Chút Hương Ngày Cũ

Lời Giới Thiệu

Ba mươi năm không phải là nhiều hay là ít. Khi người ta có nhiều kỷ niệm, sống tràn trề nhiệt tâm thì mỗi ngày là một kỷ niệm. Khi người ta lạnh lùng thờ ơ thì dù trăm năm cũng chẳng có gì để nói.

Tập sách này thay tác giả và những người hân hạnh có mặt trong đó, nói lên một khoảng đời nơi rừng Viên Chiếu, bao nhiêu vui buồn đi qua, cái còn đọng lại là một chút tâm tư. Những điều viết ra trong đây chỉ là khúc nhạc mở đầu, mỗi người khi đọc xong lại thấy có thêm nhiều chuyện để kể, để nói, hay để thanh minh. Tuy nhiên chỉ là vui thôi. Và xin trân trọng giới thiệu với tất cả lòng yêu mến.

Viên Chiếu, đầu năm 2005 Hạnh Đoan

Khi thu nhặt các truyện viết rải rác kết tập lại, chắc chắn không tránh được lỗi trùng lập và sai sót. Chỉ mong “Mai chia xa còn gởi lại nụ cười…”. Chùm truyện này xin dành tặng cho người ở trong lẫn ngoài khung trời lam và cũng để chúc mừng Viên Chiếu tròn ba mươi tuổi.

Trước tiên, xin độc giả đại xá cho khi bài viết không nhắc đến danh vị, chức phẩm – bởi chức vị thường trùng hợp và thay đổi, khiến người đọc khó đoán nhân vật được đề cập đến là ai? Nhằm để dễ dàng ghi lại vài nét hồn nhiên xa xưa, xin chư vị rộng lòng khoan thứ nếu bài viết có nhiều sai sót không đủ lễ – Vì những người được nhắc đến thuở xưa có thể giờ đã thành những bậc trưởng thượng.

Xuống Rừng — Hồi Ký Hạnh Đoan

Hồi nhỏ, mỗi lần nghe nói đến Long Thành là tôi ghét cay ghét đắng, tôi liền liên tưởng đến một vùng đất đồng khô nắng cháy, hết sức hoang vu. Mỗi lần gặp người quen đi lập nghiệp ở đó về, nghe họ kể chuyện, tôi thầm vái van mình đừng bao giờ phải lê thân đến vùng đất lưu đày nọ.

Từ lên Bát Nhã rồi đến thành lập Viên Chiếu, vâng lời Thầy tôi hạ sơn làm ruộng và buộc phải đóng đô ngay vùng đất “định mệnh” (?) – Đúng là “Ghét của nào trời trao của ấy”. Nhưng tôi đã quên bẵng ý tị hiềm ngày xưa mà chỉ còn lại là niềm háo hức… Các chị tôi đã xuống trước cả tháng để mở đường. Còn chúng tôi, rạng sáng khởi hành thì ngay trong đêm ai nấy đều thao thức, kháo nhau:

–Nghe nói chỗ mình có suối…

–Chà! Tuyệt quá! Nhất định em phải chèo thuyền đi chơi mới được!

–Nhưng mình làm gì có thuyền?

–Em thấy người ta chèo trong… cái thúng!

–Được rồi, mình sẽ chèo trong cái thúng ngắm cảnh trăng lên… – Còn em, em sẽ mang võng theo mắc giữa rừng, nằm nghe chim hót… – Mình sẽ trồng thật nhiều hoa nữa chứ…?

Một bức tranh cực kỳ nên thơ được chúng tôi hợp nhau phác họa, càng vẽ càng nôn nao.. Mặc dù được tin đất mới có nhiều đỉa vắt, gai góc, sâu bọ và rắn rít.. song sự lạc quan của tuổi trẻ đã đánh bại hết, một vài vị lớn thấy chúng tôi quá hí hửng, không kìm được phải buột miệng bình: – “Đúng là cái thú điếc không sợ súng!”…

Mà có lẽ thật, nhờ “điếc” nên tiếng “đùng, đùng” của chướng ngại không làm chúng tôi nản lòng, còn những người hiểu việc, do “không điếc” nên chẳng có đủ can đảm để sống cùng đất mới, đã vội bỏ đi.

Các chị bảo nhau: “Cứ mặc đồ dày, trùm kín hết là không ngại gai góc, đỉa vắt gì…”

Khi chiếc xe vận tải thả chúng tôi xuống vệ đường thì trời đã đứng bóng. Tất cả, kẻ gánh người khiêng, cố len lỏi vào con đường gò nổng gập gềnh, lau sậy giăng mít mù và chằng chịt nhánh cây rừng đan cản lối. Thế này thì xe đạp khó mà vào được… (?) vượt hơn hai cây số, lên dốc rồi xuống dốc, ì à ì ạch, lần theo con đường ngoằn ngoèo… băng qua bóng tối âm u của khu rừng, cuối cùng chúng tôi cũng… “đáo bỉ ngạn”.

Quang cảnh đầu tiên đập vào mắt tôi thật ngộ, căn nhà thấp lè tè, mái lợp nửa tôn nửa lá, ngang chàng và lá chỉa tua tủa – giống như lông nhím hay lông chó xù – đây là thành quả của những bàn tay học trò thạo ăn hơn thạo làm – và khả năng kiến trúc kỳ tài của các bậc chưa biết gì nhưng cứ bắt tay vào… sáng tạo.

Tôi ngắm thật lâu… “cái chuồng” rồi ngẩn ngơ hỏi:

–“Nhà” của mình đây sao??

Tiếng một tân binh nào đó (tự dỗ mình):

–Hỏng phải đâu! Đây chỉ là nhà… tạm sau này sẽ cất lại đàng hoàng mà…

–Thôi đi mấy cô nương! Vầy là đẹp lắm rồi! Mới xuống mà có được nhà ở là sướng hơn tụi chị nhiều. Mấy hôm đầu tụi chị phải nhét cả chục mạng trong cái chòi rách đằng kia. Cái gì cũng túng thiếu chật chội…

–Sao mình không xén vách cho gọn bớt?

–Xén chi? Đó là vách cửa từng gác trên, để vầy cho kín đáo và tiện che kẽ hở bên dưới. Thôi! Vào cất đồ rồi ăn cơm, ở đó mà kiến nghị, thắc với mắc!…

Nghe nói còn tầng trên, chúng tôi đồng reo:

–A! Chùa có gác! Có gác! Sướng quá!…

Hối hả cất hành lý, chúng tôi tranh nhau trèo lên chiếc thang mảnh khảnh ghép bằng cây rừng, nó kêu cót két và lắc lư theo nhịp bước của chúng tôi. Tôi tranh thủ tận hưởng chút cảm giác nghỉ ngơi. Nằm trên sàn ván thông thưa rỉnh tôi có thể ngắm rõ mồn một bên dưới. Gian nhà thoạt trông có vẻ quái dị, song tôi lại dành cho nó rất nhiều cảm tình. Nhất là khi chống các cửa lên thì nhà như không còn vách, gió lồng lộng ùa vào làm dịu bớt sức nóng như thiêu từ mái tôn hắt xuống. Tôi chợt nhổm dậy, trườn mình thò đầu ra ngoài tìm kiếm bóng dáng mấy con chim khi nghe tiếng hót líu lo của chúng… bỗng dưng, tôi thấy cái giang sơn mới này thơ mộng biết là ngần nào!

Chỗ Viên Chiếu hung cứ là vùng đất trũng – gần như là thung lũng – nên khí hậu ẩm thấp và có nước quanh năm. Khu rừng dù đã có tên song vẫn còn nét hoang dại sơ khai. Lần đầu đi thăm suối, tôi đã tắt ngay mộng chèo thuyền ngắm trăng khi nhìn dòng nước đục ngầu bốc mùi xác lá úng nồng nặc, hai bên bờ thì chơm chởm tre gai, đan chằng chịt tràn xuống cả lòng suối – hãy tưởng tượng những múi gai tre nhìn giống hệt răng nanh của chằn tinh – hầu như lòng suối chẳng có lấy một chỗ trống để đặt chân vào, nói gì đến hạ thuyền? Nước thì chảy xiết đến độ sành bơi như tôi cũng đâm ra chóng mặt vì sợ. Nhánh tre, lá tre đan dày đến nỗi nắng không soi thấu đến mặt nước khiến quanh cảnh dòng suối tối mờ mờ như chiều hoàng hôn. Đây quả là chỗ lý tưởng cho đám muỗi đòn sóc trú ẩn. Có vẻ như lâu rồi chúng không gặp được mồi, nên rất hung hăng tấn công bọn tôi. Mỗi khi đi ruộng về, tôi cố len vào các chỗ trống ven bờ suối để gột rửa bùn bám toàn thân, tranh thủ giặt vớ lẫn các y phục bết bùn, nhưng nếu không khéo giữ, chỉ cần lỏng tay một chút… thì nước sẽ cuốn trôi tuốt luốt hết. (Từ sau khi chương trình thủy lợi hoàn thành, nước dâng cao, không còn chảy xiết. Vùng bên phía chúng tôi trụng nên đồng ruộng bị ngập và không xử dụng được khá nhiều). Giờ thì khoảng không gian trên và trong lòng suối đều đã được phát quang, thông thoáng; không còn âm u như xưa nữa.

Ngoài con suối lượn quanh cuộc đất, đó đây cây cối um tùm rậm rạp, đầy gai góc… càng làm tăng thêm vẻ đìu hiu cho đất mới. Chị Thủy thường nghịch ngợm ngâm: Thầy ơi! Đất nước lạ lùng!

Chim kêu con cũng sợ, vắt… mừng con cũng kinh!”

Miếng ruộng đầu tiên chúng tôi khai phá mới là não nùng, gai giăng dày mịt không đáng nói, mà chính là mây. Những cọng dây mây người ta đan ghế trông thơ mộng là vậy, chứ xuất xứ của nó thì thật khủng khiếp: gai tua tủa… Nghĩa là cảnh tượng ngán đến nỗi các chị có thuê mướn đám thanh niên vào làm thì họ đều lắc đầu quầy quậy, bảo:

–Quí cô mà phá được cuộc đất này thì bọn tôi xin bái phục!

Không thể trông chờ vào ai, chúng tôi đành phải nhờ vào chính đôi tay của mình. Trước tiên, phải đặt lò rèn làm những lưỡi cuốc bảng bự giống hình tam giác đều với cạnh dài khoảng 30 – 35 cm, rồi chia nhau thành từng cặp mà phá mây. Phải đưa cuốc dang thẳng lên trời, lấy hết sức mà bổ xuống cuốc mới lút qua rễ mây. Làm trông mạnh bạo vậy mà chỉ gặm được từng lát rễ, có khi cuốc bị rễ mây dội lại buốt cả lồng ngực, tê rần cả cánh tay. Thầy Nhật Quang tình cờ vào thăm, nhìn cảnh chúng tôi “bửa” rễ mây, chỉ còn biết ban cho cái nhìn thương cảm. Có lẽ vì vậy mà mỗi khi Thường Chiếu có món gì ngon, Thầy đều không đành lòng hưởng riêng và sốt sắng bắn tiếng mời chúng tôi ra dự. Ban ngày làm mệt là thế, nhưng chỉ cần nghe: “Ra Thường Chiếu ăn bánh…” thì in như chúng tôi hồn vía… “lai tỉnh” và chẳng ai muốn ở nhà! “Ở đâu có ăn thì ta tới…” thì sá gì cái chuyện lội bộ đường xa? Thời ấy được ăn dù là một mẩu bánh nhỏ cũng là quí lắm (nhờ Thường Chiếu hảo tâm nhín cho mới được như thế). Thêm nữa, chúng tôi ai cũng đang sức trẻ nên rất siêng đi. Đường lộ bình thường đã vắng người, đêm về càng vắng ngắt. Đất nước mới hòa bình nên chuyện an nình không có gì đáng lo. Dân nơi đây thưa thớt và đã quá quen với hình ảnh mấy bà vải mặc đồ vá chùm vá đụp đi mòn đường. Chính nét vắng vẻ của cảnh vật đã làm cho chúng tôi cái cảm giác mình là… “bá chủ” trong rừng lẫn ngoài lộ… vì vậy mà màn hòa tấu văn nghệ thường xảy ra, khi đêm càng sâu trăng càng sáng vằng vặc, rải ánh sáng huyền hoặc.. hào phóng soi đường và… “hớp hồn” chúng tôi. Mặc sương phủ lạnh buốt, chúng tôi nắm tay nhau cùng xướng vang các bản hùng ca, âm thanh “tuyệt vời” ấy thường chẳng bị ai phàn nàn. Nhưng có một lần duy nhất, tình cờ ngang qua nhà ai đó, cánh cửa chợt bật mở và lời quở của một bà từ trong “bay” ra:

–Mấy có quỉ cái kia, giờ này còn hát hò, coi chừng “bà: ra bà vặn họng hết cả lũ!…

Tất nhiên, bà không hề biết chúng tôi là ai trong đêm đen chập choạng, cả đám im bặt, nhìn nhau cười, mắt lấp lánh sắc trăng…

Đó là ban đêm, còn ban ngày, vẫn có người nhìn lầm. Chị Thủy đi chăn bò, bò đứt dây chạy vào vườn người. Thế là tiếng một ông lão cất lên:

–Cái thằng kia! Chăn có con bò mà cũng không nên thân…

… còn đứng đó cười nữa hả? Tao “quánh” cho một cái là sặc mũi liền bây giờ!…

Mùa mưa đến, chúng tôi nếm đủ dư âm của mái nhà ngang. Mưa tuôn xối xả và nước chảy xuống nền nhà như qua một cái rổ. Chúng tôi thường giăng áo mưa ngủ. Cuộc sống chật vật, cơ cực nhưng đầy tình thân.

Giờ đây, Viên Chiếu đã quanh đãng hơn xưa, lối đi xe Honda, xe ba bánh đều vào được. Quanh vùng cũng đã có rải rác nhà dân đến lập nghiệp va danh sánh ni chúng cũng tăng dần lên. Tôi đã nhích đến tuổi hai mươi và không thể không ghi lại những diễn tiến ban đầu của Viên Chiếu, gởi chút niềm tri ân vào vùng đất đã cưu mang và nuôi dưỡng mình đến trưởng thành.

1979

* * * * * *

Ngày mùa Viên Chiếu

Tay cầm mạ non cấy khắp ruộng

Cúi đầu dòm thấy trời trong nước

Tâm tư thanh tịnh mới là đạo

Lùi bước hóa ra tiến lên trước

(Hòa Thượng Bố Đại)

* * * * * *

Tả Chân

Trăng hóm hỉnh nằm vắt ngang cành trúc

Dòm thiền sinh ngồi ngủ gục dưới hiên

Thời khắc qua mau dìu dặt hương thiền Hơi thở nhẹ in chừng như… tiếng ngáy!?

Tà áo đẫm sương khuya buổi sớm

Nhè nhẹ lay theo gió đong đưa

Nụ vô ưa chớm mở phút giao mùa

Trên gương mặt còn mơ màng “nhập định”.

* * * * * *

Rừng Cũ

Đã mất hết những tháng ngày xưa cũ

Quên đường về, chim vỗ cánh lang thang Cây lá khóc giữa rừng xưa, nhánh rũ… Người ra đi để sương khói bẽ bàng!

Cát bụi nào quyện chân?

Từ khi vào phố thị?

Bước rộn ràng, có thay đổi hồn xưa?

Xin mãi mãi, ngát hương thời nguyên thủy Một màu trăng

Dù trời lộng bốn mùa!

1979

Chuyện Xưa Viên Chiếu Hồi Ký Hạnh Đoan

Xin cảm ơn năm Viên Chiếu tròn 20 tuổi để tôi có thể nói đôi điều về những người chị, người bạn mà thời gian đã nhuộm bạc mái tóc, hằn lên trán đầy những vết nhăn và ngày càng đạo mạo trang nghiêm theo sự già nua của năm tháng.

Có ai nghĩ được rằng đã có một thời khu rừng đầy vắt và tre gai này luôn rộn rã tiếng cười, tiếng hát, tiếng cãi nhau chí chóe và đủ thứ trò nghịch ngợm của mười mấy bộ óc hợp lại? Mảnh đất mà ngày xưa các đấng mày râu đã chấp tay xá dài khi được nhờ cậy vào làm – có phải vì vậy mà nụ cười phải được tận dụng tối đa để xóa bớt sự cơ cực quá đỗi cùng với nỗi thiếu thốn của vùng đất bị bỏ hoang đã lâu, khi chúng tôi bắt đầu tái lập lại, khởi sự khai hoang nó?

Viên Chiếu bao nhiêu năm là tôi bấy nhiêu tuổi. Lúc mới vào đây tôi chỉ độ tuổi tròn trăng mà nay đã quá tuổi… cuối trăng! Thuở sơ nguyên ấy, tôi, Hạnh Khiết, Hạnh Pháp thuộc loại nhỏ nhất Viên Chiếu, người lớn nhất viện chỉ trên ba mươi là cùng.

Những người cũ giờ đã đi tứ tán, đếm lại còn trên đầu ngón tay. Tôi ngắm nhìn những người còn lại để càng thâm nhập lý vô thường của thân xác. Bây giờ dù 20, 30 năm… những người cũ gặp nhau – tôi chắc tia nhìn vẫn rực sáng niềm vui, một cái đập mạnh vào vai hay nụ cười mỉm đầy ý nghĩa và câu chào vẫn là:

– Sao? Khoẻ không? Nhớ hồi đó cực quá hả?… những kỷ niệm cũ sẽ được tuôn ra, những tật tánh nào ngày xưa bạn bè hay càu nhàu nhất nay sẽ được nhắc lại bằng những âm thanh vui nhộn nhất…

Ba mưoi bốn người từ Bát Nhã về Viên Chiếu, sự cực nhọc đã thổi bay đi hết phân nửa chỉ còn lại mười bảy người. Mười bảy người “lì lợm” đã vui vẻ hát câu: “Xin chọn nơi này làm quê hương”… Tôi nhớ lúc ấy chị Huệ còn trẻ măng, giọng chị hát thật hay và hùng hồn, tôi thích nhất khi nghe chị cất giọng: “Đất hoang ta phá, đất hoang ta cày; đất ta ta tới đất ta ta ngồi…” Tiếng hát như tiếng kèn thúc quân, khơi dậy trong lòng người sự hăng hái vốn có của tuổi trẻ.

Ngày đầu đọc Thanh Quy, mỗi thiền sinh chỉ được chứa ba bộ đồ, tôi đã phòng xa tới… bốn bộ. Vậy mà xuống đây, trước sự đón chào của rừng, của ruộng phèn lóc nhóc gốc cây hòa lẫn với gai mây chơm chởm cùng gai mắc cỡ… dường như các tộc họ dòng gai đều nhất loạt rủ nhau xuất hiện để âu yếm và săn sóc chúng tôi? Khiến quần áo chúng tôi càng te tua thê thảm.

Những thời tụng kinh, dù cố hết sức, gắng giữ thật nhẹ từng cử động tôi vẫn giật thót tim khi nghe tiếng quần rách kêu “tẹt… tẹt…” nó mục đến độ trợt té cũng rách, lạy… cũng rách!

Thời ấy đúng là “vải châu, gạo quê”, hai thứ thuộc diện quí hiếm. Nhưng đồ rách không thể cứ mãi xé quần vá áo, mục đùm rách thì có thấm vào đâu? Tôi mừng như mở cờ khi thấy áo cô Đức thấp thoáng điểm vài mảnh vải màu, vải bông chắp vá…

Thế là kỷ nguyên “quần áo vá trăm mảnh” mở màn… Nhưng đồ vá thì nặng nề, Phật tử ra thăm biếu cho mớ vải biểu ngữ, vải phúng điếu đám tang (vải ghi câu liễn, câu hoành gì đó không biết)… Lập tức những bộ rằn ri đầy chữ sơn, chữ ta, chữ tàu… xuất hiện, tuy có hơi quái dị nhưng mặc rất nhẹ nhàng, ít bốc mùi hôi, tôi rất khoái vì giặt mau khô cực kỳ.

Thuở ấy láng giềng là đám khỉ thì sá gì tiếng dị nghị, còn dân thì cũng phải giật gấu vá vai, đầu tối mặt tắt, hơi sức đâu mà để mắt tới chúng tôi? Tụi tôi ở tít phía trong rừng, cũng chẳng có nỗi lo nào cho thân phận con gái là nhà ở phải cửa kín then cài…

Cái nhà tranh lá chỉa tua tủa, trông bù xù như con chó bông ở dơ. Có hai cửa mặt tiền mở ra đóng vào cho có lệ chứ phía sau thì trống hoác. Thế nên nửa khuya nếu ai nổi hứng thao thức chuyện tu hành, trùm tấm y cũ đi lang thang cũng chẳng có gì trở ngại. Chỉ tội cho những người dân hiếm hoi định cư gần đấy bất chợt đi ngoài nhìn thấy, đâm ra phát hoảng… đồn ầm lên là… hay có ma xuất hiện về đêm trong rừng!

Chị Huệ hăng hái luyện thể dục cho chúng tôi bằng mấy được quyền, cốt giúp thao tác nhanh lẹ và cho cơ thể khoẻ mạnh đỡ trúng gió… thì người ta lại bảo nhau: “Mấy cô có võ”…

Những mảnh ván đơn sơ chỉ đóng được mấy cái giường cá nhân ít ỏi, do vậy số còn lại phải ngự trên gác. Hai cái mùng tập thể giăng trên sàn vừa đủ đâu mí nhau, chỗ đâu mà tụng kinh? Tội nghiệp bức hình Tổ Đạt Ma treo khiêm tốn nơi vách, cô đơn ngắm mõ chuông bé tí tẹo nằm trên án thờ.

Tiếng kiểng khuya là vỏ đạn của ai lượm về, âm thanh còn dỡ hơn thùng thiếc bể. Giờ ăn không có bàn Quả đường, mọi người tề tựu nơi mấy cái đơn mặc áo vạt khách cũn cỡn thực hành nghi thức cúng ngọ.

Tối đến tôi khoan khoái nằm bẻ chân tay lắc cắc trong cái mùng tập thể. Khi tiếng kẻng “xèng, xèng” vang lên ai nấy đều ngồi bật dậy, mõ chuông đã được ôm vào mùng. Cuộc hành lễ bắt đầu với buổi hòa âm chói tay hay dịu tai gì chẳng biết… nhưng Phật và chúng sanh, tôi chắc đều hoan hỉ. Hoan hỉ tràn trề như niềm phỉ lạc trong lòng tôi – dù thỉnh thoảng chị Ngọc Hạnh hay Khiết la toáng lên: – “Trời ơi! Con vắt, con vắt nó bò gần mép tai em…”.

Tôi không đặt chuyện cho sự thiếu thốn lúc ấy, đường vào Viên Chiếu hãy còn khó đi lắm, xe đạp vào còn bất tiện và chúng tôi gồng gánh vận chuyển đồ nhiều hơn. Đời sống tu sĩ lạ lẫm và quá mới mẻ. Ở Bát Nhã, chúng tôi có bàn để cúng ngọ, có chánh điện để lễ.. còn ở đây mọi thứ đều không!

Tôi không dám nghĩ là một ngày nào đó mình sẽ có bàn cúng cơm cho trang nghiêm, ngồi ăn trên giường mãi cũng chán và buồn.

Lần đầu tiên tim tôi nở hoa khi cô Từ Thanh mời người vào đóng bàn Quả đường. Sướng hơn nữa cô Hoa không biết bằng cách nào đã tậu được một chiếc xe ba gác mới toanh. “Phước bất trùng lai” nhưng rõ ràng là may mắn đang tới song đôi, tôi muốn reo lên: “vậy là bớt cực gánh đồ, được ngồi trang nghiêm để cúng cơm rồi!”

Tối tối, tôi vẫn ngắm lén chiếc xe ba gác, cứ sợ mình nằm mơ. Còn cô Hoa chẳng biết có mừng hơn tôi chăng? Chỉ thấy cô ngủ hai cái chân thò ra khỏi mùng khoèo chặt lấy song sắt xe. Chùa vẫn chưa có cửa, cô đã nghĩ ra cách “chống mất cắp” bằng đôi chân mình. Song giỏi lắm là vài đêm đầu, cô không thể cứ thò chân ra cho muỗi đòn xóc ve vuốt, chưa mất cắp nhưng đã mất máu và sẽ còn mất… sức nữa kia!

Dần dà rồi cũng có chỗ lễ lạy tươm tất. Thầy thỉnh thoảng vào thăm chỉ chúng tôi cách gặt lúa, phân biệt cỏ để nhổ, vì chúng tôi cứ nhè lúa mà nhổ bỏ (do cỏ và lúa quá giống nhau).

Tối đến, kiểng chỉ tịnh vang lên lâu rồi mà chị Nhã vẫn còn say sưa bàn rùm về cách trồng lôm chôm, hoạch định chương trình lập vườn cây ăn trái cho kinh tế mai sau.

Xin nói nhỏ, chị Nhã là một người rất thông minh; điều này thể hiện khi chị gắng sức nạy bật mấy gốc cây trước chùa để thiết lập sân phơi lúa. Đất xới tứ tung, muốn đầm cho dẽ lại cũng cực. Mà dễ gì dụ chúng tôi, những người đã thấm mệt sau cả ngày phơi mình ngoài ruộng rẫy? Sau giờ thiền mặc chị nằn nì ra đi kinh hành dùm cho cái sân “của chị”, chúng tôi cứ im như thóc, chỉ có vài người hưởng ứng lẻ loi. Cuối cùng chị nghĩ ra diệu kế, mời mọc:

–Nào, mời đại chúng ra đây em bày cho múa “Một mẹ trăm con”!

Tất cả đều ùa ra, với máu sư phạm sẵn có, chị Nhã chỉ đạo rất nhuần nhuyễn điệu nghệ. Chị lên giọng, xuống giọng hát, ra dấu tay lẫn chân – “mẹ” điều hành mười sáu “con” nhảy loi choi loạn xạ. Tất cả cùng nhảy cùng hát, màn biễu diễn kết thúc bằng tiếng hét của cô Đức (lúc đó đang tức vị Trụ trì hay Huynh trưởng):

–Trời đất ơi! Tụi nó nhảy lung tung chị không biết đường nào mà ra…

Tiếng cười nhộn vang lên, người đắc chí nhất vẫn là chị Nhã vì cái sân đã dẽ xuống như ý nguyện.

Khách ra thăm mang cho bịch kẹo thơm. Người chia vô ý làm văng xuống sàn giường một viên kẹo. Lập tức trận thư hùng xảy ra. Chị Nhã và chị Huệ đều “xuất chiêu” mong trói tay đối phương để giành quyền sỡ hữu viên kẹo tự do ấy. Cả hai cùng chui xuống gầm đơn tranh tài, tôi không biết ai thắng, chỉ thấy hai chị từ gầm giường chui ra, mặt dính đầy máng nhện, tiếng cười giòn giã của họ hòa lẫn vào nụ cười mỉm của tôi.

Cận tết, những ngày cuối đông rừng lạnh kinh khủng. Cô “Hạnh mắt kiếng” (có biệt danh đó vì cô cận rất nặng). Cô ngủ nơi chiếc đơn kê sát vách nhà bếp. Đêm đến chỗ cô tối thui. Tôi đi ra sau bếp rửa chân, khi ngang qua cô, cô gọi lại bảo:

–Đoan nì, chị lượm đôi vớ rớt dưới kẹt giường lên mà sao nó lạ rứa hè?

Cây đèn dầu được thắp lên, cô Hạnh thất kinh khi thấy tay mình đang nắm ngang lưng cón rắn bự, nó nằm thõng thượt như bị gấp đôi, ốm xẹp đi, bèo nhèo vì đói…

Cô Hạnh buông vội nói, mắt hãy còn mở to, ngơ ngác. Đại chúng kéo đến xem cười ồ, con rắn bình thản bò ra ngoài như không có chuyện gì đáng động tâm (dường như nó cũng tu… thiền? Hay nó đói quá không còn sức để gây chuyện).

Mỗi tối khi đến tủ thuốc (là cái thùng cây treo sát vách), tôi ngạc nhiên nhìn màu dạ quang sáng rực khoanh tròn trên thùng – một con rắn lục – các chị giải thích: – “Rắn lục độc lắm, cắn chết người, phải cẩn thận”…

Rắn nhan nhản khắp nơi, tại sao con rắn nguy hiểm ấy lại đẹp lạ lùng vậy chứ? Tôi thích cái màu dạ quang tỏa rực trong đêm đen của nó. Nó có vẻ chưa muốn hại ai. Nhắc đến thời lập quốc Viên Chiếu thì không thể quên con rắn lục, vì nó là “trang sức” duy nhất trong chùa. Nó rất khoái nằm trên thùng thuốc. Đêm đêm, tôi thường hay ngắm nó, nó tự đến, tự đi, chẳng “ai” làm phiền “ai”.

Cuộc sống tập thể mới này chúng tôi không thân nhau quá cũng chẳng sợ đến lạt lẽo. Một người đau cả nhóm đều lính quýnh. Có phải sợ bạn bịnh, thiếu người công tác mình phải làm gấp đôi? – Không! Không phải thế! – những nỗi niềm lo âu cứ chân thành bộc phát. Tôi không hiểu sao trong cơ cực người ta thường đối nhau chí tình? Có lẽ vì sự nhọc nhằn quá lớn nên niềm vui phải tranh thủ kiếm tặng nhau? Bây giờ gặp lại, những người cũ đều ca ngợi tình bằng hữu thắm thiết chia ngọt xẻ bùi thuở ấy nhưng người ta không ai muốn hai điều đi đôi: “cực” và “có tình” mà chỉ muốn “có tình “ chứ không “cực”.

Mỗi thời điểm đều có nét hay riêng của nó, nếu giống nhau hết thì giờ này tôi đâu phải viết chuyện này cho bạn đọc?

Mùa xuân đến, Viên Chiếu rộn rã tươi tắn hơn – dù sao cũng có mấy ngày nghỉ ngơi “thiên đường” – còn có bánh ăn nữa chứ? Tôi nhớ mùa Trung thu sư bà Vĩnh Bửu ra thăm, ủy lạo cho mấy cái bánh. Bánh Trung thu nhưn đậu đỏ mà sao ngon lìm lịm. Chúng tôi đã ăn toàn “cỏ” ngót mấy tháng nay rồi còn gì??

Nghe nói lá mồng gà, bông thọ, lá ớt… đều ăn được tôi rất mừng. Bởi vì tất cả rau trái ở ruộng đều đã được “vặt” sạch để cung cấp cho mấy cái miệng hạm ăn của chúng tôi. Mà muốn đổi khẩu vị thì chỉ điền vào những thứ chưa biết. Lá mồng gà, bông thọ… ăn đắng thí mồ! Ăn một lần là ngán ngược. Chỉ có rau mồng tơi là được xào, trộn, luộc, chế biến đủ kiểu… Và bây giờ nếu muốn tặng mồng tơi, xin bạn hãy tìm đến chị Thủy, chị Trạm, chị Tánh… để biết thế nào là nhăn nhó, không chừng còn bị điếc tai vì nghe càu nhàu. Tôi còn nhớ chị Trạm đã rên rỉ: – Ôi! Trời ơi! “mùng”… nữa hả?? Sao ngày nào cũng là “mùng” hết vậy?? Phần tôi nghe tới mồng tơi là muốn phát lãnh, mồng tơi bảy món mà ăn ngày này qua ngày khác, hỏi ai mà không ớn?

Ta trở lại chuyện mùa xuân. Mồng một tết mọi người được chia nửa đòn bánh. Chúng tôi đang bu quanh cô Đức để chúc tết và tán gẫu thì giật mình vì tiếng la hoảng của chị Huệ. Chị đang nhàn nhã nhâm nhi khẩu phần mình thì bị một kẻ háu ăn nào đó tấn công. Xin mách bạn thủ thuật bảo vệ quyền sở hữu của chị: cứ le lưỡi liếm quanh cái bánh là an toàn. Cái bánh được bảo vệ bằng vòng đai nước miếng vậy mà vẫn chưa đủ sức “đẩy” lui đối phương. Thấy nguy cơ bị cướp giựt tới nơi, chị Huệ vừa chạy vừa ngốn thật nhanh nửa đòn bánh. Tôi chỉ thấy đôi mắt chị trợn ngược… Ơn Phật! Tôi đã lo hơi xa, vì tới giờ chị vẫn còn… sống, sống thật dai và thật hùng. Biết đâu lại chẳng nhờ hơi hướm tươi trẻ thuở xưa? Ngay chính tôi bởi cứ làm khán giả nên tha hồ cười, để rồi mập càng thêm mập!…

Thật là một thiếu sót lớn nếu như tôi không kể về cô Đức (có lẽ phải gọi là cô Trụ trì, song tôi thích nhắc đích danh cô với bất kỳ Trụ trì nào khác). Cô thường ra ruộng làm và kể chuyện đời xưa cho chúng tôi quên cực. Những ngày không ra ruộng, cô ở nhà gắng sức làm bếp đãi chúng tôi. Sự chăm sóc của cô biểu hiện qua các món ăn rất khác người – thiên tài của cô chăng? – dạo ấy cứ thấy cô lui cui trong bếp là tôi thích mê, vỉ biết rằng thế nào từ ruộng về cũng sẽ có món gì đó lạ miệng lạ mắt.

Buổi sáng trước khi tôi ra đồng, cô tuyên bố:

–Chị sẽ đãi mấy đứa món rất khoái khẩu…

–Món gì hở cô? – Tôi hí hứng hỏi.

–Bánh bò! Cô vui vẻ đáp.

Tôi cầm cuốc ra đi, âm thanh ngọt dịu của cô như đang quyện vào cái bánh bò thật to trong trí tưởng tượng của tôi.

Trưa về, chúng tôi vừa ngồi vào bàn, cô dọn ra một dĩa… xẹp lép, bột nhão nhẹt.

–Gì đây cô?

–Bánh lết! “Bò” không được thì lết!

Không ai nhịn được cười. Nhưng có lẽ đó là những cái bánh chúng tôi ăn ngon nhất trong tháng ngày ấy.

Khi cô mừng “thập chu niên” của mình, chị Thủy hỏi:

–Già định đãi món gì đây?

–Chè Trôi nước! – Cô đáp gọn.

Đúng là “trôi bềnh bồng” thật! Tôi ngắm tô chè: bột vỡ ra trôi lềnh bềnh như hình những cụm mây, nước chè vàng đục lợn cợn nhưn; rõ ràng là bột đi đường bột nhưn đi đường nhưn!

Mặt cô xìu đi vì tiếng châm chọc dai dẳng của đại chúng. Với tôi, đó là tô chè dễ thương nhất, khó quên nhất – tô chè nồng ấm tình người.

Tới giờ tôi vẫn mường tượng được dáng cô lui cui trong bếp. Tôi hiểu một điều: cô muốn săn sóc bọn tôi để làm dịu bớt phần nào nỗi cơ cực. Xin trân trọng giới thiệu, cô cũng chính là “thầy” dạy nấu ăn của tôi. Nhờ hồng phúc đời trước, tôi được truyền thừa hết mọi kỹ năng “khéo léo” của cô, và trò… không thua thầy mấy.

Thành tích của cô không chỉ có bấy nhiêu – Hạnh Pháp vốn tính siêng năng, trồng bông thiệt nhiều và khoe rằng bông bán được giá lắm – Thế là cô, chị Thủy, Hạnh Pháp cùng ôm bông trực chỉ tới chợ tìm mối tiêu thụ…

Tôi không mục kích chuyện buôn bán của ba người, chỉ nghe chị Thủy về kể:

–Nè, Hạnh Pháp bán đắt nhất, mỗi người chia nhau đi mời khách, tìm mối… chị bán được mấy bó, còn già Đức hả? Hi hi!…

–Sao hả chị??

–“Giả” đi tới đi lui, ôm bụi bông to chần dần mời không ai mua mà còn bị bà thu thuế thộp.. áo bắt đóng tiền chỗ nữa chứ!..

Quay sang cô Đức, chị Thủy sỉ vả:

–Cái mặt già “dzô dziên” đã bán không được mà còn làm tốn tiền thêm!…

Nhìn cô Đức cười hiền lành, tôi ngắm mấy bó bông mà thấy tội. Xin giải thích: bông đem bán chỉ có Mồng Gà, Vạn Thọ… chứ nào phải những loài hoa hương sắc như bây giờ?

Những khi tôi ho hen cảm cúm, cô đều đến xoa dầu, nhắc mặc thêm áo, đắp chăn… Thỉnh thoảng có ai mời ăn cỗ, cô kéo tôi theo. Nhìn cái mặt ngơ ngáo của tôi cô phì cười dạy luôn cách ẩm thực cho biết “văn minh” với người.

Có hôm lao tác mệt mà chưa tới bữa ăn, tôi lẻn vào bếp bốc ít cơm nguội ăn cho đỡ đói. Ai ngờ bị cô bắt gặp tại trận mình đang ăn vụng… khi tim tôi mặc tình đập loạn nhịp vì sợ thì cô đã mỉm cười bao dung, đặt thêm vào tay tôi mấy củ sắn… tôi hiểu tại sao mỗi lúc cô đi đâu xa, có người than thở:

–Cô Trụ trì đi, chùa vắng dễ sợ!…

Quả thật vắng một người như vậy cũng đáng buồn lắm chứ!

Mùa đậu chúng tôi tập trung ra làm ở Linh Chiếu 2, tức chỗ Linh Chiếu bây giờ (hồi đó chưa có Linh Chiếu) lúc ấy hãy còn hoang vu lắm, chỉ có nhiều nắng gió và mưa giông.

Gặp buổi nhổ đậu, để dụ khị chúng tôi hăng hái làm, chị Thủy đề xướng: – Bây giờ mình nhổ đua, ai tới đích trước là thắng!

Giải Thanh vừa nhổ vừa chạy thật nhanh, người “anh hùng” ấy vừa “đáo bỉ ngạn” đã khóc rống lên:

–Con bò cạp nó chích em!

Con bò cạp nằm lẫn trong lá đậu đã “hại” Giải Thanh, có ai ngờ phút chiêế thắng lại đưa Giải Thanh về miền nhức nhối. Nhìn kẻ “có công” nằm rên rỉ, ai nấy đều tức cười và tội nghiệp.

Không phải lúc nào cũng bận rộn. Buổi chiều, sau khi công tác xong, dòm Hạnh Khiết mập mạp tôi ngứa mắt, rủ rê:

–Ê! Lấy xe ba gác đi chơi Khiết!

Hạnh Khiết làm tài xế đèo tôi sau lưng, cô Đức ngồi chễm chệ trong xe.

Tôi sung sướng tận hưởng giây phút thảnh thơi được mơn man bởi cơn gió chiều mát rượi thì cả ba chúng tôi đồng bắt gặp thầy đang tập xe đạp trờ tới (thầy tập chạy xe đạp để tiện việc vào dạy kinh cho chúng tôi). Thấy vẻ hớn hở của chúng tôi thầy từ tốn hỏi:

–Mấy đứa đua xe hôn?

Lập tức chúng tôi hưởng ứng liền. Chiếc xe ba gác cồng kềnh, dù nhỏ Khiết ráng đạp trối chết vẫn cứ tụt lại phía sau (dù chúng tôi đã cỗ vũ liên hồi), thầy đã bỏ rơi chúng tôi một quãng xa, còn ngoái lại xác nhận:

–Mấy đứa thua rồi nghen!

Hạnh Khiết nói nhỏ:

–Hồi nảy ham đua vô tình ép xe thầy vào lề, thấy thầy đảo tay lái em hết hồn không dám đạp nữa…

Thua thắng gì cũng vinh dự, có mấy ai được đua xe với thầy đâu?

Gặp khi đẩy xe đi xay lúa, mùa mưa chân bết bùn, tới thiền thất tôi ngần ngại không dám bước tới chỗ thầy thì thầy đã ngoắc:

–Mấy đứa lại đây, thầy cho ổi ăn nè!

Tới giờ thiền vẫn không quên nụ cười hiền hòa cùng cung cách dạy dỗ đặc biệt của thầy, thầy đã nương tay khá nhiều cho bọn nhỏ chúng tôi vào thời “rừng rú” đó. Nét hồn nhiên được nuôi dưỡng cho chúng tôi lớn mạnh để đủ sức vượt qua buổi đầu đầy khó khăn…

Kỷ niệm xưa còn rất nhiều, vì hai mươi năm dồn lại phút giây này thì có biết bao điều để nói?

Bây giờ tôi chỉ là một người đứng bên rào Viên Chiếu. Dù vậy tôi vẫn ăn mừng hai mươi năm của mình. Tôi có vẻ như – muốn bước ra khỏi thầy, khỏi vòng tay của bè bạn – sống như người quên cội nguồn và bạc bẽo nhất trần đời! Nhưng tận đáy lòng vẫn có điều không thể quên – Tôi không bao giờ quên được bè bạn cùng vị thầy khả kính đã dìu dắt mình.

Các kinh điển cũng như bao sách minh triết đã hằng nhắc: Một cái tâm còn phiền não sẽ không giúp ích gì được cho ai. Muốn giúp ai, trước phải tự điều phục tâm mình. Khi tâm tư mình an lạc người chung quanh cũng được hạnh phúc lây… còn bây giờ dù có muốn “hà hơi yêu thương” chăng nữa… thì độc khí của tham sân si cùng bao nhiêu phiền não chướng sẽ giành nhau mà tuôn ra… mói là rủi ro biết bao nhiêu? Khi không kiểm soát được mình bảo đảm tôi sẽ trút hết “giông gió” từ tật tánh mình cho người bên cạnh lãnh đủ rồi còn đổ thừa: tại sao họ làm mình giận, tại họ làm mình phiền não nữa kia!?

Tôi nhắc chuyện Viên Chiếu ngày xưa không phải để hoài niệm, tiếc nuối… thời nào tâm vẫn vậy – không thêm bớt điều gì lạ lẫm – có chăng mừng mùa xuân con heo này xin chúc nhau: chúng ta sẽ khéo điều phục được tâm mình, tận hưởng niềm an lạc bất tuyệt của nội tâm, rồi từ đó có thể giúp ích được cho người.

Nếu chưa có tí tẹo giác ngộ nào (giây giác), mà chung quanh bạn vẫn có nhiều người xác nhận: “Vắng bạn trời đất trống rỗng!…” thì hãy nên mỉm cười đi vì bạn thực sự sống có ích – hay bắt đầu có ích rồi đấy! – Còn như gặp mình mà người ta nín thở cười gượng, chia tay mình họ thở ra nhẹ nhỏm… thì ta nên về “đóng cửa” nhìn lại tâm mình, cố hiểu câu: “Mọi người là phóng ảnh của chính mình” để khỏi trách hờn: “Trần gian này sao ta cô đơn quá, ai cũng “xấu” nên không hiểu được một kẻ “cao thượng” như mình!…

Tìm ra được những khiếm khuyết còn ẩn nấp trong tâm, có nghĩa là ta đã thuộc bài: “Cá nhân cũng là đại thể…” và trong mối tương quan “trùng trùng duyên khởi này”, giúp người chẳng bằng giúp mình! Ta hãy cùng nhau: – bình cái tâm đa sự này trước – rồi mọi việc sẽ ổn, phải vậy chăng??..

Bên Nớ… Bên Này

Người khép cửa giã từ trò chơi giỡn

Đứng bên lề ta len lén ngó qua

Hai mươi năm… tưởng chừng một sát na

Nhìn tóc bạc da nhăn… mà thấy lạ

Đã hết thuở giành ăn la chí choé

Mừng trăng thu cùng bách bộ ngoài đường

Đi bên nhau dàn hàng dưới mù sương

Nghe hạnh phúc mênh mang về tỏa khắp

Đã hết thuở quần chằm, áo vá…

Mái nhà tranh tua tủa chẳng then cài

Nét hồn nhiên rừng lá cũng đâm say

Thân thiến quá, dù bốn phương gặp gỡ…

Thương Viên Chiếu cái gì cũng dỡ!

Dở nấu ăn, dở cung cách trang đài!

Giỏi nước lì! Giỏi quậy phá, ba gai!

Ai từng ghé một lần mà không nhớ?

Giòng thời gian chuyển mình bao thay đổi

Người hôm nay lo làm Phật đương lai

Ta bên rào dệt một chút trần ai

Mừng Viên Chiếu ngày tròn hai mươi tuổi…

* * * * * *

Lời Ngu Ngơ

Khi ánh sáng gọi hồn mê mở mắt

Vào chiêm bao bằng tiếng khóc chào đời

Cho áo hạ lay nguyền xưa thức giấc

Thoáng chao hồn qua từng hạt sương rơi

Ta đã diễn trăm nghìn lần khuôn mộng…

Cười ngu ngơ và khóc cuộc vô thường

Nghe chơi vơi vì trần gian ảo bóng

Xác thân hòa trong bãng lãng khói sương

Từ lên non… pháp âm ôi trầm lắng

Hồn thiên thai, bóng tiền kiếp hiện về

Gió, biển, núi… trao bình an tĩnh lặng

Giọt lệ nào, thổn thức… rớt trong mơ!

1977

Thường Chiếu Trong Mắt Tôi

Chớp mắt chưa qua đời khác, người một phần tư thế kỷ đã trôi qua với biết bao thay đổi. Cõi mộng dù có đủ nước mắt nụ cười vẫn tồn sinh nhiều giấc mơ đẹp. Tôi có thể nói như vậy khi đặt bút viết mừng hai mươi lăm năm thiền viện Huynh Trưởng: Thường Chiếu.

Tôi vốn không ưa các vị tăng. Có lẽ do thuở bé chứng kiến nhiều điều trái đạo đã in sâu vào tâm trí non nớt; có lẽ vì “tăng” luôn được ưu đãi và có thể vì máu đố kị thấm sâu nơi bản chất khiến tôi thành vậy. Nhưng ngày đầu tiên lên Chân Không, tôi đã ngây người đứng ngắm những tà áo vàng của các tăng sĩ nơi đây, màu hoàng y nổi bật giữa núi đồi, cảnh biển xanh trải dài trước mặt và chung quanh núi, đá dựng chập chùng khiến Chân Không có một nét siêu thoát riêng, khó tìm thấy ở nơi phố thị.

Cho đến khi giải phóng, Chân Không tách thành Thường Chiếu, tà áo vàng không đủ “mê hoặc” như ở núi đồi nhưng “Hồn Thường Chiếu” vẫn là “Hồn Chân Không” – có khác chăng là cảnh sống phải lao tác nhiều hơn. Trong cái đầu ngạo mạn của tôi lúc ấy đã biết thế nào là thán phục khi lần đầu tiên đọc Thanh Qui của Thầy: “Tăng sĩ không được hút thuốc uống rượu, kể cả rượu bia và phải chú trọng vào việc chuyên tu…” Nhiêu đây đủ để tôi kính lễ trong lòng rồi!

Thường Chiếu sinh sau Chân Không nhưng trách nhiệm và công việc vất vả hơn bội phần, lại còn phải “trông chừng”” em, tức Viên Chiếu chúng tôi… Lúc ấy chưa có Huệ Chiếu, Linh Chiếu, Phổ Chiếu… Vậy mà Thường Chiếu cực rất nhiều. Bởi “chăn” một đứa em có lắm chứng tật thì vất vả bằng mấy đứa em ngoan, may là ba thiền viện sau đều hiền, dễ dạy, chứ nếu không Thường Chiếu sẽ nhập “Nát bàn” sớm vì chịu hết thấu!

Ngày đầu tiên giã từ núi, “dân” Chân Không về Thường Chiếu “hùng cứ” ở ngay mặt tiền. Nói vậy chứ trú xứ đó cũng còn khá hoang vu, đường lộ xe chạy hiếm hoi. Còn dân Bát Nhã dời về Viên Chiếu “đóng quân” ở tít trong rừng. Thầy tội nghiệp nên cho Thường Chiếu vào giúp đỡ.

Gặp chúng tôi ngơ ngác chưa từng quen làm ruộng nên quý thầy phải vào đập lúa dùm. Quý thầy đóng cái bồ thật to, hình dáng như đài ra đa trên đỉnh núi Chân Không. Mỗi lần di dời, khiêng bồ đi rất nặng, chúng tôi dẫu mươi người chưa chắc đã khiêng nổi – vậy mà quý thầy chỉ có hai người – khiêng bồ mệt, đập lúa càng mệt hơn – Vì chúng tôi không rành gặt, cắt lúa chẳng vừa khiến quý thầy khó đập. Gặp hôm lúa dài quá thầy Phước Tịnh tức mình nói lẫy:

–Nè, mấy cô cắt ngắn qua, cắt dài thêm nữa đi!

Tưởng bở, chúng tôi xúm nhau cắt dài gần tới gốc. Cọng lúa dài ngoằn nằm giữa ruộng ướt sũng nước. Khi bó lúa được vác tới, thầy Phước Tịnh ngao ngán than:

–Hết biết mấy bả! Đập như vậy chắc có nước chết!

Chúng tôi hiểu ra vội cắt ngắn, ngắn quá quý thầy đập cũng khó khăn.

Hơn nửa tháng trời có quý thầy giúp đỡ mới xong vụ mùa. Mùa lúa bội thu được hai trăm giạ (Ấy, chẳng phải Viên Chiếu hay đâu, vì trước lúc chúng tôi “hạ sơn” thầy đã lo xa chuẩn bị sẵn, nhờ người gieo trồng trước, khi chúng tôi đến Viên Chiếu thì chỉ phải nhổ cỏ, chăm sóc chờ gặt lúa thôi. Do đất bỏ hoang lâu, mới trồng lần đầu nên trúng mùa dữ vậy!) Năm sau đích thân chúng tôi gieo trống, chỉ thu được… ba mươi lăm giạ! Nhưng chuyện tệ hại ấy kể ra làm gì kia chứ? Tôi chỉ muốn nhắc cảnh bội thu thôi. Nghĩa là Viên Chiếu đã nấu một nồi chè xôi nước thiệt bự để ăn mừng và sau đó cười lỏn lẻn chở lúa đến kho Thường Chiếu gởi cất dùm. Chỗ chúng tôi cửa nẻo trống hoác, ở còn chưa đủ lấy chỗ đâu cất lúa? Gởi Thường Chiếu là chắc ăn nhất!

Thấy tôi và Hạnh Khiết còn nhỏ, thầy Nhật Quang và thầy Giác Thanh liền hăm he:

–Nè, lúa mấy cô đem gởi tụi tôi hết rồi, không giấy tờ có gì mấy cô đói!

Hạnh Khiết ngẩn mặt, ngơ ngác hỏi:

–Tụi con gởi quý thầy đàng hoàng mà?

–Không biết! Không có gì làm chứng hết!

Tôi cười đáp:

–Tụi con sẵn sàng chịu chết!

Quý thầy bật cười – nụ cười vui vẻ đó khiến tôi hiểu xác định của mình là đúng. Quý thầy hy sinh lo cho em út không hết có đâu lại…? “Ngu” lắm mới tin lời dọa của quý thầy là thiệt. Phải vậy không?

Lúc thầy Phước Tịnh và thầy Phước Hiện vào đập lúa dùm, Viên Chiếu thuở ấy bếp núp cái gì cũng dở. Có cô Hải Liên nấu đỡ hơn nên cô giữ việc chăm sóc các “cứu tinh đập lúa” – Cô lo chu đáo, để dành toàn đồ ngon (ngon với chúng tôi lúc ấy). Mà nói phải tội, hình như chúng tôi (đa số?) đều ngầm ước quý thầy ăn không được để chúng tôi hưởng ké. Vào lúc quý thầy thọ thực cô Giải Thiện cứ tụng mãi câu: “Lục hòa thì phải phân chia cho đồng!…”

Mà có lẽ quý thầy nuốt không trôi thật, ăn trước bao nhiêu cặp mắt “đợi chờ” của chúng tôi thì thà… nhịn đói sướng hơn!

Mùa đậu, chúng tôi phải ra làm tận Viên Chiếu 2, (chỗ Linh Chiếu bây giờ). Thêm một cái nhà nhỏ dựng lên để chúng tôi ở tạm làm suốt mùa đậu. Khi nào “rút quân” thì chừa lại một người coi rẫy.

Thầy Minh Dũng có lần qua thấy cảnh chúng tôi sống liền bình phẩm:

–Mấy cô giống mấy con cá mòi sắp lớp trong hộp quá!

Tiểu Thu lúc ấy bé nhất nên được tự do ra vào vương quốc… nhà bếp Thường Chiếu! Con nhỏ giống như gián điệp! Thường Chiếu ăn gì cũng mách chúng tôi nghe, quý cô thường xúi Tiểu Thu qua xin dừa về nấu canh bí rợ hầm. Thầy Nhật Quang lúc ấy là Huynh trưởng Thường Chiếu, rất giàu lòng bi mẫn, thường rỉ rả cho đồ… “cứu đói”.

Chúng tôi được thể, cuốc sút, phảng hư, rựa gãy… nhất nhất đều nhờ quý thầy tra hộ. Vật gì không có thì mượn tới tấp đến đỗi thầy Minh Dũng phải rên:

–Mấy cô là con gái, tay yếu chân mềm… mà sao xài đâu gãy đó vậy?

Chúng tôi cũng chẳng hiểu tại sao? Thường Chiếu phải vào rừng đốn củi, công việc rất nặng nhọc và vất vả. Chúng tôi lại ngóng ké… mấy củi chà. Nhờ hoài xin mãi, thầy Minh Dũng phải la lên:

–Bộ mấy cô… cùi sao mà cái gì cũng xin hết vậy?

Thầy nói thật đúng. Vậy mà chúng tôi giận (bị chê dù đúng cũng dễ nổi giận lắm!). Tự ái, không ai dám qua xin gì. Thường Chiếu tội nghiệp đẩy qua cho mấy xe chà (nói chà cho đỡ mắc cỡ chứ có củi bự nữa!)

Thuở đầu chúng tôi còn lóng ngóng, việc cuốc rẫy, bang đất quý thầy phải tiếp sức. Thầy Minh Dũng được cử qua ủng hộ. Thấy tôi cắm cúi cuốc, thầy nói:

–Cô cuốc gì mà khom như muốn nằm xuống đất? Coi tôi làm nè!

Thầy lấy thế, đúng thẳng người hất mạnh lưỡi cuốc chạy nghiêng về phía hông – Đất vỡ bung xa và vạt áo hò của thầy không chịu nổi “thần lực”quá mạnh cũng vuột hết nút bay dạt theo hướng cuốc. Chúng tôi che miệng cố nín cười. Nhưng nói thật tình, nhờ thầy chỉ mà tôi cuốc thuần thục.. Thầy bang đất rất tài, nhanh gấp đôi, gấp ba tôi, thầy thuyết giáo huyên thuyên:

–Mấy cô biết không? Người ta mà không cho tu hả, tôi móc “guột” tôi để trên bàn thạch.

Lần nào qua giúp thầy cũng thường hay đòi móc “guột”, tôi nghe riết đâm quen. Từ lúc chị Thủy nhận xét: “Dám sống hay hơn dám chết!” thầy mới hết đòi “phơi” ruột.

Có lần thầy hí hửng mang tấm hình mình chụp chung với người em trai qua khoe, chị Thủy hóm hỉnh bình:

–“Đầu lòng hai ả tố nga…!” Thầy cụt hứng đem hình về.

Sau này lúc tôi về thành phố đổi cho chị Phượng ta “học tập” Viên Chiếu. Một thời gian sau chị hỏi tôi:

–Em có nhớ ông Minh Dũng không?

–Nhớ! Sao hả chị?

–Ổng đẩy xe ba gác với tụi chị bị đạn lạc vô ruột, ổng ôm bụng kêu rên ai cũng tưởng ổng giỡn. Tới hồi nhìn thấy máu đầm đìa ai nấy mới hoảng hồn vội gọi xe chở đi cấp cứu…

–Tội thầy quá hả! – Tôi chợt nhớ đến câu hăm he móc “guột” của thầy. Có lẽ hăm hoài ruột cũng bị tai ương chăng? Sau này thầy đi nghĩa vụ rồi tử nạn ở chiến trường, cũng bị đạn đâm vào ruột – Tổ quốc ghi công và tuyên dương thầy.

Thầy Minh Dũng tính chất phác, thật thà. Hay nói hay cằn nhằn, nhưng tôi biết thầy chỉ cằn nhằn cho có, chứ rất tốt bụng và nhiệt tình giúp chúng tôi.

Vô thường là vậy, người còn kẻ mất đến bùi ngùi.

Mỗi tháng chúng tôi về Chân Không học kinh một tuần. Nhân mùa đậu đã tỉa xong, cô Từ Thanh đề xướng:

–Bữa nay nghỉ công tác, mình làm bánh ăn để ngày mai lên núi học cho thư thái!

Thế là chị em xúm nhau làm bánh quai vạt. Chị Ngọc giữ việc luộc bánh. Nhà lụp xụp, bếp và chỗ ở cách nhau một vách tranh, ở trên không thấy được dưới bếp làm gì.

Luộc bánh xong chị Ngọc lên nhà trên tán gẫu với vài cô bạn. Đa số chúng tôi đều tản mác đi chơi hoặc qua Thường Chiếu ngắm cảnh, coi làm bánh xèo. Hôm nay Thường Chiếu cũng ăn bánh xèo, do nhóm quý cô “Bảy Huệ” phụ bếp.

Chị Ngọc đang ngồi trong nhà, chợt quý thầy ào vô chụp đồ vụt ra ngoài sân, chị ngơ ngác hỏi:

–Sao quý thầy lại quăng đồ tụi con?

–Trời đất! Nhà cháy mà không hay, còn hỏi!

Vâng! Đúng là Viên Chiếu 2 bị cháy đến buồn cười. Người trong nhà chưa phát hiện kịp vì lửa chưa bén tới nhà trên mà còn đi đường vòng quanh bếp. Nhưng từ bên Thường Chiếu thì đã có thể thấy lửa bốc trên mái lá tỏa khói mù mịt. May mà quý thầy nhanh chân chạy qua cứu kịp. Đồ đạc chúng tôi được quăng ra ngoài hết nên an toàn, chỉ có căn nhà cháy rụi, rổ bánh nằm bẹp dí trong tro than.

Thường Chiếu tội nghiệp, mời chúng tôi qua ăn bánh xèo. Lúc nào cũng vậy, hoạn nạn hay cơ cực đều có bàn tay Thường Chiếu nâng đỡ trợ giúp.

Thầy Nhật Quang những khi thấy tôi ốm bệnh liền nói lên kinh nghiệm của người đi trước:

–Mỗi lần khắc phục, vượt qua một phiền não là phải bệnh…

Lời thầy dạy tuyệt hay, tràn đầy thông cảm. Nhưng tôi thường hay lãng đi. Tôi sợ thầy mổ xẻ phiền não, kiết sử của mình. Thật xấu hổ khi không trình được Phật tâm mà bị người phân tích tâm chúng sanh.

Bây giờ nhìn thầy mập mạp, tôi đoán thầy đã triệt tiêu hết phiền não. (Nếu thầy muốn ốm chắc phải lưu chút trần sa hoặc?…)

Ngày tháng trôi qua, lâu lắm rồi tôi không ra Thường Chiếu. Nghe tả cảnh Thường Chiếu khang trang, tôn nghiêm và đẹp như thiên đường!

Để có được ngày hôm nay, bao mồ hôi công sức đã đổ ra cho ngày đầu tiên. Bao người đã đến và đi nơi Thường Chiếu. Nhưng Thường Chiếu trong tâm trí tôi vẫn còn phảng phất nét xa xưa: luôn mộc mạc, giàu lòng hi sinh và bi mẫn. Nếu ngày nay Viên Chiếu đứng vững vàng cũng là nhờ những bước chập chững đầu tiên có thầy và Thường Chiếu trợ giúp.

Trong trang giấy giới hạn, tôi chỉ có thể nhắc lại đôi điều. Bước chân của những người thuở xưa nay đã trưởng thành, nhưng nét son Thường Chiếu để lại trong lòng chúng tôi thật khó phai nhạt. Chuyện nghĩa ân nói đến bao giờ cho đủ? – Thôi thì câu chuyện này xin được viết thay lời chúc mừng Thường Chiếu tròn tuổi hai mươi lăm vậy!

* * * * * *

Thương

Thương sư tính nết hiền hòa

Lòng băng tuyết tựa Phật Đà trên cao

Thiền đường trống lốc trước sau

Gió thầm ngưỡng mộ thả vào hương hoa

Thương sư từ ái vị tha.

Tâm vằng vặc sáng hơn là trăng sao

Bụi hồng trần thế lao xao

Có vào cũng phải… bay mau ra ngoài

Thương sư bận rộn tối ngày

Những mong độ khắp muôn loài chúng sinh

Đưa người vào cõi tâm linh

Hưởng vui pháp lạc an bình thiên thu

Đạo, đời có khác gì đâu?

Cũng cùng nguồn cội, tâm mầu như nhau

Mê lầm dứt, hết lao đao

Ngồi yên ngắm gió ào ào thổi qua

2004

Ai Đã Từng Buôn? — Hồi Ký Hạnh Đoan

Không hiểu sao tối nay tôi không ngủ được. Hình bóng cô già nua chầm chậm đi trên lối mòn Viên Chiếu khiến tôi nao lòng. Đã bao lần tôi định viết về cô nhưng cứ lần lựa mãi. Tôi tự nhủ: “Nhất định sáng mai sẽ sang thăm cô, vòi cô kể chuyện”.

Sáng sớm tôi giật mình khi thấy bóng dáng gầy guộc của cô hiện trước cổng (vọng tưởng mình linh thiệt!). Đợi cô ngư yên ổn trên chiếc võng trước hiên, tôi vào đề liền:

–Cô ơi! Kể chuyện cô cho con nghe đi! Chuyện đi buôn của cô đó!

Cô cười hiền lành hỏi:

–Buôn gì?

Xin mở ngoặc về chuyện buôn bán của người tu. Có lẽ vì người xưa đã “thõng tay vào chợ” nên kẻ hậu sinh bây giờ phải “tay ôm… vào chợ”.

Tôi cũng từng đi “buôn” nên rất cám cảnh với cô. Chẳng là lúc trước khi làm rẫy trồng được bạc hà béo tốt, chị Thủy nhìn tôi đi tới đi lui chướng mắt bèn phán một câu xanh dờn:

–Mai em mang rau ra chợ bán, tập công pha đụng cảnh cho quen, đổi phiên thay Hạnh Pháp thử coi!

Mặc dù Hạnh Pháp đã nhanh nhẹn bó bạc hà thành những bó nhỏ xinh xắn và chỉ cách bán bưng giúp tôi, song tôi vẫn đau khổ ngầm với nghề buôn bất đắc dĩ.

Mới bốn giờ ba mươi sáng, trời tháng mười đêm dài nên hãy còn tối thui. Tôi đội thúng rau trên đầu, một mình lủi thủi ra khỏi chùa. Đường đi thấy lờ mờ, đoạn đường từ nhà ra tới chợ ngót hơn hai cây mà sao dài đăng đẳng (lúc ấy chợ còn mang tên Thái Thiện, chưa dời; chỉ qua cái cầu là tới. Trái tim tôi cứ dội lên dội xuống thình thịch nghe lùng bùng cả lổ tai. Phần lũ chó hễ thấy bóng người là sủa nhặng cả lên. Cái tuổi mười lăm mười sáu thuở ấy không giúp tôi giũ vỏ hết cơn sợ. Tôi sợ ma, sợ chó, sợ người, sợ… lung tung nên càng thấy lạnh lẽo thêm khi sương khuya cứ vô tình rơi xuống ướt đẫm.

Rồi tôi cũng ra tới chợ. Bà bán đậu hũ hiền lành nhường tôi một chỗ ngồi. Trời vừa sáng đủ thấy mờ mờ mặt người. Tôi ngồi chồm hổm cạnh thúng rau. Trí óc lo ôn lại lời dặn của Hạnh Pháp:

–Nhớ nói hai đồng một bó nghe, mà người ta mua năm đồng thì bán cho họ ba bó!

Và tôi chuẩn bị mời chào.

Vừa định mở miệng thì tự dưng quai hàm tôi cứng ngắc. Chỉ khi khách đi qua rồi tôi mới bật ra được thành lời, nhưng âm thanh lớn chỉ đủ cho lỗ tai tôi nghe. Buổi chợ mai quá sớm cộng với cái chỗ ngồi khuất khiến khách và tôi không kịp thấy nhau. Thêm cái nón trên đầu che lụp xụp cốt để giấu nỗi xấu hổ cho tôi và nó cũng giấu luôn dùm cái mặt tôi nên người mua nếu không để ý là chẳng thấy tôi ngồi với thúng bạc hà. Cuối cùng thì tôi cũng bán được nửa thúng (gặp tay Hạnh Pháp thì giờ này đã hết sạch). Tôi về tới chùa thì trời đã gần trưa. Chị Thủy đón tôi với câu chào: – Ế! Ế! Cái mặt bán ế! Dở ơi là dở!

Đó là chuyện một lần đi buôn của tôi. Còn cô dĩ nhiên là nhiều lần và chuyện của cô tôi chỉ biết đôi chút.

Hồi ấy, nghĩa là cách đây hai mươi mấy năm, cô thường trụ ở cái cốc trên núi nhưng thỉnh thoảng cũng xuống Viên Chiếu ngụ với chúng tôi cho vui. Thời ăn độn khó khăn ai cũng vất vả. Tuổi cô trên sáu mươi nhưng cô vẫn quyết định chia xẻ gian khổ với chúng tôi bằng cách đi bán cơm rượu.

Những buổi trưa công tác xong chúng tôi thường xúm xít phụ cô vò viên cơm rượu và đôi lúc cũng ăn ké luôn những chén cơm rượu thơm nồng, ngọt lịm.

Sáng sớm, cô ôm thẩu cơm rượu rời chùa đi mời từng nhà, ai gọi vào thì cô bán. Sự chịu khó của cô làm tôi se lòng và tới giờ tôi vẫn còn thắc mắc, không hiểu sao lúc ấy bọn tôi không ai cản ngăn để cô bớt nhọc nhằn? Cô là thân mẫu cô Đức, cô Đức lúc ấy đang làm huynh trưởng (tức chị đầu đàn). Chị đầu đàn ngày ngày còn phải vác cuốc ra ruộng tắm mình với bùn sình… và có lẽ do chúng tôi còn ăn rau rừng nên cô còn phải một mình lang thang với thẩu cơm rượu.

Nghe kể cô đi tu từ lúc cô Đức còn bé tí. Vậy mà tới giờ tất cả chúng tôi vẫn gọi cô bằng tiếng “cô” ngọt ngào. Dường như trong tiếng gọi đó, tôi cảm thấy ấm áp, chan chứa tình thân và có cảm giác mình được ké luôn “cô” của huynh trưởng.

Khi cô ra bán ngoài chợ, mấy bà hàng rau vốn hảo món cơm rượu cô làm nên kháo nhau mua ăn rất đông. Nhờ vậy cô thường được về sớm.

Một bữa, cô bày hàng cạnh con nhỏ bán bánh bò. Đang bán rất đắt khách thì có một bà già tới kêu:

–Bán cho tôi năm xu coi!

Ăn xong bà đòi múc thêm chén nữa rồi chê:

–Hồi nãy thì ăn thấy được! Giờ sao đắng nghét, có đổ cho chó nó cũng không thèm ăn!

Rồi bà dằn mạnh chén xuống trông rất dữ.

Cô nói với bà:

–Nếu ăn không được để tôi ăn. Tôi không dám lấy tiền bà đâu. Tôi chỉ lấy tiền chén ăn được thôi!

Tôi thắc mắc hỏi cô:

–Rồi cô có ăn chén của bà ấy không?

–Đâu có! Cô nói vậy cho êm chuyện, đọi bà ấy đi cô lén đổ bỏ chứ!

Mấy người bán hàng quanh đấy giải thích với cô:

–Cái bà già này tánh ngộ lắm chỉ thích mua chứ không ưa trả tiền! “Bả” là bà nội con nhỏ bán bánh bò. Tại khách ăn cơm rượu nhiều làm hàng bánh bò bị ế nên “bả” ghét, “bả” kiếm chuyện gây vậy đó! Mai cô qua chỗ tụi tôi ngồi bán, kẻo không lại bị ăn hiếp nữa!

Viết đến đây tôi muốn tặng cô bốn câu thơ cải biên:

Cơm rượu mang ngàn nhà

Thân đi muôn dặm xa

Hé môi mời người thế

Bị chửi, cười… cho qua

Đó là những chuyện tôi biết được về cô. Giờ ngồi cạnh cô tôi tranh thủ tọc mạch thêm:

–Cô kể chuyện đi buôn nào mà con chưa biết đi cô!

Cô cười chìu ý:

Hồi ấy mới giải phóng xong, gặp năm thất mùa đói kém, chật vật lắm mới có được miếng ăn. Cô già rồi nên không thể lao động nặng được. Đang kiếm cách mưu sinh thì tình cờ gặp mấy người vấn thuốc lá. Cô lân la hỏi thăm, họ liền đề nghị cô bán thử. Nghĩ có việc cũng có tiền nên cô nhận lời.

Cô mang thuốc xuống núi bán, thuốc lúc ấy rẻ lắm; một đồng một gói mà ít người mua. Cô cứ mời khách hút thử, hễ được cô mới tính tiền. Khách thấy tội, vui vẻ mua dùm.

Lần sau cô đến mời mua thì khách ngạc nhiên hỏi:

–Lúc nãy có người mang thuốc tới bán, nghĩ là của cô nên tôi mua giúp rồi. Thế thuốc ấy có phải của cô không?

Nghĩ ai cũng cần bán thuốc nên cô gật đầu, cám ơn khách cho qua chuyện. Thật ra mấy người vấn thuốc thấy cô bán được bèn dò la rồi cho người đến bán trước cả.

Vậy là cô đi ra Bến Đình bán, không rành đường nên cô đi lạc tới ngã Năm (cô có một điểm ngộ kỳ lạ là không nhớ đường. Nếu cô muốn về Vũng Tàu, từ Viên Chiếu ra đón xe nếu chúng tôi không theo canh chừng thì cô có thể ngồi lộn trên tuyến về Sài Gòn). Cô cứ lựa tiệm chạp phô mà vô mời. Gặp một bà già trong tiệm nọ vừa xem thuốc đã lắc đầu nói:

–Thuốc này ở đây không ai hút đâu, bán không được!

Cô kiếu bà rồi đi ra. Đi tới đi lui một hồi lại thấy có tiệm chạp phô nữa cô mừng quá bước vô, bà hàng trừng mắt nhìn cô gắt:

–Hồi nãy bà mời rồi, tôi nói không mua được, vậy mà bà vẫn vô nữa là sao??

Hoảng hồn, cô chào bà rồi vội vã rời tiệm. Lòng tự trách không phẩn biệt kỹ để xảy ra lầm lộn. Ngặt nỗi đường đi ngõ quẹo lung tung khiến cô càng khó nhớ. Lần này gặp tiệm chạp phô nữa, cô e dè ngắm thật kỹ. Thấy tiệm này chỉ có một bé gái trông coi. Yên tâm là tiệm lạ nên cô mạnh dạn bước vô mời. Chợt nghe con bé gọi: “Má ơi”!… tim cô tự nhiên đập thùi thụi. Mà đúng thiệt!… không xong rồi! Bà già khi nãy đã bước ra, trên tay còn cầm đôi đũa… nhác thấy cô, bà nộ khí xung thiên, hét:

–A! Cái bà này! Tui nói bán không được mà cứ nhào vô hoài!??

–Dà! Dà! Xin lỗi bà! Tôi đi ra liền đây!

–Chứ không đi ra thì ở đây giỡn với tôi chắc? Ra vô đâu phải ít! Ba lần rồi! Người gì kỳ ôn!

Bà hàng xóm thấy ầm ĩ, chạy qua hỏi thăm; biết cô không rành đường nên khuyên can:

La gì dữ vậy? Người ta tu trên núi xuống bán, đâu có rành đường?

–Bán buôn gì kỳ cục! – Bà chủ tiệm hét to – “Bả” cứ dẫn xác vô đây hoài! Sáng sớm mới mở cửa hàng đã thấy “bả”, giờ trưa cũng gặp “bả”. Tôi mắc nấu cơm, ai ở không mà giỡn cù cưa cù nhầy!??

Thấy cô quýnh quáng kiếu từ, bà láng giềng tội nghiệp mua dùm ít thuốc.

Cô về tới chùa thì trời đã trưa lắm. Nghĩ bán thuốc không ổn, cô xoay qua bán chả.

Cô đem mấy đòn chả xuống chợ bán. Mấy bà hàng ở đó thích lắm, xúm nhau đặt và dặn cô đem tới nhiều cho họ.

Hôm sau, sáng sớm cô mang tới đủ y như họ dặn nhưng không ai mua. Chẳng phải họ làm ngơ, mà tại cô tới trật chỗ. Cô quên hẳn chỗ của những người đã đặt hàng và không tài nào kiếm ra. Vậy đó, hàng lớp bán, lớp ế; tất cả đều tại cái tật không nhớ đường của cô. Mà ngộ, kinh sách cô nhớ hết, chỉ có đường xá là không sao nhớ nổi.

Dẹp nghề bán chả, trong cốc còn nửa lon gạo cô không dám nấu, ăn trái mít ướt người quen cho đã đủ no. Có người mách dưới núi vừa mở lò bánh tiêu giò chéo quẩy và rủ cô đi bán; nghĩ mình đi bán kiếm nửa lon gạo ăn cũng đỡ. Thầy Viện chủ còn phải trồng tỉa; cô không trồng được, thì thôi đành phải đi bán vậy.

Bánh tiêu lãnh mười hai cái, bán hết thì lời được một cái. Mới đầu cô bán đắt lắm, bán xong là đến đưa tiền cho chủ ngay. Chủ lò thấy cô bán được nhanh liền ngầm cho con theo dõi rồi nhanh chân đem hàng đến bán trước; thế là cô mất mối, bán ế nhệ. Cô ôm thúng bánh quay về chùa, đang lay hoay chưa biết phải làm sao thì may gặp Diệu Hảo, Hảo liền đi bán dùm cho cô.

Vậy là xong! Nghề nào cũng không bền!

Kể đến đây giọng cô bùi ngùi:

–Nghĩ tội Diệu Hảo, tình nghĩa lắm! Y đi rồi cô vẫn còn nhớ, cô có làm bài thơ tặng y:

Hảo ơi,

Nhớ khi lần bán bánh tiêu

Vì lòng trắc ẩn quạnh hiu tuổi già

Cánh hồng bay bổng phương xa Lão nay tám mốt, biết là gặp chăng?

Tôi hỏi:

–Năm nay cô bao nhiêu rồi hả cô?

–Tám mươi lăm! – Cô đáp gọn.

–Tám mươi lăm! Đoạn thứ ba trong Tứ Đế mà cũng gần đoạn cuối cuộc đời. Cô đã là một bóng cả cây cao trong khu vườn Viên Chiếu. Nói đến bán buôn nào có ai lạ lùng gì? Điều khiến tôi cảm xúc là cách cư xử của cô.

Tôi thường bảo các em mình:

–Có tật thì lo mà sửa khi còn trẻ, thắng còn ăn; về già giây thần kinh lờn, thắng không được, tật nhẹ sẽ thành nặng… chừng đó mắc công người ta trách; “già sinh tật”, không những khổ mình mà làm khổ lây cả người xung quanh.

Nhưng… dường như bọn trẻ chúng tôi không phải “tinh hoa” mà là “tật” thường… phát tiết sớm? (vì “hậu sinh khả úy” mà).

Có lần cô bảo tôi:

–Sợ lắm con à! Cô nghĩ mình còn khoẻ mà để mấy em giặt giũ, săn sóc; cô chịu không nổi! Giờ còn khoẻ cô còn tự làm được, bao giờ suy yếu quá rồi hãy tính!

Ôi trời! Nỗi ngại ngùng của bà lão trên tám mươi luôn đặc biệt hơn thế hệ trẻ chúng tôi. Tôi mà được em nào chăm sóc là mũi cứ hỉnh thầm, ngỡ mình phước như Đông hải chứ đâu sợ bị hao mòn phước như tư duy của cô?

Tôi thích nghe giọng nói hiền lành nhẹ nhàng của cô. Âm thanh chất chứa nỗi niềm rất thật. Dù cô già, tôi vẫn thấy bàng bạc nét vô tư của trẻ thơ. Nhiều lúc tôi tự mình: “Giả như tôi gặp chuyện in cô, tôi sẽ xử sự ra sao?” chắc chắn tôi không có được nét khiêm cung đáng quý ấy. Năm năm, mười năm, hai mươi năm; nếu tôi không nhìn lại mình, không cố gắng tu sửa thì tánh tật vẫn còn nguyên như cũ, mỗi ngày chồng chất nặng thêm hơn.

Tuổi trẻ ngũ quan còn tinh anh, như một chiếc xe mới ráp. Tuổi già giống như xe cũ mòn, bánh yếu; sườn cong. Vậy mà thuở trên lục tuần cô xử sự hãy còn rất tinh anh. Tôi là người thời nay, tôi không hoài cổ đi tìm những gì ngoài tầm mắt. Tôi thích những điều thật, gần gũi, đang xảy ra trong cuộc sống. Và nếu mỗi người vốn là một vị Phật (dù là Phật đương lai) thì tôi không hổ mặt khi nhìn nhận mình ngưỡng mộ cô.

Thuở còn ở Bát Nhã, sau những lúc lao tác mệt mỏi tôi thường thả bước chân mình lang thang đến cốc cô. Thường thì tôi luôn được cô hỏi thăm:

– Con đói không? Cô có bánh cho con đây!

Lúc ấy, cô như là bụt của tôi, bụt của tuổi nhỏ. Và với tôi bụt thì lúc nào cũng có quà bánh. Nên khi nghe cô kể có lúc còn nửa lon gạo không dám nấu… tôi đã giật mình xót xa, lòng lo lắng thầm; không hiểu trong những lần đến thăm bụt, có khi nào “vô tư hóa vô tình”, tôi đã để bụt đói vì nhịn cho mình không?? Tôi biết không riêng gì tôi, mà gặp bất cứ ai, cô đều tiếp đón bằng cả một tấm lòng.

Bây giờ tôi chỉ cách cô một con đường, một rào chắn; tôi ít thăm viếng cô. Tôi biết tuổì già của cô sẽ rất an ổn bên “Huynh trưởng” cùng đại chúng.

Những gì cô để lại trong tâm tôi thật khó phai, cô đã đi những bước bình dị nhưng thật tuyệt trong cuộc sống.

Sẽ vắng biết bao, buồn biết bao và đáng tiếc lắm nếu như ngày nào đó những bóng cây cao không còn hiện diện để tiếp thêm sự ấm áp cho Viên Chiếu.

Nên, những dòng này tôi xin được dành tặng riêng cho cô.