Khai Thị Pháp Ngữ

Niệm Phật Và Trị Liệu

Khi xuất gia, tôi đã được Hòa thượng bổn sư là Hòa thượng Trí Đức dạy phương pháp niệm Phật. Chính nhờ pháp môn này mà tâm hồn tôi bắt đầu yên tĩnh và phiền não cũng lắng đọng. Từ đó, trí tuệ phát sinh, mỗi ngày tăng trưởng hơn giúp tôi vững bước trên con đường đạo hạnh. Vì vậy, tôi chia sẻ với quý vị niềm hỷ lạc mà tôi đã có được trải qua suốt quá trình hành đạo trên 50 năm. Pháp môn Niệm Phật, ngày nay quen gọi là pháp môn Tịnh độ, đã có từ khi thành lập tông Tịnh Độ ở Trung Hoa, Nhật Bản. Tông Tịnh Độ chuyên tu niệm Phật Di Đà và phát nguyện vãng sinh Tây phương Tịnh độ của Đức Phật A Di Đà. Tuy nhiên, Đức Phật Thích Ca đã giới thiệu pháp môn Tịnh độ trong các kinh như kinh Di Đà, Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ, Đại Bảo Tích, Hoa Nghiêm.Về sau, pháp môn Tịnh độ được ngài Thiện Đạo ở Trung Hoa thành lập căn cứ trên ba kinh là Di Đà, Vô Lượng Thọ và Quán Vô Lượng Thọ. Khác với Tịnh độ tam kinh, Tịnh Độ tông của Nhật Bản xây dựng Tịnh độ theo ngũ kinh. Tịnh độ ngũ kinh do ngài Ấn Quang đề xướng. Ngoài ba kinh là Di Đà, Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ, ngài đưa thêm vào kinh Thủ Lăng Nghiêm và Hoa Nghiêm. Dù là Tịnh độ tam kinh hay Tịnh độ ngũ kinh cũng đều phát xuất từ kinh Nguyên thủy do Đức Phật Thích Ca giảng nói mới có.Như vậy, có thể khẳng định rằng pháp môn Tịnh độ phát xuất từ giáo lý Nguyên thủy, nghĩa là khởi nguồn từ khi Đức Phật Thích Ca thành đạo dưới cội bồ đề, chân tánh của Ngài tương thông với thế giới của chư Phật mười phương. Khi Đức Phật Thích Ca chưa thành đạo, Ngài còn cách Phật quá xa, nhưng khi Ngài đạt quả vị Phật thì giữa Phật Thích Ca và chư Phật mười phương thông thành một thế giới; đó là thế giới Phật, hay Tịnh độ mà kinh Hoa Nghiêm gọi là Tịch Quang chơn cảnh. Ở thế giới Thường Tịch Quang, chỉ có chư Phật mới truyền thông với nhau; còn các loài hữu tình khác thì hoàn toàn tuyệt phần. Vì vậy, khi Đức Phật Thích Ca thành đạo, Ngài nói kinh Hoa Nghiêm trong thế giới Thường Tịch Quang và chỉ có Bồ tát Pháp thân mới nghe được.Chính vì chỉ có Pháp thân Bồ tát mới thâm nhập được thế giới Thường Tịch Quang để đón nhận giáo pháp cao siêu, cho nên Đại Phạm Thiên vương mới xuất hiện và thỉnh Phật chuyển pháp luân. Vì vậy, Đức Phật thương xót chúng sinh không thể nghe, không thể hiểu được pháp chân thật, Ngài mới từ Bồ Đề Đạo Tràng đi đến Lộc Uyển thuyết pháp độ sinh. Từ đó, loài người mới thấy được hình bóng của Đức Phật. Đến Lộc Uyển, Đức Phật gặp năm nhà hiền triết tu khổ hạnh là năm anh em Kiều Trần Như. Trong năm vị này, Tôn giả Kiều Trần Như có căn lành sâu dày nhất, nên vừa thấy Phật, nghĩ đến Phật, ngài liền đắc quả A la hán. Điều này nói lên rằng lâu nay chúng ta niệm chúng sinh, niệm phiền não, nên chúng sinh và phiền não mới luôn hiện lên trong ta. Trong khi Tôn giả Kiều Trần Như niệm Phật, tức thấy Phật, nghĩ đến Phật, nên tâm ngài liền thanh tịnh, liền thâm nhập thế giới Phật và được an vui, giải thoát.Có thể nói pháp môn Niệm Phật bắt đầu từ Tôn giả Kiều Trần Như giúp ngài giải thoát tất cả phiền não trần lao từ bao đời. Như vậy, niệm Phật có nghĩa là chúng ta nghĩ đến Phật. Ngài Kiều Trần Như được phước duyên lớn, nên có Phật hiện hữu trước mặt thì ngài được thanh tịnh, giải thoát một cách dễ dàng. Thực tế cho thấy nếu đối tượng trước mặt chúng ta là người thánh thiện, chúng ta dễ được an vui, thanh tịnh. Trái lại, nếu gần gũi người cực ác, phiền não chúng ta dễ khởi lên.

Vì vậy, niệm chúng sinh thì phiền não nghiệp chướng nổi dậy, trần lao phát khởi. Niệm Phật thì tâm chúng ta an lạc giải thoát, đó là kết quả khởi đầu của pháp môn Niệm Phật; nói cách khác, tâm nghĩ đến Phật, liền được chư Phật hộ niệm.

Tiếp theo Tôn giả Kiều Trần Như, ngài Mã Thắng đi khất thực gặp Xá Lợi Phất là một nhà hùng biện nổi tiếng thời bấy giờ vì nói giỏi, hiểu nhiều và chinh phục được nhiều người; nhưng càng khôn ngoan, phiền não càng nhiều. Điều này cho chúng ta thấy sự khác biệt giữa học giả và hành giả Phật giáo. Mã Thắng Tỳ kheo là hành giả, nên ngài không nói, nhưng hiện tướng giải thoát. Xá Lợi Phất nói giỏi, nhưng phiền não nhiều; cho nên gặp hành giả giải thoát là Tỳ kheo Mã Thắng, tâm Xá Lợi Phất vơi đi nỗi khổ; đó chính là niệm Tăng đã được an lạc giải thoát.Xá Lợi Phất hỏi thầy của Mã Thắng là ai. Mã Thắng mới giới thiệu Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Nghe đến tên Phật, Xá Lợi Phất liền nhớ lại 60 tiểu kiếp trước đã từng trồng căn lành với Ngài, thì liền hết phiền não, mà kinh diễn tả là râu tóc rơi rụng, vì râu tóc tiêu biểu cho phiền não. Xá Lợi Phất nghe danh hiệu Phật, nghĩ đến Phật, phiền não liền dứt sạch, tâm an lạc giải thoát và đến khi thấy Phật, Xá Lợi Phất đắc quả A la hán.Như vậy, Kiều Trần Như và Xá Lợi Phất vừa gặp Phật, chưa tu gì cả, mà hai vị này đã đắc Thánh quả. Điều này chứng mình rằng công năng niệm Phật có sức trị liệu nghiệp chướng trần lao của chúng ta lớn lao và mạnh mẽ như thế.Về sau, trong kinh điển Nguyên thủy thường đưa ra sáu niệm để được giải thoát là niệm Phật, niệm pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm Thiên. Người tu phải thể hiện sáu niệm này để trị liệu phiền não nghiệp chướng trần lao của chính mình. Nếu luôn giữ gìn sáu niệm này, tâm chúng ta sẽ được thanh tịnh lần và công đức theo đây được phát sinh.Niệm Phật là gì? Chúng ta thường niệm Nam mô Thích Ca Mâu Ni Phật, Nam mô A Di Đà Phật, Nam mô đương lai hạ sanh Di Lặc tôn Phật, Nam mô Quan Thế Âm Bồ tát, v.v… Tất cả niệm này chỉ là xưng danh. Niệm Phật là nghĩ đến Phật, mà Phật do hạnh thành danh. Vì vậy, niệm Phật là niệm hạnh của Đức Phật. Thí dụ niệm Nam mô Thích Ca Mâu Ni Phật. Thích Ca Mâu Ni là hạnh của Đức Phật. Hồng danh Thích Ca Mâu Ni là tên kế thừa ba đời mười phương Phật mà có, không phải do cha mẹ đặt. Tên thật của Ngài là Sĩ Đạt Ta, họ là Gotama. Vì vậy, Ngài thành Phật, không dùng tên họ này, mà dùng tên Thích Ca Mâu Ni.Chính vì vậy, chúng ta không niệm Sĩ Đạt Ta, không niệm Gotama; nhưng niệm Thích Ca Mâu Ni Phật. Và khi niệm Thích Ca Mâu Ni Phật, chúng ta liền nghĩ đến Thích Ca là một người vĩ đại, vạn năng. Nghĩ đến Mâu Ni là chúng ta nghĩ đến con người trầm mặc vô song, có đời sống nội tâm mãnh liệt, có tầm nhìn chính xác vô cùng. Nghĩa là chúng ta niệm Phật hình dung ra Đức Phật với đầy đủ phẩm chất vẹn toàn như thế, nghĩ đến Phật tuyệt vời như thế, thì chắc chắn tâm chúng ta được an lạc. Nghĩ đến người tốt, người thánh thiện để thay cho người xấu ác; lấy hình ảnh tốt để xóa bỏ hình ảnh xấu. Niệm Phật như vậy lâu ngày, trong tâm chúng ta chỉ có hoàn toàn hình ảnh Đức Phật ngự trị, không còn hình ảnh ác ma hung dữ, là đã sử dụng được phương pháp trị liệu rất đặc biệt tốt đẹp.Thật vậy, tâm chúng ta nghĩ đến Phật, thấy có Phật, thì trong ta, trên ta và chung quanh ta cũng đều có Phật hiện diện; cho đến lần lần thấy khắp mười phương cũng có Phật và đạt đến mức độ cao tột như kinh Hoa Nghiêm dạy rằng không có gì không phải là Phật. Thâm nhập được thế giới thuần thiện này, dù bên ngoài là cảnh dầu sôi lửa bỏng đi nữa, chúng ta cũng vẫn an nhiên tự tại, không có gì đáng buồn, giận, lo, sợ; vì chúng ta đang sống với Phật và chung quanh ta không có người xấu, người ác, hay không có gì trở ngại được bước chân hành đạo của chúng ta. Riêng tôi nhờ nương theo pháp niệm Phật, có được hướng đi thực sự tốt đẹp; từ đó, tôi ít quan tâm đến việc xung quanh, chỉ nhớ nghĩ đến Phật và Bồ tát.

Từ danh hiệu Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, kinh điển Đại thừa triển khai thành 10 hiệu của Đức Phật là Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật Thế Tôn.

Niệm Phật, chúng ta nghĩ đến Phật là Đức Như Lai, tức Ngài sống với thực tế, với chân lý, không sống với ảo giác, thì chúng ta cũng lần bước vào chân lý. Chân lý, hay thật tướng các pháp mà kinh Pháp Hoa gọi là Thập như thị. Tất cả các pháp thật tướng là như thế, cho nên chúng ta quan sát mọi việc trên cuộc đời không thắc mắc, vì thấy rõ nó là như thế. Nhờ vậy tất cả vọng tưởng điên đảo rơi xuống, tâm chúng ta được thanh thản, mới nhận ra Phật là Như Lai, là tâm thanh thản trước mọi biến động của cuộc đời. Mọi việc của trần gian diễn biến ngược xuôi như thế nào, Đức Phật hay Đức Như Lai vẫn như như bất động, Ngài không hề bị cuộc đời mê hoặc, chi phối, vì đã nhận rõ cuộc đời này là giả tạm và Ngài đã an trụ ở thế giới chân thật thì cái giả tạm này có nghĩa lý gì đối với Ngài.Vì vậy, niệm Phật Thích Ca, pháp hiệu Như Lai, tâm chúng ta ngang qua Như Lai tâm của Đức Thích Ca, thì hai tâm này kết hợp thành một, giúp chúng ta sống được với thế giới thật tướng và nhờ đó, thế giới sanh diệt này vẫn tốt với chúng ta. Điều này thể hiện qua cuộc sống của các vị thiền sư ngộ đạo, tuy các ngài không làm, nhưng mọi việc đều tốt đẹp. Điển hình như Trí Giả đại sư ngồi thiền ở dòng suối, ngài ngộ được Như Lai tạng tâm và dùng Như Lai tạng tâm quán chiếu hình ảnh Đức Phật; đến khi xả định, vùng đầm sình lầy trước mặt ngài trở thành ngôi chùa tráng lệ. Tâm tịnh thì độ tịnh là như vậy. Nếu tâm nhiễm ô, nhiều ham muốn, nhiều phiền não, luôn đòi hỏi, bực bội, thì trên đời này không có gì thỏa mãn được; nhưng tâm tốt thì mọi việc tốt lành tự có.Trên bước đường tu, năm mươi, sáu mươi năm trước, tôi đã thể nghiệm điều này. Khi cần thì việc đơn giản nhất cũng không tới; nhưng nhiếp tâm niệm Phật, nỗ lực tu hành, tất cả mọi việc tốt đẹp đến dễ dàng, không phải dụng công, kinh gọi là Hộ pháp Thiện thần thường ủng hộ. Niệm Phật, nhớ nghĩ đến danh hiệu Như Lai thì được kết quả này.

Niệm danh hiệu Ứng Cúng, chúng ta nghĩ đến một bậc đức hạnh vẹn toàn khiến mọi người cho đến chư Thiên đều cung kính cúng dường, thì lòng tôn kính và tâm hoan hỷ của chúng ta đối với Đức Phật được tăng trưởng. Niệm Chánh Biến Tri là nghĩ đến Đấng Toàn giác biết chính xác tất cả mọi việc trong mười phương pháp giới, thúc đẩy chúng ta phát tâm mở mang hiểu biết theo Phật. Niệm Minh Hạnh Túc, nghĩ đến một bậc thánh thiện nói những điều Ngài đã làm và làm được những gì Ngài đã nói; không phải nói suông, hay chỉ hứa hẹn. Nghĩ đến một bậc có uy tín lớn lao như vậy, chúng ta cảm thấy an lòng. Niệm Thiện Thệ, nghĩ đến Phật đã vượt qua biết bao khó khăn trong vô số kiếp, chúng ta tu hành cũng lập chívượt khó khổ giống như Phật thì sẽ được Ngài hộ niệm. Riêng tôi, thường tìm việc khó mà làm, vì người không làm, mình làm, Phật mới thương tưởng đến mình và sẽ gia bị cho mình nhiều hơn.Niệm Phật không phải kêu tên Phật, nhưng nghĩ đến bậc siêu nhân thánh thiện làm cho tâm chúng ta và việc làm chúng ta tốt đẹp theo. Niệm Phật Thích Ca như vậy thì niệm Phật Di Đà cũng giống vậy, chúng ta hình dung ra Đức Phật Di Đà là một người được mọi người kính trọng, tôn thờ, học hỏi.Niệm Phật Di Đà, nghĩ đến Đức Phật Di Đà là nghĩ đến vô lượng quang, vô lượng thọ, vô lượng công đức. Nghĩa là nghĩ đến một Bậc Toàn giác điều gì cũng thông suốt, việc gì cũng thành tựu viên mãn và thọ mạng của Ngài dài lâu vô cùng tận. Ngoài ra, hướng tâm đến Đức Phật Di Đà, chúng ta cũng nhớ đến quá trình tu hành của Ngài được nói đến trong kinh Bảo Tích và nghĩ đến thế giới mà Ngài xây dựng trong kinh Quán Vô Lượng Thọ, từ đó hình dung ra con người cũng như xã hội của Đức Phật Di Đà hoàn toàn tốt đẹp. Tâm chúng ta đặt vào thế giới của Ngài thuần thanh tịnh và tràn đầy an lạc, chắc chắn chúng ta được an lạc giải thoát ngay trong cuộc sống này. Xây dựng trên nền tảng niệm Phật Di Đà như vậy, tuy thân còn ở Ta bà mà tâm đã ở Cực lạc, cho nên trải qua cuộc sống khó khăn ở bất cứ nơi nào tại thế giới ô trược này, chúng ta cũng được an vui, giải thoát trong từng phút giây.Niệm Phật như thế, quán tưởng như thế, lâu dần trong tâm chúng ta có chư Phật, chư Bồ tát và Thánh Hiền ngự trị, tác động khiến tâm chúng ta trở thành thanh tịnh, an lạc, giải thoát. Đạt được kết quả này là đã trị liệu được phiền não trần lao nghiệp chướng và khi phiền não trần lao nghiệp chướng dứt sạch thì đời sống bên ngoài tự động tốt đẹp theo.Như vậy, đầu tiên là chữa trị nghiệp của tâm và kế là trị liệu được thân bệnh. Thật vậy, nhờ chuyên niệm Phật, chúng ta không niệm cơm ăn, áo mặc, nhà ở, ngủ nghỉ, v.v… và tập trung vào sáu niệm là niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm Thiên, thì tạp niệm tự tiêu mất. Không niệm thức ăn, dịch vị và nước bọt không tiết ra, nên quên cái đói và không bị đau bao tử. Đến đạo tràng này tham dự khóa tu một ngày, Ban Tổ chức lo cho quý Phật tử ăn sáng, rồi ăn trưa. Nhưng tu đúng, thì đến khóa tu lần thứ 3, thứ 4, không ăn sáng nữa, chỉ ăn trưa thôi và tu đến lần thứ 10, khẩu phần ăn nên giảm bớt, chỉ ăn một bát cơm và một ít vừng (mè). Nếu quý vị giữ được chánh niệm thì sẽ cảm thấy nhẹ nhàng đối với việc ăn uống. Chưa tu, nghĩ đến ăn thì cảm thấy đói; nhưng tu giỏi, ăn được pháp, và thực tập Thiền quán, tự động cắt bỏ việc ăn uống, không còn muốn ăn uống. Phật dạy rằng đối với các vị Thánh La hán, ăn không thành vấn đề.Đi hành hương Ấn Độ, tôi thấy một người tài xế bình thường ăn rất đơn giản, từ sáng tới chiều mà họ chỉ ăn một miếng bánh. Người không tu còn khắc phục được nghiệp ăn như vậy, chẳng lẽ Phật tử cứ một chút lại ăn. Đi xa không ăn uống, thì không ra mồ hôi và không đi ngoài. Đạo tràng chúng ta tu hành, nhất định phải tập bớt ăn uống. Chúng ta niệm Phật, không niệm thức ăn, không niệm nước uống, được như vậy là thành công. Người xưa tu hành có kết quả cũng đã nói rằng: Hầu trung cam lộ quyên quyên nhuận. Khẩu nội đề hồ trích trích lương. Nghĩa là trong cổ nước cam lộ rịn nhuần, trong miệng nước đề hồ nhỏ mát. Tự nhiên không khát nước, nhưng thấy trong cổ có vị ngọt; người tu hành an trụ pháp thì có cuộc sống khác với người đời như thế.Niệm Phật chữa trị được bệnh tâm và bệnh thân. Do tâm phiền não, tâm không ổn định mới tạo thành thân bệnh, từ bệnh nhẹ tiến đến bệnh nặng. Nếu tâm được chữa trị lành mạnh rồi, thân sẽ theo đó trở thành khỏe mạnh. Và cuối cùng, dù quả vị Thánh chưa đạt tới, nhưng đã đạt được kết quả là chữa được bệnh đói và bệnh khát. Tất cả mọi việc đều do thói quen mà thành, Phật gọi đó là nghiệp tập quán lâu đời, hay nghiệp của kiếp này. Đi trên lộ trình Phật đạo, chúng ta chuyển đổi được nghiệp tập quán trở thành nếp sống giải thoát, an lạc, thanh tịnh ngay trong cuộc sống hiện tại; đó chính là sự thành tựu công phu niệm Phật đúng như pháp.

Ý Nghĩa Sám Hối

Tu có kết quả theo Thanh văn là chứng được Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm và A la hán. Theo Bồ tát hạnh phải trải qua từ Thập tín, Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng đến Thập địa, đó là lộ trình tu Phật vẽ ra cho chúng ta, gọi là Tam thừa giáo.

Thanh văn lấy hạnh xuất gia là chính, nhưng Bồ tát thừa hay Đại thừa nhiếp được cả hai chúng xuất gia và tại gia. Vì vậy, Thanh văn lấy hạnh xuất gia là chính và tính tuổi hạ theo năm tháng tu hành. Nhưng Đại thừa tính từ khi phát tâm tu là Bồ tát.

Phật dạy có hai hạng Bồ tát. Bồ tát lớn là Bồ tát từ quả hướng nhân và Bồ tát mới phát tâm là Bồ tát từ nhân hướng đến quả. Bồ tát từ quả hướng nhân nghĩa là Bồ tát đã thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, vì thương nhân gian mà các Ngài hiện thân lại cuộc đời này để giáo hóa độ sanh. Còn Bồ tát mới phát tâm có niềm tin Phật, tin Tam bảo, nhưng điều quan trọng là phải giữ được niềm tin lâu dài mới có kết quả.

Tuy nhiên, đa số chúng ta không giữ được niềm tin lâu dài, nên bị ngoại đạo, tà giáo quấy nhiễu; vì vậy, phát tâm tu rồi lại thoái tâm. Thực tế cho thấy nhiều người đang tu pháp môn này, nghe bạn nói pháp môn khác hay hơn thì vội vàng tu theo pháp môn khác, bỏ pháp môn mình đang tu. Tổ gọi đó là cuồng hoa vô quả, tu đủ thứ mà không được gì. Ngoài đời cũng vậy, làm đủ thứ nhưng vẫn trắng tay, gọi là lãng tử. Tu mà không được gì, trở thành vô dụng, thì phí công vô ích.

Người xuất gia tu nhưng không được kết quả, rồi hoàn tục cũng không được gì và chết vô ba đường ác. Phật dạy chúng ta nên tránh sai lầm này, đừng biến mình thành kẻ vô dụng.

Tu hành, trước nhất, chọn pháp môn thích hợp với mình và quyết tâm tu cho đạt được kết quả tốt đẹp. Tôi được như ngày nay nhờ quyết tâm cao và hạ quyết tâm tìm cho được và thể hiện được nghĩa lý sâu xa vi diệu mà Phật dạy trong đời tu của mình.

Ý này được thể hiện rõ nét trong đời tu của Đức Phật. Khi Phật ngồi tư duy ở Bồ Đề Đạo Tràng, Ngài quyết tâm rằng nếu không thành Phật thì dù có rũ xương chết cũng không đứng dậy.

Trên bước đường tu, nhiều khi niềm tin chúng ta không vững, mới bị ma quỷ tác động khiến chúng ta sợ, bỏ tu. Riêng tôi thấy rõ từ khi tôi xuất gia năm 1950 và tiếp theo những thập niên 1960, 1970, 1980, khoảng thời gian này vô cùng khó khăn. Nhiều người gặp khó đã bỏ cuộc. Nhưng đối với tôi, càng khó tôi càng quyết tâm, tức sống thì quyết tâm tu theo Phật dạy và chết nhất định về Phật, không sợ. Kinh Pháp hoa diễn tả ý này là vì pháp không tiếc thân mạng.

Như đã nói, nhiều người nay tu pháp môn này, mai tu pháp môn khác, thậm chí theo tà giáo, ngoại đạo và lòng tham nổi lên thì càng dễ theo nó, bị nó sai khiến.

Đối với chúng ta, sống chết cũng là Phật tử. Người tu Pháp hoa phát nguyện đời đời kiếp kiếp làm hành giả Pháp hoa kinh, nghĩa là quyết tâm tu Bồ tát đạo, mất mạng này, mạng sau phải tốt hơn, là ở giai đoạn Thập tín, không ai có thể làm chúng ta lung lay, thay đổi nguyện này. Họ cám dỗ không được, họ đe dọa, ta cũng không sợ, phải quyết tâm vững chắc như vậy. Đó là kinh nghiệm mà tôi muốn nhắc nhở và từ đó đi vào biển Pháp giới của Phật, đi vào con đường hoàn chỉnh thân tâm chúng ta.

Theo Bồ tát thừa, xuất gia hay tại gia cũng là Bồ tát, không tính năm tháng, nhưng căn cứ vào đạo đức và trí tuệ của hành giả. Ai có đạo đức cao, làm được nhiều việc cho đạo, cho đời thể hiện mẫu người đáng kính trọng và người có hiểu biết chính xác đưa ra quyết định đúng đắn, lợi lạc cho nhiều người. Đạo đức và trí tuệ như vậy là Bồ tát, không nhứt thiết là xuất gia hay tại gia.

Chúng ta là Bồ tát từ nhân hướng quả, nhưng Bồ tát lớn từ quả hướng nhân vì thương nhân gian mà tái sanh lại cuộc đời để độ sanh. Chúng ta thấy rõ nhất là Bồ tát Quan Âm thành Phật rồi, Ngài hiện thân làm phụ nữ, nên người ta thường gọi Ngài là Phật Bà.

Thực sự Quan Âm là Bồ tát từ quả hướng nhân, nên muốn độ ai thì Ngài phải hiện thân đồng sự với họ để đáp ứng yêu cầu của họ, họ mới theo. Vì vậy, có lúc cần hiện thân làm Tỳ kheo, Ngài làm người tu; nhưng có lúc cần làm quan, làm vua, làm tướng, làm cư sĩ thì người phát tâm nên Ngài làm như vậy, hoặc Ngài làm thầy thuốc, làm công nhân, làm nông dân cũng được, miễn là làm cho người phát tâm.

Bồ tát lớn hay hiện thân làm vua, tức từ Sơ địa Bồ tát mới được làm vua. Còn Bồ tát từ nhân hướng quả như chúng ta phải tu từ Thập tín đến Thập hồi hướng, tức trải qua 40 giai đoạn rồi, chúng ta còn phải trang bị phước đức và trí tuệ, vì Bồ tát lấy phước đức và trí tuệ là việc chính yếu.

Tu Thập hồi hướng nghĩa là bao nhiêu công đức chúng ta có được đều hồi hướng Vô thượng Bồ đề là hồi hướng quả vị Phật. Thứ hai là hồi hướng cho Pháp giới chúng sanh, vì tu Thanh văn lấy giải thoát làm chính nên tu một mình. Nhưng tu Bồ tát làm lợi ích cho chúng sanh thì phải có nhiều người hợp tác, ta mới làm được.

Tượng Bồ tát Quan Âm có ngàn mắt ngàn tay là biểu tượng, không phải con người thật. Phật dạy Quan Âm tu phải độ sanh, độ người. Độ được một người là Bồ tát có thêm hai mắt, hai tay. Người xưa thường lấy số trăm, số ngàn để nói đến số nhiều, như bá hộ là người có 100 người theo. Quan Âm ngàn mắt ngàn tay tiêu biểu cho 500 người theo và sống chết với Ngài.

Chúng ta tu hồi hướng Pháp giới chúng sanh, vì biết một mình ta tu hành đắc đạo, nhưng cũng biết một mình không làm được, nên ta cần bạn đồng hành, đồng sự. Quan Âm độ thêm 1. người thì Ngài có 2. mắt và 2. tay. Cũng theo tinh thần này, chúng ta xây dựng được Việt Nam Quốc Tự vì nhờ có toàn thể Tăng Ni, Phật tử thành phố Hồ Chí Minh ủng hộ; nói cách khác, chúng ta có vô số con mắt, vô số cánh tay cùng trợ lực, nên chỉ trong 3 năm, chúng ta xây xong ngôi chùa này.

Khi tôi khởi xướng xây Việt Nam Quốc Tự, các thầy đã nói khó lắm, nhưng Tăng Ni, Phật tử thành phố và cả nước ngoài đồng lòng hỗ trợ mới thành công.

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố đặc thù. Thật vậy, điểm lại 5 năm qua, Phật giáo thành phố chúng ta đã làm từ thiện trên 2. tỷ đồng. Vì vậy, Chủ tịch Nước đã tặng Thành hội Phật giáo Huân chương Lao động hạng nhất. Báo Giác Ngộ được Huân chương Lao động hạng nhì, vì báo này là cơ quan ngôn luận của Phật giáo thành phố kêu gọi được nhiều người theo đạo Phật thể hiện tấm lòng từ bi, làm nhiều việc lợi ích cho xã hội.

Vì vậy, hành Bồ tát đạo, việc chính là cứu nhân độ thế, tức làm được những việc lợi lạc cho nhiều người; không làm được gì thì trở thành than nguội củi mục, vì chưa tu thì còn làm được, nhưng tu rồi lại thành vô dụng. Làm được nhiều việc tốt cho đạo, đẹp cho đời là thể hiện tinh thần Đại thừa.

Đa số người Việt Nam theo Đại thừa, chúng ta tu, phát tâm Đại thừa là tốt, nhưng nếu phát tâm Đại thừa mà mất gốc căn bản là bỏ quên Phật giáo Nguyên thủy sẽ dễ lạc vào tà giáo, ngoại đạo. Vì vậy, một số người tu theo Nguyên thủy thường chê người tu Đại thừa là Bà la môn.

Tu hành đừng để mất gốc. Gốc là pháp mà chính Đức Phật đã tu, đã dạy. Hiểu như vậy, làm việc gì, chúng ta cũng phải kiểm tra xem có trái lời Phật dạy hay không, xem lời nói, việc làm, suy nghĩ của mình có giống Phật hay không.

Muốn không trái lời Phật dạy, quý vị nghĩ sao. Trước nhất, chúng ta phải có quyết tâm vững chắc, dù ngoại đạo cám dỗ, chúng ta không nghe, vì ta chỉ tin Phật, nghe Phật. Thật vậy, Phật đã làm được những gì Ngài dạy và Phật đã thành Phật. Ngài đến Lộc Uyển thuyết pháp Tứ Thánh đế dạy năm anh em Kiều Trần Như tu đắc La hán. Trước kia họ tu ngoại đạo mà khổ chồng lên khổ; nhưng họ chỉ áp dụng Tứ Thánh đế là pháp căn bản thì liền đắc Thánh quả.

Vì vậy, Phật tử, Tăng Ni và cả tôi cũng vậy, dù tu Đại thừa phải luôn đối chiếu với Tứ Thánh đế để tự sửa mình cho hoàn thiện. Thể hiện yếu lý căn bản của Tứ Thánh đế, trước khi Phật vào Niết bàn, A Nan hỏi Phật nếu không còn Phật mà gặp việc khó thì hỏi ai. Phật trả lời rằng khi gặp việc khó, các thầy nên an trụ Tứ niệm xứ quán, nương theo pháp căn bản này thì được an lạc, giải thoát. Riêng tôi trao đổi với các cao tăng Nguyên thủy, các ngài đều nói giống nhau rằng dù đã tu 50 năm, 60 năm, nhưng không bao giờ dám rời Tứ niệm xứ. Pháp Tứ niệm xứ giúp tâm chúng ta được yên tĩnh lại, không bị vật chất cám dỗ, không bị ngoại đạo, tà giáo mua chuộc.

Thực tế cho thấy trên đời này đa số người đều bị tiền tài, danh vọng, địa vị, sắc dục lôi kéo vào con đường tội lỗi. Người còn bị những thứ này cám dỗ, lôi cuốn, chắc chắn mất đạo tâm. Thí dụ ham sắc đẹp, họ sẽ dùng sắc đẹp dụ dỗ. Tôi thấy có người ham mê sắc dục quá đến mức thiếu suy nghĩ, điên cuồng, nhảy lầu tự tử. Nhưng nếu nghe lời Phật dạy, quán thân bất tịnh thì thấy đối tượng là thùng phân biết đi, là đãy da đựng đồ ô uế, là bộ xương khô…, làm sao dám ưa thích nữa. Quán thuần thục Tứ niệm xứ, giúp chúng ta đoạn trừ tâm tham dục, tham ái thì trí tuệ phát sinh.

Đoạn tình thế gian trở thành Thánh La hán và Phật dạy đoạn tình rồi thì phát Bồ đề tâm độ sanh. Nhưng nếu đoạn tình rồi mà không phát Bồ đề tâm, không phát nguyện độ sanh thì hành giả vào Niết bàn, không ở trong sinh tử. Nếu phát Bồ đề tâm thì hành giả trở lại thế gian này để độ sanh, nhưng không bị tình cảm cám dỗ, lúc đó tình thương tầm thường sẽ trở thành tình thương cao thượng đáng quý của vị Thánh La hán phát tâm Đại thừa độ sanh.

Nhưng tình thương kéo xuống thấp là tình thương giả dối. Thí dụ có người nói thương mình, nhưng mình không làm vừa lòng họ thì họ chửi, đánh, giết mình. Đó là tình thương phát xuất từ sự chiếm hữu để mình làm nô lệ cho họ, tức lòng tham của họ quá lớn.

Và từ tình cảm con người chuyển sang ái là đã có chút tham và hạ thấp nữa, có dục, nên rơi vô sinh tử luân hồi là tình yêu nam nữ; đến đó thì sanh ra đủ thứ chuyện trên cuộc đời.

Theo Phật, muốn xuất gia phải đoạn dục, khử ái và ly tình. Hòa thượng Thiện Hòa cho biết từ khi xuất gia cho đến cuối đời, Ngài chưa bao giờ về thăm nhà. Nhờ gặp bậc chân tu như vậy, tôi cũng học được hạnh này. Vì vậy, tôi đi tu từ năm 1950 đến năm 1975, lần đầu mới về thăm nhà, thăm mộ ông bà. Điều này là dứt tình, tức xuất gia không thờ vua, không tham dự chính sự, không nối dòng, nghĩa là đoạn tình.

Các Phật tử có gia đình đi xuất gia phải được chồng hay vợ ký tên đồng ý cho tu, không được về nhà nữa. Tôi biết có một thầy bán thế xuất gia, nhưng ở chùa một thời gian buồn quá, nhớ nhà không chịu được. Việc đoạn tình không dễ, ở nhà thì gây nhau, giận thì lên chùa, nhưng ở chùa vắng lặng lại nhớ nhà. Một cư sĩ khác nói mùa an cư cho ông ở chùa ba tháng, giao việc nhà cho vợ con. Nhưng mới ở một tuần, ông rầu rầu khóc hoài, nhưng không dám xin về, mà càng ráng ở chùa, ông càng nhớ nhà. Cuối cùng ông lạy Hòa thượng xin về thăm nhà. Cái tình rất khó đoạn. Và về đến nhà, ông liền la rằng bộ mẹ con bay tưởng tao chết rồi hả, sao không lên thăm.

Đoạn dục, khử ái khó nhất, nhưng không làm được như vậy không thể ra khỏi sinh tử luân hồi. Đây là pháp căn bản nhất mà Phật giáo Nguyên thủy luôn hành trì.

Tất cả chúng ta và cả tôi tu Đại thừa không dám rời pháp căn bản theo Nguyên thủy, luôn ghi nhớ trong lòng rằng còn sanh khởi thương ghét buồn giận là còn ở trong sinh tử luân hồi. Nhưng càng buồn giận, hoàn cảnh xấu sẽ tới nhiều hơn và đọa thêm nữa thì rất khó lên. Lúc đó, có cách tu sám hối

Theo Phật giáo Nguyên thủy, quán Tứ niệm xứ là sám hối cho tâm thuần thục, tâm không lệ thuộc hoàn cảnh bên ngoài, không lệ thuộc bất cứ ai, bất cứ việc gì và cuối cùng không lệ thuộc thân là không lệ thuộc cơm ăn, chỗ ở. Vì còn lệ thuộc thân và sở hữu của thân thì sự lệ thuộc này càng mở rộng ra, bao vây mình kín mít.

Thật vậy, người giàu khổ hơn người nghèo, phải giữ nhà, dọn quét; nghèo không sợ mất đồ. Những người xuất gia đệ tử Phật không có sở hữu, nhưng Phật nói họ hạnh phúc hơn ông vua. Điển hình là Thuận Trị hoàng đế than rằng ông khổ quá, 17 năm chinh chiến để lo cho nước, lo cho dân mà phải tự khổ, ông ước phải chi đi tu sướng hơn.

Sám hối không phải tụng suông, nhưng nhắm vô liên hệ giữa lệ thuộc của chúng ta đối với vật chất, danh vọng, địa vị, quyền lợi có cắt được không.

Tu theo Nguyên thủy chỉ quán Tứ niệm xứ là đoạn dứt những lệ thuộc này. Còn chúng ta tu Đại thừa muốn độ sanh phải có điều kiện độ, tức muốn làm Phật giáo hưng thạnh phải xây dựng chùa, giảng pháp, làm từ thiện...

Ở chùa Ấn Quang, khi có vài trăm người về dự lễ là không có chỗ để xe. Tôi nghĩ phải làm sao có chùa rộng chứa cả ngàn người; nghĩ việc này thì bắt đầu khổ rồi. Vì có nhiều người phát tâm tu hành, mình phải tạo điều kiện cho họ tu thì cũng bắt đầu khổ. Nhưng nguyện và hạnh của mình theo hướng Đại thừa được Phật hộ niệm. Nếu xin cho mình thì không được, nhưng xin cho Phật giáo thì Phật cho. Thí dụ tôi xin khu đất này làm trung tâm văn hóa, tâm linh, Nhà nước cho; nếu xin cho cá nhân tôi, chắc chắn không được.

Việc này, nguyện này là của chư Phật, Bồ tát, nhưng mình làm thay Phật, Bồ tát, nên các Ngài gia hộ cho mình làm được. Vì vậy, chùa này không phải tôi xây dựng, nhưng chùa của Phật và Tăng Ni, Phật tử toàn thành phố xây dựng, kể cả nước ngoài cũng góp phần.

Tuy nhiên, khi chúng ta phát tâm Đại thừa, mới đầu nghĩ làm cho mọi người, nhưng làm được rồi lại nghĩ đây là của mình; nghĩ như vậy là đọa liền. Vì vậy, tu Đại thừa rất khó, vì làm đã khó mà giữ được tâm thanh tịnh còn khó hơn. Chính vì lý do đó mà tu lên được rồi lại bị rớt xuống. Cho nên Phật nói đắc La hán rồi phát tâm Đại thừa thì giữ được công đức dễ hơn.

Còn chúng ta chưa đắc La hán, hành Bồ tát đạo rất khó, vì chưa có công đức, chưa làm được, tâm ta nghĩ khác, nhưng thành tựu rồi, lòng tham dễ nổi dậy. Tôi có người bạn làm cách mạng nói rằng ông suốt đời ở trong chiến khu, chỉ có cái ba lô thôi mà thấy nặng, muốn bỏ. Nhưng về thành phố có nhà cao cửa rộng, có xe ô tô sang trọng, lại thấy chưa đủ.

Mình tu cũng vậy, được rồi coi chừng lòng tham sanh ra thì muốn giữ riêng cho mình, mà muốn giữ là tai họa ập tới. Có cái nhà ở được rồi, lại muốn cái biệt thự lớn hơn, đẹp hơn và cuối cùng kết thúc ở trong nhà tù.

Tu sám hối thật, cứ luôn suy nghĩ việc gì chúng ta làm có trái lời Phật không. Những nghiệp mình đã làm cắt lần cho đến hết. Theo kinh nghiệm riêng tôi, nếu nghiệp đời trước còn, chúng ta nhất định có oan gia theo phá. Vì đời trước ta thiếu họ, nên đời này họ luôn nghĩ xấu về ta.

Vì vậy, sám hối nhớ là bao giờ người xung quanh còn nghĩ xấu về mình, nên tự biết tiền khiên nghiệp chướng mình còn. Họ nghĩ tốt về mình là biết công đức mình sanh.

Chưa làm nhưng có ý tưởng tốt sanh thì phước đã sanh, công đức đã sanh. Đức Đạt Lai Lạt Ma nói với tôi một câu rất dễ thương là Ngài tin Bồ tát Quan Âm gia hộ Ngài. Tôi cũng nói tôi tin Quan Âm. Tôi hỏi Ngài Quan Âm gia hộ như thế nào. Ngài nói khi hành hương ở Bồ Đề Đạo Tràng ăn trúng thực, bị lủng ruột, đau lắm.

Trên đường xe chở Ngài đến bệnh viện, Ngài thấy bên vệ đường có người bệnh, người đói. Ngài khởi tâm thương họ đến quên mất cơn đau và tới bệnh viện thì Ngài được bác sĩ cứu sống.

Có thể hiểu rằng niệm thương người của Ngài đồng với niệm cứu khổ của Bồ tát Quan Âm, nên được Quan Âm gia hộ và thực tế là được bác sĩ cứu chữa kịp thời, vì chỉ trễ một chút là không thể sống.

Khi tâm chúng ta đồng với chư Phật, Bồ tát thì các Ngài gia bị cho ta, tức lấy công đức của Phật và Bồ tát tự trang nghiêm thân tâm mình, đó chính là sám hối. Vì ta muốn độ sanh đồng với hạnh nguyện của Phật, nên ta là Hóa thân Phật. Thật vậy, Phật đã đi vào lòng ta khiến ta có suy nghĩ đồng với Phật mà Bổn môn Pháp Hoa gọi là Bổn Phật. Nhờ Phật lực gia bị, lòng chúng ta trở nên sáng suốt, thanh tịnh và làm được việc khó; lúc ấy người quý trọng mình là quý trọng Phật. Nhưng nếu được như vậy, mình lại khởi niệm mình là Phật thì bị đọa liền, nghĩa là không được người quý mến nữa và không làm được việc nữa, dù là việc dễ.

Thực tế có thầy nói với tôi rằng khi ông không muốn làm, chỉ cầu giải thoát, nhưng Phật tử cúng dường đất đai, tiền bạc. Bấy giờ, lại khởi niệm mình có đất rồi, nên lo cất chùa, nhưng xin tiền cất chùa, người lại không cho và mượn cũng không được, tức chết!

Phải luôn nhớ rằng việc Phật sự là việc của Phật, Bồ tát làm, mình chỉ là người đại diện cho các Ngài, nếu tự cao, tự mãn mà nghĩ rằng mình làm được thì chết như chơi.

Lạy Phật, sám hối là đem Phật vào lòng, đem đức hạnh của Phật để vào lòng mình. Lạy Phật, sám hối là đem Phật vào lòng, đem đức hạnh của Phật để vào lòng mình. Lạy Phật, nghĩ về thân tướng hảo của Phật, nghĩ về lời nói và việc làm của Phật là trong lòng mình có Phật ngự thì có công năng xóa trừ nghiệp chướng trần lao của mình. Mất tâm này, mình mất tất cả.

Chúng ta chọn Hồng danh sám hối để sám hối thường kỳ mỗi nửa tháng. Đọc tên Phật, suy nghĩ về tên Phật, suy nghĩ về Phật. Lòng chúng ta cứ nghĩ như vậy mà tội chướng chúng ta tiêu dần. Nghĩ Phật nào nhiều thì thân chúng ta, lời nói và việc làm của chúng ta giống Phật đó. Thường nghĩ về Phật như vậy, chúng ta làm theo Phật, thì chúng ta là Hóa thân Phật, hay còn gọi là Phật sống. Điển hình như Đức Đạt Lai Lạt Ma được nhiều người tôn kính là Phật sống, vì Ngài nghĩ về Phật, thay Phật cứu độ chúng sanh và việc làm của Ngài giống với Phật. Có thể nói tất cả chúng ta đều có thể biến thành Phật sống nếu luôn luôn kiên trì giữ vững tâm Phật và thể hiện việc làm đồng với Phật.

Phần mở đầu sám hối, chúng ta đọc quy y Phật, quy Pháp và quy y Tăng; nghĩa là chúng ta giữ tâm trí luôn sáng suốt là Phật, nên cái thấy không sai lầm, đúng với chân lý là Pháp và tâm luôn yên tĩnh là Tăng. Ba điều căn bản Phật Pháp Tăng như vậy luôn hòa quyện trong cuộc sống của chúng ta.

Sau đó, chúng ta đọc: Nam mô quy y Kim Cang Thượng sư. Kim Cang Thượng sư chỉ cho tâm kiên định của Phật ví như kim cang cắt được tất cả vật, nhưng không vật gì phá hủy được nó. Ý này được thể hiện qua tâm kiên định của Đức Phật Thích Ca rằng nếu không tìm thấy con đường giải thoát khổ đau sinh tử luân hồi cho mình và cho tất cả chúng sanh thì Ngài không rời khỏi cội bồ đề. Vì vậy, bước theo dấu chân Phật, chúng ta cũng dứt khoát kiên định quyết tâm của mình sống theo tinh thần Phật dạy, không bao giờ thay đổi, lui sụt.

Tiếp theo, chúng ta đọc: Con nay phát tâm không vì tự cầu phước báo nhân thiên, Thanh văn, Duyên giác, cho đến quyền thừa Bồ tát, quyết lòng cầu Tối thượng thừa. Nguyện cùng Pháp giới chúng sanh nhứt thời đồng chứng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Đương nhiên chúng ta quy y Phật, Pháp, Tăng và Kim Cang Thượng sư không phải xin Ngài cho tiền bạc, cho nhà cửa, hay cho chức quyền trong xã hội. Vì đây là phước báo nhân thiên có cũng được, không có cũng không sao; nhưng chúng ta cần có trí tuệ để nhận thức mọi việc hoàn toàn đúng đắn, cần không có phiền não phá rối cuộc sống. Thật vậy, dù cuộc sống nghèo, nhưng không buồn phiền là sướng rồi. Tôi có bà dì làm dâu nhà cai Tổng trong làng. Ai cũng nghĩ bà sướng nhất, nhưng bà than khổ hơn mọi người.

Sống theo Phật, chúng ta chỉ cầu làm Phật và được làm người quan hệ với Phật thì cuộc sống chắc chắn an lành. Pháp Tạng Tỳ kheo nói Ngài không cầu làm vua, nhưng cầu thành Phật. Ngài cho biết ai sanh về nước của Ngài là nơi không có tham lam, bực tức và si mê. Tu Tịnh độ, nhớ cắt bỏ ba tâm xấu này, Phật mới rước. Còn ham muốn thì phải tiếp tục ở lại thế giới này để gánh chịu khổ đau. Còn bực tức thì phải thọ quả báo.

Ở Tây phương Cực lạc của Đức Phật A Di Đà không có tên ba đường ác, vì quy y Phật không đọa địa ngục, quy y Pháp không đọa ngạ quỷ, quy y Tăng không đọa súc sanh. Nhưng nếu Phật tử đọc suông ba pháp quy y này, nhất định không thể vào thế giới Phật.

"Nguyện cùng Pháp giới chúng sanh nhứt thời đồng chứng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác”. Đọc câu nguyện này là nguyện của Bồ tát Văn Thù Sư Lợi, Ngài nguyện tất cả mọi người đều hoàn hảo, trọn lành, đều thành tựu Phật quả thì Ngài mới mãn nguyện. Cũng như Bồ tát Địa Tặng nói rằng nếu mọi người đều thành Phật, thì Ngài không cần thành Phật cũng được.

Ý Nghĩa Cầu An

Lễ cầu an là truyền thống của dân tộc Việt Nam bắt đầu từ ngày mùng một Tết vía Đức Di Lặc kéo dài suốt tháng Giêng, Phật tử thường đi hành hương trẩy hội. Tuy nhiên, muốn cho lễ cầu an được thể hiện đúng ý nghĩa, mang lại kết quả tốt đẹp, quý Phật tử cần phải cân nhắc việc làm này. Riêng tôi có một số kinh nghiệm về việc hành lễ cầu an đầu năm để tìm được sự an lạc cho chính mình và ảnh hưởng sự an lành đó cho những người hữu duyên. Tôi muốn chia sẻ những thành quả này với hội chúng để tất cả chúng ta cùng thực hiện và đạt được sự an lạc hoàn toàn trong cuộc sống đúng theo Chánh pháp.

Việc trước tiên của đầu năm mới, chúng ta mừng Xuân Di Lặc, hướng tâm cầu nguyện Bồ tát Di Lặc là Đức Phật vị lai chưa hiện sanh trên cuộc đời này. Theo kinh Pháp hoa, Đức Phật Thích Ca giới thiệu với chúng ta Bồ tát Di Lặc đã phát tâm hành Bồ tát đạo từ thời Đức Phật Nhựt Nguyệt Đăng Minh và từ đó kéo dài suốt đoạn đường tâm linh của Ngài giống như sợi chỉ xuyên suốt từ kiếp này sang kiếp khác, Bồ tát Di Lặc đã hoàn tất Bồ tát hạnh, cho nên trong tâm của Ngài luôn luôn được an lạc. Tất cả chúng sanh ở Ta bà nên nghĩ nhớ đến Bồ tát Di Lặc, nên chiêm ngưỡng Bồ tát Di Lặc và tạo mối quan hệ tinh thần với Bồ tát Di Lặc để nhận được sự chia sẻ của Ngài, giúp cho tâm chúng ta được an vui; vì Bồ tát Di Lặc có đầy đủ tâm đại bi trải qua quá trình dài hành Bồ tát đạo. Điều này rất quan trọng, chúng ta cần suy nghĩ.

Hành Bồ tát đạo chủ yếu là tu sáu pháp Ba la mật, hoặc thực hành mười pháp Ba la mật theo kinh Hoa nghiêm. Tu sáu pháp Ba la mật là bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ và thành tựu sáu pháp này là hoàn tất đạo hạnh Bồ tát theo kinhBát nhã là bộ kinh chuyển tiếp từ kinh Nguyên thủy sang kinh điển Đại thừa.

Cửa Bát nhã chỉ mở ra cho những hành giả đã thành tựu trọn vẹn 37 Trợ đạo phẩm; nói cách khác, hành giả đã đắc quả vị A la hán, hay Bích chi Phật thì cửa Bát nhã mới mở ra cho họ bước vào để thực hiện sáu pháp Ba la mật. Vì vậy, chúng ta học kinh Đại thừa, nhưng không kinh qua giai đoạn Nguyên thủy, mà thực hành sáu pháp Ba la mật sẽ gánh lấy kết quả trái ngược, càng tu càng chuốc thêm phiền não khổ đau.

Đối với người tu Pháp hoa, lấy Bát Thánh đạo là đỉnh cao của 37 Trợ đạo phẩm theo Phật giáo Nguyên thủy làm chuẩn để thực tập. Quan trọng nhất là điều chỉnh thân khẩu ý của chúng ta hoàn toàn thanh tịnh; nếu không, cửa Bát nhã không mở được.

Thật vậy, nếu thân nghiệp chúng ta còn nặng quá, ác nghiệp chưa thanh lọc được, tái sanh trên cuộc đời này sẽ mang thân bệnh, xấu xí, hôi dơ, nghèo đói…, làm sao sống an lạc được. Do đó, đoạn được ác nghiệp của thân, tự nhiên chúng ta có cơ thể tương đối khỏe mạnh, dễ coi. Chúng ta thấy các thiền sư, các bậc A la hán không ăn uống nhiều, nhưng có sức chịu đựng, thân thể khỏe mạnh, mới dấn thân hành Bồ tát đạo được.

Đoạn được ác nghiệp của thân, chúng ta không lệ thuộc ba việc của thân là ăn, mặc, ở. Hãy duy trì nếp sống an lạc giải thoát này, bằng cách tập ăn thế nào cũng được, sống đơn giản cũng xong.

Tôi đã từng trải qua giai đoạn khó khăn, thiếu thốn rất nhiều, nhưng cảm giác không cần ăn nên không bị cái ăn chi phối. Người không cần ăn, nhưng có thức ăn và người không cần ăn nhưng không có thức ăn, cả hai người này đều được giải thoát giống nhau. Có thức ăn hay không có thức ăn, chúng ta không quan trọng, là đoạn được nghiệp của thân; như vậy người khác hoặc xã hội không ràng buộc được mình.

Kế tiếp là đoạn nghiệp của miệng cũng dễ, nhưng nhiều người không cố gắng làm. Có người tu trong đạo tràng không ai muốn nghe họ nói, nhưng lại thích nói, làm cho người khác khó chịu. Theo kinh nghiệm riêng tôi, không nói, chắc chắn không phạm sai lầm. Cố Hòa thượng Huệ Hưng mà tôi kính trọng, suốt ba năm ngài không nói, đến khi bắt đầu nói lại, bị nói đớ, nên ngài không muốn nói nữa. Ai cần chỉ dạy, ngài mới nói.

Trong khẩu nghiệp có nói dối, nói lời hung ác, nói thêu dệt, nói đâm thọc. Nói nhiều lỗi nhiều, nói ít lỗi ít, không nói không lỗi; vì thế, chúng ta không nói để lỗi của miệng chúng ta không có điều kiện sanh ra, không làm trở ngại cho việc tu hành của chúng ta.

Thứ ba là ý nghiệp đóng vai trò quan trọng. Trong ý, chúng ta phải quét sạch vọng thức là những suy nghĩ không cần thiết để tiềm thức chúng ta được trắng sạch, nhờ đó chúng ta được an lạc. Sở dĩ chúng ta thường khổ tâm, vì chất chứa trong lòng mình quá nhiều dữ kiện mà mình không bằng lòng; đem vào lòng mình những điều mình ghét bỏ, phiền muộn, bực tức, oán hận, làm sao an lạc được. Vì vậy, tu ý nghiệp, chúng ta cầu cho tiềm thức mình trắng sạch, bằng cách gạn bỏ tất cả những điều xấu ác mà chúng ta đã mắt thấy tai nghe qua các mối liên hệ hàng ngày với cuộc đời, hoặc là gạn bỏ tất cả những điều xấu ác tự khởi lên trong tâm tưởng của mình.

Đầu năm, cầu an đi trẩy hội mùa xuân là tạo mối quan hệ giữa mình với tổ tiên ông bà, giữa mình với thế giới tâm linh, cụ thể qua các thần linh chủ yếu là những vị anh hùng dân tộc được nhân dân ta từ thế hệ này sang thế hệ khác kính trọng, thờ phụng. Chúng ta hình dung ra những vị đó đang hiện hữu trong thế giới chúng ta, đang tiếp tục che chở chúng ta, khiến tâm chúng ta cũng cảm thấy bình an. Đó là sự an lành bước đầu nối liền thế giới thần linh và cuộc sống thực của chúng ta.

Tiến xa hơn nữa, chúng ta phải đọc tụng kinh điển Đại thừa để cầu an, giải nghiệp cho mình. Có lần tôi đến vấn an Hòa thượng Trí Tịnh, Ngài cũng gợi ý này. Vào năm 80 tuổi, mắt Ngài không nhìn thấy gì, nhưng nhờ thuộc lòng những bộ kinh Đại thừa, hàng ngày Ngài đọc tụng kinh không cần xem sách và Ngài cảm thấy an lạc, lần lần bệnh của Hòa thượng được hóa giải, Ngài sáng mắt trở lại năm 90 tuổi.

Tụng kinh Đại thừa giải được nghiệp và cuộc sống an lạc là thực hiện đúng nghĩa cầu an. Và đi sâu vào kinh điển Đại thừa, chúng ta thấy Đức Phật giới thiệu hành trạng của chư Phật, chư Bồ tát; chúng ta đọc và cảm được việc làm cao quý của các Ngài trên bước đường giáo hóa độ sanh, khiến tâm chúng ta được an lạc theo.

Đặc biệt là trong kinh Đại thừa, Đức Phật thường khuyên chúng ta làm theo hạnh của chư Phật, chư Bồ tát. Thí dụ Bồ tát Quan Âm phát 12 đại nguyện cứu độ chúng sanh. Chính 12 đại nguyện đó gắn liền Bồ tát Quan Âm với chúng sanh ở Ta bà, ai thích hợp với lời nguyện nào, nương theo đó mà tu tập sẽ được an lạc.

Đầu xuân, chúng ta đi trẩy hội chùa Hương, rời bỏ cảnh trần thế mà tìm về cảnh núi non thanh tịnh với niềm tin sâu sắc rằng nơi đó có Đức Quan Âm ngự trị. Mỗi bước chân đi, chúng ta hướng tâm về Bồ tát Quan Âm để tâm ta tiếp nhận được tâm đại bi của Ngài, Ngài sẽ cứu giúp chúng ta thoát khỏi những nạn tai đúng như hạnh nguyện của Ngài. Khi tâm ta thông được tâm Bồ tát Quan Âm, chắc chắn ta cảm thấy an lành.

Còn hành hương trẩy hội mà cảnh bên ngoài ồn ào như cái chợ và người đi hành hương để tìm thú vui vật chất, ăn uống đùa giỡn, chẳng thể nào tiếp nhận được sự gia hộ của Bồ tát, cuộc sống chẳng thể an lạc.

Riêng bản thân tôi ở những giai đoạn cực kỳ hiểm nguy, cũng thường niệm Quan Âm và cảm nhận được lực gia bị của Bồ tát mà lòng tôi cảm thấy an lạc và hoàn cảnh thực tế cũng được chuyển đổi trở thành bình an thực sự.

Hoặc đầu năm trong tháng Giêng, các chùa thường tổ chức đàn tràng tụng kinh Dược Sư để cầu an. Nói đến đây, tôi nhớ lại trường hợp Ngọc Lâm quốc sư tiền kiếp là ông Tăng xấu xí đến mức người khác không dám nhìn. Hòa thượng chùa Linh Ẩn khuyên ông nên tụng kinh Dược Sư, vì Đức Phật Dược Sư phát 12 lời nguyện, trong đó lời nguyện thứ 6 tương ưng với hoàn cảnh của ông: "Ta nguyện đời sau khi chứng Vô thượng Bồ đề, nếu có hữu tình thân hình hèn hạ, không đủ sáu căn, xấu xí khờ khạo, tai điếc mắt mù, nói năng ngọng liệu, tay chân tật nguyền, lác hủi điên cuồng, chịu nhiều khổ não; nghe được danh Ta, liền được khỏi bệnh, thân hình đoan chánh, trí tuệ sáng suốt”.

Nhờ thọ trì kinh Dược Sư mà trong kiếp lai sanh, ngài rất thông minh và có tướng hảo, vua Thuận Trị phong ngài làm Quốc sư và chính ngài đóng góp công đức nhiều nhất trong việc xây dựng triều đại nhà Thanh.

Tụng kinh cầu an, điều quan trọng là phải cảm hạnh đức của chư Phật, chư Bồ tát được nói đến trong kinh điển Đại thừa và nỗ lực thực hành theo hạnh của các Ngài trong cuộc sống hàng ngày, chắc chắn bản thân chúng ta được an lạc mà còn ảnh hưởng cho người thân trong gia đình và bạn bè mình được an lạc theo. Ngoài ra, hành hương cầu an, chúng ta còn tìm đến điểm cao nhất là Linh Sơn. Thực tập pháp này, tôi tâm đắc làm bài kệ:

Quyết lòng tìm đến Linh Sơn

Cầu xin chư Phật hiện thân độ đời.

Vì hạ quyết tâm phải tới cái đích, chúng ta gạn bỏ những gì mình không ưa thích; nói cách khác, gạt trần thế sang một bên để tìm về Linh Sơn là chân linh của chúng ta, hay chúng ta tìm bạn tri thức chỉ sống với chân linh.

Con người có ba phần gồm phần vật chất và hai phần tinh thần là vọng thức và chân linh. Người sống bằng vọng thức thì hiểu biết nhiều, nói nhiều, nhưng cuộc đời luôn khổ đau. Người cắt bỏ vọng thức, không quan tâm đến cuộc đời, thường sống với chân linh, cho nên họ thấy được sự thật của cuộc đời, mới không bị cuộc đời chi phối.

Cầu an, chúng ta tìm về chân linh của chính mình, hay tìm đến người hiện hữu trên trần thế có đời sống chân linh thực sự, mà mình tiếp nhận được sự bình an. Tôi tiếp xúc với người có đời sống tâm linh cao, không lệ thuộc vật chất, cảm thấy lòng mình nhẹ nhàng, an vui. Các Phật tử nếu có cơ hội thân cận với người có tâm hồn bình an, sẽ nhận thấy họ không đòi hỏi mình làm bất cứ điều gì cho họ, mà chỉ san sẻ niềm an lạc cho mình, làm sao chúng ta không an.

Có thể nói cầu an là tìm đến thiện tri thức có cuộc sống bình an để họ chia sẻ bình an cho mình. Điều này thể hiện rõ nét trong cuộc đời giáo hóa độ sanh của Đức Phật. Khi Đức Phật tại thế, những người giàu có như ông Cấp Cô Độc và cả vua chúa như Tần Bà Sa La, A Xà Thế, Ba Tư Nặc đều tìm đến Đức Phật. Đức Phật có gì hơn họ. Đức Phật đã từ bỏ tất cả sự nghiệp vật chất, chỉ là Sa môn đầu trần chân đất, nhưng họ tìm đến Phật; vì sau những tháng ngày lao theo sự nghiệp vật chất, họ đã chuốc lấy từ khổ đau này đến khổ đau khác, chỉ đến khi được gần Phật, họ mới nhận thấy sự bình an kỳ diệu tỏa sáng nơi Ngài.

Ngày nay, các chùa của chúng ta cầu an là cũng để tìm về với Phật, Đức Phật vĩnh hằng bất tử ở Tịch Quang chơn cảnh và Đức Phật ở trong chính chúng ta.

Sau khi Đức Phật Niết bàn, có các vị thiền sư, cao tăng, quốc sư hiện thân khắp đó đây. Riêng ở Việt Nam có Pháp sư Ngô Chân Lưu mà Đinh Tiên Hoàng thường đến thăm viếng, hoặc vua Lý Thái Tổ thường đến với Thiền sư Vạn Hạnh, vua Trần Thái Tông viếng Đại Đăng quốc sư. Những vị chân tu này sống với "cái thân ngoại vật”, nghĩa là cuộc sống tự tại, không bị ngũ hành chi phối, không bị lệ thuộc trong ba cõi. Người nào có nhân duyên thấy các Ngài, gần gũi các Ngài, được các Ngài chỉ dạy đều cảm nhận niềm an lạc vô cùng, đều thăng hoa cuộc sống đức hạnh của mình.

Thiết nghĩ Đức Phật và chư vị Tổ sư thể hiện cuộc sống an lạc như thế, nếu chúng ta đi đúng đường của các Ngài, chắc chắn chúng ta cũng được an lành. Không đi theo con đường của Phật, của Tổ, rồi nói thân mình không an, làm sao cầu cho người khác an! Điều này cũng đúng thôi.

Phật tử xin cầu an, không phải ông thầy đọc tên mình an đâu. An hay không là do đạo hạnh của thầy. Nhìn thấy thầy là mình an, vì tâm thầy an, nên chúng ta đến cầu thầy chia sẻ sự bình an đó cho mình.

Như đã nói, những người quyền thế, trưởng giả đến với Phật, đến các thiền sư, vì tâm các Ngài hoàn toàn bình an, không bị sự tác hại của tam giới, mới dẫn dắt được họ đi vào thế giới tâm linh an lành. Lịch sử đã chứng minh điều này, xưa kia vua Trần Thái Tông bị Trần Thủ Độ bứt ngặt làm chuyện vô luân, ông mới trốn lên núi Yên Tử tìm gặp Phù Vân để cầu an (sau này là Đại Đăng quốc sư). Tâm hồn quá ư đau khổ của vua Trần Thái Tông gặp được tâm hồn thanh thoát nhẹ như mây của Thiền sư Đại Đăng mà tất cả buồn phiền khổ đau của triều chính nặng trĩu nơi lòng vua bỗng chốc tiêu tan. Thiền sư Đại Đăng phân tích cho vua thấy cuộc đời của vua và của những người liên hệ với vua về bên ngoài lẫn về tâm lý bên trong, tất cả đan xen hỗn độn như cuộn tơ rối. Và Ngài đã tháo gỡ được cái rối rắm của vua một cách nhẹ nhàng, giúp cho tâm vua lóe sáng, thấy được lẽ sống bình an cho chính ông, cho cả triều thần và cho đất nước này. Vì công ơn tế độ đó mà vua Trần Thái Tông phong cho Phù Vân là Đại Đăng quốc sư, tức ngọn đèn lớn rọi sáng lòng vua.

Khi Trần Thủ Độ lên rước vua Trần Thái Tông về triều, vua đã làm bài thơ để lại non Yên Tử nói lên tâm trạng mình lúc đến đây:

Phong đã tùng quang nguyệt chiếu đình

Tâm đầu cảnh sắc cộng thê thanh

Cá trung tư vị vô nhơn thức

Đương dữ sơn tăng lạc cộng minh.

Nghĩa là gió thổi lay động hàng cây tùng và ánh trăng rọi sáng sân chùa, phong cảnh ở chùa nên thơ như vậy, cộng thêm niềm tâm sự giữa vua với Thiền sư thực là tâm đầu ý hợp, tạo thành cái vô cùng cao quý mà người ngoài cuộc không thể nào biết được. Nói cách khác, vua Trần Thái Tông đã cảm nhận được niềm an lạc vô cùng tỏa sáng nơi Thiền sư Đại Đăng, một bậc chân tu ngộ đạo không gợn chút lợi danh phiền não. Và chính sự an lạc của Đại Đăng đã truyền sang tâm hồn vua, khiến ông thức suốt đêm trường tràn đầy niềm vui cùng với Ngài, không cần ngủ nghỉ.

Nghe lời dạy của Thiền sư Đại Đăng, vua Trần Thái Tông trở về triều đình; trước khi ra về, vua cảm tác hai câu thơ rất cảm động, nói lên tình thầy trò sâu nặng:

Cảm đức từ bi để nghìn kiếp nguyền cho thân cận

Đội ơn tế độ nát muôn thân thà chịu đắng cay.

Vua Trần Thái Tông bày tỏ công ơn tri ngộ đối với thầy rằng ông cảm đức từ bi của ngài Đại Đăng, nên nguyện đời đời kiếp kiếp sanh ra được gặp Ngài làm thầy mình để nhờ thầy tế độ, sống theo lời dạy của thầy, dù cho phải nát muôn thân cũng chấp nhận. Nhờ sự khai ngộ của Thiền sư Đại Đăng mà vua Trần Thái Tông tìm được niềm an lạc và ông đã trở thành vị minh quân làm được việc lớn cho đất nước; đặc biệt, nhà vua đã biên soạn được sách Thiền uyển tập anh gồm những bài thơ ngộ đạo của các vị thiền sư.

Tóm lại, cầu an là tìm thiện tri thức hiện hữu trên cuộc đời khai mở trí tuệ cho mình để hóa giải khổ đau và có được niềm an lạc trong tâm, trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, nếu không gặp được thiện tri thức trong cuộc đời, chúng ta tìm thiện tri thức trong sách vở, trong kinh điển.

Đọc tụng kinh điển Đại thừa, Đức Phật giới thiệu cho chúng ta hình ảnh của chư Phật, chư Bồ tát và hành trạng của các Ngài mà chúng ta đặt trọn niềm tin nơi các Ngài, hướng tâm trọn vẹn đến các Ngài, suy nghĩ về việc làm của các Ngài và làm theo lời dạy của các Ngài, chắc chắn chúng ta được an lạc trong sự gia hộ của các Ngài.

Riêng tôi luôn nhận được sự an lành trong việc đọc tụng kinh điển Đại thừa, nương theo đó tìm thấy thiện tri thức tháo gỡ cho tôi tất cả những bế tắc trên bước đường hành đạo, giúp tôi luôn vững niềm tin tiến tu đạo hạnh

Tôi mong rằng mỗi người đều tìm được thiện tri thức giải tỏa cho mình mọi điều phiền muộn khổ đau và tiếp nhận được một phần yếu nghĩa của Đức Phật dạy để đời đời kiếp kiếp được sống an lạc trong Chánh pháp.