Chút Hương Ngày Cũ

Chút Hương Ngày Cũ

Sáng sớm tinh mơ, chị Tịnh Niệm đã đập cổng thất tôi, nói vọng vào:

–Cô Hạnh Thanh chết rồi! – Nói xong chị vội vã bỏ đi.

Mười phút sau chị Ẩn chạy qua bắc loa báo lần nữa:

–Chị Hạnh Thanh bị tai biến mạch máu… đi rồi!

Lỗ tai tôi lùng bùng, đầu óc thoáng chao đảo. Biết là ai cũng phải chết, chúng tôi sẽ nối tiếp nhau đi vào cửa tử, nhưng với tôi quả tình chị ra đi hơi sớm.

Lần đầu lên núi, tôi là lính mới tò te, gặp chị cũng là tân binh, nhưng trông dáng vẻ hồng hào phương phi của chị, tôi cho rằng đây là một vị ni sư nên chắp tay bái chào lia lịa. Khi Viên Chiếu thành lập xong rồi, mấy tháng sau mới thu xếp xong việc nhà để vào thường trú với chúng tôi. Lúc ấy Viên Chiếu đang vào thời “khai hoang lập quốc” nên bất cứ ai gia nhập cũng được hoan hô đón chào ngầm, nhưng thực tế người bỏ đi nhiều hơn kẻ đến – vì cơ cực quá!

Trong hoàn cảnh ấy, càng nhọc nhằn chị em càng đùm bọc nhau, tình thân càng chan trải. Cô Hoa, chị Hạnh Thanh thuộc diện lớn tuổi nhất chúng cũng chỉ trên ba mươi, cô Đức làm huynh trưởng chỉ mới hăm mấy, còn tôi nhỏ nhất, vừa tròn mười sáu.

Giữa rừng đầy gai góc, muốn có lương thực tất cả chúng tôi phải bận như con thoi. Chị Hạnh Thanh vào Viên Chiếu trong tình huống tức cười: chị đang nguyện trả nghiệp nên bị nghiệp đòi tới tấp, đến nỗi phải nằm mẹp trên giường bịnh. Dù ở cái tuổi “toan về già” song chị vẫn là anh hùng lao động xuất sắc, dũng cảm có thừa, không hề từ nan một việc khó khăn nào.

Tôi chẳng bao giờ dám nguyện trả nghiệp, chỉ tùy duyên mà tiêu thôi. Bởi tôi sợ phát nguyện trả nghiệp mà lỡ ác nghiệp của mình nhiều quá nó tuôn ra ào ạt thì chịu làm sao thấu? Chị Thanh bị ghẻ nổi toàn thân đau đớn chẳng cử động được gì nhiều, may nhờ có bào muội là chị Hạnh Nhã chăm sóc tận tình (vừa chăm sóc vừa la đó). Nhìn chị Thanh chịu đựng cơn bệnh phải biết là chị rất giàu nghị lực.

Rồi cơn bệnh dần hết, chị nhậm chức Trưởng viên, dốc hết tâm huyết kiến tạo vườn cây ăn trái cho Viên Chiếu. Mỗi lần nhắc đến chị Thanh, chị Nhã; chị Thủy thường nói:

–Hai người này đúng là “khai quốc công thần” của Viên Chiếu?

Lời bình phẩm ấy không sai. Hai chị em giống nhau từ ý chí tu tới tinh thần làm việc năng nổ. Chiều chiều, trước giờ tụnh kinh, hai vị thường sánh nhau đi trên lối mòn Viên Chiếu dưới tàng lá âm u của mấy rặng tre, quí cô thường bảo nhau:

–Trông kìa! Dược Vương, Dược Thượng đang đi kinh hành!

Các chị mang biệt hiệu ấy bởi vì chị Nhã thường thố lộ: hai chị nguyện đời đời là thiện tri thức của nhau, sách tấn nhau tu tới thành chánh quả!

Chị em họ rất thương nhau, ngọt bùi cùng sớt chia và chia… luôn những công tác nhọc nhằn trong Viên Chiếu để làm. Việc gì nặng thì tình nguyện làm, không bao giờ lánh nặng tìm nhẹ… các chị cũng chẳng ham làm quên tu, siêng năng ngồi thiền “lố” thời khóa, dù lao tác mỏi mệt vẫn lúc thúc lễ bái sám hối chuyên cần.

Chị Nhã trước giải phóng chuyên đi dạy, vào tu viện mới bắt đầu làm nông, chị được bầu làm Trưởng ruộng và làm rất cực. Ra đồng sớm và về muộn hơn ai hết. Đã vậy, xả thiền khuya xong là chị tuột xuống bồ đoàn tranh thủ chùi nhà tắm nhà vệ sinh sạch sẽ, gánh nước đổ đầy thùng phuy trước nhà vệ sinh và các thùng trong nhà tắm để chúng tôi làm ruộng về có mà dùng. Dù chùa có cắt công tác vệ sinh luân phiên, nhưng đến giờ chấp tác, người làm vệ sinh phải ngẩn ngơ vì chị Nhã đã làm hết trọi. Nếu muốn chu toàn trách nhiệm thì phải làm trước chị Nhã, vậy là xảy ra một cuộc đua ma ra tông do những cuộc tranh làm. Có người cho là chị Nhã thích kiếm phước thêm, thích “mót phước”… nhưng, công hạnh đặc biệt của chị không phải ai cũng có, vì vậy mà tôi rất ngưỡng mộ chị về điều này. (Với chị thì đừng hòng đùn đẩy, nạnh việc… chị sẽ thầu hết cho xem) đây cũng là một nhân vật khó kiếm, một hạnh tu đặc biệt và thật thích khi tôi được nói đôi điều về chị, (dĩ nhiên là tôi không nói quá, tôi không muốn tâng bốc người những điều mà họ không có). Bây giờ xài nước đã có máy bơm, chẳng còn cảnh phải gánh lận đận như ngày xưa, và chị Nhã nay cũng đã “tàn hơi hết sức” rồi, nhưng ý chí và tinh thần trách nhiệm cao thời ấy của chị đã thổi vào Viên Chiếu một luồng khí lạ, đầy tính phụng hiến hi sinh, thế nên từng giọt nước mát chị gánh cho chúng tắm ngày ấy, tới giờ vẫn còn đọng lại trong tôi. Ngay khi viết những dòng này tôi vẫn thấy cảm động bồi hồi. Chị hành nhiều hơn nói và là một “thiện tri thức” hết sức… đúng nghĩa.

Chị Huệ cũng là dân quen đứng trên bục giảng “ăn hiếp” học trò, vốn chẳng thạo cuốc cày, nhưng chị và cô Hoa phảng cỏ ào ào, phảng… rất thiện nghệ, chẳng thua một đấng nam nhi nào. Nhìn họ làm tưởng dễ, nhưng cầm phảng lên tôi mới hiểu hết được nỗi khó khăn, phảng thử một chút là tay tôi đã sưng phồng, rướm máu; còn các chị thì phảng cỏ ngày này qua ngày khác, cỏ chỉ cỏ gai vốn ngỗ ngáo và dai nhách, lại mau làm lụt phảng… thế nhưng các chị đã âm thầm chịu đau cho tay đàn em được lành lặn, không một lời than vãn… rồi khi buông phảng ra chị Huệ vẫn cạo gió cho người rất bền, cô Hoa vẫn còn sức để cắt lễ đuổi bịnh giúp chúng tôi thật thiện nghệ. Đây là tính cách quảng đại bao che của các bậc đàn chị mà tôi không thể không nhắc đến.

Chị Minh Ánh thì giỏi cào cỏ, cào cũng phải có nghệ thuật sao cho cỏ nằm rạp bày gốc ra để đường phảng chém vào dễ dàng không bá vào lưỡi cào, cào vụng về người phảng sẽ mệt thêm! Chị Ánh làm rất thong dong (dù nhiều người đã luống cuống khi cào thử) có lúc một tay chị cào cỏ một tay thọc vào túi quần trông thật nhàn hạ (dạo ấy chúng tôi mặc đủ thứ đồ do người ta ủy lạo cho, kể cả quần lính, quần tây, miễn là dày để đối phó với đám gai rừng nên mới có túi để mà thọc tay vào) đôi khi sướng hơn còn móc được kẹo từ trong túi ra ăn để thấy trần gian này còn ngọt ngào lắm lắm.

Chị Hạnh Thanh thì phá tre dọn vườn, đào ao trồng sen súng, lập vườn dừa. Ngày nay Viên Chiếu có được vườn cây ăn trái thành khoảnh xum xuê, dẫu có bàn tay đại chúng đóng góp thì công đầu vẫn là chị Thanh, vì chọ đã vắt hết sức mình vào đó. Bây giờ từ thất tôi nhìn ra hàng dừa lộng gió, còn thấy thấp thoáng đọt sầu riêng. Cây sầu riêng lúc chị hạ trồng chỉ cao tới đầu gối, nhìn nó bé tí tôi vừa tưới vừa than: – Biết chừng nào sầu riêng mới lớn? Chị khuyến khích tôi: – Ráng đi em, Chừng mười năm nữa mình có trái ăn rồi! – Bây giờ đã hơn hai mươi năm, khi ăn sầu riêng có ai còn nhớ tới chị? Tôi vẫn mường tượng được dáng chị mặc đồ vá chùm và đụp, nhanh nhẹn đi tới đi lui làm vườn, nước da không còn hồng hào mà xanh mét, vì màu xanh mét là đặc điểm của dân Viên Chiếu hồi ấy, quà tặng thân thiết của muỗi sốt rét.

Tôi đã từng làm chung ban với chị Thanh khá lâu, nghề của tôi là chuyên gánh nước cho chị tưới; có những cây giống chị phải về tận miền Tây để lấy, thường chị đi độ ngày rưỡi là về và không quên đem thao quà cho tôi; tôi hân hoan đón lon guigoz chè chị trao, trốn vào bụi chuối ăn sạch nhẵn (nên tôi rất sẵn sàng coi vườn cho chị đi lấy giống cây) nhưng cần lắm chị mới đi, vì chị thuộc diện ít khi rời khỏi chùa.

Khi mùa lúa chín tới khoe những hạt no tròn nặng trĩu thì chúng tôi phải thức đêm canh chừng đạo chích. Lúc ấy bọn trộm còn hiền lắm, thấy có chúng tôi hiện diện là chùn tay. Tuy là ban Tri Viên song chị Thanh vẫn tình nguyện thức canh trộm, dĩ nhiên phải canh hai người cho an ninh và tôi luôn là cái đuôi của chị. Bờ đê ruộng không chắc nhưng chúng tôi vẫn tìm được chỗ để hai cái sàng thiền, mắc mùng ngồi trong đó “nhập định” tới sáng. Đêm mù sương nồng nàn hương lúa chín, mộng và thực trộn lộn hòa lẫn chập chờn trên đôi mắt ngái ngủ nửa tỉnh nửa mê của tôi. Canh độ dăm ngày là lúa được gặt tải hết vô bồ.

Lúa chín vào mùa lụt thì khỏi canh trộm, các ban làm trên bờ đều được huy động xuống nước gặt lúa khẩn cấp. Nước ngập tới thắt lưng, tới ngực… có chỗ sâu hút, đứng thẳng dang tay lên trời còn bị lút tay. Các chị bảo chỗ này chắc là hố bom ngày xưa nên mới sâu dữ vậy. Dân biết bơi cỡ tôi, chị Thanh, chị Nhã thì lội ra chỗ sâu mà gặt. Đôi lúc phải lặn vì lúa nằm sát rạt, tôi có cảm tưởng mình gặt trong thế trồng chuối vì hai chân cứ bị đẩy chổng ngược lên trời, còn tay thì cố gặt (vớt vát được cọng nào hay cọng đó) chỉ lo mất mùa đói thôi. Lúa gặt xong được chất lên bè đẩy vào chùa, ai nấy ướt loi ngoi, lạnh rung nhưng cũng ráng cười.

Nghe kể trước khi ra đi chị Thanh rất tỉnh táo, dự biết trước và nhắn lời mời Viên Chiếu làm đám cho chị, thật đáng mừng.

“Sinh như đắp chăn bông, tử như cởi áo hạ”. Chị đã trả hết nghiệp, một đời siêng năng tinh tấn, đối xử trọn nghĩa tình với người thì chuyện bỏ thân dù sớm hay muộn đâu có gì để lo lắng, băn khoăn? Chiếc xe thân xác chị đã cỗi, đã đến lúc phải rã thì bạn đồng môn đều chúc mừng chị ra đi tỉnh sáng.

Thuở ấy tôi nhỏ nhất nên không thể kể về bậc đàn em, chỉ kể được về các bậc đàn chị của mình: “Làm việc không tiếc thân, giàu lòng quảng đại, hi sinh” đó là tính cách chị Hạnh Thanh mà cũng là của các chị tôi. Bài viết này xin thay nén hương dâng đến chị – cố Trụ trì thiền viện Tịch Chiếu – và cũng để gởi một chút tình đến các bậc đàn chị đã từng dìu dắt chở che tôi trong chiếc nôi Viên Chiếu khó quên.

* * * * * *

Tiễn Biệt

(Tặng giác linh chị Hạnh Thanh)

Tin chị mất trong một ngày giữa hạ

Em lặng người, nghe khoảnh khắc buồn len

Dẫu đã biết xác thân rồi phải rã

Câu vô thường đọc mãi vẫn chưa quen..

Nếu cuộc sống là cùng nhau chan trải

Trao niềm vui, thay nhận những ưu phiền

Chị bỏ xác, bọt tan vào đại hải

Lối đi về, trăng tỏa sáng vô biên..

Vườn Viên Chiếu còn đơm đầy hoa trái

Ngọt ngào như nhân cách chị hiền hòa

Trong lòng chúng, chị vẫn còn sống mãi..

Nết siêng năng, tận tụy, vị tha..

Em tống tiễn không trầm hương, đèn nến..

Một bài thơ, dâng đến cõi vô cùng

Giờ nẽo giác chị nhẹ nhàng cập bến

Hạt bụi hôm nào, tan vỡ thong dong…

Dược Sư Và Tôi

Chị tôi tu ở Dược Sư, năm lên mười tôi lên thành phố trọ học, chỗ trọ cách chùa Dược Sư vài cây số nên khi rảnh tôi tha hồ chạy qua thăm chị và viếng chùa.

Nếu đến chùa mà đi đường lộ sẽ xa hơn đi tắt, lối đi tắt thì gần nhưng phải băng qua nghĩa địa và cua quẹo vòng vèo. Lần đầu dắt tôi tới Dược Sư, chị Phượng vừa đi vừa bảo tôi:

–Con đường tắt này mau tới nhưng khó nhớ lắm, em đi một lần mà nhớ hết thì công nhận là em thông minh.

Câu nói của chị làm hào khí trong tôi trỗi dậy, tôi nhìn lom lom từng ngã rẽ (vì bận về thì chị sẽ thẩm tra kỹ năng nhớ của tôi, bắt tôi “trả bài” bằng cách đi trước dẫn đường).

Lối đi tắt luôn dẫn đến cổng sau chùa Dược Sư (tức là cửa sau nhà bếp). Đến nơi, chị em tôi vừa lên tiếng là quí cô mở cửa ngay.

Lần đầu ghé Dược Sư quang cảnh đập vào mắt tôi thật ngộ, rất đông quí cô hiện diện trong bếp đang lăng xăng xắt gọt, nấu nướng, rửa chén… một vài tiếng xì xào:

–Em Thủy đó hả, giống quá há!

Rồi có tiếng phản đối:

–Giống gì mà giống, chị em mỗi người một mặt!

Tới giờ tôi vẫn thích không khí ở bếp chùa Dược Sư, ấn tượng mà các nữ tu để lại trong tôi thật đặc biệt, (lúc nào cũng thấy quí cô rửa chén, có lẽ tôi đến cứ nhằm vào giờ này). Trừ ban giám sự ra hình như đa số quí cô đều rất trẻ, mặt ai cũng tươi tắn.

Hồi đó với tôi Dược Sư là một cõi giới mới mẻ, lạ lùng; cho tôi niềm vui và sự thư giãn khi đến thăm. Lúc ấy tôi chưa biết phân biệt (chưa lưu tâm đến) đẹp xấu, nhưng trong trí óc tôi quí cô giống như thiên thần, tượng trưng cho hoan hỉ và hạnh phúc.

Theo lễ tôi phải xá chào quí cô. Dược Sư có 60 cô, ít gì tôi cũng phải xá mấy chục lễ, thật chẳng dễ dàng được gặp cảnh quí cô hội tụ để xá một lần mà hễ gặp vị nào là chắp tay xá vị đó… cho nên một lần nọ tôi đã òa lên khóc, quí cô lao xao hỏi thăm:

–Sao vậy? Sao khóc vậy?

–Hu! Hu! Híc!… mỏi cổ quá! Chào mỏi cổ quá! Bữa nay phải chào nhiều quá!

Ai nấy đều bật cười. Dù vậy, tôi vẫn không bỏ được cái thú đến thăm Dược Sư và để bớt… khổ, sau khi lễ các vị trưởng thượng xong, tôi chạy thẳng vào nhà kho; ở đây tôi thường gặp một sư cô già có gương mặt nghiêm trang ít cười, người luôn gật đầu trước cái chào của tôi và chỉ vào cái ghế bố như có ý bảo tôi ngồi; thế là tôi tha hồ yên vị tại đó đọc sách mãi miết đến hết thôi.

Riết rồi quen, hễ thấy mặt tôi là quí cô cứ chìa sách ra, hầu như lúc nào đến tôi cũng có sách để đọc. Có lần cô giữ tủ thư viện xoa đầu tôi cười nói:

–Đọc gì mà dữ vậy? Gần hết sách rồi! Kiếm không ra sách cho mi đọc nữa!

Nhưng rồi dòm vẻ mặt của tôi, cô không nỡ để tôi thất vọng, lại cắm cúi lục tìm, cố kiếm cho ra sách mới đưa tôi. Tủ thư viện có hết thì vẫn còn tủ riêng của quí cô. Thế nên đến khi xa Dược Sư, nguồn sách cung cấp cho tôi đọc vẫn chưa bị cạn.

Tôi nhớ hồi ấy cô Đức còn rất trẻ, cô chỉ mới 21, 22 chứ không phải trên ngũ tuần như bây giờ. Cô cho tôi mượn tập sách Tuổi Hoa của cô. Trong sách có mục “Đồng Cỏ Non” dành cho các bé mà tôi rất thích. Thế là tôi nổi hứng sáng tác văn chương.

Đi học về là tôi hí hoáy viết, sáng tối gì cũng chúi mũi vào viết (không hề xấu hổ vì chữ viết mình như gà bươi). Tôi làm đúng như tòa soạn dặn, viết một mặt giấy xếp thẳng thớm bỏ vào bì thư.

Nhỏ bạn học cùng lớp khoe tôi là nhà nó ở gần bưu điện, để chắc ăn, tôi nhờ nó bỏ thư dùm.

Tôi canh hoài mà chẳng thấy bài mình đăng trên báo. Tôi hỏi nhỏ bạn:

–Mày có bỏ thư tao đàng hoàng không?

Con nhỏ chu môi:

–Chắc như bắp ấy, tao còn bỏ vào thùng thư bảo đảm giúp cho mày nữa kia?

–Là sao?

–Ngu ơi là ngu! Nghĩa là bỏ thư vào cái thùng có chữ “bảo đảm” sơn phía ngoài đó!

–Hiểu rồi, cứ gởi vậy là tới hả?

–Tất nhiên! Đã gởi là “bảo đảm” thì không bao giờ lạc!

Thế là tôi tiếp tục sáng tác, nhỏ bạn vẫn tình nguyện bỏ thư dùm, lá thư không có dán con tem nào được bỏ vào thùng “bảo đảm” cẩn thận, nghĩa là lúc nào cũng được gởi “bảo đảm” kiểu đó cả. Cho đến một ngày nhỏ bạn tôi hết kiên nhẫn, ca cẩm:

–Tao gởi bảo đảm chắc thế mà không thấy tăm hơi gì… thôi đừng viết nữa, bài mày dở quá họ không đăng đấy!

Thế là tôi giải nghệ.

Sau đó tôi lại mò qua Dược Sư, lần này cô Đức béo tai tôi:

–Con nhỏ này, lớn rồi phải tập tánh nữ công nữ hạnh đi chứ! Vô đây! Vô đây! Ta tập cho mà thêu!

Tay tôi cầm kim có mà làm gãy kim! Cái tuổi lên mười thuở ấy tôi có biết gì mà lưu tâm đến nữ công nữ hạnh? Dòm mấy cái mẫu thêu thiệt đẹp của cô tự dưng tôi đâm sợ, thế là tôi trốn biệt.

Có trốn mấy thì những ngày Phật Đản hay Vu Lan tôi vẫn mò qua, trong khi ngoài cổng chùa con nít bu đen chờ lãnh kẹo bánh, thì tôi đã được quí cô dành sẵn cho một phần thật to, nên Dược Sư đối với tôi là một điểm viếng tuyệt vời, là một nơi ban cho tôi niềm vui và nỗi hân hoan suốt thời thơ ấu mỗi lần ghé thăm.

Tôi nhớ sư cô Đồng gương mặt tròn đầy đặn trông rất phúc hậu, mỗi lần bịnh tôi thường vào phòng thuốc Dược Sư, lãnh một mủi chích vào mông rồi đi cà vẹo cà vẹo ra về với bộ mặt nhăn như khỉ ăn ớt trước tiếng cười vang của sư cô.

Còn sư cô già trong nhà kho, tôi nghe quí cô thường gọi là cô Hồng, cô ít nói, nghiêm trang; nhưng mỗi lần gặp cô tôi cảm thấy sung sướng, yên ổn; vì từ tâm của cô tỏa ra mát rượi, dù cô không nói câu nào nhưng cử chỉ của cô làm tôi cảm động; vì có khi vào nhà kho bắt gặp cô đang ngồi trên ghế bố, trong lúc tôi đang khép nép e dè thì cô đã đứng lên (như nhường chỗ cho tôi ngồi vậy). Thấy tôi hoảng sợ không dám ngồi, cô dịu dàng bảo:

– Tới giờ cô làm việc rồi, cô không nghỉ nữa, con ngồi đi! Đừng sợ!

Thuở ấy tôi chỉ là một đứa bé, nhưng cử chỉ trân trọng của cô làm tôi nhớ mãi, nhớ mãi đến mấy mươi năm về sau, thậm chí giờ cô mất rồi, kỷ niệm xa xưa vẫn còn đọng lại trong tôi như dòng nước mát ngọt ngào.

Sau này lớn lên vào Bát Nhã tu, thỉnh thoảng tôi có gặp cô Hồng nơi cái cốc ven triền núi, dĩ nhiên tôi vẫn lễ phép bái chào, mối cảm mộ âm thầm trong lòng tôi vẫn còn đấy, chẳng hề bày tỏ ra. Đôi lúc tôi cảm thấy mình thật lạ, mến mộ nhiều mà gặp vẫn thản nhiên, tri ân thầm mà tương giao như lạnh lùng.

Mãi đến sau này, một lần chị dâu tôi làm lễ trai tăng và có dành cho tôi một phần quà, cầm gói quà của chị trên tay tôi thích lắm, tôi thấy nó thật giá trị, vì nó chứa đựng cả lòng thương yêu chị dành cho tôi, tôi định mở ra xem nhưng dừng tay, bởi tôi nhớ đến cô.

Tôi muốn chuyển món quà đó đến cô. Hi vọng nó sẽ thay tôi chuyển tải tất cả những cảm tình, niềm mến mộ tôi hằng dành cho cô, dù không gặp nhưng được tặng cô chút gì đó thì thật là hạnh phúc.

Vài tháng sau cô mất. Thật là may vì tôi đã bày tỏ chút tình đến với cô kịp thời, nếu không tôi sẽ buồn suốt đời.

Cái thời ghé Dược Sư để chơi, để ăn và tha hồ đọc sách, tính đến giờ đã hơn ba mươi năm.

Dược Sư vô tình mà thành ươm mầm cho tôi, những cuốn sách Phật và những câu chuyện ý vị cứ thấm dần vào tôi như sương đêm đẫm áo, những gì từng vay mượn và tiếp thu từ thuở bé, giờ tôi cũng đang bắt đầu hoàn lại. Đọc của người nên viết cho người đọc.

Tôi viết những dòng này thay cho lời cảm ơn Dược Sư, cảm ơn những nữ tu Dược Sư đã tiếp đón tôi bằng tấm lòng bao dung hoan hỉ, để tôi tha hồ tới lui ngồi mòn ghế đọc sách mà tuyệt không hề có một lời, một thái độ hay cử chỉ phàn nàn nào.

Ngoại trừ cô Đức và một vài cô quen thuộc ra, tôi không nhớ hết tên lẫn nét mặt của các nữ tu chùa Dược Sư thuở ấy. Tượng Phật ngồi bất động trên cao luôn mỉm cười hiền hòa, còn trong trí óc non dại của tôi; quí cô thuở ấy cũng thật hiền hòa và hoan hỉ giống như Phật.

12/11/2004

Viên Chiếu Thuở Vị Thành Niên

Khi khu vườn Viên Chiếu hoa nở ngát hương, những cánh chim trưởng thành lần lượt tiếp sức đầu đàn dắt dìu đàn em, thì người ta luôn bắt gặp những nhân dáng trang trọng, nghiêm túc để có thể xứng đáng làm mô phạm cho hậu sinh, nên ít ai biết, tưởng tượng được đến cái thời đầu ngô nghê của Viên Chiếu, cái thuở vị thành niên còn nhiều bất toàn, và nụ cười hồn nhiên còn rộn rã ngân vang.

Từ Bát Nhã xuống Viên Chiếu, mỗi người được phát cái thùng giấy to để đựng “gia tài sản nghiệp” gồm ba bộ đồ, mùng mền, vật dụng tùy thân. Chỉ có cái đơn cô Đức là vật thể an toàn duy nhất, nằm giữa trung tâm cái cốc lá râu ria, đựng đủ thứ đồ hằm bà lằng, gồm tài sản riêng cô và của chung cả chùa – nghĩa là ngoài chiếc thùng giấy – chúng tôi cần gì cứ giở đơn cô ra lấy: tập vở, đơn từ, dây thun luồn quần, kim chỉ, nút, viết…

Tôi xuống Viên Chiếu chậm sau mấy chị cả tháng, nhưng chỗ hành lễ vẫn chưa thiết lập, nên thời kinh đầu của tôi diễn ra trong cái mùng tập thể giăng trên gác, cái mùng có sức chứa năm sáu người ngủ, vẫn khá rộng để chúng tôi ngồi tụng kinh. Tới giờ, chỉ việc ôm mõ chuông vào mùng, ngồi tụng ê a, đọc Tam tự quy xong là đã có thể ngã lăn ra, nằm bẻ tay chân lắc cắc trong mùng.

Tuần lễ sau, chỗ lễ lạy được thiết lập với bức hình Tổ Đạt ma treo sát vách lá dừa, phía dưới là cái kệ đơn sơ để mõ chuông, án hương. Chúng tôi đã có thể đắp y áo hành lễ chỉnh tề, nhưng đây vẫn là thời nở rộ đủ trò nghịch ngợm.

Chị Minh Ánh có lần cạo đầu cho cô Đức đã ranh mãnh chừa lại ba vá làm gương mặt cô trông giống hệt hình vẽ mấy tiểu yêu của Hồng Hài Nhi, rồi chị cũng bị cô Hoa chừa lại cho một vá trên đầu giống hệt cái bàn chải chà chân. Rồi lúc hành lễ, khi giọng tán Phật của cô Đức xướng vút cao, kéo ánh mắt chúng tôi bay bổng lên và dừng lại nơi các vá, chóp, dựng đứng chơm chởm ai cũng phải tủm tỉm cười. Dù chúng tôi có thế nào thì gương mặt của đức Thế Tôn vẫn bao dung muôn thuở.

Rồi các vá chóp kia cũng được tẩy sạch sẽ. Chuyện cạo đầu tưởng như đơn giản nhưng cũng trở thành vấn đề khi cô Đức buộc phải xin phép Thầy cho chúng tôi mỗi tháng cạo một lần, thay vì nửa tháng.

Dao lam khan hiếm nên phải nhờ quý thầy Thường Chiếu mài lại cho chúng tôi xài. Tội nghiệp! Chắc là quý thầy mài mỏi tay, vì tháng nào cũng phải mài cho chúng tôi có mà thí phát (hết mài phảng cho chúng tôi phảng cỏ thì lại phải mài dao cho chúng tôi… “phảng” đầu.)

Đôi khi chị Huệ cũng ra sức mài phảng cho đỡ “báo đời” quý thầy, nhưng chắc chắn là không thể nào bén ngọt bằng Thường Chiếu mài cho. Tôi hỏi chị Huệ:

–Chị biết mài dao lam không?

–Chịu thôi! Chỉ có quý thầy biết! Dao lam khó mài lắm!

–Mài sao hả chị?

–Tui thấy thầy Thiện Trung bỏ vô cái ly mài mài!

Thầy mài thiệt hay, dao mài về bén ngót. Nhưng tóc mỗi tháng mới cạo một lần, dao mài đi mài lại, lướt trên mười mấy cái đầu chúng tôi nghe rồn rột cứ như nạo dừa, thỉnh thoảng nó có dằn xóc như xe dằn ổ gà, khiến người được cạo đầu cuối cùng mặt nhăn thấy mà thương.

Sau đó không biết ai biếu cho chùa hai cái tông đơ – nghe tới tông đơ chớ có mà tưởng bở. Gặp tông đơ lụt và chưa giỏi sử dụng thì sẽ là kẹp, giựt, nhổ… tóc “chứ không phải hớt tóc đâu”. Hồi nhỏ có lần thấy cái tông đơ, tôi liên tưởng ngay đến cảnh “đẩy ngọt xớt” của các bác thợ cạo và hứng chí cầm nó lên “thử nghiệm” với chị tôi. Sẵn cái đầu chị tới tháng cạo, tôi cầm tông đơ tới, kề sát vào đầu chị và đẩy một phát, chắc mẩm là chị sẽ vui sướng, nồng nhiệt khen ngợi tôi, nào ngờ chị nhảy dựng lêân hét:

A, á! mày muốn ám sát tao đấy hả?

Nói vậy là đủ để hiểu chế độ cạo dao lam ngưng thì cái đầu đáng thương của chúng tôi phải nếm đủ mùi “tra tấn, hành hạ” của tông đơ do những bàn tay chưa thạo nghề mà sử dụng tông đơ lụt (Tôi chẳng nghe nói đến việc mài tông đơ bao giờ). Chị Huệ “hành nghề” đỡ đau hơn những thợ tay ngang khác, nhưng muốn chúng tôi đỡ đau thì chị phải gồng kềm cái tông đơ, cho nó đừng nhổ tóc, buông tông đơ ra mu tay chị đỏ chạch đến tội. Rồi dần dà các thợ cạo Viên Chiếu sử dụng tông đơ thuần thục, chị Huệ vẫn còn đỏ tay nhưng chúng tôi đã hết đau. Song tôi vẫn thắt thẻo thương nhớ cái dao lam: – Ôi dao lam! Em đi đâu? Về đâu? Cho nên nổi…?

Rồi trong buổi họp thường nhật sau khi thỉnh nguyện, thêm một tin mới: Phải tiết kiệm xà bông tối đa, có thể sẽ không có để mà xài nữa! Chị Hạnh Thanh mách:

– Em thấy bông tràm ngâm cũng ra bọt nhiều, giặt đồ được lắm!

Có người hiến kế nên xài nước tro nhưng tính ra ngâm bông tràm có vẻ sạch sẽ hơn, song dễ làm mục đồ. Chỉ thời gian ngắn, chúng tôi được xài xà bông lại, mỗi người được cắt chia một cục nhỏ, nếu ai xài hết trước thời gian ấn định thì ráng mà nhịn, nhưng chúng tôi đều biết cách tiện tặn, nên không đến nỗi nào.

*

Có lần tôi được cô Đức cắt cho công tác rất ư là phong lưu: Đi mua đồ “hợp tác xã” cái xã chút xíu thời ấy làm gì có “thương hiệu” mà “hợp tác”? Nói cho oai vậy chứ, thật sự là ra nhà bà Năm Quán sắp hàng chờ mua đồ! Tôi sắp hàng ngót hơn một tiếng thì được gọi tên tới đóng tiền mua được gói hộp quẹt diêm và mười mấy mét vải xoa màu xanh chói mắt (không lãnh phải vải hoa là may rồi) Hợp tác xã bán gì thì lãnh thứ ấy. Hồi đó vải hiếm nếu có thì cũng mắc, sắp hàng mua nghe như cực, nhưng giá bán rẻ hơn ở chợ nên cũng đỡ (có còn hơn không mà!) Thế là vải đem về chị em chia nhau, mỗi người may được một cái quần, đi nghe sột soạt như “Liên khúc quần xoa…”

Mùa đậu, chúng tôi kéo hơn nửa chúng ra làm rẫy gần đất Thường Chiếu. Trên đường đi, chiều gió lộng phả hơi me ngào hấp dẫn từ ngõ nhà bà Tám Đời, chúng tôi dừng lại, bu quanh chảo me ngào (Hồi đó, mỗi lần đi công tác xa chùa thường đưa cho người lớn nhất trong nhóm giữ ít tiền dằn túi để phòng có sự cố). Tôi nghĩ là cứ ngắm quà bánh thì chẳng có tội vạ gì, nhưng chị Huệ đã mua mấy đồng me ngào, bà hàng múc cho một dúm (to cỡ nửa bàn tay) bỏ vào miếng lá chuối, chúng tôi xin thêm mười mấy que tăm cùng xúm xít thưởng thức me ngào đến liếm sạch lá, lần ấy tôi đã âm thầm “nể” chị Huệ mà không dám nói ra (nể vì chị dám xài sang hào phóng mua me cho chúng tôi để cùng “ăn hàng tập thể”. Bởi ngân phí vốn eo hẹp, mọi thứ quà vặt đều là xa xí phẩm, chỉ nên nhìn chứ không nên với tới, lần này cùng nhâm nhi me, mặt ai cũng tươi roi rói, khiến người ta phải buột miệng khen: “Mấy cô tu sao mà vui quá”.

Thường Chiếu thương em út, lâu lâu có cái bánh hay món gì ngon cũng nhắn chúng tôi ra ăn. Đi công tác hay ra Thường Chiếu dự “tiệc”, chuyện lội bộ đi sớm về khuya là chuyện thường. Đường bộ hồi ấy vắng hoe vắng ngắt, càng về khuya chỉ có chúng tôi là khách lữ hành, cái máu văn nghệ lại nổi lên, chị Huệ hát thật hùng: “Không phải là lúc ta ngồi mà chờ có được tốt đẹp. Mà phải khởi từ nhọc nhằn hay gian khó…”, tiếng hát xua tan cái lạnh giữa đêm thâu, rồi chị em cùng nắm tay nhau ca bài: “Nối vòng tay lớn” của Trịnh Công Sơn, dưới ánh trăng khuya vằng vặc soi đường.

Trăng ở rừng luôn huyền ảo và đẹp mê hồn. Do vậy mà xả thiền xong, vừa rảo rảo đi kinh hành chợt nghe vang lên tiếng hát của một người say trăng: “Đêm nay trăng sáng quá ai ơi” Còn đang ngơ ngẩn thì đã nghe bồi tiếp: “Gác trọ về khuya trăng gió lùa”. Giọng hát êm êm và thật du dương, đích thị là giọng của cô Đức! Chúng tôi ngứa cổ phụ họa theo: “Trăng gầy nghiêng bóng cài song thưa”, nhạc “Ráp” được hình thành, kết nối bởi những câu ngắn ngủi để diễn tả cảm xúc dạt dào với trăng. Thời ấy, ở độ tuổi sung sức dư hơi hát hò, nên giọng ai cũng hay cực kỳ! Khó mà cấm được màn hòa tấu văn nghệ đột xuất. Chị Minh Ánh còn ráng chen thơ thẩn vào với cái giọng Quảng chắc nụi: “Tối nay có một nửa trăng thôi.

Còn nửa kia ai… cắn mất rồi?”

Màn hợp tấu kết thúc, chúng tôi lục tục đi ngủ. Đêm vào khuya chỉ còn lại tiếng côn trùng nỉ non và mảnh trăng vắt ngang lưng trời dịu dàng tỏa sáng.

*

Chúng tôi đang dùng cháo chiều, cô Đức từ ngoài ngõ đi vào, thả túi xách xuống đã kể ngay:

–Trưa hôm qua chị với Giải Thiện đón xe đi thành phố, chờ hoài không thấy xe, gặp ông cà rem đi tới chị mua cho mỗi đứa một cây, vừa mua xong thì xe trờ tới.

–Vậy rồi sao hả cô?

–Thì phải lên xe với cây cà rem, chị đứng quay vô kẹt, che cái nón lá để ăn – nhưng mà không có yên – thằng nhỏ ngồi trên xe khóc ré lên, hét đòi:

–Ba, cà rem! Cà rem!

Ba nó nhìn dáo dác, ngơ ngác hỏi:

–Cà rem đâu con?

Nó chỉ tay về phía chị:

–Đó! Cà rem! Cà rem!

–Thiệt mắc cỡ muốn chết!

Cà rem thời ấy có khi nửa ngày mới gặp bán một lần, nghĩ đến cảnh cô Đức leo lên xe với cây cà rem “bỏ thì thương vương thì tội”, chúng tôi thấm ý cười dài.

*

Mỗi khi làm ruộng mệt cô Đức thường ngồi trên bờ đê hát: “Ta đã thấy gì trong đêm nay, cờ bay muôn ngọn cờ bay”. Ban ngày, nên tôi chẳng thấy cờ mà chỉ thấy mạ xanh rờn tít tắp, nhưng giọng ca êm nhẹ của cô rất hay. Dòm cái mặt ngẩn ngơ của tôi, cô mỉm cười nói:

–Để chị dạy cho mà hát: Nào! Thùng thung lủng, thùng lủng thùng bể, thùng thung bể, thùng bể thùng lủng, thiếc thau thau thùng… thùng thau! Âm điệu vui nhộn của cô làm tôi khoái chí vỗ tay đôm đốp nhịp theo.

*

Thời gian đầu Viên Chiếu ăn toàn tương do cô Giải Thiện chế biến, tương cô làm ăn hoài không hết, dù chỉ có một hũ nhỏ, bởi lẽ cô cứ nấu nước muối đổ vô khi nó vừa cạn. Chị Thủy thường gọi là tương “chồn”, tương mới làm gặp mưa dầm khí ẩm màu lờ lợ mùi lại hăng hắc. Cô Thiện thuộc dạng đảm đang khéo léo nhưng bị hai chữ “tiết kiệm” trói tay, vả lại, có một câu thành ngữ quen thuộc: “Ai khéo mấy vô Viên Chiếu cũng phải bị tổ trác”. Đó là lí do tương có mùi khó ngửi và màu sắc không giống ai, thêm màn nước muối đổ vô hoài, ăn riết chịu hết thấu, chị Thủy nhăn nhó phản kháng:

–Giải Thiện Này! Mi đừng lén đổ nước muối vô tương nữa, ăn hết nổi rồi!

Cô Thiện cười hì hì và sau lần kêu rêu đó tương “chồn” mới cáo chung.

Cô Thiện xuất thân từ “lò” miền Trung nên kiểu tụng niệm của cô có âm điệu rất hay cộng thêm âm thanh “chuông vàng” trời phú. Nhưng ở Viên Chiếu thời gian lâu, bị cách tụng “phang ngang” của chúng tôi ảnh hưởng, cô than thở:

–Ôi! Thiền tông làm hư cái giọng em! Về ngoài nớ tụng ai cũng cười em hết!

Dù vậy mỗi khi cô hô chuông tọa thiền, nhiều Phật tử đến chơi nghe được đã buộc miệng xuýt xoa:

–Trời ơi! Cái giọng nghe như tu đâu mười kiếp rồi vậy! Nghe là muốn đi tu liền!

Quả thật tiếng niệm, kệ chuông của cô khiến người nghe mang cảm giác lâng lâng siêu thoát. Nhưng có một lần tiếng cô đã làm tôi bủn rủn tay chân, hồn phi phách tán. Ấy là vào một đêm khuya không trăng, tôi kinh hoàng lạnh cả xương sống vì tiếng ré inh ỏi của hai giọng nữ the thé lanh lảnh: Cháy! Cháy! – Đúng là giọng thanh tao xuyên suốt từng truyền cảm của cô Giải Thiện, giờ đây nó đang truyền sự kinh hãi tột độ bởi âm thanh được bật lên vào lúc giờ với tâm tư cực kỳ hoảng sợ, thừa sức làm rởn óc người nghe. Thêm vào đó là tiếng hét như còi cứu hỏa của chị Thủy cũng không thua kém! Hai âm thanh nữ này “hợp xướng” đủ để tôi bật dậy như cái lò xo, rụng rời hết tứ chi, không còn biết đâu là cửa mùng để chui ra, và mình đang hiện diện ở chốn nào nơi trần thế? Cuối cùng tôi cũng chui ra khỏi mùng (sau khi đã đâm đầu vào vách lá dừa mấy bận). Tôi thấy người leo lúc nhúc nơi cầu thang ọp ẹp để tiến đến gác (trung tâm của điểm cháy).

Nguyên do là cây đèn dầu bé tí nơi kệ thờ nổi hứng phựt lửa cao táp vào bức hình Tổ Đạt ma treo sát vách lá. Thật may, đúng ngay lúc ấy cô Đức trở mình quay qua bắt gặp, cô vội la lên. Thế là một loạt báo động của những kẻ còn đang say ngủ, mắt còn nhắm, nhưng miệng đã la được inh ỏi, đủ sức dựng tất cả thức dậy cứu hỏa. Cô Hoa bình tĩnh nhất, giường cô nằm kế tôi ở dưới đất; nhưng cô đã leo lên gác tự lúc nào và đang chỉ huy dập lửa. Chị Phượng lúc ấy ở Sài Gòn ra chơi cũng xăng xái phụ chữa lửa bằng cách xách một thùng nước, leo lên cầu thang trao tận tay cô Hoa. Cô nhanh nhẹn đón lấy và thảng thốt la lên:

–Trời đất! Sao đưa chị cái thùng rỗng, không có nước?

–Hả? Hơ!… Quýnh quá em quên múc nước!

Khi lửa được dập tắt xong thì thiệt hại chỉ là bức hình Tổ Đạt ma, hình vẽ Ngài cháy hết, còn trơ lại chiếc giày (nhờ quảy ở trên cao). Chị Thủy hí hoáy ghi vào nhật ký: “Tổ Đạt ma nhập Niết bàn hồi 1 giờ khuya để lại chiếc giày”.

Thật may mắn cho chúng tôi, lửa phựt cháy giữa khuya, vách là lá dừa, sàn toàn ván thông, đều là các thứ dễ bén lửa, nếu không có cái trở mình nhiệm mầu của cô Đức và tài chỉ huy chữa lửa kịp thời của cô Hoa thì thiệt hại không phải nhỏ!

Kiểm điểm tổn thất sau cuộc cháy xong, chị em nhìn nhau cười rạng rỡ, vì rõ ràng may nhiều hơn rủi, vách lá mọi thứ đều còn y nguyên, chỉ có Tổ là… hy sinh.

*

Rồi Huệ Chiếu được thành lập, tình giao hảo của các thiền viện luôn thắm thiết. Huệ Chiếu sinh sau vẫn tiếp nối truyền thống ăn độn. Xuống thăm Huệ Chiếu lúc nào cũng thấy bằm khoai lóc cóc. Khoai mì, khoai lang phơi đầy từ sân ra ngõ, vậy mà hễ có gì ngon là cô Minh (Trụ trì chùa Kim Liên bây giờ) ít khi chịu hưởng một mình, cô luôn hào phóng, bắn tiếng mời chúng tôi xuống dự. Chẳng hạn “sắm” được mớ nấm với ít đồ lê ghim để nấu nước lèo, cô sốt sắng mời Viên Chiếu xuống ăn mì gói. Gia tài Viên Chiếu chỉ có vài chiếc xe đạp, dù đường lộ đã có xe khách đi rải rác, nhưng cái túi tiền không cho phép chúng tôi “sang cả” ngự trên xe. Thế là chị em kéo nhau lội bộ xuống Đại Tùng Lâm dự “yến tiệc”, tất nhiên phải đi vào ngày nghỉ công tác. Sáng đi, trưa đến, chiều về, tô mì gói cũng tiêu hóa theo từng bước chân cuốc bộ. Nhưng cái chính là tấm lòng tốt của những vị pháp hữu luôn còn mãi và đến bây giờ vẫn chưa tan trong tôi.

*

Thời ấu nhi của Viên Chiếu tất nhiên là không giống lúc trưởng thành. Những người tuổi trẻ thuở xưa nay đã tóc bạc, mặt nhăn, vai mang đầy trọng trách; không còn luyến lưu gì với trò chơi bong bóng nước và những thú vui đùa ngày nhỏ.

Xưa và nay dẫu có cách biệt thì vẫn còn một điểm chung để giống. Đó là cái tâm trong sáng, giàu lòng từ ái, chính cái tâm này đã giúp cho Viên Chiếu sống an hòa dù ở bất cứ thời điểm nào.

Còn Chút Gì Để Nhớ

Hồi mới lên núi, cùng tuổi tôi chỉ có Hạnh pháp, Hạnh Khiết. Lúc đó tổng số dân ở Bát Nhã chưa đến bốn mươi người. Già nhất, lớn nhất là cô Bảo. Có lẽ vì vậy mà một vài chị đem cô ra hù dọa tôi:

–Cô Bảo khó lắm đó, tu được, ở yên đây hay không là tùy cổ đó nghen!

Nghe vậy, mỗi lần đi ngang cô tôi lấm la lấm lét, không dám thở mạnh vì sợ cô sẽ đuổi mình xuống núi, và hễ tránh cô được là tôi tránh liền. Nhưng tránh thế nào mà một hôm bất chợt tôi chạm trán ngay cô, chưa kịp tháo lui thì cô đã lên tiếng:

–Này! Bao nhiêu tuổi rồi?

Tôi đáp khe khẽ:

Dạ thưa, con mười sáu! Cô gật gù:

–Vậy là nhỏ hơn Hạnh Thiện ba tuổi! Tôi giật mình nhìn nụ cười mỉm của cô, âm vang về lời đe dọa vẫn còn ám ảnh. Rồi những lần gặp sau, cho tới lúc bắt gặp nụ cười lần thứ ba, thứ tư của cô, tôi mới phát hiện ra ánh mắt cô thật hiền và bao dung. Kể từ đó tôi hết lấm lét và thấy cô thật dễ mến.

Hồi đó chị Minh Anh trông còn rất trẻ, ăn bột xong chị vét sạch tô, để nó lên đầu rồi ngồi trên cái võng đu đưa hết ga, thấy cái tô trụ vững trên đầu chị không hề chao đảo nghiêng rớt gì, tôi rất thán phục. Tôi ước lượng chiều cao, vóc dáng, tính cách nghịch ngợm của chị rồi ngẫm nghĩ: -“A! cái người này mình kết bạn được đây! Chắc chỉ độ mười ba tuổi là cùng! Trang lứa với nhau tất nhiên là dễ chơi hơn rồi!” Và tôi bật ngửa khi biết mình kém chị đến bảy tuổi. Nhưng không sao, nụ cười vô tư của chị làm tôi cảm thấy yên tâm. Hạnh Pháp sốt sắng hướng dẫn tôi cách bày xếp bồ đoàn, còn chị Thanh Tịnh thân thiện dẫn tôi đi thăm các nơi trên núi. Khóa ngồi thiền đầu đời của tôi tại Bát nhã nhằm vào buổi trưa, chỉ có một tiếng mà dài như thế kỷ. Mới chân ướt chân ráo lên núi thì gặp ngay giờ tu. Tôi chẳng biết gì, thấy người ngồi thì mình ngồi theo. Cho nên giờ tĩnh tọa đối với hạng lính mới như tôi quả là khổ hình. Đau nhức cực kỳ mà người chung quanh cứ điềm nhiên bất động, tôi liếc lén cô Hương đăng, người nắm giữ cái chuông, người định đoạt khổ vui của tôi trong giờ phút khó quên đó là cô Như Tuệ, mà ác cái nữa là … dường như cô rung chuông xả thiền hơi trễ? Cơn chờ đợi đăng đẳng đã biến tôi thành đệ tử trung thành miên mật với Đức Quan thế Âm, tôi thành khẩn niệm hồng danh ngài: “Nam Mô Đại Từ Đại Bi Cứu Khổ

Cứu Nạn Quan Thế Âm Bồ Tát!” Khi tiếng chuông “cứu rỗi” ngân lên, từ đầu tới chân tôi mồ hôi tuôn như tắm, chị Thanh Tịnh nhìn tôi bằng ánh mắt đầy thông cảm, bởi vì hình như “ cầu đoạn trường” này ai cũng một lần qua…

Sau đó chúng tôi trao đổi kinh nghiệm, chị cười vui vẻ:

–Thấm thía hết biết hả? Lúc Tịnh mới ngồi lần đầu ấy nghen, trông xả thiền quá trời! Tịnh niệm gì có biết không?

–Niệm gì?

–Tịnh niệm… Nam mô rung chuông!

Thuở ấy tôi chưa có ý niệm rõ rệt là mình thích núi hay đồng bằng, nhưng khí hậu trên núi quả là tuyệt. Bát Nhã nằm ngó ra biển, mặc dù thành phố phía dưới chi chít đường, đầy xe cộ qua lại, song tiếng ồn khó mà vọng lên núi. Tôi có thể nhìn bao quát khắp, nhưng thu hút nhất vẫn là biển. Buổi sáng ngắm mặt trời lên trong lúc sương mù còn giăng khắp mặt biển khiến cảnh vật có vẻ mờ ảo nên thơ. Ngay cả vì sao hôm trên núi cũng tỏa sáng rạng rỡ và thu hút. Tôi dùng từ “thu hút” vì tôi là kẻ lười ngắm cảnh, ít khi chú mục vào trăng sao. Vậy mà nhắc tới Bát Nhã là tôi nhớ ngay vì sao hôm đứng độc lập tỏa sáng, dường như chẳng nơi nào thấy nó rực rỡ hơn bằng trên núi, sao hôm nằm về hướng nhà vệ sinh Bát Nhã, đó là lý do nó đập vào mắt tôi thường xuyên, trước khi ngồi thiền và sau khi xả thiền xong, trên đường ra “phía sau chùa” hình như mắt tôi luôn dán vào vì sao hôm quyến rũ, thay vì nhìn xuống đất để bước cho khỏi té. Phật chứng đạo ngay lúc nhìn sao mai mọc, còn tôi thì cứ mê một vì sao hôm trên núi và chẳng có tí tẹo cảm ngộ nào.

Cho tới khi xuống Viên Chiếu, tôi vẫn để tâm tìm kiếm vì sao hôm “của mình” nhưng nó lu mờ quá. Chẳng có tí cuốn hút nào nên tôi thôi không thèm để ý đến nó nữa. Nhưng hễ nhắc tới Bát nhã là tôi lại nhớ đến vì sao hôm và có cảm giác như một chút hồn mình đã…nằm ở trỏng, vì nó rực rỡ quá, nên thơ quá! Hèn gì mà người ta nói ở trên núi ngắm trăng sao thú vị hơn đồng bằng rất nhiều. Mỗi lần thấy con trăng lả lơi trên mặt biển, chị Huệ cao hứng ca:

“Trăng lên … sáng ngời, treo trên biển trời… tình ơi! Một đàn con gái ra ngồi nhìn … trăng…” Vâng! Xả thiền xong đố ai mà không nán lại dán mắt vào trăng, câu hát của chị Huệ càng làm tôi đực mặt ra nhìn trăng đến ngẩn ngơ… tôi có cảm giác như mình đang ngự ở “cõi trên” khi nhìn mây trắng bềnh bồng trước mặt lướt trên biển khơi nhuộm đầy sắc trăng lóng lánh.

Đó là cảnh trên trời, còn dưới đất chẳng có gì thơ mộng lắm. Nhất là khi tôi và chị Minh Ánh giữ nhiệm vụ xeo đá trong lòng núi, phải dùng xà beng nạy để bứng nó lên, có khi tôi phải đu, ấn cả thân mình lên cây xà beng thì tảng đá to đùng mới chịu nhúc nhích chút đỉnh, moi được nó lên để xô nó lăn xuống núi thì bàn tay học trò của tôi cũng rộp phồng, rướm máu. Coi bộ muốn có đất mềm để lên vồng trồng khoai chẳng dễ dàng gì.

Hồi ấy ở Bát Nhã chiều nào cũng ăn bột gạo lức với muối. Nhưng gặp lúc khách đông, chuyện tính khẩu phần nhầm vẫn xảy ra nên bột khuấy thường bị dư, có khi tối kiểm tra lại thấy dư đến hai ba tô. Mà bột để tới ngày mai thì ăn rất ngán. Cô Minh Tứ (đương kim tri khố lúc đó, Trụ trì chùa Bửu sơn hiện giờ) thường đưa ra chiêu bài dẫn dụ tôi:

–Này cưng! (Giọng cô ngọt như mía) cưng ăn bột dư không? Chị cho nửa tán đường…

Dễ gì được ăn bột có đường, thấy cũng quyến rũ đó, nhưng tôi còn trả treo:

–Nhưng mà bột dư tới ba tô, vậy thì đường…

–Được rồi! Chị cho một tán!

Sẵn lúc đó chị Phượng ra chơi lâu, tôi rủ chị làm đồng minh. Hai chị em chia nhau tán đường và thanh toán sạch ba tô bột. Chiều mà dư một hai tô thì đừng hòng ra giá, trả treo, nhưng dư từ ba tô trở lên thì coi như màn dụ dỗ thường xuyên xảy ra. Kết quả là, sau thời gian ăn bột dư tôi với chị phượng mập tròn như hai bao gạo. Có lần chị Như Pháp mò lên núi nghe kinh, chợt chị khe khẽ rỉ vào tai chị Phượng:

–Phượng nì! Mai mi về chùa sư bà, có lên núi lại thì nhớ mang cho tau mấy tán đường hỉ?

Chị Phượng về ăn cắp ba tán đường của sư bà gói giấy cẩn thận rồi cho vào túi áo nhật bình, đến khi trao tay được cho chị Như Pháp thì đường đã chảy tùm lum ướt cả áo, nhưng không sao, chị Pháp vui vẻ đón lấy bằng gương mặt cực kỳ rạng rỡ, chỉ có gương mặt chị Phượng là méo xệch khi bị sư bà la vì tội chôm đường.

Trước thiền đường Bát Nhã là cái hồ to. Nắp hồ tráng xi măng phẳng rộng nên chúng tôi có thể ra đó tĩnh toạ để hít khí trời thoáng mát lồng lộng gió biển thổi lên, thay vì ngồi trong thiền đường cửa lưới bít bùng ngột ngạt. Chị Minh Anh là vua ngủ gật nên chị quyết định chọn nơi tĩnh toạ khá cheo leo – ngồi sát thành hồ để răn mình – nếu lỡ ngủ gật thì sẽ té nhào thẳng xuống phía dưới. Đương nhiên chị ngồi ngay trước mắt chúng tôi, cô đơn nơi một góc hồ trước bao nhiêu cặp mắt đang nhắm tít “nhập định”. Nhưng tiếng “lạch cạch” của chị làm tôi tỉnh giấc. A không! – “xuất định”!- Hình như đa số đều mở mắt trao tráo trước kiểu gục “ phi phàm” của chị, nghĩa là chị gục tha hồ, thậm chí ngã ngửa người ra sau hoặc sàng ra hai bên, chị cứ “xoay” đều đặn theo hình bán nguyệt, nhưng trong vô thức chị vẫn khôn ngoan ngã ngược ra phía sau, tuyệt đối không hề nhào ra phía trước. Có “nhập định” kiểu này tới … sáng, thì tính mạng chị vẫn an toàn vô hại. Khi xả thiền, trước nụ cười của bè bạn chị cười ngỏn ngoẻn nói:

–Công nhận thức Mạt na mình mạnh ghê hỉ? Nó nhất định bảo vệ mình đến cùng!

Đến lúc xuống Viên Chiếu, dù có là “Đệ nhất tinh tấn” thì chị vẫn được xếp vào hàng cao thủ ngủ gật. Căn gác chật hẹp chỉ đủ sức chứa dăm sáu người ngồi trước bàn Phật, hầu hết mọi người đều ngồi trong mùng để tránh muỗi sốt rét đang hung hăng tìm mồi. Tôi đang tĩnh tọa trong mùng thì bỗng hết hồn vì có ai đó vạch mùng mình lao thẳng vô – Hoá ra là chị Phượng!- Chị ra chơi, ngủ lại và tiếng động khác thường của buổi thiền khuya làm chị kinh hoảng nên vội lủi đại vào nép cạnh tôi cho đỡ run. Chị chỉ vào giường kế bên lắp bắp:

–Có bị bịnh gì không mà sao … làm ghê quá?!

Tôi định thần nhìn theo hướng chị, thấy chị Minh Anh đang gục ngã nghiêng, chao đi lắc lại hai bên, tay đập xuống đơn liên hồi như nện trống, tôi không nín được cười. Thật ra thì chuyện gục gặc lúc ngồi thiền là lẽ thường, nhưng do chị Phượng ít khi chứng kiến cảnh này, chưa quen nên mới hoảng sợ như vậy.

Hồi mới xuống Viên Chiếu cô Từ Thanh làm Quản viện (khi đó chưa có Huynh trưởng), nếu ngồi thiền thi với cô thì bảo đảm sẽ thua, vì cô ngồi thẳng đuột, vững như chuông úp, từ đầu tới cuối, cô không hề gục, không nghiêng ngã gì, chỉ có một điều duy nhất để nhìn ra sự khác lạ, đó là… tiếng ngáy của cô! – không to nhưng đủ để người bên cạnh nhận ra được. Tôi chẳng phải là kẻ khám phá ra kỳ tích này, nhờ chị Thanh Tịnh méc, tôi mới biết và phải gật gù đồng ý với câu phẩm bình của chị Tịnh: -“ Đúng là tuyệt chiêu! Chẳng ai ngồi thẳng, đẹp như cổ! Có ngủ cũng không ai biết! Hay thiệt!”

Bát Nhã nằm cạnh Chân Không, nhưng tôi vẫn thấy Bát Nhă có nét gì đó hoang dại chứ không trầm mặc trang nghiêm như Chân Không. Có lẽ là khung cảnh, nhất là con đường đi từ dưới chân núi lên tới Bát Nhã, đường bên Bát Nhã dốc đứng lồi lõm nhưng ngắn và mau tới hơn. Còn đường lên Chân Không dài, lài lài, vòng vèo, dễ đi và cảnh trí thơ mộng cực kỳ, leo hết mấy bậc thang thì đã thấy Chân Không hiện ra hùng vĩ, đẹp như… mơ! Muốn thưởng thức nét đẹp trên núi thì những lúc rảnh rỗi tôi thường lang thang thám thính khắp đồi núi bên Chân không, bởi vì cảnh trí Bát nhã chẳng làm sao tuyệt bằng cảnh Chân Không, vốn đã được Hoà thượng gầy dựng công phu từ thời Bát Nhã chưa chào đời.

Lên núi, tôi bắt đầu nếm mùi “cắt ái” từ chị Thủy. Hồi ở nhà tôi là út nên có gì chị cũng nhường cho tôi. Tôi đã quen mửng đó nên rất ngạc nhiên khi thấy tính cách “cao thượng” này biến mất, không nhịn được, có lần tôi buột miệng hỏi:

–Hồi đó cái gì chị cũng nhường em, sao giờ… lủm hết trơn vậy?

Chị lột viên kẹo bỏ nhanh vào mồm, đáp:

–Phần tao ăn còn không đủ, có đâu cho mày?!

Tôi ngẩn người, hiểu ra và bật cười. Thời đó thiếu thốn đủ thứ, một tán đường cũng thuộc loại xa xí phẩm, mà cái tuổi hai mươi lăm đang độ thanh xuân của chị rất cần “nạp” nhiều nhiên liệu để có đủ sức mà lao động nặng. Bà chị trước mặt tôi giờ đã không còn là một thư sinh ăn uống nhỏ nhẻ, một liễu yếu đào thơ nữa rồi. Mà hình như ai đặt chân vào Bát Nhã, Viên Chiếu, thì tất cả cốt cách trang đài đều bay biến, đa số đều biến thành dân võ biền, ăn uống như hạm, nếu không thế thì làm sao vỡ núi phá rừng? Có lần cùng nhau đi dạo, chị Thủy chỉ cái cốc nhỏ nằm phía trên cao bảo tôi:

–Đó là cốc của cô Bảy, má cô Tuệ Đăng! Có lần cô Bảy mời chị lên đó ăn chè, chị mừng quá hí hửng đi, leo lên gần tới nơi thì…

–Thì sao hả chị?

–Chị nghe bên trong có tiếng cười nói râm ran của quí thầy nên đứng khựng lại, bất ngờ nghe tiếng cô Bảy cất lên: “ Quí thầy biết hôn, hôm trước tôi mời cô Thủy lên đây ăn chè, cổ thích chè xôi nước lắm nghen, cổ ăn tới… mười ba viên!” Bên trong quí thầy cười rần rần, chỉ nghe bấy nhiêu thôi là chị đã cuống cuồng quay đầu “bay” trở xuống, dọt thiệt lẹ!….

Trên núi nước khan hiếm nên khi nghe chị Thủy thông báo là có thể… “nửa tháng sẽ tắm một lần” y theo giới Phật định, tôi đã nhăn nhó rất ư là đau khổ. Dòm cái mặt chẳng hoan nghinh điều luật này của tôi, chị cười giải thích:

–Biết sao Phật chế giới nửa tháng tắm một lần không? Vì hồi đó bên Ấn Độ nhà vua có cái ao tắm rất tuyệt, ngài có nhã ý cho các tu sĩ của Phật đến tắm tự do, dĩ nhiên là hồ tắm của vua chúa rất quyến rũ nên các tu sĩ mình cứ mê mải tắm suốt, đến độ vua và người trong cung đình chẳng còn cơ hội để tắm táp, vì vậy Phật mới chế ra giới này…

Nhưng dù gì thì cũng phải tiết kiệm nước tối đa, dù muốn hay không, chúng tôi buộc phải áp dụng nghiêm nhặt điều lệ này – nghĩa là nửa tháng chúng tôi tắm …biển một lần – cho đỡ …hao nước trên núi.

Trước giải phóng chị Thủy và cô Đức thường viết bài cho báo Từ Quang, văn phong rất được người ái mộ. Tiếng lành đồn xa, chẳng mấy chốc mà người ta biết tin hai “ nữ sĩ” của mình đã gác bút và đang ẩn cư trên núi, họ bèn rủ nhau lên chiêm ngưỡng dung nhan … thần tượng!

Chị Thủy khoái chí bảo tôi:

–Hên là ngày hôm đó chị đi tắm biển theo chúng nên “thoát nạn”, chỉ có già Đức là… lãnh đủ! Già Đức bị nổi mề đai không thể ra gió nên phải ở nhà “trấn giữ sơn lâm”, mà khách thì nôn nóng yêu cầu:

–Không có Phan thanh Yên ở đây thì phải cho tụi tôi gặp mặt cô Tịnh Tâm!

Kể tới đây chị Thủy cười ngặt nghẽo:

–Khốn khổ thân già Đức! Hi hi! … Em biết không? “Cổ” nổi mề đay cái mặt sưng vù, hai con mắt bụp lại hấp him, đâu có thấy được gì nhiều!? Khi đi ra trình diện cổ còn phải quờ quạng sờ soạng… vừa trông thấy cổ, độc giả ái mộ đã vội la lên: – “ Tịnh Tâm đây sao??…Í, chời chời!”…

Xuống Viên Chiếu, ngày tháng đầu ai nấy đều làm tối tăm mặt mũi vì công việc dí sau lưng, nội lo dựng chỗ ở cũng đủ bận rộn rồi. Đêm xuống, tình cờ giở lịch cô Từ Thanh la lên:

–Chèn ơi! Hôm qua vía Bồ tát mà mình quên không nấu chè cúng…

Giọng chị Thủy nghe thật thảm thiết:

–Đó! Chị đó! Có bấy nhiêu mà cũng không nhớ nữa! Có cái ngày vía Phật không mà cũng quên…

Cô Từ Thanh gãi đầu cười hiền lành. Chị Thủy vẫn chưa hết ấm ức, cằn nhằn mãi, giọng chị càng lúc càng thê lương, có vẻ như bất bình giùm Phật ghê lắm, cho đến lúc cô Từ Thanh chịu hết nổi buông lời dỗ dành:

–Thôi được rồi! Để mai chị nấu chè cúng bù…!

Chị Thủy mới chịu …tắt đài.

Buổi sáng nồi chè nếp đậu phọng được nấu lên, vì “cúng bù” nên chúng được thưởng thức rộng rãi, chè được múc lưng chừng cái thau nhỏ (đường kính độ tấc rưỡi), chia cho mỗi người, chị

Thủy bày tỏ lòng hiếu để với Phật bằng cách ăn tới…ba thau! Ai cũng suýt xoa:

–Đúng là nội lực thâm hậu!

Hồi ấy chúng tôi ăn chực ké đồ Thường Chiếu rất nhiều, thấy Thường Chiếu có gì cũng dòm dèm, nói gần nói xa, thậm chí cà lăm mãi một từ mình cần, miễn sao Thường Chiếu động lòng trắc ẩn “bá thí” cho thì thôi. Đó là lý do vì sao dân Thường Chiếu đa phần đều ốm nhom, chỉ có chúng tôi là mập mạp. Xin mãi cũng biết mắc cỡ, mặt nào cũng đã quá quen, thèm ăn nhưng đã biết ngượng, đã biết ngại chường mặt ra… Thời may, lúc đó có cô Tuệ Đăng và chị Phượng đến học kinh, hai gương mặt mới này chưa có tiền án xin xỏ nên được Viên Chiếu cầu viện, ủy thác nhờ …ra Thường Chiếu xin đu đủ xanh về ăn. Thường Chiếu vẫn rộng tay và tỏ ra cực kỳ nhẫn nhục trước cái nết “xin dai chai mặt”… của Viên Chiếu.

Có lần, Hạnh Pháp quét dọn trong bếp na cái ổ có bốn con chuột con ra để tạm ở cửa ra vào. Tôi từ ngoài ruộng vô lấy nước xớn xác đạp nhằm, chuột con khổ đời, còn tôi đứng khóc hu hu. Chị Huệ bình: - Chuột con lâm nạn dưới gót…một cao ni! (bởi vì thước tấc chị kém tôi) Còn cô Đức thì xoa đầu tôi an ủi: - Hạnh Đoan biết không? Chị sợ chuột nhất đó, vậy mà tối chui vô mùng ngủ, sáng thức dậy chị thấy mình… đè nhẹp một con chuột con!

Bây giờ tiếp khách, có thể mặc áo tràng rộng tay nghinh đón, hướng dẫn họ đi tham quan. Nhưng hồi đó vải đâu có nhiều nên quần áo chúng tôi rách tả tơi, rách tới vá không kịp, mà vừa vá lành thì nó … tẹt nữa. Bởi thế cô Đức hướng dẫn khách đi thăm quanh vườn với trang phục chẳng có vẻ mỹ quan lắm, có điều gương mặt chủ lẫn khách đều tươi roi rói. Khi khách về chị Huệ liền báo “hung tin” cho cô Đức:

–Quần cô rách kìa cô ơi!

–Hả? Đâu? Đâu?

–Chỗ này nè!

–Ối trời đất ơi! Hèn gì mà chị dẫn khách đi họ cứ nhìn chị tủm tỉm cười hoài, chị tưởng là mình ăn nói có duyên chứ… ai dè!…

Chùa vừa sắm được cái phảng để phảng cỏ thì Giải Thanh cũng tỏ ra là một tay thiện nghệ, cầm cái phảng trong tay, Giải Thanh cao hứng bảo mọi người:

–Xem này! Xem em làm nè!

Giải Thanh lấy thế, nhún người đưa phảng ra xa định đánh một đường thiệt ngọt, nhưng lúc xoay người lại rơi thẳng vào cái hố sâu, đành lóp ngóp bò lên trước tiếng cười dòn của đại chúng.

Ruộng lúa rất cần phân bón, mà tiền của đâu được dồi dào để đủ mua phân? Thế là có thêm công tác hốt phân bò. Mỗi lần được cử làm việc này, tôi thích lắm, vì nó nhẹ nhàng phong lưu nhất trong tất cả công tác, làm ruộng thì phải cuốc đất tắm bùn, làm vườn thì gánh nước oằn vai. Còn hốt phân thì chỉ cần lôi cái xe ba bánh ra, người kéo người đẩy, đem theo cái bay, gặp phân đâu thì hốt đó. Ra khỏi chùa thì chẳng thấy “mây trên đầu và nắng trên vai” mà cứ cắm cúi theo chân những đống phân bò và phiêu lưu theo nó. Quần áo chúng tôi vá chùm vá đụp giống hệt dân cái bang mạt hạng.

Hành trình của tôi đi dài dài qua khỏi Thường Chiếu, quẹo vô bất cứ hẻm hóc nào. Có lần thấy con đường nhiều phân quá tôi cắm cúi theo hốt mãi cho tới khi nghe tiếng thét lanh lảnh:

A há! Cái đồ điêu! Hết chỗ rồi sao mà vô tận chuồng người ta ăn cắp phân?

Tôi giật mình ngẩng lên, thót tim khi nhận ra mình đang đứng trước cổng một chuồng bò chứa phân chất đống phía sau nhà người, chỉ còn biết cuống quít xin lỗi và trả lại những gì đã hốt được.

Rồi chùa cũng có rủng rỉnh tiền để mua phân, có hai ông cha ở Hiền Hòa bán phân bò cho chùa giá rất phải chăng. Có lần tôi tình cờ đi ngang nghe chị Hạnh Nhã trò chuyện với họ mà bắt tức cười.

Ông cha nói:

–Một tuần nữa thì tôi có phân cho cô!

Giọng chị Nhã:

–Dà! Quí hóa quá!

–Nhưng mà phân tôi ướt chứ không được khô!

Dạ không sao! Miễn có được phân của mấy chú là quí rồi!

Chờ khách về, tôi nhắc lại nguyên văn cuộc đàm thoại, chị Nhã đấm vào vai tôi thùm thụp:

–Cái con nhỏ này! Mắc lo mua bán chị có để ý gì đâu!

Sau đó chị ngẫm nghĩ, thấm ý… rồi cười chảy cả nước mắt.

Hồi ấy xe cộ thưa thớt, tuyến đường từ thành phố đi Vũng Tàu ít ỏi, tối đón rất khó. Chị Như Đoan đi Huế về phải xuống xe tại cổng Thường Chiếu để vào bái kiến sư phụ. Lúc đó trời đã nhá nhem. Tình cờ chị gặp tôi đi công tác về, dĩ nhiên tôi phải làm tài xế đèo chị vì không thể để chị một mình cuốc bộ lầm lủi trong đêm. Điều đáng nói là chiếc xe đạp không có chỗ ngồi phía sau, hai đứa cứ nhìn nhau, động não mãi… cuối cùng tôi buột miệng hỏi:

–Chị dám đứng trên… cánh chuồn không?

Chị bật cười, nụ cười sảng khoái muôn thuở mà tôi rất thích nghe, nụ cười làm xua tan âu lo và khiến người ta phải vui lây:

–Có còn cách nào khác nữa đâu? Phải rứa thôi! Nhưng…nì, có dám chạy không?

–Chị đủ can đảm đứng thì em dám chạy!…Chị đừng sợ gì nghe? Nhớ nắm chặt vai em cho chắc! Giờ mình lột nón khăn ra hết cho người ta đỡ dị nghị…

Thế là tôi cắm đầu cắm cổ đạp, chiếc xe lao vun vút, gió đêm cuồng nộ tạt mạnh vào mặt tôi, áo hai đứa bay phần Phật. Tôi lái như bay và ráng căng mắt ra nhìn để tránh những tốp người đang nằm chơi giữa đường. Tiếng người lao xao hỏi nhau lọt vào tai tôi:

–Ê mậy! Mầy nhìn xem gái…hay trai??

Lúc ấy đầu tôi thoáng qua ý nghĩ, không biết vào thời Phật, ngài sẽ có phải chế thêm giới nào nữa vì chuyện này không!?

Cuối cùng chị em tôi cũng về tới chùa an toàn. Đó là lần duy nhất tôi làm “yên hùng”. Sau này khi “thời oanh liệt” tàn phai, tôi không sao tưởng tượng được có lúc mình lái giỏi đến thế, giờ chính tôi chở mình còn không nổi, lái mà cứ đảo tới đảo lui.

Có lần cô Cẩm Vân, vốn là một giáo sư quen đứng lớp ở các trường đại học, tình cờ ra Viên Chiếu chơi, cô xung phong vào bếp nấu cho đại chúng ăn. Chẳng biết cô hành nghề như thế nào, nhưng tôi nghe cô kể lể chuyện rên rỉ với Đại Sư Phụ như thế này:

Thầy ui! Cái bếp Viên Chiếu củi thì ướt mem, khói tỏa mịt mù, con vừa ngạt thở lại thêm nuớc mắt nước mũi chảy ràn rụa. Đã vậy, xin gia vị nêm nếm, cô Tri khố đong cho con có mấy muỗng dầu phọng nhỏ xíu và phát cho ba tán đường để nấu nướng. Cái nồi canh chua to đùng, đường kính hơn nửa thước, nêm nếm như vậy thì nấu làm sao mà nấu? Ăn làm sao mà ngon cho được?

Sư phụ cười:

–Ờ, thì vô cho biết bếp núc của người ta!

Cái thời “đường đong dầu lường” ấy, mọi thứ đều phải tiện tặn tối đa. Tôi lén gởi một keo chanh muối trong cốc cô Hoa, mỗi lần làm mệt thường mò ra đó múc một muỗng cà phê nước chanh muối hòa vào ly nước lạnh không đường, uống cho đỡ thèm, nên chuyện “khát” ngọt là lẽ đương nhiên. Vài năm sau Hạnh Huyền vào nhập chúng, để bày tỏ thiện cảm với tôi, một lần đi công tác về tối, vừa buông xe ba gác ra em đã réo tôi inh ỏi:

–Chị Hạnh Đoan ơi! Thức dậy ra ăn đường cho đỡ thèm nè! Em có mang về cho chị nửa tán đây này!

Tôi nằm trong mùng vừa tức cười vừa tội nghiệp, giọng em réo lanh lảnh ba làng cũng nghe, kiểu này thì ăn chùng ăn lén chỗ nào được chứ?

Còn chị Như Đoan, người có vẻ lơ là với “ngũ dục” nhất, khi thấy chị Hạnh Thanh lập vườn cũng hăng hái đốc thúc:

–Nì, chị phải trồng chuối thiệt nhiều, làm sao để đủ chia cho tụi em mỗi người một nải hỉ?

Thế là vườn Viên Chiếu xanh rợp lá chuối, mỗi người chưa lãnh được một nải như giấc mơ của chị Đoan, song phần lỡ bữa cũng ra vẻ hào phóng lắm, có tới bốn năm trái chuối già chứ không ít. Vậy mà vẫn còn thòm thèm, nhất là hạng kiện tướng như tôi với Hạnh Kiên. Hạnh Kiên mạnh dạn kiếm những ai ăn nhỏ nhẻ để khất thực, rốt cuộc cũng được vài cô khuê các rủ lòng thương.

Còn tôi, gánh xong mấy chục đôi nước tưới vườn thì mấy trái chuối như tiêu đâu mất hết, trận đòn đau ngày nhỏ tôi nếm phải vì cái tật xin xỏ vẫn còn ám ảnh, nên tôi đành “nuốt” nỗi buồn vào tim, càng buồn biết bao nhiêu, khi liếc thấy cô Thuần Trí ngưng chằm nón, ngồi ẹo qua ẹo lại trước dĩa chuối, cô ăn không muốn nổi, rõ ràng là một trang khuê các đang hiện lồ lộ trước mắt tôi.

Lúc đó tôi ước gì trái chuối trên dĩa cô rớt xuống, không! – rớt… vào miệng tôi chứ! – Mà sao có chuyện rớt như thế được? Vậy thì (mơ một chút)… cô sẽ ngoắc tôi tới và…

… tôi thở dài đánh sượt, quảy đôi thùng đi, cố dập tắt mộng mơ…

Vậy chứ khi tôi bịnh, tình cờ gặp cô ngoài đường, tự dưng cô ngoắc tôi lại, dịu dàng bảo:

–Nè cho Hạnh Đoan hai chục, nhớ mua hủ tíu ăn nghen.

Lòng tôi dạt dào cảm động, lời cảm ơn ngắn ngủi không chở được hết nỗi niềm tri ân, không phải tôi cảm động vì món tiền, mà vì tình người!

Trong những lúc bịnh hoạn hay buồn cực cùng, chính tình người nồng ấm đã giúp sức đưa tôi đi lên. Nó hiện diện ở bất cứ ai, không câu nệ thân sơ, đời hay đạo! Có ranh giới khác biệt nào đâu khi trái tim trong lòng mỗi người vốn cùng một bản chất, khi tính nguyên sơ của con người vốn hiền thiện? Có một lần lên núi dưỡng bịnh và dự lễ thỉnh nguyện giữa đông đảo chúng tổng hợp nơi thiền đường Chân Không, cô Hạnh Chứng bước ra thưa:

–Tâm con vẫn còn bất an!

Câu nói của cô làm tôi nao lòng, chưa “đáo bỉ ngạn” thì tâm con người vẫn còn nhiều trăn trở bất an. Nhưng điều này vẫn không ngăn người ta xử tốt với nhau, tử tế với nhau. Tan buổi lễ tôi chặn cô lại với nụ cười:

–Công nhận sư phụ đặt tên cô nghe hay há?

–Giá mà được hay như vậy, tưởng chứng đắc, ai dè chứng tật không hà!

Chứng đắc chứng tật gì, cô vẫn niềm nở giúp đỡ tôi, ngay cả chị Thuần Hoà ốm nhom gầy guộc cũng sốt sắng chia xẻ những gì mình có với tôi, Còn cô Cảnh lăng xăng hỏi tôi có nón len chưa để cô đan tặng, riêng cô Bảo thì dành cho tôi ánh mắt hiền dịu ấm áp…Đặc biệt, thầy Phước Hảo mỗi lần gặp tôi là nụ cười hoan hỉ muôn thu luôn xuất hiện, ngoài những lời bảo ban ôn tồn, thầy còn cho tôi vài trái cam hay quà bánh gì đó, niềm bình an của thầy truyền sang làm tôi có cảm giác giải thoát, nhẹ nhàng khi diện kiến thầy.

Núi cao hay đồng bằng, thôn quê hay phố thị, nơi đâu tôi cũng luôn là kẻ nhận và choáng ngợp vì những bàn tay từ ái, những tấm lòng bao dung rộng mở, và khi dưỡng bịnh nơi nhà chị Thuần Tuệ tôi càng thấm thía hơn về điều này. Tôi cứ nhớ mãi một câu: “Có nhiều cái ân lớn đến nỗi người ta chỉ còn cách là … vô ơn! Quên nó đi!” nghe thật lạ lùng mà sao chí lý quá đối với tôi. (Có vẻ như tôi rất thích hợp với hành tung bội bạc, cho dầu có những cái ân nặng đến nỗi, phút lìa đời mình cũng khó mà quên) Do vậy, bất kể lòng an hay không an, tình của nhân gian đối với tôi thật là đẹp.

Tôi nhớ trong buổi thỉnh nguyện ở Chân Không, quí cô cốc núi bẽn lẽn thưa mình có lúc mê ngủ quên mất buổi thiền khuya, riêng một bà già lụm cụm đã bước ra trình:

–Bạch thầy, con có cái lỗi là khi thì tu thiếu, lúc thì tu lố…

Sư phụ không nhịn được cười, dịu dàng dạy:

–Ừ, tu thiếu thì lỗi nhưng tu lố thì không sao hết, thầy cho … tha hồ, không trách đâu!… nhưng ráng tu cho đủ đừng tu thiếu nhiều nghe!…

Ở Viên Chiếu có lần quí thầy Đại Tùng Lâm ghé thăm và buột miệng châm chọc:

–Mấy cô ở đây mà tu cái gì! Nếu không phải vậy thì sao con chim nó cứ gào: “Tu hú! Tu hú!” vậy?

Hạnh Huyền lúc đó lẹ mồm cải chính liền:

–Dạ không, không phải đâu! Nó ca ngợi tụi con là: “Tu đủ! Tu đủ!” đó chứ!

Kể lại hành trạng của chư thiền sinh cách nay ba mươi năm hay gần đây nhất, có lẽ độc giả sẽ thấy sao mà chẳng có chút gì đạo vị, chẳng siêu thoát như chư thiền sư, chư cổ đức, hoặc chí ít cũng phải như trong kinh đã dạy? Xin thưa rằng thiền sinh chỉ là những người đang tập sự, chưa thành thánh, vẫn có những buồn vui rất trẻ con, rất đời thường. Nhưng tôi lại cho đó là nét đẹp vì nó gần gũi với cuộc sống. Người ta nói phải viết tự do thì ngòi bút mới tuôn chảy mượt mà, tôi xin cảm ơn Viên Chiếu đã cho tôi cái tự do đó, cái tự do không câu nệ danh xưng, cái tự do được nói thật mọi điều mà không e dè. Thật là thích vì quí cô sinh ra chưa là thánh, để người sau nhìn vào cảm thấy gần gũi và dám hi vọng mình có phần. Tôi thì vốn hay bươi móc khuyết điểm… (khoái nhất là khuyết điểm của những bậc trưởng thượng). Người ta nói: “trăng đến rằm thì tròn”, nhưng những chuyện tôi kể, lại ở vào thời điểm trăng chưa tròn! Thế nên, nếu ai đó thích sự hoàn hảo, muốn ngắm nét đẹp trọn vẹn của ánh nguyệt thì xin hãy chờ đến… rằm! Hãy chờ đến khi ai nấy đều…tu đủ!