Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Văn học và văn hoá
Liệt Nữ Truyện
- Dịch giả
- Tống Như Cường, Việt Dịch
- Thông tin
- Nguồn: adidaphat.net
HÁN HIẾU BÌNH VƯƠNG HẬU
(Trinh Thuận)
Hán Hiếu Bình Vương hậu là con gái của An Hán Công, Thái Phó, Đại Tư Mã Vương Mãng, là Hoàng Hậu của Hiếu Bình Hoàng Đế. Bà là người dịu dàng có tiết hạnh. Khi Hiếu Bình Hoàng Đế lên ngôi Vua, Vương Mãng được phong làm nhiếp chính. Vương Mãng học theo cách của Hoắc Quang, tìm cách đưa con gái vào cung làm Hoàng Hậu của Hiếu Bình Hoàng Đế. Vương Mãng tiến hành gả con gái cho Hiếu
Bình Hoàng Đế.
Thái Hoàng Thái Hậu Vương Chính Quân sai Trường Lạc Thiếu phủ Hạ Hầu Phiên, Tông chính Lưu Hoành, Thượng thư lệnh Bình Yến cùng đến Vương phủ làm lễ nạp Thái. Các Đại Thần hồi tấu, khen ngợi con gái Vương Mãng phẩm đức cùng dung mạo, còn phái Thái Sư Khổng Quang, Tư đồ Mã Cung, Đại tư không Chân Phong, Tả Tướng Quân Tôn Kiến, Chấp Kim Ngô Doãn Thưởng, Hành Thái Thường Sự Đại Trung Đại Phu Lưu Hâm... bốn mươi người mặc trang phục da, hành lễ xem bói, tế miếu cáo tổ. Các Đại Thần tấu bói toán kết quả là cát lợi. Vì thế đợi ngày tốt làm đại lễ thành hôn giữa con gái Vương Mãng và Hiếu Bình Hoàng Đế, phái Đại Tư Đồ Mã Cung, Đại Tư Không Chân Phong, Tả Tướng Quân Tôn Kiến, Hữu Tướng Quân Chân Hàm, Đại Trung Đại Phu Lưu Hâm phụng thừa Dư giá, đến Vương Mãng phủ đệ nghênh đón con gái của Vương Mãng nhập cung. Mã Cung cùng Lưu Hâm trình lên “Hoàng Hậu ấn tỉ”, được đặt trên dải lụa, chọn ngày lành tháng tốt từ Diên Thọ môn ở Thượng Lâm uyển, đi đến trước Vị Ương cung. Con gái của Vương Mãng chính thức được sách lập thành Hoàng Hậu. Quần thần vào chỗ hành lễ, đại xá thiên hạ. Hoàng Hậu lập được hơn một năm thì Hiếu Bình Hoàng Đế băng hà. Mấy năm sau Vương Mãng soán ngôi nhà Hán. Hán Hiếu Bình Vương Hậu tính khí kiên cường và không bằng lòng với hành động cướp ngôi của cha mình, vẫn giữ lòng trung thành với nhà Hán. Bà thường cáo bệnh và từ chối tham dự yến tiệc cùng Phụ Hoàng. Vương
Mãng đã thay đổi sắc phong hiệu của bà thành Hoàng Hoàng Thất Chúa, chấm dứt mối quan hệ chính thức của bà với nhà Hán. Vương Mãng dự định cải giá con gái mình với con trai của một trong những Đại Thần trong triều là Tôn Kiến. Ông chỉ thị cho con trai Tôn Kiến ăn mặc bảnh bao và đi cùng các thái y đến thăm Hoàng Hoàng Thất264 Chúa. Hán Hiếu Bình Vương Hậu tức giận và đã phạt roi người hầu của bà. Do bị bệnh không chịu dậy, Vương Mãng cũng không dám ép bà tái giá nữa. Đến khi quân nhà Hán tấn công Vương Mãng, đốt cháy Vị Ương cung, bà nói: “Sao còn mặt mũi nào gặp lại nhà Hán!”, thế rồi nhảy vào lửa tự vẫn.
Bậc quân tử nói: Hán Hiếu Bình Vương Hậu tiết hạnh trung trinh hiền thục, không vì sự sống chết mà thay đổi ý chí, có thể nói là người không bôi nhọ tiết hạnh.
Kinh Thi có câu: Đãm bỉ lưỡng mao. Thực duy ngã nghi. Chi tử thỉ mỹ tha (Trái đào để tóc rủ đôi. Thật thì người ấy với tôi là chồng. Đã thề đến chết một lòng) là nói việc này.
CANH THỦY HÀN PHU NHÂN
(Nghiệt Bế)
Canh Thủy Hàn phu nhân là phu nhân của Canh Thủy Đế Lưu Thánh Công. Hàn phu nhân là người gian tà nịnh hót, phẩm hạnh không đoan chính lại thích uống rượu, không lễ phép. Vào cuối thời của Vương Mãng, khởi nghĩa Lục Lâm chống nhà Tân bùng nổ. Lưu Thánh Công được phong là Canh Thủy Tướng Quân. Lực lượng nghĩa quân Lục Lâm ngày càng mạnh. Canh Thủy Đế sau được nghĩa quân Lục Lâm lập làm Hoàng Đế. Sau đó, nghĩa quân chiếm được Uyển Thành. Canh Thủy Đế lấy đây làm kinh đô.
Đến khi Thân Đồ Kiến cùng mấy người tổ chức nghĩa quân lật đổ Vương Mãng, không lâu chiếm được thành Trường An. Vương Mãng cũng bị giết chết. Tin tức lan truyền đến Uyển Thành. Canh Thủy Đế nói: “Vương Mãng không bị giết thì kết cục cũng không tốt hơn Hoắc Quang là bao”. Hàn phu nhân nói: “Vương Mãng không chết thì Bệ Hạ làm sao làm được Hoàng Đế?”. Thực ra, Hàn phu nhân nói ra điều Canh Thủy Đế muốn nói. Canh Thủy Đế làm Hoàng Đế nhưng không chú tâm vào việc triều chính, cùng Hàn phu nhân đắm chìm trong tửu sắc, dâm loạn quá mức. Hàn phu nhân ngồi trong màn che giả giọng của Canh Thủy Đế để nói chuyện với quần thần. Quần thần biết không phải là Canh Thủy Đế, không ai là không oán hận. Lúc quan Thượng thư đến tấu trình, Hàn phu nhân nói: “Đúng lúc Vua đang cùng ta ăn tiệc vui vẻ lại đến tấu trình!”. Do đó, kỷ cương chỉnh đốn, chư hầu xa lánh.
Đến khi quân Xích Mi tấn công vào Trường An, Canh Thủy Đế đã dâng vợ yêu và ấn tỷ của Thiên Tử cho quân Xích Mi để xin hàng. Tuy nhiên, Canh Thủy Đế bị quân Xích Mi treo cổ.
Kinh Thi có câu: “Bỉ hôn bất tri, nhất túy nhật phú” (Người kia u ám mê si, say ngay càng nặng li bì chẳng thôi) là nói Canh Thủy Đế và Hàn phu nhân.
LƯƠNG HỒNG THÊ
(Hiền Minh)
Lương Hồng thê là vợ của Lương Bá Thuần ở đất Hữu Phù Phong, là con gái của nhà họ Mạnh ở cùng quê với Lương Bá Thuần. Lương Hồng thê mặc dù hình dáng xấu xí nhưng đức hạnh vô cùng. Trong làng có nhiều người đến cầu hôn nhưng nàng đều không đồng ý. Đến khi 30 tuổi, cha mẹ hỏi nàng phải chọn chồng như thế nào thì nàng đáp rằng: “Phải chọn người hiền đức như Lương Hồng”. Lúc đó, Lương Hồng cũng chưa lấy vợ. Nhiều con gái thế gia ở đất Phù Phong đều mong được gả cho Lương Hồng, nhưng Lương Hồng đều không đồng ý. Lương Hồng biết nàng ngưỡng mộ mình, lại rất hâm mộ đức hạnh của nàng nên quyết định lấy nàng làm vợ.
Khi làm lễ thành hôn, nàng mặc xiêm y lộng lẫy, trang sức toàn vàng ngọc đắt tiền, cốt làm đẹp cho chàng vừa ý. Nào ngờ trông thấy vợ trang sức rực rỡ, Lương Hồng không bằng lòng. Bảy ngày đêm, chàng không làm lễ động phòng hoa chúc. Nàng bèn quỳ dưới giường nói: “Tiểu nữ nghe nói tiên sinh đức hạnh cao thượng, đã từ chối rất nhiều phụ nữ. Thân thiếp cũng từ chối rất nhiều chàng trai, nay bị ghét bỏ, không thể không đến tạ tội!” Lương Hồng nói: “Ta muốn tìm một người có thể mặc áo thô sống hết đời cùng ta. Nay nàng xiêm y lộng lẫy, trang sức rực rỡ, đâu phải là người mà ta mong muốn?”. Nàng đáp: “Biết được ý của chàng, thiếp cũng có trang phục để ẩn cư”, thế rồi cởi bỏ xiêm y lộng lẫy, mặc quần áo vải thô, cài thoa gai ra hầu chồng. Lương Hồng vui vẻ nói:
“Đây mới chính là vợ ta”, rồi đặt tên cho nàng là Quang, tên tự là Đức Diệu, còn mình tự đặt tên là Vận Kỳ, tên tự là Sĩ Quang rồi cùng nhau vào trong núi Bá Lăng ở ẩn.
Lúc này là lúc Vương Mãng bị đánh bại. Lương Hồng cùng với vợ đi ở ẩn, tự cầy cấy, dệt vải để nuôi thân, cùng nhau đọc sách đàn nhạc, quên đi phú quý vinh hoa. Sau lại đến Cối Kê làm nghề giã gạo thuê kiếm sống. Tuy cuộc sống nghèo khổ nhưng mỗi bữa cơm nàng đều nâng mâm ngang mày để tỏ lòng kính trọng chồng, không dám nhìn chính diện, lấy lễ tu thân.
Bậc quân tử nói: Vợ của Lương Hồng cam phận nghèo mà vui với đạo đức, không màng vinh hoa phú quý.
Luận Ngữ có câu: “Bất nghĩa nhi phú thả quý, ư ngã như phù vân” (Bất nghĩa mà có được phú quý, đối với ta cũng giống như phù vân mà thôi) là nói điều này.
MINH ĐỨC MÃ HẬU
(Mẫu Nghi)
Minh Đức Mã Hậu là Hoàng Hậu của Hán Minh Đế, là con gái của Phục Ba tướng quân, tân tức trung thành hầu Mã Viện. Lúc nhỏ, bà đã thông minh xuất chúng. Năm 13 tuổi, bà được tuyển vào cung Thái Tử. Bà tiếp đãi người cùng trang lứa như bậc chí tôn, nghĩ tới người trước, sau mới tới mình, đối xử với người khác đều xuất phát từ tấm lòng, do vậy mà được sủng ái. Những việc liên quan đến chính sự thì bà thường đối xử chân thành, cảm thông người khác, dùng lý để xem xét. Cho dù là không thể làm mãn nguyện hết mọi người thì bà cũng phải nói rõ ràng. Lúc đó, Mã Quý Nhân không có con. Không lâu sau, người em họ là Giả thị cũng vào cung sinh được một con trai cho Hán Minh Đế tên là Lưu Đát. Minh Đế đem Lưu Đát cho Mã Quý Nhân nuôi làm con. Mã Quý Nhân hết sức tỉ mỉ dưỡng dục, làm lụng vất vả chỉ để dành mọi thứ tốt nhất nuôi dưỡng Lưu Đát. Bản tính Lưu Đát trời sinh nhân hậu, cho nên mẫu từ tử ái, trước sau không có một chút mâu thuẫn ngăn cách. Bản thân không thể sinh dục, Mã Quý Nhân rất lo lắng tình trạng Minh Đế không có nhiều hậu duệ, nên bà thường hay tiến cử người hiền năng vào hậu cung, hi vọng có thể khai chi tán diệp, giúp
Minh Đế giải ưu phiền.
Các Đại Thần đề nghị chuyện lập Trường Thu Cung, cùng nhau xin lập Mã Quý Nhân làm Hoàng Hậu. Hán Minh Đế hỏi ý Âm Thái Hậu. Vốn Thái Hậu sẵn có cảm tình với Mã Quý Nhân nên nói: “Trong hậu cung, hiền đức của Mã Quý Nhân là đứng đầu, nên chọn nàng ta đi!”, vì thế Mã Quý Nhân dưới sự tán đồng của Âm Thái hậu chính thức trở thành Hoàng Hậu. Con nuôi của bà là Lưu Đát, lấy thân phận Đích Tử được lập làm Thái Tử.
Sau khi Mã Quý Nhân trở thành Hoàng Hậu thì vẫn vô cùng tiết kiệm. Chiếc váy mặc trên người là dùng lụa thô dệt thành, mà viền váy cũng không có trang sức. Người hầu cũng là người xấu xí không tao nhã chứ không dùng lại những người mà trước đây mình đã dùng.
Một số vợ con của Công Khanh Đại Thần đến triều kiến thấy Hoàng Hậu mặc đơn sơ thì đều cười bà. Hoàng Hậu cũng không lên tiếng phê bình mà nói: “Loại hàng tơ dệt này rất thích hợp nhuộm màu, do đó ta hay dùng!”. Những người lớn tuổi tự nhiên biết ý của Hoàng Hậu, đây làPHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN mỹ đức tiết kiệm của bà.
Mã Hoàng Hậu không những tiết kiệm mà con yêu cầu bản thân rất nghiêm khắc, không thích ra ngoài du ngoạn, cũng không thích đứng bên cửa sổ nhìn về phía xa, không thích âm nhạc. Hoàng Đế đến Uyển Hựu Ly Cung thì bà ít khi đi theo. Mã Hoàng Hậu rất hiếu học, đọc Dịch Kinh, Kinh Thi, Luận Ngữ, Xuân Thu có thể nói được sơ lược ý nghĩa. Bà đọc thuộc lòng Sở Từ. Những quan điểm ngôn luận ghi chép trong sách bà đều nắm được điểm chính. Đọc lịch sử đọc đến chỗ Quang Vũ Hoàng Đế không màng vàng bạc châu báu, thiên lý mã và bảo kiếm thì cảm phục mỹ đức chủ trương tiết kiệm của Quang Vũ Đế.
Lúc xảy ra việc Sở Vương Lưu Anh mưu đồ lật đổ Hán Minh Đế bị phát hiện mà phế Vương vị, sau đó phải tự sát. Việc này liên quan đến rất nhiều người. Hán Minh Đế tiếp tục muốn mở rộng điều tra để truy tìm đồng đảng, bất chấp lời khuyên của các quan. Mã Hậu bèn lựa lời khuyên giải không nên làm liên lụy nhiều người. Minh Đế mới thôi ý định mở rộng vụ án.
Mã Hoàng Hậu không những có thể chủ trì sự công bằng, còn không vì tình riêng. Bà không thăng chức cho anh trai của bà là Hổ Phẫn Trung Lang và em trai là Hoàng Môn Thị Lang. Khi Hán Minh Đế bị bệnh, gọi Hoàng Môn Thị Lang phụ trách thuốc thang, bà ngày đêm bên cạnh chăm sóc không sợ gian khổ. Sau khi Hán Minh Đế băng hà, bà tự mình sửa lại “Khởi Cư Chú”, xóa bỏ việc anh trai là Mã Phòng tham gia việc thuốc thang. Các Công Khanh Chư Hầu dâng thư nói rằng nên theo điển cũ, phong tước cho người nhà của bà. Bà nói rằng: “Người bên đằng ngoại chuyên quyền xảy ra đã nhiều. Từ khi ta làm Hoàng Hậu đến nay đã nghiêm khắc với bản thân để tránh việc này xảy ra”.
Do vậy, Hoàng Hậu hạ lệnh cho người nhà của mình không được giữ chức vụ lớn. Đến năm thứ hai xảy ra hạn hán, có một số người cho rằng đó là do không phong tước cho người bên đằng ngoại mà ra. Sau khi Chương Đế báo lên Thái Hậu, bà vẫn không đồng ý phong tước cho người bên đằng ngoại. Bà nói: “Mấy năm xảy ra hạn hán, nhân dân phải sống lang thang, không thể phong thêm chức tước làm hao tài, tốn của. Khi Tiên Đế còn sống đã vô cùng cẩn thận, quyết không để cho người bên đằng ngoại giữ những chức vụ quan trọng. Do vậy trong các Hoàng Tử, chỉ phong cho Sở Vương, Chuẩn Dương Vương một nửa phần đất. Tiên Đế còn thường270 nói rằng con của ta không nên giống như con của Quang Vũ Đế. Nay sao các quan trong triều lại lấy ta ra so sánh với Hoàng Hậu Âm Lệ Hoa của Hán Quang Vũ Đế? Ta rất biết việc phải nghiêm khắc với bản thân, không vi phạm mệnh lệnh của Tiên Đế, mặc quần áo vải thô, ăn uống không cầu vật ngon. Người hầu của ta ăn mặc cũng rất giản dị. Họ cũng không đánh phấn bôi son và xông hương. Tại sao ta làm như vậy? Đây là để làm gương cho mọi người. Mục đích của ta để cho người bên đằng ngoại sau khi thấy vậy thì có thể tự hỏi lòng mình, tự kiểm điểm chính mình, nghiêm khắc với bản thân mình. Không ngờ họ lại cười ta là quá ư tiết kiệm. Mấy hôm trước khi qua Trạo Long Môn, thấy người bên đằng ngoại đến thỉnh an, ngựa xe như nước, kẻ hầu người hạ ai cũng trang sức lộng lẫy. Thật là phú quý đường hoàng!
Quay lại xem người hầu của ta, ai cũng ăn mặc giản dị, so với người hầu của họ thì thật kém xa. Ta không tức giận trách mắng họ, chỉ cắt đứt nguồn chi phí cho họ, mong họ biết xấu hổ, biết tiết kiệm, nghĩ cho đất nước, không quên giúp đỡ đất nước. Biết bầy tôi không ai bằng Vua. Huống hồ là người thân! Ta quá hiểu họ, người muốn được thăng quan, sở dĩ muốn làm quan là để làm ông lớn, mong được phong hầu là để cầu được bổng lộc, phụng dưỡng cha mẹ, nuôi vợ nuôi con, có thể cúng tế Tổ tiên, sống cuộc sống ấm no, không phải lo nghĩ đến cơm áo gạo tiền. Nay các ngươi được hưởng bổng lộc của đất nước, có ăn có mặc, đồ cúng tế do đất nước cung phụng, áo quần do đất nước cung cấp, mà còn không biết đủ, không biết tiết kiệm, không biết là phải bớt phóng túng, lại còn muốn làm quan lớn, hưởng lộc hậu, được phong ấp. Đây là vì điều gì? Cung Trường Lạc của ta không thể làm trái với lời thề, phụ lại ý chỉ của Tiên Đế. Triều đình cũng không thể phụ lòng mong đợi của nhân dân”.
Lúc đầu, khi an táng Thái Phu Nhân, mấy người anh của Thái Hậu muốn xây mộ lớn nhưng sau khi Thái Hậu đưa ra ý kiến thì đã xây nhỏ lại. Trên dưới đều nghiêm khắc theo luật pháp, không vì tình riêng.
Vua phạm pháp cũng bị tội như thứ dân. Xe của những vị Vương Tử như Quảng Bình, Cự Lộc, Lạc Thành Vương đều rất đơn giản, không có vàng bạc trang sức. Ngựa cũng rất gầy nhỏ. Chương Đế báo cáo lại cho mẫu hậu. Mã Thái Hậu lúc này mới ban tiền cho mỗi người năm trăm vạn. Áo quần ăn mặc không khác với dân thường. Những người có lỗi thì không được ban thưởng. Do vậy, thân thích của Hoàng Gia đều ăn mặc giản dị. Đây là kết quả giáo hóa nghiêm khắc.
Mã Thái Hậu bố trí nhà nuôi tằm ở Trạo Long Trì. Bà tự mình lao động, nuôi tằm trở thành một hoạt động giải trí. Mã Thái Hậu dạy các tiểu Hoàng Tử ở đây đọc sách. Cảnh tượng ở đây vô cùng vui vẻ. Mã Thái Hậu coi Chương Đế như con đẻ của mình. Chương Đế cũng vôPHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN cùng hiếu kính với Mã Thái Hậu.
Bậc quân tử nói: Người vợ có đạo đức thì có thể làm gương cho những người phụ nữ khác trong nhà. Mẫu hậu có đạo đức thì có thể làm gương cho tất cả những người phụ nữ trong thiên hạ. Kinh Thi có câu: “Duy thử huệ quân, dân nhân sở chiêm. Bỉnh tâm tuyên do, khảo thận kỳ tướng” (Vua này thuận nghĩa xiết bao! Được dân chúng đã hướng vào ngưỡng trông. Mưu tính khắp, giữ lòng chặt chẽ, xét tận tường những kẻ giúp mình) là nói điều này.
LƯƠNG PHU NHÂN DI
(Biện Thông)
Lương Phu Nhân Di là con gái của Lương Tủng, là vợ của Phàn Điều, là dì của Hán Hiếu Hòa Hoàng Đế, là chị ruột của Cung Hoài Hoàng Hậu. Lúc đầu, Cung Hoài Hoàng Hậu được tuyển vào cung, được Hán Chương Đế vô cùng sủng ái, sinh ra Hán Hòa Đế, được lập làm Thái Tử. Đậu Hoàng Hậu không có con nên chọn Thái Tử làm con nuôi. Nhà họ Lương thấy Cung Hoài Hoàng Hậu sinh được Thái Tử thì vô cùng vui mừng, nhưng không ngờ Đậu Hoàng Hậu biết được nên đã sinh lòng đố kỵ, bèn tìm cách tiêu diệt luôn dòng họ Lương. Đậu Hoàng Hậu vu cáo Lương Tủng, cha của Lương Hoàng Hậu nhiều tội trạng vô căn cứ nhưng Hán Chương Đế vẫn tin, ra lệnh giam Lương Tủng vào ngục khiến ông chết trong đó, gia quyến bị đày đi Cửu Chân.
Sau này khi Hán Hòa Đế lên ngôi, Đậu Hoàng Hậu qua đời. Lương phu nhân Di ở trong dân gian mới dâng tấu rằng: “Em gái ruột của thiếp được tuyển vào cung, may mắn được ân sâu của Tiên Đế, được sủng ái, được ông trời hạ lệnh sinh được Thánh Chủ Điện Hạ, nhưng bị họ Đậu vu cáo mà bị diệt vong. Cha thiếp là Lương Tủng bị chết oan trong ngục, thân xác không được chôn cất. Mẹ già em trai mồ côi bị đày đi xa, chỉ mình thiếp được thoát thân, trốn trong dân gian, thường sợ bị vùi lấp. Nay được ân đức Thánh
Minh của Điện Hạ, làm rõ việc làm của nhà họ Đậu để cho trong nước được yên ổn. Thiếp may mắn còn chút hơi thở, nay dám liều chết tự phân trần: Cha thiếp đã chết, không thể sống lại. Mẹ già đã 70 tuổi. Em trai bị đày đi xa không biết sống chết ra sao. Nguyện xin cho mẹ và em trai được trở về quê hương thu thập hài cốt của cha để chôn cất. Thiếp nghe rằng khi Văn Đế lên ngôi thì họ Bạc được sủng ái. Khi Tuyên Đế kế vị thì họ Sử được phục hưng.
Thiếp cảm thấy đau buồn vì có người thân thích như họ Bạc, họ Sử mà bản thân không được ân điển của người bên đằng ngoại như họ”.
Khi tấu sớ được dâng lên, Thiên Tử cảm ngộ bèn sai Trung Thường Thi điều tra rõ ràng sự việc, cho gọi Lương Phu Nhân đến gặp mặt.
Hán Hòa Đế khâm phục sự chí hiếu của Lương Phu Nhân nên gia phong làm Lương Phu Nhân Di, còn cho chồng của Lương Phu Nhân Di làm Lang Trung. Đối với mẹ đẻ, Hán Hòa Đế cho làm một lễ khuyết tang trọng thể tại Thừa Quang Cung, truy tôn thụy hiệu là Cung Hoài Hoàng Hậu rồi an táng ở Tây Lăng. Lương Tủng được truy tôn thụy hiệu là Bao Thân Mẫn Hầu. Mẹ và em trai được quay về quê hương,PHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN được phong hầu, ăn bổng lộc năm nghìn hộ.
Bậc quân tử nói: Lương Phu Nhân dùng lời lẽ bi thương để phục hưng gia đình, làm cảm động Vua, làm vinh dự linh hồn đã khuất của người cha, mẹ được quay về quê hương, tạo phúc cho gia đình, để Vua được hoàn thành lễ của người con đối với mẹ.
Kinh Thi có câu: “Thế chi bất hiển, quyết do dực dực. Tư hoàng đa sĩ, sinh thử Vương quốc” (Đời đời chẳng hiển vinh sao? Cơ mưu kính cẩn xiết bao gắng lòng. Hiền sĩ đẹp lại đông nhiều ấy! Nước Văn Vương đầy dẫy sinh vào) là nói điều này.
Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.
