Khai Thị Pháp Ngữ

Tăng Ni Trẻ Và Mạng Xã Hội Facebook

Chúng ta đang sống trong thời đại internet, thông tin được trao đổi vô cùng nhanh chóng nhờ sự hỗ trợ của kỹ thuật số và công nghệ thông tin. Trong những công cụ đáp ứng nhu cầu của nhân loại hiện nay có các mạng xã hội, mà Facebook là một mạng xã hội chiếm vị trí hàng đầu thế giới. Riêng tại Việt Nam, theo thống kê năm 2015, hơn 1/3 dân số sở hữu tài khoản Facebook.

Vậy Facebook có công năng gì mà tạo sức mạnh lôi cuốn nhiều người như vậy và riêng đối với Tăng Ni trẻ, Facebook mang đến những lợi ích gì đến mức độ phải nghiện Facebook hay không.

Sử dụng Facebook để giao lưu, kết bạn, hoặc chơi những trò giải trí thế tục, hay xem quảng cáo, xem những hình ảnh đồi trụy, hoặc bày tỏ tình cảm, cuộc sống tu hành của mình và tham gia bình luận việc thế tục của thiên hạ... Rõ ràng đó không phải là nhu cầu cần thiết của người xuất gia, chẳng những vô bổ mà còn tác hại cho phạm hạnh thanh tịnh của Tăng Ni.

Thật vậy, Tăng Ni đã phát tâm từ bỏ đời sống thế tục, Đức Phật dạy rằng thức ăn nuôi dưỡng tinh thần người tu là Thiền thực và Pháp hỷ thực mà mỗi ngày trước khi ăn, đại chúng luôn nhắc nhở nhau rằng "Thiền duyệt vi thực, pháp hỷ sung mãn." Vì vậy, bằng mọi cách, phải làm cho thiền và pháp trở thành món ăn tình thần thức sự của chúng ta. Người tu mà không thích ăn cơm thiền, uống nước pháp không thể sống trong nhà Phật lâu dài.

Nếu nhiễm chất độc của thực phẩm thì bị chết thân mạng, nhưng bị nhiễm độc tinh thần thì sẽ chết giới thân huệ mạng, dù còn trong đạo, nhưng không dùng được. Trên thực tế, các tu viện sinh hoạt tốt đẹp nhờ thiền chủ và các vị lãnh đạo cùng đại chúng đều sống phạm hạnh thanh tịnh, theo đó đạo đức và trí tuệ mới thăng hoa được.

Xúc thực, Tư niệm thực và Thức thực được coi là ba món ăn tinh thần của người tu. Xúc thực là sự tiếp xúc hàng ngày của chúng ta với cuộc đời. Nếu sống trong tu viện, mỗi ngày đọc kinh, được gần gũi các bậc tu hành kiểu mẫu, trông thấy đức hạnh của họ, chúng ta sẽ tốt theo. Tôi được như ngày nay nhờ may mắn trong thời còn là học tăng, bên cạnh có hai bậc thầy, Hòa thượng Thiện Hoa và Thiện Hòa là hai biểu tượng mà tôi tôn thờ. Tôi sống chung với các ngài, nghe lời khuyên bảo và thấy việc làm tốt đẹp của các ngài, nên học được đức hạnh của các ngài.

Nếu hàng ngày, Tăng Ni lên Facebook để tiếp xúc với người thế tục và việc thế tục thì sẽ bắt đầu suy nghĩ theo đường thế tục, dẫn đến hư hỏng đường tu là tất yếu. Tôi có kinh nghiệm về việc này. Thời còn đi học ở Nhật, vì học luật, nên tôi phải học thuộc lòng những điều luật, điều ước. Khi đem những điều này vào tiềm thức rồi, đưa nó ra khó vô cùng. Hễ thiền, nhắm mắt lại là chúng xuất hiện. Vì thế, chư vị Tổ sư nhận rõ tầm quan trọng của Xúc thực, mới dạy rằng "Bất dữ chư trần tác đối", nghĩa là không cho sáu căn tiếp xúc với sáu trần, để không bị nhiễm ô và không lưu giữ phiền não. Tuy nhiên, cần cân nhắc ý của Tổ dạy để không trở thành người vô dụng, gọi là củi mục than nguội mà Tổ thường quở trách. Cần biết chọn lựa những gì nên tiếp xúc và những gì phải ngăn cấm.

Theo tôi, không tu thì thôi, tu thì phải cho ra hồn. Dứt khoát như vậy. Riêng tôi, đọc sách, đọc kinh, nhận ra ý nào hay thì thích giữ lại trong tâm để vào thiền quán chiếu lời Phật dạy. Càng thiền, trí tuệ càng phát sinh, hôm sau đọc lại thấy pháp sáng hơn. Vì vậy, đọc kinh, tham thiền thấy thú vị mới thích thiền, thích đọc kinh, không thích tiếp xúc với thế tục.

Điển hình như Hòa thượng Trí Tịnh trước kia mỗi ngày đến 2 giờ trưa, ngài không tiếp khách để sống với kinh. Riêng tôi, ở tuổi trung niên hành đạo, 6 giờ chiều là "bế quan" để dùng pháp Phật rửa sạch nhiễm ô do làm việc trong ngày. Tất cả sự việc mà người đời đem đến cho chúng ta, dùng pháp tẩy sạch, làm cho tâm sáng, mới giữ được bản chất của người tu. Nếu không, tiếp nhận bao nhiêu việc thế gian phiền toái mà họ trút cho ta, một lúc ta cũng trở nên sân hận, buồn phiền, đau khổ như người đời. Tôi làm nhiều việc liên tục được là nhờ sử dụng được Thiền thực và Pháp thực trên bước đường hành đạo. Giảng được nhiều năm liền, vì tiềm thức của tôi đã chứa sẵn pháp Phật.

Xúc thực là sự tiếp xúc hàng ngày giữa ta và cuộc đời, nếu chứa đầy pháp Phật, tất cả nhiễm ô thế gian sẽ được pháp Phật tiêu hóa, chuyển đổi thành hiểu biết, trí giác giúp cho thân tâm mình luôn được giải thoát, an lạc và cũng giúp cho người hữu duyên giải quyết việc một cách nhẹ nhàng.

Ngoài Xúc thực là sự tiếp xúc hàng ngày qua sáu giác quan của chúng ta với Phật, pháp, Bồ tát, còn có món ăn tinh thần là Tư niệm thực, tức thiền. Chúng ta đưa hình ảnh Phật, pháp, Bồ tát, vào an trụ trong tâm ta, mới có huệ. Vạn Hạnh Thiền sư an trụ thiền mà cố vấn cho vua Lý Thái Tổ dựng nước, an dân, và rất nhiều tấm gương sáng chói của các Thiền sư còn lưu danh thơm muôn thuở trong sử sách.

Nhờ Xúc thực, đọc kinh mở rộng tri thức theo Phật và Tư niệm thực, suy nghĩ áo nghĩa Phật dạy trong thiền định, hai thức ăn tinh thần này cho chúng ta hiểu biết là Thức thực. Ngài Huyền Trang gọi đó là Đại viên cảnh trí, một sự thông minh tuyệt đỉnh, một sự hiểu biết xác thực hoàn toàn mọi việc như ảnh hiện trong gương và việc qua rồi, tâm người tu hoàn toàn thanh thản, tự tại, giống như gương sáng chẳng lưu lại hình ảnh của vật nào cả.

Nhận thức được tác động lợi lạc vô cùng của Xúc thực, Tư niệm thực và Thức thực đối với nếu sông người tu, đặc biệt đối với Tăng Ni trẻ, điều tối quan trọng là cần dốc toàn tâm toàn trí lực vào việc học hiểu kinh điển, giới luật và miên mật hành trì cho đạt kết quả tốt đẹp thật sự, để không hổ thẹn là sứ giả của Như Lai.

Chúng ta đều biết khi đã "phát túc siêu phương" theo cuộc sống xuất thế tục gia, xuất phiền não gia và xuất tam giới gia thì đó là con đường lội ngược dòng thác sinh tử và quả là không đơn giản, cho nên hàng xuất gia phải hết lòng hết dạ thực hiện mục tiêu lý tưởng này.

Và điều quan trọng trước tiên của người xuất gia mà Phật, Tổ đã luôn luôn nhắc nhở rằng phải cắt bỏ duyên trần mà tôi gọi là "Trần duyên thuận nghịch tâm không thiết", tạo thành nhịp cầu nối vững chắc giúp chúng ta dễ dàng chuyên tâm tu học giáo pháp, an trụ trong yếu lý của Phật dạy và từ đó, mới tiến xa hơn trên con đường phát huy tuệ giác, đức hạnh. Nếu không sống đời tu như vậy, mà cứ buông lung, lao vào những việc thế tục như ghiền Facebook thì chắc chắn dẫn đến vô số hệ lụy tiêu cực tác hại cho cuộc đời tu, thậm chí có thể ra khỏi nhà Phật. Hậu quả tệ hại như vậy rất dễ xảy ra cho các Tăng Ni trẻ nông nổi mải mê Facebook, vì đạo tâm, đạo lực và trí giác của người sơ cơ phải nói là còn rất non kém, nên dễ bị dao động, dễ bị những tác động xấu xâm hại. Nhất là Facebook chứa vô số thông tin rác, thông tin độc hại thường là quan điểm của nhiều cá nhân không được kiểm chứng đúng sai. Đó chính là con dao hai lưỡi của Facebook, đòi hỏi người sử dụng phải biết đánh giác và sàng lọc. Việc dành nhiều thời gian và công sức gây tổn hại cho sức khỏe và thời khóa tu hành để chọn cái hay trong kho rác thế tục Facebook quả là vô lý, chẳng có chút gì cần thiết cho người xuất gia, đặc biệt là Tăng Ni trẻ.

Riêng về việc sử dụng Facebook để chia sẻ Phật pháp, hay thông tin Phật sự nhanh chóng và rộng rãi cũng góp phần chuyển tải giáo pháo đến nhiều người.

Nhưng về công dụng này, thì thực sự Facebook làm tốt việc hỗ trợ đưa đường dẫn (link), hay lời giới thiệu ngắn, còn những bài giảng Phật pháp phải cần trang mạng Phật giáo chuyên biệt để đăng tải và lưu trữ sẽ giúp người muốn đọc lại, nghe lại tài liệu đã đưa lên mạng mộ cách dễ dàng và lâu dài hơn là ở trên Facebook.

Vì vậy, thực tế cho thấy những pháp thoại và bài viết của Đức Đạt Lai Lạt Ma, Thiền sư Nhất Hạnh... đã dùng Facebook để hỗ trợ cho trang Phật giáo cố định, để bài pháp được Phật tử tiếp nhận nhanh nhất trên Facebook và sau đó, họ sẽ theo đường dẫn này mà về với trang chuyên Phật giáo. Nếu Tăng Ni trẻ dùng Facebook đúng cách và hợp lý để trao đổi tài liệu học tập, cập nhật thông tin trường lớp, Facebook cũng góp phần lợi ích.

Tóm lại, trên bước đường tu, con đường Thánh Hiền không mở ra, làm sao xây dựng được Hiền Thánh Tăng. Con đường tội lỗi không đóng lại, làm sao tránh khỏi những việc sai phạm, hư xấu.

Theo Phật, chúng ta luôn sử dụng trí tuệ để quan sát, dòng nước ví như sức sống của dòng đời rất có lợi, từ bỏ cuộc sống làm sao tu được, phải bảo vệ cuộc sống mình cho tốt. Nhưng dòng nước chảy xuôi thường gây ra lũ lụt, người ta phải ngăn nó lại bằng cách mở đập cho nước chảy vào để nó thành dòng điện mang lại nhiều lợi ích cho cuộc sống. Dòng đời cũng thế, phải biết đóng cửa thế gian, mổ ra con đường Nhân Thiên, con đường Bồ tát hạnh để tích lũy phước đức, trí tuệ.

Suy nghĩ của con người không thể ngăn được, nhưng chúng ta nên cho đại chúng tiếp xúc với những gì tốt đẹp, cao quý, mà phải thích hợp với trình độ và nghiệp lực của chúng. Một khi chúng ta thể nghiệm đúng như pháp Phật, thì từng bước thoát khỏi sự chi phối của thân tứ đại là ăn uống, ngủ nghĩ và cũng không lệ thuộc xã hội, không lệ thuộc thiên nhiên, sống trong chánh niệm tỉnh giác. Được như vậy, Facebook đâu có gì hấp dẫn đến mức độ mê muội mà phải sa đà với nó. Thiết nghĩ lời Phật dạy từ hơn 2.500 năm trước càng có giá trị hơn trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, thông tin bị nhiễu loạn và không ít thông tin độc hại.

Trong đời sống tu hành, đặc biệt là mùa An cư, việc tất yếu của Tăng Ni cần trau dồi giới, định, tuệ để xứng đáng là nhà mô phạm sáng suốt, hướng dẫn người người sống thiện lạc, sống ích lợi, có như vậy Phật giáo mới hưng thạnh.

Niệm Phật Nhất Tâm Bất Loạn Được An Lạc Trong Cuộc Sống Hiện Tại

Hôm nay tôi triển khai pháp môn Tịnh độ để tưởng nhớ Đại lão Hòa thượng Tịnh Không viên tịch ngày 26 7 2022, thọ 96 tuổi. Ngài chuyên tu Tịnh độ để vãng sanh Cực lạc.Pháp môn Tịnh độ được thiết lập tại Ấn Độ và Thế Thân Bồ tát đã soạn bộ luận nói về Tịnh độ. Nhưng truyền sang Trung Hoa, ngài Huệ Viễn cho thực tập mô hình Tịnh độ của Đức Phật A Di Đà ở thế giới chúng ta. Sau đó, pháp môn Tịnh độ phát triển được nhờ ngài Thiện Đạo chính thức thành lập tông Tịnh độ. Nhưng pháp môn Tịnh độ mạnh nhất ở thời ngài Vĩnh Minh vì ngài đã kết hợp tu Thiền và Tịnh độ mới có sự thuyết phục nhiều người. Tuy nhiên, pháp môn nào cũng đòi hỏi phải có những bậc cao đức thể nghiệm đạt được kết quả tốt đẹp. Vì có bậc chân tu đắc đạo mới có sức thu hút quần chúng, không phải pháp môn đó cao hay thấp. Điểm lại, chúng ta thấy pháp môn Tịnh độ được xương minh do các bậc cao đức tu pháp môn này từ Thế Thân Bồ tát, cho đến ngài Huệ Viễn, Thiện Đạo, Vĩnh Minh…, nhưng các ngài đã vắng bóng, từ đó những người khác lợi dụng pháp môn Tịnh độ, bày ra nhiều chuyện làm Phật giáo suy yếu.

Đến thế kỷ XX, ngài Ấn Quang đại sư phục hồi tông Tịnh độ, đưa ra Tịnh độ ngũ kinh. Ngài chủ trương xây dựng Tịnh độ ngay tại Ta bà, ngoài ba kinh là kinh Vô lượng thọ, kinh Quán vô lượng thọ, kinh Di Đà, ngài còn căn cứ vào kinh Thủ lăng nghiêm và kinh Hoa nghiêm. Như vậy là trở lại cốt lõi của đạo Phật mới thực sự kết hợp được pháp tu Tịnh độ và các pháp khác. Và vãng sanh Cực lạc không phải để an hưởng, sống nhờ Phật A Di Đà, vì đó là sai lầm lớn. Đức Phật không chủ trương đào tạo người ăn hại, nhưng nương Phật A Di Đà để chúng ta tu Bồ tát đạo cho đến thành Phật và chúng ta cũng làm được việc như Phật A Di Đà và Phật Thích Ca ở thế giới này.

Sau đó, đến cuối thế kỷ XX, ngài Tịnh Không pháp sư phục hưng tông Tịnh độ. Nhưng ngài cũng về Phật rồi, không biết sau này có cao tăng nào tiếp tục sự nghiệp của ngài không.

Đức Phật Thích Ca là giáo chủ cõi Ta bà, Ngài dạy chúng sanh ở Ta bà là chính. Tuy nhiên, Phật giới thiệu Cực lạc không phải để chúng ta về đó hưởng, nhưng Ngài muốn giới thiệu chúng ta pháp môn tu, cách thức tu là chính.

Thật vậy, đối với người ở thế giới này không chịu nổi phiền não, trần lao, nghiệp chướng của chính họ. Cuộc đời họ khổ nhọc quá. Phật mới giới thiệu cách tu khác là pháp môn Tịnh độ. Vì người ta bất lực hoàn toàn ở thế giới mà họ sống. Phật mới dạy tạm thời quên thế giới này là quên ba thứ: phiền não, trần lao, nghiệp chướng. Cái nào chúng ta nên quên trước? Đó là phiền não, nhớ nó làm chi, vì đưa phiền não vô lòng mình sẽ làm mình khổ. Phật nói thực tế không khổ, nhưng mình tự làm mình khổ. Người nghèo khổ mà người giàu cũng khổ, người thấp cổ bé miệng khổ đã đành, nhưng người quyền thế cũng khổ.

Tôi tiếp xúc với người quyền thế nhất, họ than bị mất ăn mất ngủ và nói rằng thầy không có quyền thế, sao thầy ung dung vậy! Xét cho cùng, tự đưa phiền não vô đốt cháy tâm mình, chỉ cần đưa phiền não ra ngoài thì được ung dung liền. Phật dạy điều này qua câu chuyện ông chủ đồn điền mất bò. Các thầy Tỳ kheo chỉ có một y một bát mà sống ung dung tự tại. Còn ông chủ đồn điền giàu có chỉ mất 7 con bò mà mất ăn mất ngủ, vì ông lệ thuộc vật chất nhiều quá.

Phật dạy mình đừng lệ thuộc vật chất, đừng lệ thuộc tình cảm quá nhiều. Tự mình đặt ra phải làm thế này thế nọ để rồi khổ. Hầu hết mọi người khổ vì sống với tham vọng, tưởng tượng. Hãy trở về sống với thực tế của mình sẽ được an lành. Sống với tham vọng tạo ra phiền não mà phiền não này ta bỏ được.

Và pháp căn bản đối với người tu Tịnh độ gọi là nhất tâm bất loạn. Nghĩa là người xung quanh làm gì, mình không bận tâm, vì bận tâm mới khổ, mới loạn động khiến mình không tập trung được.

Pháp môn Tịnh độ chính là tập trung. Tập trung vô sáu chữ Nam mô A Di Đà Phật. Chỉ nghĩ đến sáu chữ này thôi, không biết gì khác mới là nhất tâm bất loạn. Có người miệng niệm Phật, tay lần chuỗi, mắt nhìn xung quanh, tai lóng nghe người ta nói, thật là tội nghiệp. Niệm Phật như vậy không vãng sanh được.

Đầu tiên niệm Phật, việc xảy ra xung quanh mình không biết, không nghe, chỉ thấy Phật A Di Đà. Trước kia tôi tu Tịnh độ cũng vậy, lúc nào trước mặt tôi cũng có tượng Phật A Di Đà, nhưng tượng Phật này phải có hảo tướng để tạo độ cảm mới đem Phật vô lòng được. Bây giờ tôi lớn tuổi, nhưng trong phòng tôi vẫn có tượng Phật và tôi tụng kinh, chú tâm vào Phật, không cho hình ảnh Phật mất, còn chuyện xung quanh không quan trọng.

Và Phật vào lòng mình sẽ tạo cho mình nhất tâm bất loạn. Phật ở trong lòng, hay lòng mình thấy Phật thì kinh Hoa nghiêm nói rằng bấy giờ thấy ai cũng là Phật. Và cuối cùng, tâm mình và Phật hợp nhất thành một, bất tức bất ly. Đạt được kết quả tốt đẹp của nhất tâm bất loạn, đương nhiên vãng sanh, nhưng cũng có được kết quả ngay trong cuộc sống này.

Thật vậy, khi tâm mình và Phật hội lại thành một làm tâm mình sáng ra, nhìn sự vật rõ hơn, chính xác hơn và làm theo cái thấy biết đúng đắn, nên có được kết quả tốt đẹp trong đời sống thực tại, không cần phải đợi chết mới vãng sanh.

Nhờ Phật vào lòng mình, làm tâm mình tỉnh thức, biết rõ con người thật của mình ở đây nên làm gì, nói gì là điều quan trọng. Thấy rồi, biết rồi, nếu làm vậy sẽ mắc quả báo tù tội, dại gì mà làm, dại gì mà nói chọc tức cho người ta đánh. Không thấy đúng, tạo tội thì nghiệp sanh và mang nghiệp phải khổ thôi.

Vì vậy, tu hành nhưng không biết cốt lõi dễ phạm sai lầm. Biết làm đúng vị trí của mình thì đã cho mình kết quả hiện tại như ý. Và phát triển rộng, niệm sáu chữ Nam mô A Di Đà Phật.

A Di Đà Phật là vô lượng quang, vô lượng công đức, vô lượng thọ. Vô lượng quang là hiểu biết vô lượng. Hiểu biết quan trọng nhất trong cuộc sống, vì khôn cũng chết, dại cũng chết, biết thì hoàn cảnh nào cũng sống được.

Đầu tiên xây dựng tâm mình sáng suốt là A Di Đà Phật, thấy biết tất cả mọi việc. Biết thì Cực lạc hay Ta bà cũng là Tịnh độ. Điển hình như Phật Thích Ca cũng xây dựng Tịnh độ ở ngay Ta bà vậy.

Trong kinh Duy Ma, Phật giới thiệu Tịnh độ của Phật A Di Đà quá đẹp. Xá Lợi Phất khởi niệm tại sao Tịnh độ của Phật Thích Ca toàn hầm hố gai chông và Phật phải đi khất thực nắng nôi, tối ngủ dưới gốc cây. Xá Lợi Phất không thấy Tịnh độ của Phật Thích Ca, trong khi thực sự Tịnh độ của Phật Thích Ca ở Ta bà đâu có khác gì Cực lạc.

Phật Thích Ca liền hiện cho ông thấy thế giới thật của Ngài là Thật báo trang nghiêm Tịnh độ. Và Thật báo trang nghiêm Tịnh độ của Phật Thích Ca và Thật báo trang nghiêm Tịnh độ của Phật A Di Đà giống nhau. Vì thế giới của báo thân Phật hẳn nhiên phải giống nhau. Báo thân là phước đức và trí tuệ thì Phật nào cũng có phước đức, trí tuệ toàn hảo, đương nhiên các ngài đều tạo thành Tịnh độ.

Tịnh độ của Phật Thích Ca tại Ta bà, nếu nhìn kỹ mình sẽ thấy được. Thật vậy, Phật một mình đến thôn Ưu Lầu Tần Loa có một ngàn tu sĩ do Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp làm giáo chủ nổi tiếng sai khiến rắn hổ mang hại người và ông cũng định hại Phật. Thực tế cho thấy các tôn giáo khác nhau thường đối nghịch và hại nhau. Nhưng chỉ sau một đêm, chẳng những không hại được Phật, mà ba lãnh tụ của đạo thần rắn và một ngàn đồ chúng đã quỳ xuống xin xuất gia, làm đệ tử Phật. Đây là sự thật được ghi lại trong sử sách. Thử nghĩ xem điều này không phải Tịnh độ thì là gì.

Sau đó, Phật xuống Ma Kiệt Đà đến thăm vua Tần Bà Sa La theo lời cầu thỉnh của vua trước kia. Vua đã cúng dường Phật và một ngàn tu sĩ mới xuất gia ở thôn Ưu Lầu Tần Loa đi theo Phật. Hơn thế nữa, vua còn cúng cả vườn ngự uyển để Phật làm Tăng xá. Điều này cũng thể hiện rõ nét Tịnh độ của Phật Thích Ca hiện hữu theo từng bước chân hóa độ của Ngài.

Có thể khẳng định rằng người có phước đức và trí tuệ sẽ có Tịnh độ, có thế giới an vui. Ban đầu, quý vị phải xây dựng được thế giới an vui trước trong lòng, bằng cách cắt đứt tham, sân, si. Tu hành không cắt đứt ba thứ phiền não này thì có tu gì cũng vô ích.

Đơn giản là sống thực tế với những gì mình có thì vẫn luôn được an lạc. Chúng ta thấy rõ người có nhiều tiền của nhưng không bằng lòng, họ vẫn khổ. Có ít tiền cũng vui được, vì biết sống với cái của mình, không sống với tham vọng. Thân phận mình thế này, lại muốn có cuộc sống như trưởng giả, muốn có quyền hành như Thủ tướng thì chỉ chuốc họa vào thân. Sống với thực tế của mình được an lành rồi mới tạo công đức.

Phật nói nhờ Ngài có trí tuệ, tu đạo Bồ tát tạo nên muôn ngàn công đức. Tuy trong vô hình không thấy công đức, nhưng có trí tuệ sẽ nhận ra được người có phước đức, trí tuệ. Điển hình, Phật Thích Ca ở Ta bà, nhưng Loa Kế Phạm thiên nói rằng Tịnh độ của Phật Thích Ca đẹp hơn cõi trời của ông, cõi trời của ông không bằng là không bằng đạo đức, không bằng trí tuệ của Phật Thích Ca. Vì vậy, ông tới Ta bà học với Phật Thích Ca là học trí tuệ, học đạo đức của Phật. Quý vị tu phải thấy, phải học trí tuệ, đạo đức của Phật mới là học đạo.

Đầu tiên mình niệm danh hiệu Phật A Di Đà, nhưng tiến xa hơn, niệm hiểu biết và niệm công đức của Phật A Di Đà, nghĩa là lòng mình nghĩ tới hiểu biết và công đức của Ngài để mình học công đức, hiểu biết đó và tập làm theo Ngài. Từ niệm Phật suông ban đầu đến niệm Phật để tập trung nhất tâm bất loạn giúp chúng ta thấy đúng, hiểu xa và làm đúng mới sanh công đức.

Ngoài ra, niệm Phật A Di Đà phải thấy tiền kiếp của Ngài là vua tên Vô Tránh Niệm. Trong kinh Vô lượng thọ, Phật Thích Ca cũng nói xưa kia Phật A Di Đà làm vua Vô Tránh Niệm, lòng Ngài không hơn thua với ai. Tu Tịnh độ, mình phải thực tập điều này trước, ai muốn hơn cho hơn, muốn làm mình sẵn sàng nhường. Thuở nhỏ tu, tôi suy nghĩ điều này, cái thiên hạ muốn làm để họ làm, cái họ bỏ, mình làm. Tôi xin dọn quét nhà vệ sinh. Hòa thượng Giám đốc ngạc nhiên, thấy ông đạo này lạ, thích làm việc không có quyền, không có lợi, không có danh. Làm việc này không ai giành, vì thấy cực khổ, nhưng họ đi vệ sinh thấy sạch sẽ thoải mái thì họ đều thọ ơn mình, là công đức sanh ra từ đây. Nếu biết việc này có công đức, họ đã giành! Tôi chỉ làm việc này ba tháng, Hòa thượng không cho làm nữa và bảo làm thị giả ngài.

Ngoài việc quét dọn vệ sinh, tạo được công đức, hầu thầy cũng có công đức. Giúp thầy làm được nhiều việc, thầy cũng chia công đức cho mình. Phật nói ông Kiết Tường cúng Phật một bó cỏ mà hưởng phước không bao giờ hết. Vì Phật ngồi thiền trên bó cỏ này, Ngài thành đạo và truyền bá giáo pháp khắp nơi. Ai học giáo pháp Phật cũng mang ơn ông này.

Thiết nghĩ làm việc lớn không được thì làm việc nhỏ, từ từ tích tụ công đức. Có người đòi làm việc lớn, nhưng không được giao, ngồi chờ đến khi tuổi lớn cũng không làm được gì, chỉ có phiền não.

Mới tu, làm quyến thuộc của Bồ tát lớn, làm công việc hầu Hòa thượng Giám đốc, ai thấy tôi cũng nhận xét rằng ông đạo này hiền lành, dễ thương. Các Hòa thượng miền Trung, miền Bắc đến làm việc với Hòa thượng Giám đốc biết tôi, cũng thương tôi. Nhờ có được thiện cảm của chư tôn đức như vậy, sau này tôi hành đạo nơi nào cũng được cảm tình, mới dễ tạo công đức.

Phật A Di Đà không có ý niệm tranh giành với ai, nhưng Ngài biết rõ người làm được thì Ngài hợp tác với họ, lần lần người tốt tìm đến Ngài. Tu Tịnh độ phải ý thức điều này. Quan sát chung quanh mình, thấy có nhiều người xấu thì biết phước mình chưa có, mà nghiệp mình nặng, phải ráng tu. Giống như Bồ tát Di Lặc không làm Phật được, vì quyến thuộc của Ngài chưa thuần thục, người theo đông nhưng không có người được việc.

Khi tiền thân Phật A Di Đà làm vua Vô Tránh Niệm, Ngài có bốn người con văn võ toàn tài. Bốn người con đó là bốn vị Bồ tát nổi tiếng sanh lại làm quyến thuộc của Ngài. Người thứ nhất là Phổ Hiền Bồ tát là con cả của vua Vô Tránh Niệm. Bồ tát này thành tựu mười đại hạnh. Tài giỏi như vậy mà làm quyến thuộc chắc chắn Ngài hỗ trợ vua làm được việc lớn. Người thứ hai là Thường Tinh Tấn Bồ tát làm việc siêng năng không biết mệt mỏi, quản lý việc triều chính không sơ suất. Hai người lo việc bên ngoài là Bồ tát Quan Âm và Đại Thế Chí. Năm cha con này quá giỏi, không ai dám động đến họ, tất yếu đất nước của họ cai quản hoàn toàn yên ổn.

Vô Tránh Niệm làm vua lại có Phật Thế Tự Tại Vương ra đời hơn hẳn ông vua này. Tại sao vua và Phật gặp nhau. Vì ông vua sống quá bình yên muốn tìm cái cao hơn. Phật Thế Tự Tại Vương dạy Vô Tránh Niệm rằng ông làm được tất cả mọi việc trong quốc gia, không ai hại được, nhưng bên ngoài lãnh thổ, ông chưa biết. Ông chỉ biết những gì trong cuộc sống thôi, muốn biết ngoài cuộc sống, Phật sẽ giúp. Nghe Phật nói vậy, ông liền bỏ ngôi vua đi tu.

Ông đi tu là theo Phật tu, theo Bồ tát hành đạo, không phải vô chùa tu rồi không biết làm gì. Ông theo Phật Thế Tự Tại, vị Phật hiểu biết sâu rộng và dạy ông những điều ông chưa biết là tất cả các loại hình thế giới của chư Phật. Phật bảo muốn biết được như vậy, phải gia công thiền định. Chưa tu, ông đã hơn người ở điểm không có ý niệm hơn thua, tức cắt lòng tham rồi và tu có được Chánh niệm thì phải tiến xa hơn để đi vào Chánh định. Vào định, Phật Thế Tự Tại đưa ông đi tham quan mười muôn ức Phật độ. Và học hết các mô hình Phật độ như vậy, ông mới có tên Pháp Tạng Tỳ kheo, không phải Tỳ kheo tầm thường, nhưng là người tu biết tất cả các pháp Phật ví như cái kho chứa pháp, vì ông đã đi tu nghiệp ở các thế giới đó rồi. Vì vậy, Phật Thế Tự Tại bảo đại chúng muốn học cái gì phải hỏi Pháp Tạng.

Tu theo Phật A Di Đà là tu như vậy, không phải chỉ niệm suông tên Ngài. Phải niệm từ “Vô Tránh Niệm” không hơn thua, cho đến niệm “Pháp Tạng” cái gì cũng biết là biết giáo pháp, không phải biết thế sự bên ngoài. Và Ngài học trong thiền định, nên nhanh hơn và chính xác hơn học theo sách vở. Vì vậy, Ngài đi khắp các thế giới Phật cũng bằng tâm nên đi rất nhanh và không có chướng ngại.

Với hiểu biết rộng, Ngài làm không sai, tạo được nhiều công đức một cách nhẹ nhàng. Còn không biết, làm chín lần đúng, một lần sai cũng mất trắng. Phật Thích Ca biết trước, làm sau. Phật biết độ được sát nhân Vô Não đắc La hán, Ngài mới tìm đến độ. Còn các tên sát nhân khác, Phật biết không độ được mà độ thì nguy hiểm. Mình không biết mà làm không đạt kết quả còn thiệt thân. Thực tế có thầy vì không biết mà nuôi một người bất lương cho ở trong chùa, bị nó giết chết để cướp tiền.

Với hiểu biết đúng đắn rộng lớn, Ngài tạo được vô lượng công đức. Phật A Di Đà mới xây dựng Cực lạc bằng công đức, nói theo ngày nay là sức người, sức của.

Người có công đức cầu nguyện mới có kết quả, ví như mình có tiền gửi ngân hàng thì đến đó rút tiền được. Không có tiền trong ngân hàng đương nhiên không rút tiền được. Cũng vậy, có tu, có công đức gửi vào kho vô tận của Phật thì Phật mới bảo người đem tới cho mình.

Phật A Di Đà tạo muôn ngàn công đức rồi, các Bồ tát tìm đến làm với Phật, ban đầu là các Bồ tát lớn mới về Cực lạc. Sau có các La hán phát tâm Bồ đề cũng về Cực lạc. Mình chưa có hiểu biết và công đức như Phật mà tập hợp đông người, họ phá, làm sao chịu nổi.

Vì vậy, tu Tịnh độ, học cách của Phật A Di Đà làm. Tu một mình có Tịnh độ một mình. Có thêm hai, ba người bạn sống chung thì có Tịnh độ của hai, ba người. Không phải chỉ có Phật giáo, mà tôn giáo khác cũng làm theo mô hình này. Tôi có người bạn là mục sư Tin Lành làm giáo sư đại học ở Nhật. Ông này cũng có năm người bạn là giáo sư tiến sĩ sống chung với nhau, thực tập pháp này. Dù là mục sư Tin Lành nhưng họ nghiên cứu Phật giáo và ứng dụng pháp Phật trong cuộc sống. Năm ông hiểu nhau mới sống chung được, mỗi người một việc, không làm mất lòng nhau.

Các Phật tử tu tịnh độ, đầu tiên tập sống một mình cũng được, cho đến sống hai người hay nhiều người cũng được, nhưng phải hiểu nhau, chấp nhận nhau, hợp tác với nhau, giúp đỡ nhau thì tập thể hòa hợp, an vui. Nếu không như vậy sẽ biến Tịnh độ thành uế độ.

Mới đầu tâm mình thanh tịnh là Tịnh độ, nhưng kết hợp với những người không thanh tịnh, hay không hiểu nhau, biến thành Ta bà liền. Phật dạy Tịnh độ và Ta bà ở ngay trong tâm mình vậy.

Nghe Nhiều Biết Nhiều Nói Ít

Như tôi đã gợi ý lần trước, Tăng Ni là người xuất gia phải cố gắng thực tập cho được Sơ quả của hàng Thanh văn, nghĩa là tập đoạn trừ ba nghiệp tham, sân, si, đó là pháp căn bản nhất trong đạo Phật. Được như vậy, mới bàn đến những việc cao hơn. Vì còn buồn, giận, lo, sợ là còn ở trong nhà thế tục. Và sau khi chứng được Sơ quả còn phải nỗ lực tu lên, chứng được Nhị quả, Tam quả, Tứ quả. Đến Tứ quả thuộc quả vị cao nhất của hàng Thanh văn là mục tiêu mà chúng ta phải phấn đấu đạt được. Đến quả vị này, chúng ta đã ra khỏi sinh tử luân hồi, tức phá được mười triền cái, nên không còn lý do nào để chúng ta tồn tại trên cuộc đời này.

Qua Tứ quả là đạt được Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền. Vì khi chúng ta mới nhập Sơ thiền là đã vào thế giới của thiền định thì chúng ta có thể sống trong thế giới của Phạm thiên gồm có ba cấp bậc là Phạm chúng thiên, Phạm phụ thiên và Đại Phạm thiên. Chưa tới đây, người ta thường nghĩ Đại Phạm thiên vương là cha đẻ của tất cả muôn loài chúng sanh. Vì vậy, Phật dạy phải thực tập qua đến trời Phạm chúng là thế giới của Sơ thiền thường sống trong thiền định, không sống trên cuộc đời này.

Về cuộc sống của hành giả ở Sơ thiền, các vị thiền sư đắc đạo mà tôi tham khảo đều có ý kiến giống nhau, trước hết là phải chứng được Ly sanh hỷ lạc. Vào quả vị này, chúng ta không còn lệ thuộc vật chất và không lệ thuộc tình cảm. Và các ngài đều dạy rằng chúng ta không lệ thuộc nhưng không phải là không có, trái lại, vẫn có đầy đủ. Điển hình như Đức Phật có cuộc sống vật chất và tinh thần hoàn toàn viên mãn, nhưng Ngài không bao giờ lệ thuộc tình cảm ủy mị và không bị vật chất quấy rối.

Hành giả thể nghiệm được cuộc sống phạm hạnh như vậy đương nhiên trở thành mẫu người cao thượng. Người xuất gia được quý trọng là vì họ đã sống với thế giới nội tâm trong sạch, không lệ thuộc vật chất và tình cảm.

Nhận thức lý này, chúng ta học tất cả kinh điển của Bắc truyền, Nam truyền và Kim cang thừa, nhưng quan trọng phải chọn pháp môn để thực tập, chuyển hóa từ phàm tăng thăng hoa lên Hiền thánh. Tuy nhiên, khi đạt đến quả vị A la hán, có nhiều người tranh cãi, cho rằng đắc La hán thì tan biến vào hư không, không có gì hết là không còn sinh tử luân hồi. Hiểu như vậy hoàn toàn sai lầm. Trí Giả đại sư gọi đó là hàng tăng thượng mạn Thanh văn, rớt qua ngoan không của ngoại đạo mà tưởng lầm rằng họ chứng La hán.

Đắc La hán sẽ có cái thấy khác với người lệ thuộc vật chất và tình cảm. Người lệ thuộc vật chất thấy theo vật chất. Người lệ thuộc tình cảm thấy theo tình cảm. Trong khi đắc La hán, hành giả vẫn còn hiện hữu, nhưng hiện hữu với tư cách của người không lệ thuộc vật chất, tình cảm. Không phải ta biến mất, không còn tồn tại. La hán chứng Vô sanh nhưng họ vẫn hiện hữu trên cuộc đời gọi là sống ở Hữu dư y Niết bàn, nghĩa là họ sống cuộc đời rất đẹp, sống ngoài sự chi phối của muôn sự muôn vật.

Tôi nhắc lại rằng Thánh La hán không lệ thuộc vật chất và tình cảm, không phải họ không có vật chất, tình cảm. Họ không mong cầu nhưng có tiền của, vật chất dư thừa mà loài người luôn mơ ước nhưng không có được. Và họ có tình cảm trong sáng, không ủy mị, vì họ có Chánh kiến, thấy biết rõ tất cả sự việc mà loài người không thể thấy biết.

Trước kia, khi còn là học tăng, Hòa thượng Thiện Hoa dạy tôi và nay tôi xin nhắc lại cho anh em lời ngài dạy rằng những gì chúng ta không biết chính xác thì không nên nói. Thầy tu phải thấy rõ, biết rõ mới nói. Biết rõ cái gì? Biết rõ ta có nên nói hay không. Vì vậy, thầy tu càng ít nói càng tốt. Chưa biết rõ, thấy rõ mà nói dễ phạm nhiều sai lầm lớn. Tăng Ni trẻ nên nhớ điều này, người trước thường khuyên rất đúng.

Thấy nhiều, nghe nhiều, biết nhiều thì tốt, nhưng nên ít nói vẫn tốt hơn. Biết ít, nói nhiều không thể đi xa trên đường đạo. Vì thấy đúng biết đúng, nhưng nói ra có hại cho người nói sai nên họ thù mình, tìm cách chống phá, hại mình. Thực tế chúng ta thấy người tu đạt được điều này điều kia và thu hút quần chúng, nhưng đụng chạm quyền lợi người khác, tất nhiên bị ngoại đạo, hay những người ganh ghét thủ tiêu, rồi được tôn là thánh. Thánh kiểu này thật là tội nghiệp. Vì vậy, biết đúng nhưng cũng phải biết nói ra có lợi hay có hại. Nếu nói mà hại nhiều hơn lợi thì không nói.

Hòa thượng Trí Tịnh luôn suy nghĩ điều này. Ngài thường ở thiền thất, không tiếp khách. Ngài biết nhiều việc quan trọng lắm, nhưng không nói. Ít nói, ít lỗi lầm. Nói nhiều lỗi nhiều. Thật vậy, chúng ta thấy giảng sư giảng nhiều nhưng cũng phạm nhiều lỗi, nên giảng sư cũng chỉ thành công một khoảng thời gian nào thôi. Ít có giảng sư nào đi trọn cuộc đời, vì thực sự nghiệm lại, mình cũng không bằng lòng chính mình.

Ngoài ra, Hòa thượng Trí Tịnh còn dạy rằng mình biết đúng và biết nên nói, nhưng phải biết nên nói với ai và nói lúc nào. Đa số Tăng Ni trẻ nghe điều gì mà để bụng không chịu được, nên tìm người để nói, như vậy sẽ tai hại vô cùng. Do vậy, biết rõ và nói có lợi, nhưng nói cho ai thì lợi, nói với ai thì có hại. Tìm người để mình trao hiểu biết cho họ rất quan trọng, quý vị nên suy nghĩ.

Nhưng rất khó tìm được người có khả năng tiếp thu để mình trao hiểu biết. Vì thế, nhiều vị La hán không tìm được người truyền pháp, họ nhập diệt. Từ đó, chúng ta thấy có nhiều người đắc La hán nhưng không độ được đệ tử. Còn chưa đắc La hán mà độ nhiều đệ tử là người mù dẫn người đui!

Điển hình là Tổ Đạt Ma quan sát trong thời kỳ đó ở Ấn Độ không có người để ngài chia sẻ sự tu chứng, nên ngài không nói. Ngài liền sang Trung Hoa, chỉ có duy nhất một người là Thần Quang có thể hiểu được sở đắc của ngài để ngài truyền pháp. Truyền ngôn ngữ thì dễ, nhưng rất khó truyền sự tu chứng. Không phải ngài không muốn truyền, nhưng ngài sợ mình không hiểu sẽ làm sai. Phải tìm đúng người để chia sẻ.

Cũng vậy, xưa kia Phật thành đạo ở Bồ Đề Đạo Tràng. Với tuệ giác vô thượng, Phật biết rõ chung quanh Bồ Đề Đạo Tràng có nhiều đạo sĩ ẩn tu có trình độ. Chẳng hạn như bên cạnh đó có Khổ hạnh lâm với nhiều đạo sĩ nhịn ăn cả tháng, cũng cao chứ, nhưng ngoại đạo nhịn ăn được mà tu chứng thì không được. Phật phải tới Lộc uyển ở Ba la nại, một thành phố cách đó rất xa để tìm gặp năm nhà hiền triết Kiều Trần Như có khả năng hiểu biết mới truyền hiểu biết được.

Kinh nói khi Phật tới đây, Kiều Trần Như thấy Phật, liền đắc La hán. Vì bên trong ông sẵn có khả năng tu chứng, nên nhìn Phật là người tu chứng cao tột, khiến cho sở chứng ở trong ông liền bộc phát. Ý này được ngài Nhật Liên ví dụ như con chim trong lồng nghe tiếng chim bên ngoài hót khiến nó sổ lồng bay đi tìm sự tự do trong bầu trời bao la.

Kiều Trần Như đã chứng Tứ thiền Bát định, ngài luôn sống trong thiền định, thì ngài mới thấy được Phật bên trong Sĩ Đạt Ta. Hành giả ở Tứ thiền nhìn con người thật ở bên trong lòng người, không nhìn con người bên ngoài.

Kiều Trần Như thấy Sa môn Cù Đàm là Phật, nên sụp lạy Phật, thì Phật bên trong Kiều Trần Như lưu lộ ra, khiến ông liền chứng La hán.

Chúng ta cách Phật xa, không thấy Phật thì Phật dạy muốn thấy Phật phải có Chánh niệm, Chánh định. Chúng ta thực tập điều này cũng dễ rơi vô vọng tưởng điên đảo. Tôi đã trải nghiệm như vậy, mình nhắm mắt thấy Phật, thấy Cực lạc, nhưng đó có phải là Phật thiệt hay không. Hòa thượng Trí Tịnh nói với tôi rằng coi chừng ông lọt vô tưởng uẩn. Vì lâu ngày ông tụng kinh, lạy Phật, thì đã huân tập Phật vào tâm mình. Đây là pháp môn phương tiện do mình tu quán tưởng, nên nhắm mắt thấy Phật tưởng là Phật, nhưng không phải, vì Phật này từ tiềm thức mình phát khởi. Tưởng Phật, thấy Phật tuy không thật, nhưng cũng khá hơn là tưởng việc xấu ác và thấy việc xấu ác. Vì vậy, cái tưởng đó không phải là đắc thiền, đắc định.

Tôi thưa với Hòa thượng rằng con ở TP.HCM, nhưng nghĩ đến Bồ Đề Đạo Tràng thì thấy Phật, thấy Bồ Đề Đạo Tràng hiện ra. Hòa thượng nói điều này là ông còn kẹt tưởng ấm ma mà nghĩ mình đắc đạo thì rất nguy hiểm. Thấy cái này cái nọ chỉ là vọng thức, rớt qua tưởng ấm ma và hành ấm ma. Tất cả những gì mình học ở trường được lưu vào tiềm thức thì đủ duyên, nó sẽ hiện ra. Vì vậy, phá được sắc ấm ma, vẫn còn ba thứ ma là tưởng, hành và thức ấm tồn tại mãnh liệt. Đến khi nào thực sự triệt tiêu được ba con ma này thì tâm mình hoàn toàn trong sạch, bấy giờ không tưởng nữa, nhưng mình thấy bằng trực giác. Tôi thực tập pháp này và kiểm chứng để biết mình thực sự đạt được trực giác hay chưa. Nhắm mắt, Phật hay cảnh chùa hiện ra, nhưng mở mắt thì không còn gì. Nếu thực tế và cái tưởng của mình không trùng khớp thì điều đó không thật.

Lần trước tôi đã nói điều này qua sự việc rằng khi Trí Giả đại sư thiền định ở dòng suối Ngọc Tuyền, ngài thấy ngôi chùa Quốc Thanh hiện ra. Nhưng khi ngài mở mắt, xả định thì không có chùa, mà chỉ có đầm sen ở khu rừng hoang vắng. Tuy nhiên, cái thấy của ngài trong thiền định có chùa là cái thấy đúng sự thật. Thật vậy, khi Tấn Dương Quảng đánh thắng và thống nhất đất nước Trung Hoa, ông lên ngôi vua lấy hiệu là Tùy Dạng Đế. Ông xuống Nam kinh, đến lạy Tổ Thiên Thai cầu thọ Bồ tát giới và ông cũng đưa quân lính đến đây xây dựng chùa Quốc Thanh. Chùa chưa có, nhà vua chưa xây chùa nhưng Tổ đã thấy có chùa trong thiền định. Thấy thật tướng là thấy như vậy.

Cũng như Tổ Phật Ý ở nước ta, ngài đang trụ trì chùa Từ Ân. Vào thiền định, Tổ thấy chùa bị cháy, Nhưng sau khi Tổ xả định thì thấy chùa còn nguyên. Thấy đúng sự thật là có nhưng thấy không, là Tổ biết chùa đang ở giai đoạn hoại. Tổ gọi đệ tử Viên Quang đến, nói rằng chùa sắp bị hoại. Ông hãy lên gò Cẩm Đệm tu, sau này nơi đó sẽ trở thành chùa. Quả tình đúng như vậy, Pháp vào chiếm thành Gia Định, chùa Từ Ân bị Pháp đốt cháy. Nghe lời Tổ Phật Ý dạy, ngài Viên Quang cất thảo am trên gò Cẩm Đệm ở đó tu. Từ cái am tranh ở gò đất hoang tàn mà sau trở thành tổ đình Giác Lâm truyền bá Phật pháp khắp Nam Kỳ lục tỉnh. Hầu hết, chư Tăng miền Nam đều xuất thân từ tổ đình này.

Với người đời, việc tu chứng còn hơi xa, nhưng những nhà kinh doanh địa ốc cũng nói rằng bằng linh cảm, họ thấy ở thành phố nào đó sắp có khu đô thị sẽ được xây dựng, nên họ đến đó mua đất trước, giá đất chỉ khoảng 100.000đ/mét vuông, nhưng đến khi ở đó hoàn thành đường sá, nhà cửa, trường học, bệnh viện, công viên, chợ búa…, thì giá đất tăng vọt, họ bán lời gấp mười lần, trăm lần lúc mua. Mình tu chứng thì thấy sâu hơn, xa hơn. Còn họ cũng chỉ “tưởng” thôi, nhưng so với tu chứng thì việc thấy trước cũng có phần tương tự.

Người bắt chước làm, không được lãi, còn bị vỡ nợ chết. Hôm qua, tôi đi dạo ở vườn chùa, có nhà kinh doanh chạy đến thưa rằng con sắp chết, vì vay tiền ngân hàng mua đất, không bán được và cũng không có tiền trả lãi ngân hàng. Anh kinh doanh thứ nhất thấy trước việc đất lên giá ở khu sẽ trở thành đô thị, nên mua vào thời điểm khu đó còn hoang vắng, giá đất tất nhiên phải rẻ, về sau bán được giá cao vì đã trở thành khu sinh hoạt sầm uất. Còn anh thứ hai chỉ bắt chước làm theo, gọi là chạy theo cái đuôi thôi, tức cũng mua đất nhưng mua vào thời điểm mọi thứ ở cơ sở hạ tầng đã hoàn thành xong thì phải mua giá cao, làm sao bán có lãi, lại thêm vay nợ ngân hàng không trả lãi nổi, tán gia bại sản vì không thấy trước sự việc mà chỉ bắt chước.

Phật dạy, tất cả sự việc đều trải qua bốn giai đoạn là thành, trụ, hoại, không. Người tu chứng thấy được sự thật, biết nó ở kiếp thành thì tới xây dựng, khi ở giai đoạn trụ thì họ phát triển và đến kiếp hoại, phải bỏ đi. Thí dụ Học viện này mười năm trước bỏ hoang, nhưng hiện tại nó đang ở giai đoạn thành, chúng ta đầu tư phát triển được là hiểu đạo. Tôi đề xướng, nhưng làm được nhờ Hội đồng Điều hành mỗi người một tay đóng góp công sức nên việc thành tựu dễ dàng. Nhưng nếu đến kiếp hoại, kiếp không, thì ở lại cũng phải gánh luôn cái quả xấu. Vì vậy, Tổ Thiên Thai dù được vua Trần kính trọng, nhưng biết nhà Trần sắp hết thời, ngài đã rời bỏ kinh đô, về ẩn tu ở núi Thiên Thai, bên dòng suối Ngọc Tuyền.

Kiếp hoại thì chúng ta thấy có triệu chứng suy đồi, thí dụ như Hội đồng Điều hành Học viện bất hòa, hại nhau. Còn Tăng Ni học nhưng học được gì? Đến kiếp hoại là như vậy. Bây giờ, Học viện đang ở kiếp thành, nên tất cả thành viên trong Hội đồng Điều hành cùng hòa hợp, đoàn kết, quyết tâm làm và Tăng Ni sinh quyết tâm học.

Phải nói vấn đề tu rất quan trọng. Học để hiểu đúng, nhưng tu mới làm đạo được. Đắc La hán thấy rõ chỗ nào ở kiếp thành, chúng ta đến mở đạo, giống như các Tổ của chúng ta 300 năm trước từ miền Trung, miền Bắc vào miền Nam truyền đạo. Hoặc chư Tổ Ấn Độ thấy khí thế ở đất Ấn đã hết, các ngài qua Trung Á mở đạo. Thực tế chúng ta thấy chư Tổ đắc đạo đều theo quy trình của muôn sự muôn việc theo Phật dạy là thành, trụ, hoại, không, để hợp thời truyền đạo, giữ đạo và phát triển đạo một cách tốt đẹp. Nếu chỉ thấy phù phiếm vinh hoa mà làm thì dễ chết.

Có Chánh kiến, mở mắt đạo sẽ làm được. Trong kinh Nguyên thủy, Phật khuyên 60 La hán, mỗi người đi một hướng truyền đạo, Ngài không khuyên nhập Niết bàn. Nhiều người nghĩ đắc La hán là mọi việc đều chấm dứt. Nhưng Phật bảo nên phát tâm Bồ đề sẽ nhận thấy Phật là La hán, mình cũng là La hán, nhưng Phật là lợi căn La hán, làm được tất cả việc độ sanh dễ dàng. Còn mình là độn căn La hán, làm sao có trí giác và đạo lực cao tột như Phật.

Phải đắc La hán rồi phát Bồ đề tâm hành Bồ tát đạo viên mãn hạnh Bồ tát thì sẽ được như Phật. Chưa đắc La hán mà phát Bồ đề tâm sớm thường bị ngã nửa chừng. Vì La hán thật thấy biết chỗ đáng độ, người nên tránh. Thấy rồi mới phát Bồ đề tâm. Chưa thấy mà làm thì dễ mắc lầm.

Có người nói họ cúng cho tôi đất, nhưng tôi thấy họ cúng với ý định gì, cúng để làm gì. Thấy rõ như vậy, tôi không nhận.

Chưa thấy đúng, vừa ra trường có học vị cử nhân được Phật tử gọi đến cúng đất, mừng rỡ, vội vàng nhận. Coi chừng họa tới, vì mình chưa thấy sự việc đúng. Phải thấy đất họ cúng có làm chùa được không, làm đạo được không, Phật tử cúng có thật lòng hay không… Không chừng bị thưa kiện thì phiền lắm. Tốt nghiệp ra trường phải có thời gian nhất định để tu hành, đạt cho được Chánh kiến, thấy biết đúng đắn. Nếu không, dễ mắc sai lầm, đi vào cửa tử, uổng phí cuộc đời tu. Tôi mong Tăng Ni trẻ suy nghĩ kỹ để sau này truyền bá Chánh pháp của Phật làm lợi lạc cho nhiều người.

Giới Định Tuệ

Tôi hồi tưởng lại hơn 40 năm trước, lần đầu tiên Đại hội Phật giáo Việt Nam tổ chức tại chùa Quán Sứ, Hà Nội. Trong đại hội đó, suy cử Đại lão Hòa thượng Thích Đức Nhuận làm Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng Thích Trí Thủ làm Chủ tịch Hội đồng Trị sự, tôi làm Trưởng ban Hoằng pháp T.Ư nhiệm kỳ I. Lúc đó, tôi sang chùa Hồng Phúc đảnh lễ Đức Đệ nhất Pháp chủ và thỉnh ý ngài về việc hoằng pháp trong nước xã hội chủ nghĩa. Tôi thưa rằng tôi sanh ở miền Nam, xuất gia tu học ở phía Nam và sang Nhật học. Nay, tôi đảm trách hoằng pháp, nhờ ngài dạy tôi nên làm gì, nói gì. Ngài dạy một câu đơn giản rằng người ta cho mình làm gì thì làm việc đó, cho mình nói gì thì nói đó. Đừng nói, đừng làm việc mà luật pháp không cho phép.

Đến khi tôi về chùa Quán Sứ, ngài lại đích thân đến gặp tôi và dạy thêm rằng giáo lý Phật rộng, nhưng không ngoài ba môn học giới, định, tuệ. Nếu giới không có định thì dễ trở thành chấp giới và giới không có huệ chỉ đạo thì kẹt giới điều, không thể hoằng pháp được. Vì vậy, điều quan trọng nhất, trước khi đi hoằng pháp, thầy phải nhập định để thấy chỗ nên tới và nên nói gì thì lúc đó mới giảng pháp.

Tôi vô cùng mang ơn lời dạy cao quý của ngài và lời ngài chỉ dạy đã theo tôi trong suốt 26 năm làm Trưởng ban Hoằng pháp, 10 năm làm Trưởng ban Phật giáo Quốc tế và cho đến nay, 15 năm làm Viện trưởng Học viện Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh. Tuy làm những việc Phật sự khác nhau, nhưng lúc nào tôi cũng ghi nhớ lời dạy căn bản này của Đức Đệ nhất Pháp chủ Giáo hội chúng ta. Tôi xin chia sẻ với quý huynh đệ là những người sẽ trở thành nhà hoằng pháp tương lai để tiếp nối mạng mạch Phật giáo, một việc làm thiêng liêng cao quý của đệ tử Phật.

Đa số chúng ta học và biết thì tùy theo cái học, cái biết của ta mở ra mà ta coi là chân lý, nhưng đó là sai lầm lớn.

Thật vậy, Phật dạy những gì nói được không phải chân lý. Chân lý chỉ chứng biết thôi. Và người biết đã biết, người thấy đã thấy thì không cần ngôn ngữ nữa. Vì vậy, cốt lõi của đạo Phật là hạn chế nói năng để khỏi phạm sai lầm. Vì nói ra, có người chấp nhận, cũng có người không chấp nhận, bởi chúng sanh có nghiệp và tri kiến khác nhau. Ta nói hợp với tri kiến của họ thì họ chấp nhận, không hợp, họ trở thành chống phá. Dù nói hay đến đâu cũng có người chống phá, đó là điều mà tôi muốn chia sẻ.

Sau đó, tôi gặp Hòa thượng Trí Tịnh, ngài dạy thêm rằng khi thầy thấy biết việc chính xác, nhưng phải suy nghĩ thêm có nên nói hay không. Điển hình là Đức Phật sau khi chứng Vô thượng Bồ đề, có được hiểu biết cao tột, nhưng Phật cũng suy nghĩ Ngài có nên nói ra những điều mà Ngài biết hay không. Vì nếu chúng sanh không hiểu điều Phật nói, hay hiểu sai, rồi chống phá thì nói ra sẽ có hại hơn là có lợi.

Kinh Hoa nghiêm ghi rằng bấy giờ trời Phạm thiên xuất hiện, đảnh lễ Phật. Trời Phạm thiên theo Ấn Độ giáo là người sanh ra tất cả muôn loài, nên ông đại diện chúng sanh thỉnh Phật thuyết pháp, vì lâu lắm mới có Phật ra đời. Nhưng nếu Ngài không thuyết pháp, vào Niết bàn thì tất cả mọi người sẽ chìm vào bóng tối. Và mười phương chư Phật cũng hiện ra thỉnh Phật Thích Ca thuyết pháp. Chư Phật nói với Phật Thích Ca rằng những gì Ngài hiểu, Ngài biết, chư Phật cũng hiểu, cũng biết thì yên lặng mà hiểu, mà biết, nên chư Phật không cần nói. Nhưng Phật ra đời vì mục tiêu làm cho người không hiểu, không biết để giúp họ hiểu, họ biết, tức làm cho người mù được sáng mắt. Vì vậy, Phật phải thuyết pháp độ sanh.

Vì lời thỉnh cầu của Đại Phạm thiên vương và lời nhắc nhở của chư Phật, Đức Phật Thích Ca tới Lộc Uyển thuyết pháp là Ngài bắt đầu sử dụng ngôn ngữ loài người để nói với loài người. Từ đó chúng ta có Phật, Pháp, Tăng, Tam bảo trên cuộc đời.

Đó là lời dạy của Phật mà Hòa thượng Trí Tịnh nhắc tôi. Từ đó, tôi đọc kinh Hoa nghiêm cảm được lý này, tôi làm bài kệ:

Bồ đề thọ hạ phá ma binh

Thập phương thế giới phóng quang minh

Đại sĩ vi trần vân lai tập

Phạm vương thỉnh Phật thuyết chân kinh.

Chí tâm đảnh lễ Nam mô Hoa nghiêm hội thượng Phật Bồ tát và tôi bắt đầu trì kinh Hoa nghiêm.

Đến đây, tôi xin nói thêm rằng khi chúng ta thấy rồi và biết nói ra có lợi, thì không nên giấu kín. Nhưng nói với người có khả năng nghe, hiểu và làm được. Hòa thượng Trí Tịnh dạy như vậy, không phải gặp ai cũng nói để rồi chuốc họa vào thân. Các nhà truyền giáo mất mạng, do phạm sai lầm này. Vì họ thấy chân lý, hăng say truyền bá chân lý, nhưng người không có trí tuệ, không hiểu, họ sẽ chống phá, giết hại. Vì vậy, chỉ nói với người có thể hiểu và làm được giúp họ sẽ chứng đạo.

Nhưng tìm người hiểu và tu được thì không nhiều. Như Tổ Bồ Đề Đạt Ma tìm khắp Ấn Độ không có người để ngài truyền trao hiểu biết. Ngài phải rời xứ Ấn, đến Trung Hoa, chín năm ở Thiếu Lâm tự, ngồi xoay mặt vô vách, không nói.

Tổ Đạt Ma không nói với bất cứ người nào, điều này hiểu về lý đạo, ngài không nói bằng ngôn ngữ, nhưng nói bằng pháp ngữ. Chúng ta phải thấy lý này và thể nghiệm lý này trong việc tu hành thì mới thành Phật. Không nói mà nói là nói chân lý. Chân lý là cái gì đúng như thật mà chúng ta sống được và mãi tồn tại theo thời gian vô tận, không gian vô cùng.

Chín năm Tổ Đạt Ma ngồi làm thinh ở Thiếu Lâm tự khiến cho biết bao người có suy nghĩ về con người siêu việt này. Ngài thông minh nhất, khỏe mạnh nhất, giàu có nhất, nhưng ngài từ bỏ giàu sang vinh hiển, xuất gia học đạo. Học đạo gì và tu chứng gì mà ngài để lại cho nhân thế là vô cùng quan trọng. Và Tổ ngồi yên lặng suốt chín năm toát lên hình ảnh cao quý mãnh liệt để từng thế hệ cả hàng ngàn năm sau còn phải suy gẫm. Có thể khẳng định Tổ Đạt Ma để lại cho chúng ta bài pháp sống, không nói mà nói. Lời nói của ngài vô ngôn nhưng tác động cho nhiều người nghe, nương theo đó tu hành, đắc đạo, đắc quả.

Sau chín năm Ngài yên lặng, cuối cùng duyên hội ngộ của Thần Quang với Tổ đã đến. Đồ chúng ở chùa Thiếu Lâm đông, nhưng nhiều người nghĩ về Đạt Ma khác nhau. Đặc biệt có Thần Quang hiểu Phật, hiểu Bồ Đề Đạt Ma và đến xin cầu học với Tổ bằng tâm chí thành kiên định đến mức độ ngài quỳ ở sân chùa mà tuyết ngập phủ quá đầu gồi vẫn không nhúc nhích. Điều quan trọng này chúng ta học đạo phải thấy.

Bên ngoài tuyết lạnh thấu xương cho đến bên trong tâm hồn yên tĩnh trụ trong Chánh định mới thâm nhập thế giới siêu nhiên, vô ngôn. Còn kẹt ngũ uẩn thân và còn kẹt ngữ ngôn văn tự, dù nói gì cũng là thế tục.

Đạt Ma ngồi yên lặng, Thần Quang quỳ yên lặng. Lịch sử ghi lời đối thoại trong không gian tĩnh lặng vô cùng giữa hai con người siêu việt rằng: Ông cầu gì?

Con cầu ngài an tâm cho con.

Ông đem tâm, ta an cho.

Con tìm không thấy tâm.

Ta an tâm rồi.

Câu chuyện bình thường, nhưng tôi nghĩ không phải vậy. Nếu giữa tôi và huynh đệ là con người trần tục thì nói như vậy. Nhưng ở đây là Thánh ngữ hay thiền ngữ vô ngôn. Thiền ngữ không có ngôn ngữ. Thiền là trạng thái tâm hồn yên tĩnh nhất vượt ngoài ngũ uẩn thân. Trung Hoa dịch là thiền na, sau bỏ chữ na, chỉ còn chữ thiền.

Và đạt đến tâm hồn yên tĩnh nhất chính là giới, định, tuệ. Kết hợp định và tuệ là thấy biết trong thiền, không có ngôn ngữ.

Tổ Đạt Ma ngồi lặng yên chín năm tạo thành sức hút mãnh liệt. Tăng Ni nên suy nghĩ ý này và thực tập sẽ thấy được, đó là vị chân sư, thiền sư đắc đạo không nói, nhưng có sức thuyết phục chúng ta một cách kỳ diệu. Thật vậy, khi tôi gặp Đức Đạt lai Lạt ma, tôi cảm giác ngài có sức thu hút diệu kỳ, tác động cho mình có tâm hồn yên tĩnh hoàn toàn. Và ngài mỉm cười, tôi cũng mỉm cười. Gặp gỡ đơn giản như vậy, không phải nói nhiều, nhưng mình nhận được điều quý báu mà trên đời này không có. Thế giới người tu là đó. Ngôn ngữ chỉ là phương tiện để chia sẻ, dùng tạm thôi, hay kinh thường ví là ngón tay chỉ mặt trăng. Dùng phương tiện gợi ý cho người hiểu giáo lý cao thượng của Phật.Cốt lõi của đạo là gì? Cái lạnh thấu xương vượt lên sống chết. Tổ Đạt Ma ở thế giới ngoài sống chết thì cũng cần một Thần Quang ở ngoài sống chết. Hai thầy trò gặp nhau ở chỗ này. Những gì Đạt Ma thấy, Đạt Ma biết, Thần Quang cũng thấy, cũng biết.

Đạo là thế, thiền là thế, nên người thường khó vói tới. Chúng ta nói gì cũng ở trong sanh tử, nằm trong mẻ lưới của Phạm thiên. Chúng ta tu sao để vượt cái lưới Phạm thiên. Thiền gọi là ngôn ngữ đạo đoạn, biết những gì mà cuộc đời không biết và sống thanh thản với lẽ sống đạo tự nhiên. Nếu dưới mức đó, Phật phải dùng vô số phương tiện, thí dụ cần làm người tốt thì Phật dạy giữ tam quy ngũ giới là đủ. Quy y Phật, Pháp, Tăng, vì Phật là bậc minh triết nhất, pháp là giáo lý chân thật và Tăng là tập thể đoàn kết, thanh tịnh.

Đoàn kết và thanh tịnh rồi thì không cần nói nữa. Còn nêu khẩu hiệu đoàn kết là vì chưa đoàn kết, chỉ đoàn kết trên lời nói. Thánh Tỳ kheo đoàn kết thực sự, vì các ngài sống với nhau, hiểu nhau và sống giống nhau. Chúng ta còn phải dùng giới luật, hình phạt, chỉ nằm trên khẩu hiệu răn đe, chưa đoàn kết.

Phật dạy cư sĩ giữ ngũ giới thì ở hoàn cảnh nào cũng bình yên. Xuất gia có thêm mười giới. Người đời có đời sống của người đời, người tu có đời sống của người tu. Không sát sanh, không trộm cắp, không dâm dục, không nói dối. Còn nói dối là Tăng giả, không phải Tăng già. Tôi thấy rõ dù các thầy nói dối khéo mấy, một lát người ta cũng biết, vì nói dối thì giờ trước vừa nói xong, giờ sau đã nói khác.

Điều quan trọng là tu hành mình không thích việc của phàm phu nên không làm, không phải bị giới luật ngăn cấm. 12 năm đầu không có giới luật. Năm thứ 13, Phật chế giới để ngăn tạp Tăng. Đối với người thực tu thì không cần phải có giới luật ngăn cấm, vì họ tự trang nghiêm nếp sống thanh tịnh. Và lần lên đến 250 giới, 350 giới của người xuất gia. Nhưng lên tới Bồ tát, khi giới thể thanh tịnh rồi thì không nhắc đến giới tướng nữa là trở lại cái lý 12 năm đầu Phật không chế giới. Đối với tôi, sinh hoạt của Tỳ kheo ở giai đoạn 12 năm đầu không có giới là tinh thần của Phật giáo Nguyên thủy, không phải của Phật giáo Nam truyền. Vì thực sự Phật giáo Nam tông hay Bắc tông đều có chế tác và cải cách giới luật cho phù hợp với sinh hoạt theo từng thời kỳ, từng quốc độ khác nhau.

Trở lại việc các Thánh Tăng tu hành từ giới thể thanh tịnh, giải thoát, không phải có cái gì ràng buộc. Thật vậy, khi các thầy cô tu, nhận được giới thể thanh tịnh, sống an lạc, giới không ràng buộc gì cả. Riêng tôi khi còn là học tăng nhận thấy trước khi vào hạ, một số thầy lo đi mua sắm, hay dặn Phật tử mua giùm. Tu như vậy, một thời gian sau, họ hoàn tục vì kẹt vật chất. Ngày thường kẹt vật chất, vào hạ cũng kẹt vật chất thì suốt đời ở trong sanh tử. Mùa tu có gì ăn đó là thanh tịnh Tỳ kheo mới tiến tu được.

Thiết nghĩ có đối tác, có hoàn cảnh mới phạm giới. Thí dụ ở trong giảng đường này, Tăng Ni, Phật tử đang lắng nghe tôi giảng pháp thì đâu cần có giới, hay ở già lam thanh tịnh rồi thì giới bổn không cần thiết hay không có tác dụng nữa. Vì vậy, khi tôi kiết giới hay kiết thất, tôi không đọc giới bổn, vì bấy giờ ở trong thất hoàn toàn yên tĩnh và giới tâm thanh tịnh thì giới tướng không cần.Trong truyện Tây du ký, khi Đường Tam Tạng tới chùa Lôi Âm, Tề Thiên xin Bồ tát Quan Âm cởi vòng kim cô. Quan Âm nói khi ông còn lôi thôi thì có vòng kim cô siết chặt, nhưng ông thanh tịnh rồi, vòng kim cô tự mất. Nói cách khác, các thầy có Chánh niệm, Chánh định, vòng kim cô rớt mất, vì trong Chánh niệm không có giới. Chánh niệm Phật, pháp đương nhiên không có tội lỗi, nên cũng không có giới. Như vậy, Chánh niệm là trở lại 12 năm đầu của Phật giáo hóa không có giới.

Từ Chánh niệm, rớt giới tướng, các thầy mới vào Chánh định được. Vô Chánh định, mình không còn sống với vọng tưởng điên đảo. Bất cứ Chánh định nào mình thực tập thì từ đó hiện ra trí tuệ là hiểu biết. Và lấy trí tuệ làm mình, lấy hiểu biết làm mình, không phải lấy tứ đại ngũ uẩn làm mình. Thể hiện điều này, người tu nhất định phải tới đỉnh cao của giới là Chánh định.

Đức Pháp chủ Đệ nhất đã khuyên rằng tu hành cần có định mới có tuệ, nghĩa là mình sống với ánh sáng trí tuệ. Và từ trong tuệ, mình biết chỗ nào nên đi hay không nên đi. Đi gặp nạn thì không nên đi.

Bài học này ngài dạy rất đúng. Thực tế là trong thời gian mà việc đi lại khó nhất, ở TP.HCM chưa thuyết pháp được. Nhưng tôi xuống Cà Mau thuyết pháp ở chùa Quan Âm. Các thầy nói sao lạ vậy, tại sao tôi không thuyết pháp ở TP.HCM, lại xuống Cà Mau thuyết pháp.

Xuống Cà Mau, đầu tiên tôi gặp Hòa thượng Hiển Giác đắp y ra tận cây cầu đảnh lễ, thỉnh tôi vô chùa. Và vô chùa, tôi gặp ông Chủ tịch Mặt trận tỉnh tới thăm mà không hẹn trước. Theo tôi, ở trong thiền định, trong Chánh niệm, lực vô hình đã dẫn tôi vào chỗ an lành để hoằng pháp, tính trước thì không đúng.

Hòa thượng nhắc vào Chánh định, biết nên đi chỗ nên đi. Trong khi dạy học có giáo trình, giáo án và được phép dạy, không khó. Nhưng thuyết pháp hay hoằng pháp thì khác, không đơn giản.

Đức Đệ nhất Pháp chủ dạy, tôi suy nghĩ thực tập có kết quả. Tôi luôn quý trọng công đức của ngài, nhờ ngài dạy bảo giúp tôi hoằng pháp được bình yên trong suốt thời gian dài ba thập kỷ.

Ngài còn dạy thêm rằng thụ giới Tỳ kheo, tuân thủ giới Tỳ kheo để thực tập 37 Trợ đạo phẩm. Giới Tỳ kheo là hàng rào giữ mình an lành, không phải kẹt cái hàng rào. Hàng rào bảo đảm cho mình an toàn trong cuộc sống để mình thực tập thiền quán. Nhờ có giới, mình không bị mọi sự quấy rầy, dễ dàng thực tập Tứ niệm xứ quán, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề, Bát Chánh đạo. Và giới hỗ trợ việc thực tập định một cách tốt đẹp, dẫn đến đắc Thánh quả La hán là có trí tuệ.

Như vậy, thực tập giới để thành tựu trọn vẹn pháp tu 37 Trợ đạo phẩm, chứ không phải chỉ là anh thợ làm hàng rào, phải làm sao đạt đến đỉnh cao Bát Chánh đạo thì giới không còn, nhưng nó trở thành biểu tượng cho trời người cung kính. Ý thức đúng đắn như vậy, khi ta chưa thành tựu Bát Chánh đạo, cần hạn chế tiếp xúc bên ngoài tối đa để khỏi bị phiền phức. Để dành thì giờ thực tập cho đạt được Bát Chánh đạo thì ta thấy chính xác, không sai lầm và đi vào cuộc đời để giáo hóa, không phải chỉ để thuyết pháp. Điển hình như Mã Thắng Tỳ kheo khất thực, không thuyết pháp, nhưng ngài hiện tướng giải thoát khiến nhà hùng biện ngoại đạo là Xá Lợi Phất trông thấy, phát tâm tu hành theo Phật.

Khi ta chưa đắc Thánh quả, hiện tướng phàm phu khiến ngoại đạo chê cười, Phật tử mất tín tâm. Xưa kia, có Tỳ kheo vừa đi vừa nhảy múa, người ta mới thưa với Phật. Phật bảo Ưu Ba Ly ghi điều cấm Tỳ kheo không được vừa đi vừa nhảy múa. Hoặc Phật tử thưa Phật rằng họ trông thấy Tỳ kheo ăn cơm bằng cách đập mạnh cánh tay để cơm văng vào miệng, trông kỳ quái. Điều này làm dư luận quần chúng phê phán.

Giới Bồ tát tuy nhiều, nhưng gom lại là Tam tụ tịnh giới gồm nhiếp luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới và nhiêu ích hữu tình giới.

Lúc mới giải phóng, một số thầy đi, bị bắt. Riêng tôi ở yên trong chùa Ấn Quang, không đi đâu hết, mỗi ngày chỉ trì kinh Pháp hoa, được yên thân. Đó là nhiếp luật nghi giới. Những gì xã hội không cho thì không làm để họ không phê phán thầy tu thế này thế nọ. Sống trên cuộc đời, làm sao người không chê trách ta được là nhiếp luật nghi.

Tụ thứ hai là nhiếp thiện pháp giới. Thiện pháp là điều tốt. Tất cả những gì mà xã hội coi là tốt, quý trọng thì ta làm. Lúc tôi chưa làm Trưởng ban Hoằng pháp, sau ngày giải phóng, tôi tham gia Hội Chữ thập đỏ, làm Phó Chủ tịch, mang túi thuốc đi theo bác sĩ. Đó là việc xã hội cần và coi là tốt, yêu cầu mình làm thì mình thực hiện, Và sau ngày giải phóng, rất kỵ người ở không, quý người lao động. Tôi dắt đồ chúng tổ đình Huê Nghiêm đi làm ruộng của chùa để có hạt gạo mà sống. Và nông dân xung quanh cũng chỉ mình cách làm ruộng, nhưng có điều lạ, ruộng của mình thu hoạch được nhiều hơn họ.

Đức Đệ nhất Pháp chủ nói thêm rằng Tăng Ni nên nhớ thực hành thiện pháp nhưng phải phát xuất từ thiện tâm bên trong. Thiện pháp làm bằng thiện tâm.

Làm bất cứ việc gì trên cuộc đời, nhưng khi chưa đắc Thánh quả, hễ làm thì bị việc lôi cuốn, bị kẹt công việc, phiền não nhân đây phát sinh. Vì vậy, ngài nhắc rằng làm bằng tâm thanh tịnh là thiện, làm bằng vọng tâm là ác sẽ bị đọa.

Từ Phó Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ quận 10, tiếp theo, tôi làm Phó Chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo của thành phố. Về sau bận nhiều việc, tôi từ chối không làm, nhưng các vị năn nỉ rằng thầy chỉ cần đứng tên thôi.

Làm bao nhiêu việc, nhưng có đụng chạm, có tiếp xúc, chắc chắn có phiền não nổi lên. Các thầy nhịn chịu được không? Thông thường bị oan ức, mình nhịn nhưng không chịu là còn ấm ức trong lòng. Theo tôi, những gì làm xong ban ngày, nên dành một tiếng đồng hồ vào buổi tối nhập định để xóa sạch những việc ưu phiền. Loại bỏ những phiền não này được không, nếu còn nhớ là bị đọa. Tu hành, chúng ta làm mọi việc như người, nhưng mình khác người, vì mình là Tỳ kheo.

Tôi đã tham gia Mặt trận Tổ quốc và làm đại biểu Hội đồng Nhân dân. Làm việc lúc đó, nhưng công phu tối là tôi xóa sạch liền. Vì nhận thức sâu sắc rằng tịnh là thiện, động là ác. Tu cả đời mà để động loạn nổi dậy thì uổng công phu tu. Với tôi, công việc được nhiều thì tốt, công việc được ít cũng tốt, thậm chí không được cũng không sao. Vì mất bản thể thanh tịnh không còn là Tỳ kheo. Đó là nhiếp thiện pháp, cốt lõi của đạo Phật nhằm giữ tâm cho thanh tịnh, không phải giữ việc, hễ thấy tâm động thì không làm.

Tụ thứ ba của Tam tụ tịnh giới là nhiêu ích hữu tình giới. Nghĩa là làm gì lợi ích cho số đông, vì đại chúng, ta làm. Không làm cho ta.

Tóm lại, đệ tử Phật có nhiều pháp môn tu, nhưng gom lại, còn Tam tụ tịnh giới là quan trọng. Dù hoàn cảnh có khó khăn, nhưng quý huynh đệ ráng giữ ba điều căn bản này, không phạm lỗi để người chỉ trích và làm lợi ích cho nhiều người thì được nhiều người thương quý, làm cho tâm thanh tịnh là còn phẩm chất Tỳ kheo. Tôi gợi một số ý để đại chúng suy nghĩ, thực tập trong cuộc sống tu hành cho đến khi viên mãn đạo Bồ đề.