Ca thành Phật sớm trước Di Lặc chín kiếp là do công đức tu phương pháp khó hành đạo sâu dày về “tâm nguyện lợi ích chúng sanh nhiều”. Kỳ thực những điều trên đây đều vì kẻ sơ học mà phương tiện nói. Hành giả học Bồ tát pháp tu Bồ tát hạnh nhất định thành Phật. Điều tiên quyết của sự thành Phật là tất cả công đức đều cần phải do tu tập tích lũy viên mãn. Dễ hành đạo thì khó thành. Khó hành đạo thì dễ thành, đích xác là điều mà kinh điển thánh hiền từ xưa đã nói.

Chúng sanh trong cõi uế trược tu hành dễ thối thất đạo tâm. Người được sanh về cõi Tịnh độ hoàn cảnh tốt, nên đạo tâm không thối thất. Nhưng luận về tu hành mau chóng thì cõi uế trược so với cõi Tịnh độ có phần mau chóng hơn nhiều. Như kinh Đại A Di Đà quyển hạ nói: “Bạch đức Thế Tôn! Trong cõi Ta bà uế trược này, làm lành tạo đức, từ tâm chánh ý, trai giới thanh tịnh, một ngày một đêm thù thắng hơn cõi Phật A Di Đà trăm năm”. Kinh Duy Ma Cật cũng nói: “Lòng đại bi của Bồ tát cõi Ta bà này đối với chúng sanh thật sự bền chắc, nhẫn chịu chướng duyên như đã nói. Nhưng các Bồ tát cõi Ta bà một đời làm việc lợi chúng sanh thù thắng bằng cõi nước Tịnh độ kia làm trăm ngàn kiếp” Cớ sao vậy? Bởi vì cõi Ta bà này có mười việc tạo thành pháp lành mà các cõi Tịnh độ khác không có. Mười việc tức là thực hành sáu phép Ba La Mật v.v.. Cõi Tịnh độ thì bảy báu tạo thành, ăn mặc, đồ dùng tất cả đều đầy đủ, nên không có cơ hội tạo thành công đức bố thí. Cõi uế độ người ác, cần tu nhẫn nhục. Cõi Tịnh độ thì đều là các người thượng thiện nhơn, không cần tu hành nhẫn nhục. Cõi Ta bà có các việc sát, trộm, dâm, dối, vì vậy nên cần phải trì giới. Cõi Tịnh độ không có người nữ, không có tình trạng nam nữ chiếm hữu, tức không có giới dâm. Tất cả thứ cần dùng đều đầy đủ, nên không cần giới trộm cắp. Các công đức này một khi hành giả sanh về cõi Tịnh độ rồi thì thật khó có cơ duyên phát triển. Cũng như khi quốc gia thái bình thạnh trị thì anh hùng không có đất dụng võ, không có chỗ để thi thố tài năng, không cơ hội đế cứu quốc cứu dân lập đại công thành tích.

Cõi trần thế uế trược thì khó làm, nhưng nhơn vì khó làm mà trở nên vĩ đại. Thích Ca Mâu Ni nhơn nơi cõi uế độ tu hành mà thành Phật, được mười phương cõi Phật xưng dương tán thán. Như kinh A Di Đà nói: “Các đức Phật kia cũng xưng tán khen ngợi ta công đức không thể nghĩ bàn, mà nói lời như thế này: “Phật Thích Ca Mâu Ni hay làm các việc khó làm, hay ở trong cõi Ta bà ngũ trược ác thế mà đạt đạo quả vô thượng chánh đẳng chánh giác”. Kinh Trừ Cái Chướng Bồ tát Sở Vấn quyển hai và các kinh Bảo Vân, Bảo Vũ, Thắng Thiên Vương Bát Nhã v.v… đều nói đến việc tu hành cõi uế độ so với cõi Tịnh độ phần thù thắng cao siêu hơn nhiều. Quan hệ với điểm này, trong Luận Trí Độ quyển mười, Long Thọ nói rất rõ rằng: “Trong cõi Ta bà thế giới này nhơn duyên vui ít, có ba đường ác là già, bệnh và chết…tâm sanh nhàm chán, do đó cho nên trí huệ căn lợi không giống với Bồ tát cõi Tịnh độ kia thất bảo tạo thành thế giới, các thứ cây báu, tâm nghĩ ăn uống, các thức ăn uống liền có đầy đủ, mọi việc như ý. Vì thế khó sanh tâm nhàm chán, khó có cơ duyên ẩn nhẫn khắc phục. Thế nên, trí huệ không thể to lớn, công đức không thể sâu dày. Thí như dao bén trong lúc cắt lấy đồ ăn uống thơm ngon, dao bén lại sanh bẩn. Trái lại, nếu lấy đá mài dao sét rỉ thì lợi căn phát triển, công đức sâu dày. Chẳng khác nào như người ít khả năng nhưng nhẫn chịu nhiều cần mẫn cực khổ thì đạt được nhiều thành quả”. Cõi đời uế trược đầy dẫy thống khổ chướng duyên, nhưng phát tâm hành Bồ tát đạo thì được tối thù thắng công đức. Thảo nào Thích Ca phát tâm chậm mà thành Phật sớm.

Dễ hành đạo dễ đạt quả vị Bất Thối Chuyển, nhưng một khi sanh về cõi Tịnh độ thì sự tiến bộ trên đường Phật quả chậm. Cõi Ta bà uế trược tu hành rất khó được quả vị Bất Thối Chuyển, như đập phá cửa đóng then gài rất khó, nhưng một khi phá vỡ qua cửa thẳng vào nhà, tức là trực chỉ thành Phật trước. Nói cho cùng thì lý dễ hành đạo và khó hành đạo cùng với cõi uế trược Ta bà và cõi Tịnh độ cực lạc thật ra mỗi cái đều có sở trường của nó.

Trên đây căn cứ vào kinh luận chứng minh, từ sự thực để thực chứng. Nếu hành giả lý giải được ý nghĩa của kinh luận thì mới đạt được diệu dụng của Phật pháp. Dễ hành đạo và khó hành đạo đều là phương tiện hy hữu “Sở duyên bồ đề là duyên khổ của chúng sanh”. Nghĩa là vì chúng sanh khổ, vì chánh pháp suy mà phát tâm bồ đề, ấy là đạo chánh thường của pháp đại thừa. Thiện xảo phương tiện an lạc đạo cũng là pháp môn vi diệu. Y theo đây hành đạo thì hay tích tập công đức, sám trừ nghiệp chướng, lập định tín tâm, tu hành chắc thật thì không thể đọa lạc. Tuy nhiên, Phật pháp trụ thế thì phải vì pháp vì người mà hiến thân mạng, tinh tấn khổ hạnh không ngừng mới thực hiện được tâm nguyện Bồ tát ấy là nhơn, đạt thành Phật là quả.

Y luận cứ trên có thể kết luận rằng: Tịnh độ thì nên lấy A Di Đà cực lạc Tịnh độ làm viên mãn; lấy Di Lặc nhơn gian Tịnh độ làm yếu chỉ; lấy cõi Phật A Súc làm nhơn trụ tâm từ bi; trụ như pháp tánh làm nhơn căn bổn; lấy hạnh nguyện trang nghiêm cõi Phật A Di Đà làm quả vui rốt ráo. Trong khi tu trì pháp môn Tịnh độ, trước tiên cần phải chú trọng chánh nhơn Tịnh độ. Cũng nên biết rằng, hễ thực hành pháp khó hành đạo thì nhứt định dễ thành Phật. Nếu tự cảm thấy mình tâm tánh khiếp nhược, nghiệp chướng sâu nặng có thể kiêm tu dễ hành đạo phương tiện xảo, thời thời niệm Phật, thường hằng sám hối, tích tụ thiện căn, nhiều tu tịnh nghiệp, đây mới là ngàn ức vạn việc thiện nên gắng làm. Hành giả Tịnh độ tu phương pháp dễ hành đạo làm phương tiện thì tất phải nhớ kỹ lời thánh hiền huấn thị trong các kinh luận như kinh A Di Đà dạy rằng: “Không thể dùng nhơn duyên thiện căn phước đức ít mà có thể mong cầu sanh về cõi Tịnh độ kia”. Luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa nói: “Muốn được quả vị A Bệ Bạt Trí (Bất Thối Chuyển) thì chẳng phải chỉ đơn giản xưng danh, nhớ niệm, lễ bái Phật mà cho là đủ”. Cứ như đây mà suy ngẫm, chí tâm thực hành gội rửa thân tâm thanh tịnh mới có thể đạt được diệu dụng pháp môn an lạc hạnh, ấy là thuộc pháp môn dễ hành đạo. Có được như thế thì không đến nỗi cô phụ lòng từ bi của Phật và Bồ tát.

CHÚ THÍCH:

[1] Nội dung của quyển Đại Thừa Tịnh Độ Tư Tưởng Luận này phần lớn căn cứ tư tưởng của Ngài Ấn Thuận Luận sư làm gốc. Ấn Thuận Luận sư là cao đệ của Thái Hư Đại Sư. Ngài là bậc chân tu uyên thâm Phật lý, chỉ chuyên tâm vào việc lập Phật Học Viện đào tạo tăng tài, nghiên tầm giáo nghĩa, giảng kinh thuyết pháp và trước tác. Ngài là bậc duy nhất uyên bác Phật học hiện nay của Trung Hoa. Tác phẩm của ngài có tầm mức giá trị quốc tế. Diễn Bồi Pháp sư là cao đệ của Ngài. Ngài trước vốn là giáo sĩ Thiên Chúa giáo, sau nghiên cứu Phật học rồi tin Phật và trở thành một bậc chân tu bác học Phật giáo.

Vào sáng ngày 22 tháng 9 năm 1969, sau khi đảnh lễ Đức Tăng Thống Thích Tịnh Khiết, Hòa thượng Thiện Hòa, Hòa thượng Thiện Hoa – tôi– Tỳ kheo quê mùa Thích Đức Niệm này đến đảnh lễ Thượng tọa Trí Quang và Hòa thượng Trí Thủ tại phòng Thượng tọa Trí Quang đối diện phòng đức Tăng Thống tại chùa Ấn Quang để từ giã lên đường du học Đài Loan. Thượng tọa Trí Quang ân cần dạy tôi: “Khi đến Đài Loan, Đức Niệm nên cố gắng tìm đến ngài Ấn Thuận mà học đạo”.

Nhớ lời dạy, sau khi đến Đài Loan, công việc học hành, ăn ở và ngôn ngữ đã thông hiểu, ngoài thời khóa nhà trường ra, tôi đã cố gắng thu xếp thời gian nhất là vào những dịp nghỉ hè bãi trường, tôi thường xuyên thăm viếng bái kiến Ấn Thuận Đại Sư, và dự nghe những thời kinh luận Ngài giảng. Với lối giảng khúc chiết thông bác, khiến cho tôi mến mộ đức độ và khâm phục sự thông bác khiêm cung của Ngài. Ngài chối từ tiếp khách thập phương nhưng thường hỏi thăm Thượng tọa Trí Quang với lòng quí mến. Suốt hơn mười năm du học ở Đài Loan, tôi có được phước duyên thường xuyên thọ ơn pháp nhủ của An Thuận Luận Sư. Đây là nhân duyên chính của quyển Tịnh Độ Đại Thừa Tư Tưởng Luận này chào đời với lòng ngưỡng mộ tri ân những bậc sư trưởng trong muôn một.

Chương Hai: Lược Nói Về Niệm Phật

I. PHẬT THẤT

Phật thất nói cho đủ là Kiết Thất Niệm Phật. Tức là liên tiếp niệm Phật bảy ngày liền. Niệm Phật là pháp môn hết sức phổ biến trong quần chúng đại thừa Phật giáo. Tiểu thừa cũng có, nhưng ở đây trong phạm vi chỉ nói đến đại thừa niệm Phật A Di Đà. Niệm Phật vốn có nhiều phương cách, nhưng ở đây chỉ đề cập đến phương pháp xưng danh niệm Phật. Phương cách tinh chuyên xưng danh niệm Phật ở Ấn Độ sớm đã có hai thứ tiểu thất và đại thất. Tiểu thất tức là bảy ngày và đại thất tức bốn mươi chín ngày. Kiết thất giống như kiết giới, nghĩa là trong một thời gian nhứt định chuyên tâm tu học pháp môn mình đã chọn hành trì. Nếu tu thiền thì gọi là thiền thất. Tu về Tịnh độ thì gọi là Phật Thất, chuyên tâm niệm Phật A Di Đà.

Thường thì niệm Phật có hai cách: 1. Định thời niệm Phật, như thời khóa sớm chiều niệm Phật với thời gian nhất định. 2. Thường thời niệm Phật, tức là trong khắp tứ oai nghi: đi, đứng, nằm, ngồi, thường hằng niệm Phật.

Định thời niệm Phật vì thời gian quá ngắn, nên không dễ dàng đạt được mục đích nhứt tâm bất loạn. Thường thời niệm Phật lại thường mắc phải trong trạng thái tâm tán ý phân, niệm Phật thật không dễ dàng tinh chuyên nhứt niệm, khó đạt đến nhất tâm bất loạn. Vì vậy ngoài hai phương pháp niệm Phật này ra, còn có kiết thất niệm Phật. Kiết thất niệm Phật là một thứ gia hạnh, một cách tạo tư lương trong thời gian bảy ngày gắng công vận dụng tâm trí nén bỏ hết tất cả việc tạp thế gian, và những pháp môn tu hành khác, chỉ chuyên tâm nhứt ý định thần niệm Phật, như thế mới dễ dàng thực hiện nhất tâm bất loạn. Bình thời niệm Phật như lửa nhỏ đun nước. Vì sức lửa quá nhỏ không dễ dàng đun sôi một nồi nước. Định thời niệm Phật cũng như lửa mạnh đun nước, nước chưa sôi đã tắt lửa, nước vừa nguội lại đun thời gian ngắn ngủi, ngưng tiếp tiếp ngưng, nước không thể nào sôi được. Còn kiết thất niệm Phật cũng như là gia cường hỏa lực liên tục đun nước, nước mới có thể sôi. Mục đích của sự niệm Phật là phải đạt đến nhứt tâm bất loạn thì mới đạt thành công phu.

Pháp hội Phật thất khác với pháp hội khác. Pháp hội khác ở đây muốn nói là như những ngày vía Phật, rằm lớn, mọi người tập hội lại rất long trọng làm lễ mang tính chất kỷ niệm, khánh chúc hoặc nhận lấy một trách nhiệm, tăng thêm niềm tin và phát triển Phật sự. Còn mục đích của Phật thất là nguyện cầu vãng sanh cảnh giới cực lạc Phật A Di Đà. Muốn vãng sanh thì cần phải dùng đến phương pháp niệm Phật để đạt đến nhứt tâm bất loạn. Đây là ý nghĩa căn bản của Phật thất. Mọi người đến tham gia Phật thất, xưng niệm danh hiệu Phật, trước hết phải biết rõ ý nghĩa và mục đích Phật thất.

II. PHẬT A DI ĐÀ VÀ THẾ GIỚI CỰC LẠC

1. Phật A Di Đà: Kiết thất niệm Phật tức là chuyên tâm xưng niệm danh hiệu Phật A Di Đà, nguyện cầu vãng sanh cực lạc thế giới. Trước tiên nên nói sơ lược về Phật A Di Đà và thế giới cực lạc.

Phật là người giác ngộ, công đức tự giác và công đức giác tha đã viên mãn, đoạn sạch tất cả những tập khí phiền não. Đức Phật A Di Đà là một trong các đức Phật. Nhưng Ngài biểu trưng cho thắng đức đặc thù, nên trong các cõi Tịnh độ của chư Phật, thì cõi Tịnh độ Phật A Di Đà, đặc biệt được đề cập phổ biến tôn sùng kính ngưỡng. Nên cổ đức có câu: “Chư kinh sở tán, tận tại Di Đà”. Có nghĩa là các kinh điển tán thán, thì hầu hết tán thán đức Phật A Di Đà. Khắp trong đại tạng kinh về đại thừa hoặc bằng hình thức này hay hình thức khác, phần nhiều là tán dương Phật A Di Đà và cõi Tịnh độ của Ngài. Chúng ta có thể từ danh hiệu A Di Đà giải nghĩa thì không khó khăn gì để liễu giải lý đó.

A Di Đà thường được giải thích là Vô Lượng Quang và Vô Lượng Thọ. Kỳ thực Vô Lượng Quang nói cho đúng ra là chữ A Di Đà Bà Da (Amitabahâ ), và Vô Lượng Thọ là từ nguyên chữ của A Di Đà Dữu Tư (Amita Yurdhỳana), đây tức là chú thích thêm tự nghĩa của chữ A Di Đà. Nghĩa căn bản của chữ A Di Đà dịch theo văn tự Trung Hoa là Vô Lượng. Thế cho nên A Di Đà Phật là Vô Lượng Phật. Vô Lượng có nghĩa là cứu cánh, viên mãn, biến khắp không có hạn lượng, hàm nhiếp tất cả các công đức lành. Chỉ cho ánh sáng Phật, thọ mạng, trí huệ, nguyện lực, thần thông tất cả phước đức nhiều vô lượng. Chẳng qua chúng sanh thường chúc tụng về ánh sáng và thọ mạng, nên thuận theo đó mà nói về hai đặc tánh chỉ cho đức Phật A Di Đà.

Tất cả công đức của Phật không có gì mà không rốt ráo, tròn đầy, rộng lớn vô biên, nên Phật A Di Đà còn có tên là Vô Lượng Phật. Lây đức lập danh, chú trọng quả đức viên mãn, ý nghĩa một tức tất cả, tất cả tức là một. Kinh Ban Chu Tam Muội nói: “Khi quán A Di Đà Phật thành tựu, tức thấy tất cả Phật”. Quán Phật là lấy tướng hảo công đức Phật làm đối tượng, tâm tâm niệm niệm quán sát cho đến khi quán hạnh thành tựu, thì Phật A Di Đà hiện tiền. Lẽ ra quán A Di Đà Phật thì chỉ thấy một Phật A Di Đà hiện tiền, mà kinh nói dùng quán A Di Đà Phật phương tiện, tức thấy được tất cả Phật. Bởi vì A Di Đà Phật là vô lượng, mà vô lượng tức là tất cả. Thế nên thấy Phật Vô Lượng (Phật A Di Đà) tức thấy tất cả Phật hiện tiền. Trong Phật pháp dạy rằng, Phật Phật đạo đồng, ngàn Phật vạn Phật đều đồng một Phật bình đẳng không gì sai khác. Thanh văn thừa nói: Pháp thân Phật, bao hàm tất cả tâm vui, công đức, hạnh lành, phước trí, nên tất cả đều bình đẳng. Pháp Thanh văn còn thế huống nữa là pháp đại thừa? Vì tánh cách đại đồng đồng thể, nên thấy một Phật tức là thấy tất cả Phật. A Di Đà dịch là Vô Lượng, với tên này hiển nhiên biểu hiện tất cả quả đức cứu cánh. Đây cũng là nghĩa gốc của Phật A Di Đà. Mười phương ba đời tất cả chư Phật vô lượng vô biên tợ hồ bao la không cùng tận không thể tính đếm được. Vì tính chất vô lượng đại đồng đồng thể, nên Phật A Di Đà đại biểu tất cả Phật, điều này hiển nhiên là tất cả cộng đồng Phật đức. Thế nên tất cả kinh điển tán thán Phật A Di Đà cũng là tán thán tất cả Phật. Từ tánh cách phổ quát danh xưng Vô Lượng Phật thành ra xưng đặc biệt danh hiệu một Phật cũng là để biểu trưng cho Phật Phật đạo đồng. Trên mặt danh tự thì tên Phật A Di Đà cũng đã là thắng lợi ưu việt. Điều này cắt nghĩa tại sao người học Phật đem trọn tín niệm tự nhiên tập trung vào đức Phật A Di Đà.

Có người nói Phật A Di Đà là bản thể căn bản của tất cả Phật. Điều này không hẳn như vậy. Bởi vì tất cả Phật đều đầy đủ ba thân: Pháp thân, Báo thân, Ứng thân. Như thế giữa Phật và Phật có gì sai khác? Lại có người nói tâm nguyện Phật A Di Đà năng lực lớn, đến bốn mươi tám nguyện, đặc biệt có duyên với chúng sanh thế giới Ta bà. Vì vậy mà đa phần mọi người tín ngưỡng đức Phật A Di Đà. Đây cũng là một cách phương tiện nói. Bởi thệ nguyện của Phật A Di Đà vô lượng vô biên chứ đâu phải chỉ có bốn mươi tám nguyện? Nguyện lực của Phật thì đều bình đẳng đâu có sai biệt? Chư Phật đều muốn hóa độ hết tất cả chúng sanh, ngoại trừ thế giới Ta bà ra, bởi vì đức Phật A Di Đà có duyên thù thắng giáo hóa chúng sanh cõi này.

Trên là giảng nói về phương diện tên gọi danh xưng. Tiếp theo đây nói về công đức đặc thù của Phật A Di Đà. Trong tất cả các đức Phật, đức Phật A Di Đà là biểu hiện công đức đặc thù từ bi cứu giúp. Đương nhiên chư Phật đều có đặc tánh từ bị cứu giúp chứ không phải chỉ đức Phật A Di Đà. Nhưng ở đây là đứng về mặt biểu trưng đức tánh của Phật pháp mà nói. Như Quán Âm đức tánh đại bị, Phổ Hiền đức tánh đại hạnh, Văn Thù đức tánh đại trí v.v… đều là nói về đức tánh đặc thù tiêu biểu. Pháp hội của Phật A Di Đà đặc biệt có hai Bồ tát Quán Âm và Thế Chí. Quán Âm Bồ tát tiêu biểu cho đức tánh đại bi cứu khổ. Tuy Quán Âm và A Di Đà đều trọng tâm từ bi cứu giúp nhưng đặc tánh không đồng. Quán Âm Bồ tát cứu giúp có tánh cách nặng về hiện thực, như cứu giúp tai ương nước lụt, lửa cháy bão tố, đói nghèo tật bệnh, không con, tù đày. Còn đức Phật A Di Đà cứu độ thì chú trọng về giải thoát sanh tử, hướng dẫn thể nhập Phật trí. Thường thì chúng sanh trong cõi thế gian sanh tử lưu chuyển không mấy khi nghĩ đến việc đọa lạc. Ở trong cõi khổ nạn ô trược không thể dễ gì thoát khỏi sanh tử, lại không dễ gì thực hành đại nghiệp thành Phật độ sanh. Vì vậy dùng bi nguyện để trang nghiêm Tịnh độ, nhiếp thọ chúng sanh, lấy đó làm sự tu hành để liễu thoát sanh tử, làm thềm thang cho việc tự độ độ tha. Bởi vì một khi sanh về Tịnh độ thì liền được bất thối chuyển, thẳng tiến hướng thượng. Đức tánh đặc thù của Phật A Di Đà là từ bi tế độ. Từ bị công đức của tất cả Phật do từ công đức của Phật A Di Đà mà biểu hiện ra. Cũng ví như trong một tổ chức của chánh phủ có người phụ trách ngoại giao, có kẻ lo nội vụ, có người điều khiển quân sự, quan nào có chức vụ đó. Tuy nhiên, không phải người giữ chức ngoại giao không có nghĩa là không biết nội vụ, người lo quân sự không có nghĩa là không biết ngoại giao. Chẳng qua ở trong một cộng đồng tổ chức, thì người nhận lấy trách nhiệm nào là đại biểu cho bộ môn đó, thế thôi. Đặc biệt đức tánh của Phật và Bồ tát cũng như thế. A Di Đà Phật là biểu trưng cho đức tánh đặc thù của Phật quả từ bi cứu thế. Văn Thù, Phổ Hiền, Quán Âm v.v… là biểu trưng cho đức tánh đặc thù của đại trí, đại hạnh, đại bi. Đứng về đại bi cứu thế của Phật giáo mà nói thì: A Di Đà đại biểu chư Phật. Quán Thế Âm đại biểu cho chư Bồ tát. Nên tục ngữ có câu: “nhà nhà Di Đà, người người Quán Âm”. Câu nói này không phải là không nguyên cớ. Bởi vì sức từ bi cứu thế của Phật Di Đà và Bồ tát Quán Thế Âm hiện đời và đời sau gần gũi chúng sanh, đem lại sự an lành thâm nhập sâu vào tâm khảm mọi người.

2. Thế Giới Cực Lạc: Thế giới cực lạc tức là thế giới Tịnh độ. Vấn đề đặt ra là cảnh giới Tịnh độ có hay không? điều này không thành vấn đề đối với người thâm tín thông hiểu giáo lý đạo Phật. Còn đối với người không chân chánh tin hiểu Phật pháp thì sanh ra không biết bao là vấn đề. Bởi vì họ có thế lập luận rằng: anh nói giáo lý đức Phật nói như thế nhưng Thần đạo Bà La Môn với giáo lý Phệ Đà thì không như thế, Tân Ước và Cựu Ước của Tin Lành, Thiên Chúa giáo lại nói khác. Giáo lý của mỗi tôn giáo có khác, nên đức tin cũng từ đó sanh khác. Do đây mà vấn đề không thể giải quyết. Nếu muốn thuyết minh cực lạc có hay không thì không thể dùng thiên nhãn thấy xa, lại cũng không thể dùng thần thông đi đến để chứng minh. Bởi vì thiên nhãn và thần thông đối với người không tin họ có thể cho rằng đó là ảo giác sanh ra thấy có. Vì thế, nên dùng những luận chứng hợp lý để thuyết minh. Phật giáo nói rằng có vô lượng vô số thế giới, điều này đối với thời xưa thì có vẻ khó tin, nhưng với thời đại ngày nay thì không còn là vấn đề nan giải..

Các nhà thiên văn đều xác nhận rằng, ngoài thế giới này ra, trong vũ trụ còn có vô số thế giới khác hiện hành như quả địa cầu. Như thế có nghĩa rằng trong vô số thế giới đương nhiên có thế giới tốt hơn thế giới chúng ta đang ở, có thế giới xấu thua cõi đất Ta bà này, chứ không phải hoàn toàn giống nhau. Thế giới chúng ta đang ở đây không phải là thế giới lý tưởng tốt lành, lại càng không phải là thế giới Tịnh độ. Trong Phật pháp nói: Tịnh độ không phải chỉ có một, mà có rất nhiều, cõi nước cực lạc là một trong vô số thế giới Tịnh độ đó. Đến như nói phương Tây, sự thật phương hướng không có tính cách tuyệt đối. Đứng phương Đông nhìn thì cho là Tây. Đứng phương Tây nhìn thì cho là Đông. Đây chẳng qua là sự tương đối. Trong vũ trụ vô hạn lượng này, y nơi thế giới chúng ta đang ở đây, bằng vào quan niệm mặt trời mọc lặn để định phương lập hướng, điều này khiến cho người sanh khởi quyết định tín tâm. Cực lạc thế giới đối với người tín tâm thâm hiểu Phật pháp tuy chưa từng thấy qua, chưa từng đi đến, nhưng y cứ lời Phật dạy, thì hoàn toàn tin, không có gì nghi ngờ và trở ngại. Bởi Phật Thích Ca đã giác ngộ tuệ giác vô lượng, nên ngôn từ chưa một mảy may sai lạc với sự thật.

Nói đến trạng thái của Tịnh độ thì thật là thích hợp với căn cơ của chúng sanh. Trong phạm vi khả năng tưởng tượng của chúng sanh để có thế nói, như Phật ra đời ở Ấn Độ, là một thực trạng hiện hữu có quốc gia Ấn Độ, dân tộc Ấn Độ, quý trọng ba mươi hai tướng tốt, nên tướng Phật là tướng hảo trang nghiêm, trong lúc đó tượng Phật Nhật Bổn mỗi tượng mỗi vẻ theo kiểu người Nhật, tượng Phật Miến Điện thì hình thù giống người Miến. Những sự kiện này đều do tâm lý chủ quan mà diễn đạt miêu tả. Phật ra đời ở Ấn Độ, Phật nói cảnh Tịnh độ cũng là nhằm thích hợp khả năng tin hiểu của người Ấn lúc bấy giờ. Thực sự chân chánh cảnh giới Tịnh độ so ra với sự diễn tả trong kinh điển còn phải tốt đẹp trang nghiêm hơn. Cảnh trí của cõi Tịnh độ có thể lược phân làm ba điểm:

a) Tốt đẹp tự nhiên: Căn cứ vào sự thuyết minh của kinh A Di Đà và kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật thì cảnh trí cõi Tịnh độ cực lạc vô cùng trang nghiêm tuyệt diệu, mặt đất bằng phẳng, không có gò đống, dốc đồi, núi hang hầm hố, không có ngày đêm mà luôn luôn sáng chói; cây báu đứng thành hàng; đất bằng vàng khắp tất cả; sự hưởng thọ vật chất không thiếu món gì. Nhu cầu cuộc sống dùng không bao giờ hết. Tự do thọ dụng, không giống như cảnh Ta bà thế giới bất bình đẳng này, đầy dẫy bần cùng khốn khổ.

b) Người người an vui: Thế giới Ta bà ô uế của chúng ta đây, giữa người và người xung khí đấu tranh, ghen ghét, hận thù tạo thành vô cùng thống khổ. Trái lại, thế giới cực lạc người người bình đẳng an vui, không có loài thú chạy, chỉ có loài chim bay hóa sanh. Đại phàm người sanh về cực lạc thế giới đều là các bậc thượng thiện nhơn công đức thù thắng, những bậc nhứt sanh bổ xứ Bồ tát cũng không ít. Các Thánh, Bồ tát, Thanh văn vô lượng vô số. Thứ nữa là những bậc thiện nhơn nhứt tâm nhứt ý tu học thanh tịnh Phật đạo. Với hoàn cảnh thầy hiền bạn tốt khuyến lệ, nên khởi tinh thần hướng thượng không ngừng. Vì vậy, không những hòa vui mà thù thắng an lạc vô cùng.

c) Thân tâm thanh tịnh: Người ở thế giới cực lạc đều do hoa sen hóa sanh. Do nguyện lực của mình và bi nguyện của Phật, Bồ tát nên không phải cha mẹ làm duyên sanh đẻ, mà hóa sanh trong hoa. sen. Phật và Bồ tát đã nói rõ trong kinh mỗi nơi đều có tòa sen. Sen sanh từ bùn thanh tịnh, lìa tất cả phiền não, được thân tâm thanh tịnh thành bậc thánh giả. Vì vậy, lấy hoa sen phát xuất từ bùn, mà bùn cõi cực lạc có khác với bùn thế giới cõi Ta bà. Bùn Ta bà nhơ uế, bùn cực lạc không uế nhơ, cũng như cơm áo người nghèo khác cơm áo người giàu. Hành giả thực hành pháp môn niệm Phật được sanh Tịnh độ, hóa sanh nơi hoa sen. Nơi cõi cực lạc Tịnh độ không có trạng thái già, bệnh, chết. Còn cõi Ta bà các loài thai sanh, noãn sanh, thấp sanh đều có cái khổ già bệnh. Loài hóa sanh có cái khổ chết. Chúng sanh cõi cực lạc thế giới trước khi chưa đắc vô sanh pháp nhẫn thì không có chết và khi đắc vô không có chết và khi đắc vô sanh pháp nhẫn lại cũng không có khổ chết. Chúng sanh trong cõi Tịnh độ chẳng những không có cái khổ của thân là khổ sanh, già, bệnh, chết mà cả cái khổ của tham sân si cũng không có. Chúng sanh mới sanh về cõi Tịnh độ, tập khí phiền não đương nhiên chưa đoạn trừ, nhưng nhờ hoàn cảnh thù thắng, tuy có phiền não mà thiếu duyên phát sanh. Vàng bạc ngọc ngà nơi cõi Tịnh độ vô số khắp nơi giống như bùn đất cõi Ta bà. Vật chất cõi cực lạc như thế đó tự do thọ dụng, có thiếu gì đâu để còn có tâm tham? Các bậc thượng thiện nhơn đều là bạn chung hợp hòa vui làm gì có tâm sân? Tất cả đều là chánh kiến, chánh hạnh đương nhiên không khởi tà kiến si tâm, không có nhơn duyên để khởi phiền não, đương nhiên là không có phiền não. Vì vậy thân tâm người cõi cực lạc rất là thanh tịnh an vui.

Do tự nhiên giới tốt đẹp, chúng sanh giới hòa vui, mà tạo thành thân tâm giới thanh tịnh, vì vậy gọi là cực lạc thế giới. Cõi thế giới này là do công đức vô biên của Phật A Di Đà trang nghiêm, là do phương tiện nhiếp hóa chúng sanh mà thành. Thế nên hành giả phát nguyện cầu sanh về Tịnh độ là mục đích này.