Liệt Nữ Truyện

TỀ ĐÔNG QUÁCH KHƯƠNG

Tề Đông Quách Khương là vợ của Đường Công, chị của người phu xe cho Tề Thôi Trữ là Đông Quách Yển. Đông Quách Khương xinh đẹp vô cùng. Sau khi Đường Công qua đời, Thôi Trữ đến phúng viếng thấy Đông Quách Khương xinh đẹp nên đã thương lượng với Đông Quách Yển để lấy Đông Quách Khương.

Nhà họ Thôi ở cạnh cung thất của Trang Công. Sau khi Đông Quách Khương đến nhà họ Thôi, Trang Công thấy Đông Quách Khương xinh đẹp nên thường lén lút đến tư thông. Thôi Trữ cũng biết việc này. Có một hôm, Trang Công đem mũ của Thôi Trữ thưởng cho thị vệ bên cạnh mình. Thôi Trữ vô cùng tức giận, cáo bệnh xin nghỉ, từ đó không ra khỏi nhà. Trang Công lên đài cao gần nhà của Thôi Trữ, từ trên đài cao tán tỉnh Đông Quách Khương. Trang Công xuống đài đến gặp Đông Quách Khương. Đông Quách Khương chạy vào nhà đóng cửa lại không cho Trang Công vào. Trang Công đẩy cửa nói: “Mở cửa, là ta”. Đông Quách Khương nói: “Chồng thiếp đang ở trong nhà, còn chưa chải đầu”. Trang Công nói: “Ta đến thăm bệnh của Thôi Trữ, còn không mở cửa?”. Thôi Trữ và Đông Quách Khương từ cửa phụ đi ra đóng cửa rồi tập hợp người nhà, khua chiêng, gõ trống. Trang Công sợ hãi, ôm cây cột mà hát. Trang Công hướng về Thôi Trữ thỉnh tội rằng: “Ta biết tội rồi, xin hãy để cho ta sửa chữa, nếu không tin, ta có thể thề”. Thôi Trữ nói: “Ta không dám nghe theo lệnh của Ngài”, thế rồi tránh đi chỗ khác. Trang Công lại hướng về tôi tớ của Thôi Trữ thỉnh cầu rằng: “Xin hãy để cho ta chết ở trong miếu của Tổ tiên”. Tôi tớ của Thôi Trữ nói: “Tôi là tôi tớ của Thôi Trữ. Thôi Trữ đang bệnh không có mặt ở đây. Kẻ làm tôi tớ không dám nghe theo lệnh của Ngài”. Trang Công trèo tường muốn trốn ra ngoài. Thôi Trữ bắn tên trúng bắp chân của Trang Công. Trang Công rơi xuống. Thôi Trữ liền giết Trang Công.

Trước đây, Đông Quách Khương cùng với con trai của chồng trước là Đường Vô Cữu đến nhà họ Thôi. Thôi Trữ rất thích Đường Vô Cữu nên để cho quản lý việc nhà. Vợ trước của Thôi Trữ có hai người con trai. Con lớn tên là Thôi Thành. Con nhỏ tên là Thôi Cường. Sau khi Đông Quách Khương về nhà họ Thôi, lại sinh được hai người con trai là Thôi Minh và Thôi Thành. Thôi Thành bị bệnh. Thôi Trữ phế Thôi Thành, lập Thôi Minh làm người thừa kế. Thôi Thành nhờ người cầu xin với Thôi Trữ cho Thôi Thành thôn ấp của nhà họ Thôi để dưỡng lão. Thôi Trữ thương cảm nên đồng ý. Đường Vô Cữu và Đông Quách Yển ra sức tranh giành, không muốn đem thôn ấp của nhà họ Thôi232 cho Thôi Thành. Thôi Thành và Thôi Cường vô cùng tức giận, muốn giết Đường Vô Cữu bèn đem việc này nói với Khánh Phong. Khánh Phong là Đại Phu của nước Tề, đang âm thầm tranh giành quyền lực với Thôi Trữ. Hai bên đều muốn tiêu diệt đối phương. Khánh Phong nói với hai người rằng: “Hãy giết hắn!”, thế là hai người sau khi quay về đã giết chết Đường Vô Cữu với Đông Quách Yển. Thôi Trữ vô cùng tức giận, nói với Khánh Phong rằng: “Ta bất tài, có con mà không dạy nổi, mới thành ra như này. Tôi đối với ông rất tốt. Người trong nước đều biết. Tôi mong ông có thể sai người đến giải quyết thì mới ngăn được bọn chúng”. Khánh Phong bèn sai Lư Bồ Miết dẫn đầu đám người đến đốt chuồng ngựa và kho của nhà họ Thôi, giết Thôi Thành và Đông Quách Khương. Vợ của Thôi Trữ nói: “Sống mà như thế này chi bằng chết cho xong”, thế là treo cổ tự vẫn. Thôi Trữ trở về thấy kho và chuồng ngựa bị thiêu hủy, vợ và con đều chết hết thì cũng treo cổ tự tử.

Người quân tử nói: “Đông Quách Khương giết một Vua, làm cho ba nhà bị diệt vong, lại làm hại bản thân, có thể nói là một người chẳng lành”.

Kinh Thi có câu: “Chi diệp vị hữu hại, bổn thực tiên bạt” (Lá cành chưa tổn thương gì, gốc đã bật trước, thân thì ngã sau) là nói điều này.

Có thơ rằng:

Tạm dịch:

Tề Đông Quách Khương Thôi Trữ chi thê

Hoặc loạn Trang Công Vô Cữu thị y Họa cập Minh Thành

Tranh ấp tương sát Phụ mẫu vô liêu

Thôi thị toại diệt

Tề Đông Quách Khương Vợ của Thôi Trữ Mê hoặc Trang Công Tin theo Vô Cữu Họa lây Thôi Minh, Thôi Thành

Tranh chấp thôn ấp họ Thôi Tàn sát lẫn nhau Cha mẹ không làm gì được Nhà họ Thôi bị diệt vongPHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN

VỆ NHỊ LOẠN NỮ

Vệ nhị loạn nữ là Nam Tử và Vệ Bá Cơ.

Nam Tử là người con gái nước Tống, là phu nhân của Vệ Linh Công. Nam Tử tư thông với Tống Tử Triều. Thái Tử Khoái Hội biết được việc này nên vô cùng chán ghét. Nam Tử liền ở trước mặt Vệ Linh Công bôi nhọ Thái Tử rằng: “Thái Tử muốn giết thiếp”. Linh Công rất giận Khoái Hội. Khoái Hội chạy trốn sang nước Tống. Sau khi Linh Công mất, con của Khoái Hội là Cơ Triếp được lập làm Vua, tức là Vệ

Xuất Công.

Vệ Bá Cơ là chị của Khoái Hội, là vợ của Khổng Văn Tử, mẹ của Khổng Khôi. Khổng Khôi là Tể Tướng của Vệ Xuất Công. Sau khi Văn Tử mất, Bá Cơ tư thông dâm loạn với người hầu của nhà họ Khổng là Hồn Lương Phu. Bá Cơ cho Lương Phu đến gặp Khoái Hội. Khoái Hội nói: “Nếu có thể để ta về nước thì ta có thể để cho ngươi ngồi trên xe, lại còn miễn ba tội chết cho ngươi”, rồi cùng Lương Phu thề nguyền, đồng ý để Lương Phu và Bá Cơ trở thành vợ chồng. Lương Phu rất vui, nói cho Bá Cơ biết. Bá Cơ cũng vô cùng vui mừng. Lương Phu với Khoái Hội vào ở trong vườn nhà họ Khổng. Khi trời sắp tối hai người cải trang rồi đi xe ngựa đến nơi ở của Bá Cơ. Sau khi dùng xong cơm tối, Bá Cơ tay cầm vũ khí đi đằng trước. Thái Tử cùng năm người binh sĩ mặc áo giáp dồn Khổng Khôi vào góc tường, ép phải thề nguyền kết thành đồng minh. Vệ Xuất Công chạy trốn sang nước Lỗ. Tử Lộ cũng do đó mà chết.

Khoái Hội lên làm Vua, tức là Vệ Trang Công. Sau đó, Vệ Trang Công giết chết phu nhân Nam Tử, lại giết chết Hồn Lương Phu. Sau đó, Trang Công vì loạn Nhung Châu mà phải chạy trốn. Bốn năm sau, Xuất Công quay về. Khi sắp quay về thì quan Đại Phu giết chết mẹ của

Khổng Khôi rồi nghênh đón Xuất Công.

Hai người phụ nữ này làm loạn suốt năm đời, mãi đến đời Vệ Điệu

Công mới yên ổn.

Kinh Thi có câu: “Tướng thử hữu bì, nhân chi vô nghi? Nhân chi vô nghi, bất tử hà vi?” (Xem con chuột có da kia đó, thì người sao chẳng có lễ nghi? Người mà chẳng có lễ nghi, tại sao mà chẳng chết đi cho rồi?) là nói điều này.

Có thơ rằng:

Tạm dịch: Nam Tử hoặc dâm Tống Triều thị thân Tiếm bỉ Khoái Hội Sứ chi xuất bôn Khôi mẫu diệc bế Xuất nhập lưỡng quân Nhị loạn giao thố

Hàm dĩ diệt thân Nam Tử dâm đãng Tư thông Tống Triều Bôi nhọ Khoái Hội Khoái Hội bỏ trốn Mẹ Khổng Khôi tư tình Tham gia lập phế hai Vua Hai người cùng tạo ra họa hoạn

Cuối cùng đều bị giết

TRIỆU LINH NGÔ NỮ

Triệu Linh Ngô Nữ, hiệu là Mạnh Dao, là con gái của Ngô Quảng, là Vương Hậu của Triệu Vũ Linh Vương. Lúc đầu, Triệu Vũ Linh Vương lấy con gái của Hàn Vương làm phu nhân, sinh được một người con trai tên là Chương, lập con gái của Hàn Vương làm Vương Hậu, Chương làm Thái Tử. Triệu Vũ Linh Vương nằm mơ thấy một người con gái rất xinh đẹp gảy đàn và hát rằng: “Người đẹp mặt mày rạng rỡ, dung nhan như hoa lăng tiêu. Số mệnh ơi số mệnh, lúc gặp thời mới sinh ra, hận là không ai biết tên của ta”. Một hôm, khi Triệu Vũ Linh Vương uống rượu đến lúc cao hứng thì nhiều lần kể lại việc mình nằm mơ, mong rằng mình có thể gặp được người trong mộng.

Sau khi Ngô Quảng nghe xong liền dựa vào mối quan hệ với Vương Hậu để cho con gái của mình là Mạnh Dao vào cung. Mạnh Dao vô cùng xinh đẹp. Triệu Vũ Linh Vương rất thích và sủng ái Mạnh Dao, hầu như không dời Mạnh Dao nửa bước. Mấy năm sau, Mạnh Dao sinh được một người con trai tên là Hà. Mạnh Dao nhiều lần nói bóng gió rằng Vương Hậu có hành vi dâm loạn. Thái Tử không có hành vi nhân từ, hiếu thảo. Triệu Vũ Linh Vương bèn phế Vương Hậu và Thái Tử, lập Mạnh Dao làm Huệ Hậu, lập Hà làm Vương, tức là

Huệ Văn Vương.

Vũ Linh Vương tự xưng là Chủ Phụ, phong cho Chương làm An Dương Quân cai trị đất Đại. Bốn năm sau, Huệ Văn Vương triều kiến quần thần. An Dương Quân cũng đến triều kiến. Chủ Phụ ở bên cạnh ngầm quan sát. Các quần thần thuộc dòng dõi Hoàng Tộc thấy Chương buồn bã cúi đầu, phải làm lễ lạy phục trước người em thì có ý thương. Lúc này Huệ Hậu mất đã lâu, ân tình cũng suy giảm. Triệu Vũ Linh Vương định chia nước Triệu thành hai và cho Chương xưng Vương ở đất Đại. Nhưng việc chưa quyết định thì Chủ Phụ đi chơi Sa Khâu Cung. Chương dẫn quân làm loạn. Lý Đoái điều động quân của bốn ấp đánh trả Chương. Chương chạy trốn đến chỗ của Chủ Phụ. Chủ Phụ cho đóng cửa thành, che giấu Chương. Do đó, Lý Đoài bao vây cung của Chủ Phụ rồi giết chết Chương, sau đó bàn với nhau rằng:

“Do Chương mà bao vây cung của Chủ Phụ. Cho dù bây giờ có hạ vũ khí thì chúng ta cũng bị diệt tộc”, thế là bao vây Chủ Phụ cung. Chủ Phụ không thể thoát ra ngoài, cũng không có thức ăn, đành bắt chim non để ăn.

Ba tháng sau, Chủ Phụ chết đói ở Sa Khâu Cung.

Kinh Thi có câu: “Lưu ngôn dĩ đối, khấu nhương thức nội” (Dùng lời đồn ứng đối nhau, nên quân trộm cướp đầy trào hỡi ôi!) ý nói việc xấu thường phát sinh từ bên trong.

Có thơ rằng:

Ngô nữ diêu nhan Thần ngụ Triệu Linh

Ký kiến bế cận Hoặc tâm nãi sinh Phế hậu hưng nhung

Tử Hà thị thành Chủ bế Sa Khâu

Quốc dĩ loạn khuynh

Tạm dịch: Mạnh Dao xinh đẹp Thần kỳ để cho Triệu Vũ Linh Vương mơ thấy mình

Rồi được gần gũi và sủng ái Sinh lòng mê hoặc Phế Vương Hậu gây ra nội chiến Con trai Hà trở thành Triệu Vương Chủ Phụ bị nhốt ở Sa Khâu Cung

Đất nước do đó mà bất ổn

SỞ KHẢO LÝ HẬU

Sở Khảo Lý hậu là em gái của Lý Viên người nước Triệu, là Vương Hậu của Sở Khảo Liệt Vương. Lúc đầu, Sở Khảo Liệt Vương không có con trai. Xuân Thân Quân vì việc này mà lo âu. Lý Viên là môn khách của Xuân Thân Quân. Lý Viên đem em gái của mình tặng cho Xuân Thân Quân. Biết được mình đã mang thai, em gái của Lý Viên tìm cơ hội nói với Xuân Thân Quân rằng: “Bởi vì được Sở Vương sủng ái nên Ngài mới vô cùng tôn quý, cho dù anh em của Sở Vương cũng không có quan hệ mật thiết như Ngài. Nay Ngài làm Tể Tướng của nước Sở đã hơn 30 năm, mà Sở Vương không có con trai. Nếu như Sở Vương qua đời, Sở Vương tự nhiên sẽ lập anh em của Sở Vương. Sau khi nước Sở thay Vua, họ cũng sẽ xem trọng người thân tín của mình. Ngài sao có thể được sủng ai lâu dài? Không những thế, Ngài cầm quyền trong một thời gian dài, đối với anh em của Sở Vương có nhiều chỗ mạo phạm. Nếu thực sự anh em của Sở Vương lên ngôi trở thành Vua thì đại họa lập tức sẽ đến. Ngài sao có thể giữ được ấn soái của Tể Tướng và đất được phong ở Giang Đông! Nay thiếp biết mình có thai, người khác không biết. Hơn nữa, thời gian Ngài sủng ái thiếp không lâu. Nếu như dựa vào địa vị quan trọng của Ngài đối với đất nước, Ngài đem thiếp hiến dâng cho Sở Vương thì Sở Vương nhất định sẽ để cho thiếp làm tiểu thiếp. Thiếp có con thì con của Ngài sẽ trở thành Vua của nước Sở. Toàn bộ nước Sở đều có được thì sao lại phải đối mặt với tai họa bất trắc!”.

Xuân Thân Quân cảm thấy em gái của Lý Viên nói rất đúng, thế là để cho em gái của Lý Viên ra sống ở ngoài dịch quán rồi giới thiệu với Sở Khảo Liệt Vương. Sở Khảo Liệt Vương triệu kiến em gái của Lý Viên, và rồi em gái của Lý Viên được sủng ái vô cùng. Em gái của Lý Viên sinh được người con trai tên Điếu, lập điếu làm Thái Tử, em gái của Lý Viên làm Vương Hậu. Từ đó Lý Viên được hiển vinh và lên cầm quyền, nuôi dưỡng võ sĩ, muốn giết Xuân Thân Quân để diệt khẩu.

Sau khi Sở Khảo Liệt Vương mất, Lý Viên liền giết chết Xuân Thân Quân, diệt cả gia tộc của Xuân Thân Quân. Điếu được lập làm Vua, tức là Sở U Vương. Sau này người con được sinh ra khi Sở Khảo Liệt

Vương đã mất lại được lập làm Vua, tức là Sở Ai Vương.

Người hầu của Công tử Phụ Sô, em trai Sở Khảo Liệt Vương nghe nói U Vương không phải là con của Sở Khảo Liệt Vương, cũng nghi ngờ Sở Ai Vương nên đã giết chết Sở Ai Vương và Thái Hậu, giết sạch gia tộc của Lý Viên, sau đó lập Phụ Sô làm Sở Vương. Năm năm sau, nước Tần diệt nước Sở.238 Kinh Thi có câu: “Đạo ngôn khổng cam, loạn thị dụng đàm” (Lời gian ngon ngọt vô cùng, thì cơn biến loạn lại đồng tiến cao) là nói điều này.

Có thơ rằng:

Lý Viên nữ đệ Phát tích Xuân Thân Khảo Liệt vô tử Quả đắc nạp thân Tri trọng nhi nhập

Toại đắc vi tự Ký lập bạn bản

Tông tộc diệt thí

Tạm dịch:

Em gái Lý Viên Phát tích từ nơi Xuân Thân quân Sở Khảo Liệt Vương không có con trai

Quả nhiên được gọi vào cung Biết mang thai mà vào cung Con trai được lên làm Vua Tuy làm Vua nhưng thực tế là thay đổi nguồn gốc

Thế là dòng tộc bị diệt vong

TRIỆU ĐIỆU XƯỚNG HẬU

Xướng Hậu là một ca kỹ ở Hàm Đan, là Vương Hậu của Triệu Điệu Tương Vương. Lần đầu xuất giá đã làm rối loạn một dòng tộc, cuối cùng trở thành quả phụ. Triệu Điệu Tương Vương thấy Xướng Hậu xinh đẹp nên tìm cách đưa mỹ nhân này tiến cung. Lý Mục hết sức can gián: “Đại Vương không nên làm thế. Người đàn bà này lòng dạ không đoan chính. Đại Vương triệu tiến cung thì thiên hạ sẽ đảo ngược, đất nước bất an. Chính ả ta đã gieo họa cho cả một dòng tộc mà lẽ nào Đại Vương không lo sợ?”. Triệu Điệu Tương Vương không nghe theo mà còn nói: “Loạn hay không là do Quả Nhân chấp chính”, thế rồi vẫn triệu Xướng Hậu vào cung. Lúc đầu, Vương Hậu của Triệu Điệu Tương Vương sinh được một người con trai tên là Gia và được lập làm Thái Tử. Sau khi Xướng Hậu vào cung và phong làm Xướng Cơ, sinh được một người con trai tên là Thiên. Sau khi Xướng Hậu được sủng ái thì đã không ngừng trước mặt Triệu Điệu Tương Vương nói xấu Vương Hậu và Thái Tử, lại sai người mạo phạm Thái Tử rồi vu oan hãm hại.

Triệu Điệu Tương Vương phế truất Thái Tử Gia, lập Thiên làm Thái Tử, phế truất Vương Hậu rồi lập Xướng Cơ thành Vương Hậu. Sau khi Triệu Điệu Tương Vương mất, Thiên được lập làm Vua, tức là Triệu U Mẫn Vương. Xướng Hậu dâm loạn mà không đoan chính, đã tư thông với Xuân Bình Quân, nhận rất nhiều hối lộ của nước Tần để xúi bẩy Triệu U Mẫn Vương giết chết danh tướng lẫy lừng Vũ An Quân Lý Mục. Sau đó, quân Tần trực tiếp tiến vào nước Triệu, nước Triệu không thể phản kháng cũng không kịp di chuyển nên đã bị quân

Tần bắt làm tù binh. Nước Triệu bị diệt vong. Các quan Đại Phu oán hận Xướng Hậu gièm pha Thái Tử lại giết chết Lý Mục nên đã giết chết Xướng Hậu, diệt cả nhà của Xướng Hậu rồi ở đất Đại lập Gia lên làm Vua. Bảy năm sau, nước Triệu không thể chiến thắng nước Tần nên đã bị diệt vong và trở thành một quận của nước Tần.

Kinh Thi có câu: “Nhân nhi vô lễ, bất tử hồ sĩ?” (Người mà chẳng có lễ nghi, đợi chờ gì nữa mà không chết liền) là nói điều này.

Có thơ rằng:

Triệu Điệu Xướng Hậu Tham thao vô túc Huy phế hậu thích Chấp trá bất khác Dâm loạn Xuân Bình Cùng ý sở dục Thụ lộ vong Triệu Thân tử diệt quốc

Tạm dịch: Triệu Điệu Xướng Hậu Lòng tham không đáy Hãm hại Vương Hậu và Thái Tử

Ngôn hành dối trá Dâm loạn với Xuân Bình Tham dục không ngừng Nhận hối lộ nên làm nước Triệu bị diệt vong Nước mất còn bản thân bị giết chết

CHU GIAO PHỤ NHÂN

(Nhân Trí)

Chu Giao phụ nhân là người phụ nữ mà Chu Đại Phu Doãn Cố gặp ở ngoại thành. Vào thời Chu Kính Vương, Vương Tử Triều do được sủng ái mà làm loạn, tranh giành ngôi vị với Chu Kính Vương. Chu Kính Vương không thể vào thành. Doãn Cố, Thiệu Bá Doanh, Nguyên Bá Lỗ theo phe Vương Tử Triều. Mùa đông năm thứ 26 thời Lỗ Chiêu Công, phe Vương Tử Triều chiến bại. Doãn Cố và Vương Tử Triều đem điển tịch của nhà Chu trốn sang nước Sở. Một thời gian ngắn Doãn Cố quay về nước, đến ngoại thành thì gặp người phụ nữ.

Người phụ nữ nói: “Ở trong nước thì xúi người tạo phản, sau khi trốn đi rồi không lâu lại quay về để mong được trọng dụng. Người như vậy chẳng nhẽ có thể sống được ba năm?”. Năm 29 thời Chiêu Công, quả nhiên Doãn

Cố bị giết chết.

Bậc quân tử nói: Người phụ nữ ở ngoại thành nhà Chu căm ghét Doãn Cố vì đã giúp Vương Tử Triều làm loạn, biết được đạo trời không phù hộ nên đã nói ra điều này, cuối cùng đúng như lời nói của người phụ nữ.

Kinh Thi có câu: “Thủ tỷ bất viễn, Hạo thiên bất thắc” (Thí dụ không xa, bày Vua rõ, lẽ của trời chẳng có sai chi) là nói việc này.

TRẦN QUỐC BIỆN NỮ

(Biện Thông)

Biện Nữ là người con gái hái dâu ở nước Trần. Tấn Đại Phu Giải Cư Phủ đi sứ nước Tống, trên đường đi qua nước Trần gặp người con gái hái dâu bèn chặn lại nói đùa rằng: “Nàng hát cho ta nghe ta sẽ thả nàng đi”. Biện Nữ bèn hát rằng: “Mộ môn hữu cức, phủ dĩ tư chi. Phu dã bất lương, quốc nhân tri chi. Tri nhi bất dĩ, Thùy tích nhiên hĩ (Cổng mồ có mọc cây gai, búa rìu đáng lẽ một hai chặt rồi. Chàng kia gian ác mấy mươi, nơi nơi đều biết, người người đều hay. Nhưng chàng nào chịu đổi thay, gian ngoan luống trải tháng ngày từ bao)”. Đại Phu lại nói: “Hãy hát bài thứ hai!”. Biện Nữ hát: “Mộ môn hữu mai, hữu hiêu tụy chi. Phu dã bất lương, ca dĩ tấn chi. Tấn dư bất cố, điên đảo tư dư (Cổng mồ có mọc cây mai, đầu cành cú vọ một hai dập dìu. Chàng kia gian ác trăm chiều, nên ta ca khúc nhắn điều thiệt hơn. Nhưng chàng nào chịu khuyên lơn, sa cơ lúc đó mới buồn nhớ ta”. Đại Phu nói: “Cây mai thì còn. Còn cú vọ ở đâu?”. Biện nữ đáp: “Nước Trần là nước nhỏ, bị thống trị bởi nước lớn, do đó mà đói kém, lại thêm chiến tranh, người còn chết huống hồ là chim cú”. Đại Phu khâm phục mà tha cho Biện Nữ.

Bậc quân tử nói: Biện Nữ đoan chính lại biết ăn nói, hiền thục lại giữ lễ.

Kinh Thi có câu: “Ký kiến quân tử, lạc thả hữu nghi” (Khách người quân gặp rồi, ta cùng nghi lễ vui tươi trong lòng) là nói điều này.

NHIẾP CHÍNH TỶ

(Tiết Nghĩa)

Nhiếp Chính tỷ là chị của dũng sĩ nước Tề, tên Nhiếp Chính. Mẹ của Nhiếp Chính đã mất, chỉ còn lại một người chị gái. Vì Nghiêm Trọng Tử, Nhiếp Chính đã giết chết Tướng Quốc nước Hàn là Hiệp Lũy và còn hạ thủ thêm mấy chục người, rồi sợ liên lụy đến chị nên trước khi mổ bụng tự tử đã tự hủy da mặt, móc mắt mình. Vì khuôn mặt của Nhiếp Chính bị hủy hoại nên khi người Hàn phơi xác ông ngoài chợ treo giải tìm tung tích vẫn không ai nhận ra. Người chị nói: “Em trai thiếp chí hiền, thương yêu sợ liên lụy đến thiếp, như vậy làm lu mờ danh tiếng của em trai thiếp, không phải ý muốn của em trai thiếp vậy”, thế rồi đến nước Hàn, khóc bên cạnh thi thể của Nhiếp Chính và nói với các quan lại rằng: “Giết Tướng Quốc nước Hàn là em trai của thiếp tên là Nhiếp Chính”, rồi chết bên cạnh em trai. Người các nước Tấn, Sở, Tề, Vệ nghe tiếng đều nói: “Không riêng Nhiếp Chính gan dạ, chị gái Nhiếp Chính cũng thuộc hàng liệt nữ”.

Bậc quân tử nói: Chị của Nhiếp Chính nhân nghĩa lại gan dạ, không từ bỏ cái chết làm lu mờ danh tiếng.

Kinh Thi có câu: “Tử táng chi uy, huynh đệ khổng hoài” (Việc tử vong tang tóc đáng sợ, chỉ anh em mới nhớ thương nhau) là nói điều này.

VƯƠNG TÔN THỊ MẪU

(Tiết Nghĩa)

Vương Tôn Thị mẫu là mẹ của Tề Đại Phu, tên Vương Tôn Cổ. Khi 15 tuổi, Vương Tôn Cổ đã theo hầu Tề Mẫn Vương. Vì đất nước loạn lạc, Tề Mẫn Vương trốn đi nơi khác rồi bị giết chết. Người trong nước không ai thảo phạt giặc cướp. Mẹ của Vương Tôn Cổ nói: “Sáng con đi chiều con về, mẹ tựa cửa chờ con. Tối con đi mà chưa về thì mẹ ra đầu ngõ đứng chờ. Nay con phụng sự Vua. Vua thì đã trốn chạy. Con còn chưa biết Vua ở đâu. Sao lại quay về nhà?”. Vương Tôn Cổ bèn đến phố lớn nói với mọi người rằng: “Náo Xỉ làm loạn nước Tề, giết chết Đại Vương của chúng ta. Ai muốn cùng ta giết chết Náo Xỉ hãy theo ta”. Người trên phố có 400 người đi theo Vương Tôn Cổ và giết chết Náo Xỉ.

Bậc quân tử nói: Mẹ của Vương Tôn Cổ có nghĩa lại biết dạy bảo con.

Kinh Thi có câu: “Giáo hối nhĩ tử, thức cốc tự chi” (Con ngài lo dạy đi thôi. Việc lành đem dạy, trẻ thời giống theo) là có ý này.

TRẦN ANH MẪU

(Hiền Minh)

Trần Anh mẫu là mẹ của Hán Đường Ấp hầu Trần Anh. Ban đầu Trần Anh là lệnh sử ở huyện Đông Dương. Đức hạnh của ông làm cho mọi người tin tưởng và nghe theo. Vào thời Tần Nhị Thế, nhân dân huyện Đông Dương giết chết huyện lệnh, tụ tập mấy nghìn người, muốn lập ra người lãnh đạo nhưng chưa ai đảm nhiệm, mọi người nhớ đến Trần Anh. Lúc đầu, Trần Anh cực lực khước từ nhưng sau vì mọi người nhiệt tình nài nỉ nên đã đồng ý. Trong huyện từ đó có được hai mươi nghìn người. Nhân dân muốn lập Trần Anh làm Đại Vương. Mẹ Trần Anh nói: “Từ khi mẹ vào làm dâu nhà họ Trần của con, chưa từng nghe nói Tổ tiên của con có quý nhân. Nay con đột nhiên có được địa vị cao như vậy. Đây không phải là việc tốt. Chi bằng con giao hai mươi nghìn người này cho người khác. Con làm thuộc hạ dưới trướng của người ấy. Nếu như việc thành thì con có thể được phong hầu, giả như thất bại thì cũng dễ bề trốn chạy, bởi vì con không phải là nhân vật đứng đầu, sẽ không ai chú ý đến con”.

Trần Anh nghe theo lời của mẹ, đem quân quy thuận Hạng Lương, được Hạng Lương phong làm Thượng Trụ Quốc. Sau Hạng Lương thất bại, Trần Anh quy thuận quân Hán, lập được công lao nên được phong làm Đường Ấp hầu.

Bậc quân tử nói: Mẹ của Trần Anh biết mệnh trời lại có thể giữ được tổ nghiệp, để lại phúc cho đời sau, suy nghĩ sâu xa.

Kinh Thi có câu: “Di quyết tôn mưu, dĩ yến dực tử” (Vì con cháu mà tính kế lâu dài an ổn) là nói điều này.

VƯƠNG LĂNG MẪU

(Tiết Nghĩa)

Vương Lăng mẫu là mẹ của Hán Thừa Tướng An Quốc Vương Lăng. Vương Lăng vốn là một người quyền hào trong huyện ở đất Bái. Khi còn hàn vi, Lưu Bang thường coi ông như anh. Đến khi Lưu Bang khởi nghĩa ở đất Bái, Vương Lăng cũng tự mình họp bè đảng mấy nghìn người theo Lưu Bang. Hạng Vũ với Hán là nước đối địch.

Hạng Vũ bắt mẹ Vương Lăng mang vào trong quân doanh để dụ ông hàng. Khi sứ giả của Vương Lăng đến, Hạng Vũ sai đặt mẹ ông ngồi quay mặt về hướng Đông, muốn để dụ ông nhưng mẹ ông đã nói riêng với sứ giả rằng: “Mong Ngài chuyển lời ta cho Vương Lăng, bảo

Vương Lăng hãy tận tâm phụng sự Hán Vương. Hán Vương là trưởng giả, không được vì ta mà có hai lòng. Hãy nói rằng ta đã chết!”, thế rồi đâm kiếm tự sát để Vương Lăng yên lòng phụng sự Hán Vương.

Hạng Vũ nổi giận nấu mẹ ông. Chí hướng của ông càng kiên cố hơn, cuối cùng với Hán Vương bình định thiên hạ, làm quan đến chức Thừa Tướng, được phong hầu, truyền tước đến năm đời sau.

Bậc quân tử nói: Vương Lăng mẫu có thể xả thân để lập nghĩa, tác thành cho con của bà.

Kinh Thi có câu: “Ngã cung bất duyệt hoàng tuất ngã hậu” (Thân này còn chẳng được dung, nỗi sau đâu rảnh mà hòng xót xa). Nhân nghĩa của

Vương Lăng mẫu để lại cho năm đời sau.

TRƯƠNG THANG MẪU

(Nhân Trí)

Trương Thang mẫu là mẹ của Hán Ngự Sử Đại Phu Trương Thang. Trương Thang có tài năng và học vấn, phụng sự Hán Hiếu Vũ Đế, làm quan Ngự Sử Đại Phu. Trương Thang tính tình háo thắng. Mẹ mấy lần trách mắng vẫn không sửa đổi. Sau quả nhiên bị Tể Tướng Nghiêm Thanh Địch với Tam Trường Sử oán hận nên đã dâng thư vu cáo Trương Thang. Trương Thang bất đắc dĩ phải tự sát. Các anh em và con cái muốn làm lễ an táng long trọng. Mẹ Trương Thang nói: “Trương Thang là đại thần cho Thiên Tử, bị lời vu cáo mà chết. Sao phải an táng long trọng?” và lấy xe bò làm xe đưa tang. Quan tài của Trương Thang chỉ có áo quan mà không có quách.

Thiên Tử biết được việc này bèn nói: “Không phải người mẹ này thì không sinh được người con như này!”. Sau khi điều tra rõ chân tướng, Thiên Tử đã giết chết Tam Trường Sử. Thừa Tướng Nghiêm Thanh

Địch thì tự sát.

Bậc quân tử nói: Mẹ của Trương Thang có thể kìm nén tình cảm để làm Vua tỉnh ngộ.

Kinh Thi có câu: “Bỉ mỹ Mạnh Khương, đức âm bất vong) (Mạnh Khương đẹp đẽ xiết bao! Lời nàng đức hạnh, ta nào lại quên) là nói điều này.

TUẤN BẤT NGHI MẪU

(Mẫu Nghi)

Tuấn Bất Nghi mẫu là mẹ của Hán Kinh Triệu Doãn Tuấn Bất Nghi. Bà là người nhân từ lại giỏi việc dạy dỗ con cái. Sau khi Tuấn Bất Nghi làm Kinh Triệu Doãn, mỗi lần Tuấn Bất Nghi đi ra ngoài thẩm tra án trở về nhà là mẹ ông lại hỏi có thả được tù nhân nào không. Nếu Tuấn Bất Nghi đáp thả được một người bị hàm oan, tội danh không có thực thì mẹ ông sẽ rất vui, ăn cơm cũng ngon, tâm tình cũng tốt. Nếu Tuấn Bất Nghi trở về nói hôm nay không thả được tù nhân nào thì mẹ ông sẽ không vui, cũng không ăn cơm. Hành động của mẹ làm cho Tuấn Bất Nghi xử án vô cùng nghiêm khắc nhưng không tàn khốc, vô tình.

Bậc quân tử nói: Mẹ của Tuấn Bất Nghi có thể dùng nhân nghĩa để dạy bảo con trai mình.

Kinh Thi có câu: “Hạo thiên tật uy, phu vu hạ thổ” (Cái uy nghiêm của Trời, đã phân bổ xuống khắp nơi cõi đất) ý nói đạo trời hiếu sinh, uy đức phân bổ khắp cõi đất.

DƯƠNG PHU NHÂN

(Hiền Minh)

Dương phu nhân là vợ của Hán Thừa Tướng An Bình, hầu Dương Thưởng. Khi Hán Chiêu Đế băng hà, Xương Ấp Vương lên làm Vua, vô cùng dâm loạn. Đại Tướng Quân Hoắc Quang bàn mưu với xa kị tướng quân Trương An Thế muốn phế bỏ Xương Ấp Vương để lập Vua khác. Bàn bạc đã xong bèn sai đại tư nông Điền Diên Niên đi báo với Dương Thưởng. Dương Thưởng kinh sợ, không biết nói sao, mồ hôi ra đầy lưng, cả ngày ngập ngừng không quyết được. Khi Diên Niên ra ngoài thay áo, phu nhân của Dương Thương ở sương phòng phía Đông đi lại nói với Dương Thưởng rằng: “Việc này là đại sự của đất nước. Nay Đại Tướng Quân bàn bạc đã xong, sai cửu khanh đến báo tin cho chàng. Nếu chàng không nhanh chóng đồng ý, đồng tâm với Đại Tướng Quân mà do dự không quyết định được thì sẽ bị giết trước”. Khi Diên Niên thay áo xong quay lại, Dương Thưởng với phu nhân cùng Diên Niên thảo luận đồng ý, hứa hẹn, xin nghe theo lệnh của Đại Tướng Quân, sau đó đã cùng nhau phế bỏ Xương Ấp Vương, lập Tuyên Đế lên làm Vua. Hơn tháng sau, Dương Thưởng mất, được truy phong làm tam thiên ngũ bách hộ.

Bậc quân tử nói: Phu nhân của Dương Thưởng là người hiểu biết.

Kinh Thi có câu: “Thần bỉ thạc nữ, lịnh đức lai giáo” (Người hiền nữ ấy biết dùng đức mà khuyên dạy) là nói điều này.

HOẮC PHU NHÂN HIỂN

(Nghiệt Bế)

Hoắc phu nhân Hiển là vợ của Hán Đại Tướng Quân Bác Lục hầu Hoắc Quang. Hoắc phu nhân là người hoang dâm tàn bạo, không theo phép tắc. Hoắc Quang trung hậu, thận trọng, được Hán Vũ Đế di chiếu phụ trợ thiếu chủ. Vào thời Hiếu Tuyên Đế, do có công lập Vua nên rất được sủng ái, quý hiển không ai bằng. Hoắc phu nhân có người con gái nhỏ tên tự là Thành Quân. Hoắc phu nhân muốn cho con gái được quý hiển, nhưng chưa tìm được cách nào. Đến khi Hứa Hoàng Hậu có mang đứa con thứ hai, trong người nhiều bệnh, Hoắc phu nhân lập kế mua chuộc y bà Thuần Vu Diễn của Hứa Hoàng hậu rằng: “Phụ nữ mang thai là việc hệ trọng, thập tử nhất sinh. Nay Hoàng Hậu có mang, có thể nhân cơ hội này hạ độc để trừ khử, để cho con gái ta lên làm Hoàng Hậu, phú quý sẽ cùng hưởng”. Thuần Vu Diễn nghe theo lời của Hoắc phu nhân đầu độc Hoàng Hậu. Hứa Hoàng Hậu qua đời ngay sau khi sinh. Các thái y bị bắt giữ để điều tra xem liệu họ có chăm sóc Hoàng Hậu cẩn thận không. Hoắc phu nhân chột dạ, vội báo cho Hoắc Quang chuyện mình làm. Hoắc Quang không muốn tố cáo vợ mình, đành phải ra lệnh thả Thuần Vu Diễn. Hoắc phu nhân may áo cưới cho Thành Quân, chuẩn bị mọi vật dụng để vào cung, khuyên Hoắc Quang đưa con gái vào trong cung, quả nhiên Thành Quân được lập làm Hoàng Hậu.

Lúc này con trai của Hứa Hoàng Hậu được phong làm Thái Tử.

Hoắc phu nhân giận dữ nôn ra máu, không ăn không uống, phàn nàn rằng: “Đứa bé được sinh ra ở nơi dân dã, lấy tư cách gì mà luận lập làm Thái Tử? Bây giờ Hoàng Hậu sinh Hoàng Tử, đích xuất hiển hách, lại thành Vương chăng?”. Do đó Hoắc phu nhân bàn với Hoắc Hoàng Hậu diệt trừ Thái Tử. Hoắc Hoàng Hậu đã thử làm nhiều lần nhưng bảo mẫu và nhũ mẫu đều ăn thử trước nên Hoắc Hoàng Hậu không thể hạ thủ.

Khi Hoắc Quang mất, con trai là Hoắc Vũ được tập tước làm Bác Lục hầu. Hoắc phu nhân càng ngang tàng lại xa hoa, cho xây dựng nhà cửa với quy mô lớn, lại chế tạo xe kéo với quy cách giống như xe của

Vua thường dùng, rồi vẽ những hình vẽ tinh xảo, dùng gấm vóc làm đệm ngồi trên xe. Thân xe thếp vàng, bên ngoài bánh xe bọc da thuộc và sợi bông để giảm xóc tránh rung lắc. Hoắc phu nhân ngồi trên xe để thị tì dùng tơ lụa kéo chạy quanh phủ mà chơi đùa, lại dâm loạn với giám nô Phùng Tử Đô.252 Tuyên Đế nghe được nhà họ Hoắc vô đạo, lại có tin đồn rằng Hoắc gia giết chết Hứa Hoàng Hậu. Hoắc phu nhân vô cùng lo sợ nên âm mưu tạo phản, muốn phế bỏ Thiên Tử rồi lập con mình là Hoắc Vũ lên làm Vua. Sau bị bại lộ, cả nhà họ Hoắc đều bị xử chém ngang lưng. Hoắc phu nhân bị xử tử giữa chợ. Hoắc Hoàng Hậu bị phế và đày vào Chiêu Đài cung.

Kinh Thi có câu: “Phế vi tàn tặc, mạc tri kỳ vưu” (Cả nhà bị giết thảm thương, chẳng ai biết lỗi ấy thời bởi đâu) đây là nói Hoặc phu nhân vậy.

NGHIÊM DIÊN NIÊN MẪU

(Nhân Trí)

Nghiêm Diên Niên mẫu là mẹ của của Thái Thú Hà Nam ở Đông

Hải tên là Nghiêm Diên Niên. Bà sinh được năm người con trai, đều là người làm quan, ăn bổng lộc đến hai nghìn thạch. Ở đất Đông Hải, bà có biệt hiệu là “Vạn Thạch Nghiêm Ẩu”. Diên Niên làm Thái Thú Hà Nam. Nghiêm Diên Niên là người nghiêm khắc trong việc phá án, thường xuyên giết rất nhiều người, ở Hà Nam có biệt hiệu là “Đồ Bá”. Mẹ của Diên Niên nghe nói ông giết rất nhiều người thì vội đến Hà Nam, vừa vặn thấy Nghiêm Diên Niên đang chém giết tù nhân. Bà vô cùng kinh sợ, vội đến lữ quán bên ngoài thành để ở, không muốn vào thành nữa.

Nghiêm Diên Niên nghe mẹ đến thăm vội đi tìm bà, đến cửa lữ quán thì bà đóng cửa không cho gặp. Nghiêm Diên Niên vội ở bên ngoài khấu đầu van xin bà mới mở cửa. Bà trách mắng Nghiêm Diên Niên rằng: “Con may mắn được làm Thái Thú, cai trị mấy nghìn dặm, không dùng nhân nghĩa để giáo hóa nhân dân lại lấy hình phạt giết người để tỏ ra uy thế. Sao có thể làm cha mẹ của bách tính đây?”. Nghiêm Diên Niên nhận tội, dập đầu tạ tội. Bà chảy nước mắt nói: “Đạo trời thần minh, không thể giết người bừa bãi. Con sớm muộn cũng bị quả báo, ta đi chuẩn bị mộ cho con, cầu xin ông trời tha thứ tội của con”. Sau đó, bà về quê, gặp người trong dòng tộc thì đều nói lại điều này. Năm sau, quả nhiên Nghiêm Diên Niên do đắc tội với người ta mà bị Hoàng Thượng xử tử.

Người ở Đông Hải không ai là không khen ngợi bà là người hiền trí.

Bậc quân tử nói: Nghiêm Diên Niên mẫu nhân trí tin vào đạo trời.

Kinh Thi có câu: “Tâm chi ưu hĩ, ninh tự kim hĩ” (Lòng ta lại bi sầu hận tủi, há lại là chỉ buổi hôm nay) là nói mẹ của Nghiêm Diên Niên vậy.

254 PHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN HÁN PHÙNG CHIÊU NGHI

(Tiết Nghĩa)

Hán Phùng Chiêu Nghi là Chiêu Nghi của Hiếu Nguyên Đế, là con gái của hữu Tướng Quân Quang Lộc Huân Phùng Phụng Thế. Năm Nguyên Đế thứ hai, Phùng Chiêu Nghi nhập cung, ban đầu được phong là Trưởng Sử, mấy tháng sau được phong làm Mỹ Nhân. Bà sinh hạ được người con trai là Trung Sơn Hiếu Vương. Sau đó, bà được phong làm Tiệp Dư, tước vị chỉ dưới Hoàng Hậu. Khi đó, sự ân sủng của Phùng Tiệp Dư không hề thua kém Phó Chiêu Nghi. Bà được đánh giá là tính tình cương trực, hào sảng nhưng cũng rất hiểu lễ nghĩa, đọc biết nhiều thứ, luôn hiền thục, ôn văn, hoàn toàn khác với các Phi tần khác.

Hán Nguyên Đế cùng hậu cung Cơ Thiếp xem đấu thú ở quảng trường lớn, trong đó có Phùng Tiệp Dư và Phó Chiêu Nghi. Khi đang theo dõi trận đấu, đột nhiên một con gấu mất kiểm soát, vồ lên khán đài nơi mà Nguyên Đế đang ngồi. Tất cả quan thần lẫn Cơ Thiếp, trong đó có Phó Chiêu Nghi đều nhất loạt chạy tứ tán bỏ mặc Hán Nguyên Đế, duy chỉ có Phùng Tiệp Dư xả thân mình lên chắn ngang giữa Nguyên Đế và con gấu. Con gấu sau đó bị giết bởi đội vệ binh.

Khi Nguyên Đế hỏi vì sao bà lại lao ra chắn mình, Phùng Tiệp Dư thật thà đáp: “Thần thiếp nghe nói con gấu một khi đã muốn hại ai thì sẽ vồ lấy mục tiêu bất chấp thứ gì khác. Thần thiếp không muốn bệ hạ bị hại nên đành liều mình ra ngăn. Bệ hạ quân lâm thiên hạ, không thể bị hại, dù thần thiếp có bị chết cũng đáng”. Sau lần đó, Nguyên Đế càng yêu quý Phùng Tiệp Dư hơn. Phó Chiêu Nghi và mấy người đều cảm thấy vô cùng hổ thẹn. Phùng Tiệp Dư được phong làm Phùng Chiêu Nghi. Khi con trai Phùng Chiêu Nghi được phong làm Trung Sơn Vương thì Phùng

Chiêu Nghi được phong làm Trung Sơn Thái Hậu.

Bậc quân tử nói: Phùng Chiêu Nghi dũng cảm lại có nghĩa khí.

Kinh Thi có câu: “Công chi mỵ tử, tùng công vu thủ” (Sủng thần sau trước đường đường, cùng ngài săn bắn xênh xang dập dìu).

Luận Ngữ nói: “Kiến nghĩa bất vi, vô dũng dã” (Thấy việc nghĩa không làm là người vô dũng), Phùng Chiêu Nghi kiêm cả dũng lẫn nghĩa.

VƯƠNG CHƯƠNG THÊ NỮ

(Nhân Trí)

Vương Chương thê nữ là vợ và con gái của Hán Kinh Triệu Doãn Vương Trọng Khanh. Chương là thư sinh, học ở Trường An, cùng với vợ sống cuộc sống nghèo khổ. Một lần bị bệnh, không có chăn đắp, phải lấy rơm cỏ đan thành tấm để giữ ấm cho trâu bò để đắp. Tưởng mình sắp chết nên khóc lóc nói lời ly biệt với vợ. Người vợ giận dữ mắng rằng: “Trọng Khanh! Chàng thử nói xem những người quyền quý ở kinh thành, có ai học vấn bằng chàng. Nay chàng nghèo khổ bệnh tật, tự mình không cố gắng nỗ lực mà lại than khóc, không có chí khí chút nào”. Sau

Vương Chương làm quan đến chức Kinh Triệu Doãn.

Cậu của Thành Đế là Đại Tướng Quân Vương Phụng chuyên quyền. Vương Chương tuy được Vương Phụng tiến cử nhưng không chịu dựa vào Vương Phụng. Lúc đó, đúng lúc có nhật thực, Vương Chương nhân đó dâng tấu nói không thể trọng dụng Vương Phụng, nếu như việc thành thì chí ít Vương Chương cũng được đề bạt. Người vợ thấy vậy ngăn lại: “Làm người phải biết sao cho đủ! Sao chàng không nhớ đến lúc chúng ta đắp rơm cỏ đan lại giữ ấm cho trâu bò rồi than khóc?”. Vương Chương nói: “Việc này không phải là người phụ nữ như nàng biết được”. Vương Chương không nghe theo lời khuyên của vợ, cố ý dâng tấu lên Hán Thành Đế. Hán Thành Đế nghĩ rốt cuộc cũng là cậu ruột của mình nên không nhẫn tâm giáng tội, thế là bỏ qua việc Vương Chương dâng tấu tố cáo Vương Phụng. Thế là Vương Chương bị

Vương Phụng hãm hại bị nhốt vào ngục.

Vương Chương có một người con gái nhỏ, mới 12 tuổi, đêm đó lớn tiếng khóc than: “Hàng ngày tôi ngồi ở bên cạnh nhà tù, thường nghe thấy tù nhân đếm đến chín, nay đếm chỉ có tám. Cha ta bình thường kiên cường, cương trực. Người chết trước nhất định là cha của ta”. Mọi người nghe được đều không khỏi vừa kinh hãi lại bán tín bán nghi. Ngày hôm sau nghe ngóng thì quả nhiên Vương Chương đã chết. Vợ của Vương

Chương dẫn con tay không mà về.

Sau khi Vương Phụng chết, Thành Đô hầu Vương Thương làm Đại Tướng Quân thương cho Vương Chương vô tội nên đã đem toàn bộ tài sản, nhà cửa bị tịch thu trả lại cho vợ con của Vương Chương.

Bậc quân tử nói: Vợ của Vương Chương biết thời thế, biết lúc nàoPHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN nên tiến, lúc nào nên lui.

Kinh Thi có câu: “Hạo thiên dĩ uy, dư thận vô tội” (Uy nghiêm Trời đấng tối cao, xét thì ta chẳng tội nào mảy may) là nói lạm dụng uy quyền, quan tốt không có tội lại bị đẩy xuống hố sâu.

BAN TIỆP DƯ

(Biện Thông)

Ban Tiệp Dư là con gái của Tả Tào Việt Kỵ Ban Huống, là Tiệp Dư của Hán Hiếu Thành Hoàng Đế. Bà là người hiền tài, khéo ăn nói. Mới đầu vào cung bà chỉ là Thiếu Sử, sau được sủng hạnh phong lên làm Tiệp Dư. Một lần đi ra ngoài, Hán Thành Đế định cho làm một chiếc xe rộng lớn để Ban Tiệp Dư có thể ngồi chung. Biết chuyện ấy, Ban Tiệp Dư lễ phép tâu: “Tâu Bệ Hạ! Xem những hình vẽ người xưa để lại thì các bậc Thánh Vương khi xuất ngoại, chỉ có những bậc Đại Thần là được phép ngồi cạnh Hoàng Đế mà thôi. Ba đời mạt chúa Hạ Kiệt, Thương Trụ, Chu U

Vương mới có Phi Tử được sủng hạnh ngồi cạnh, cuối cùng thì rơi vào cảnh mất nước nhà tan. Nếu thiếp ngồi chung xe với Bệ Hạ thì chẳng phải giống họ sao, có thể không làm cho người ta kinh hãi sao?”. Lời tâu của Ban Tiệp Dư rất có đạo lý nên Hán Thành Đế phải hủy bỏ ý định ấy.

Thái Hậu nghe chuyện, rất lấy làm tâm đắc, cất lời khen: “Thật là hiếm có! Xưa có Phàn Cơ, nay có Ban Tiệp Dư!”. Ban Tiệp Dư rất thích đọc Kinh Thi và các sách cổ học khác như Đức gia, Yểu điệu hay Nữ sư và thường đọc đi đọc lại nhiều lần. Tuy tài đức như thế nhưng Ban Tiệp Dư không được sự sủng ái lâu bền của Hán Thành Đế. Từ năm Hồng Gia đã ít vào hậu cung, do vậy Ban Tiệp Dư tiến cử Thị giả tên là Lý Bình lên. Bình được phong Tiệp Dư, còn được cho đổi thành họ Vệ theo cố sự của Vệ Tử Phu. Sau khi hai chị em Triệu Phi Yến nhập cung, dùng trăm phương nghìn kế tranh giành sự sủng ái của Hán Thành Đế. Ban Tiệp Dư là người an phận thủ thường, không tranh với đời thì chị em họ Triệu thị dùng nhan sắc và thủ đoạn để quyến rũ Thành Đế.

Năm Hồng Gia thứ 3, chị của Hứa Hoàng Hậu là Hứa Yết bị Vương Thái Hậu định tội buông lời nguyền rủa trong cung. Nhân sự tình đó, hai chị em Triệu Phi Yến tố cáo Hứa Hậu và Ban Tiệp Dư đồng lõa rước Vu thuật lập đàn tràng để trù ếm. Hán Thành Đế tức giận, phế truất Hứa Hoàng Hậu và gọi Ban Tiệp Dư đến tra vấn.

Khi trình diện Hoàng Đế, Ban Tiệp Dư không lộ chút sợ sệt, tâu: “Thần thiếp nghe rằng tử sinh có mệnh, giàu nghèo do trời. Người làm lành còn chưa biết có được hưởng phước không, huống nữa là chuyện sai quấy ấy? Nếu quỷ thần có sự hiểu biết, chắc chắn quỷ thần sẽ không bao giờ nghe258 những lời xin xỏ hại người. Nếu quỷ thần chẳng có sự hiểu biết, những lời trù ếm phỏng có ích gì? Chuyện Bệ Hạ hỏi, thần thiếp chẳng những không dám làm, mà còn chưa bao giờ nghĩ đến nữa!”. Trước thái độ ung dung và thanh thản của nàng, Hán Thành Đế tin tưởng và khâm phục, không những không bắt tội mà còn ban thưởng trăm cân vàng.

Nhưng Ban Tiệp Dư tự thấy phải mau rời xa nơi này mới yên thân, liền xin cho đến Trường Tín cung của Thái Hậu để hầu hạ và được Hán Thành Đế phê chuẩn. Ban Tiệp dư lui về ở Đông cung, làm ra bài tự điệu phú rằng: “Thừa tổ khảo chi đức hề, hà tính mệnh chi thục linh. Đăng bạc khu ư cung quyết hề, thống hạ trần ư hậu đình. Mông thánh hoàng chi ốc huệ hề, đương nhật nguyệt chi thịnh minh. Dương quang liệt chi hấp hách hề, phụng long sủng ư tăng thành. Ký quá hạnh ư phi vị hề, thiết thứ kỷ hô gia thời. Mỗi ngụ mị nhi lụy tức hề, thân bội ly dĩ tự tư. Trần nữ đồ nhi kính giám hề, cố nữ sử nhi vấn thi. Bi thần phụ chi tác giới hề, ai bao, diễm chi vi vưu. Mỹ Hoàng, Anh chi nữ Thuấn hề, vinh nhiệm, Tự chi mẫu Chu. Tuy ngu lậu kỳ mị cập hề, cảm xá tâm nhi vong tư? Lịch niên tuế nhi điệu cụ hề, mẫn phồn hoa chi bất tư. Thống dương lộc dữ giá quán hề, y tùng bách chi dư hưu”. Trùng viết: “Tiềm huyền cung hề u dĩ thanh, ứng môn bế hề cấm thát côi. Hoa điện trần hề ngọc giai đài, trung đình thê hề lục thảo sinh. Quảng ốc ấm hề xiêm duy yểm, phòng long hư hề phong linh linh. Cảm duy thường hề phát hồng la, phân tụy sế hề hoàn tố thanh. Thần diệu diệu hề mật tĩnh xứ, quân bất ngự hề thùy vi vinh? Phủ thị hề đan trì, tư quân hề lý kỳ. Ngưỡng thị hề vân ốc, song thế hạ hề hoành lưu. Cố tả hữu hề hòa nhan, chước vũ thương hề tiêu ưu. Duy nhân sinh hề nhất thế, hốt nhất quá hề nhược phù.

Dĩ độc hưởng hề cao minh, xứ sinh dân hề cực hưu. Miễn ngu tinh hề cực lạc, dữ phúc lộc hề vô kỳ. Lục y bạch hoa, tự cổ hề hữu chi”. (Tạm dịch: Ta thừa kế mỹ đức của Tổ tiên và cha chú, trước sau giữ gìn phẩm đức cao thượng. Tấm thân hèn mọn này may mắn được tuyển vào cung, bổ sung hàng ngũ Phi Tần ở hậu cung. Nhờ ơn hậu của Thánh Hoàng, ta được tắm trong ánh sáng rực rỡ của nhật nguyệt. Hiển lộ sự vinh hiển của Tổ tiên và gia tộc giòng họ Ban, ở Tăng Thành được Hoàng Thượng sủng ái, được sự đãi ngộ hơn mong đợi của mình. Đây là thời gian vui vẻ nhất của đời ta. Ta trong giấc ngủ thường than thở không thôi. Tay cầm chiếc khăn âm thầm trầm tư, hướng về những bức tranh mỹ nữ được treo trong cung, cầm gương soi bên này rồi soi bên kia, thường xuyên quay đầu lại hỏi người nữ thị tì bên cạnh những vấn đề.

Đáng tiếc cho giới luật phu nhân không thể can dự triều chính. Đáng buồn cho những lỗi lầm của Bao Tự, Diêm thê đã phạm phải. Ta ca ngợi mỹ đức của vợ Vua Thuấn là Nga Hoàng, Nữ Anh. Noi theo tấm gương của mẹ Chu Văn Vương là Thái Nhậm và Chu Vũ Vương là Thái Tự. Tuy nói ta ngu muội,PHỤ NỮ TỐT THIÊN HẠ AN thô thiển theo không kịp sự đẹp đẽ hiền thục của họ, nhưng sao lại dám bỏ đi lòng trung thành mà quên đi ân điển sủng ái của Thánh Hoàng. Nhiều năm nay ta thường lo sợ bất an, lo cho tuổi xanh không thể tiếp diễn, thương cho cơ ngộ dương lộc trong cung Phi Tần, từ lúc tuổi trẻ đã gặp phải tai họa của sự đố kỵ, chẳng nhẽ là ta đã gây ra tai họa không thể tha thứ? Trong mệnh đã định nguyện ước xưa của ta không thể cưỡng cầu. Ánh nắng đột nhiên chiếu đi nơi khác, thế là hoàng hôn đã xuống, trước mắt một màn u tối. Ta vẫn được ân trạch che chở, trong lòng đầy ắp phúc lộc. Thực sự không muốn vì có tội và lỗi lầm mà để mất đi phúc đức. Cam nguyện ở Đông cung hầu hạ bên cạnh Thái Hậu, tự xin xếp hàng cuối cùng của cung nữ trong Trường Tín cung. Cùng với cung nữ ngày ngày dọn dẹp phòng ngủ của Thiên Tử, đến ngày cuối cùng của cuộc đời đến lúc chết. Chỉ mong đem hài cốt của ta mai táng dưới chân núi, để mộ của ta dựa vào dưới tùng bách. Lãnh cung ẩn cư u tối lại lạnh lẽo, cửa lớn không bao giờ mở. Cửa phụ cũng đóng kín. Cung điện hoa lệ với bậc thềm xây bằng gạch ngọc cũng đã phủ đầy bụi. Tòa nhà chính hoang vu cỏ xanh mọc đầy. Sảnh lớn rộng lớn sao lạnh lẽo quá, phòng ngủ càng thêm âm u. Cửa sổ mục nát gió lạnh thổi vù vù không ngừng, bùi ngùi nhớ lại áo lụa và màn trướng của Thiên Tử còn lấp lánh. Khi vải lụa trắng tung bay, phảng phất vọng lại tiếng ma sát của quần áo. Ánh mắt đờ đẫn nhìn chằm chằm vào mật thất, Hoàng Thượng không đến nữa rồi! Vậy còn vì ai mà bày biện ở đây? Cúi nhìn bậc thềm đỏ trước điện, nhớ đến dấu chân của Hoàng Thượng lưu lại. Ngước nhìn cung điện lạnh lẽo, không kìm lòng hai hàng lệ tuôn rơi. Ngó sang hai bên từng khuôn mặt hòa nhã, cũng đành nâng chén rượu tinh xảo dùng rượu giải sầu. Một kiếp nhân sinh ơi! Giống như mây trời vội vàng bay qua. Mình ta đã được hưởng sự cao quý rực rỡ của nhân gian, sống ở nơi tốt nhất trong mắt của người dân thường. Ta tự động viên là phải biết vừa lòng với số phận, tận tình vui vẻ với vinh hoa phú quý không nơi tận cùng. Bài thơ “Lục Y” và “Bạch Hoa” trong Kinh Thi là sự gợi mở từ xưa của quý phu nhân bị thất sủng”.

Khi Hán Thành Đế băng hà, Ban Tiệp Dư tình nguyện đến lăng tẩm của Hán Thành Đế là Đình Lăng. Bà sống cuộc sống giản đơn đầy đạo hạnh cao khiết như một đạo nhân, bỏ mặc ngoài tai mọi chuyện tranh giành quyền lực, xem thường phú quý công danh, thệ nguyện suốt đời lo việc hương khói cho Thành Đế. Sau khi Ban Tiệp Dư mất thì được chôn cất trong khuôn viên Đình Lăng của Hán Thành Đế.

Bậc quân tử nói: Lời lẽ Ban Tiệp Dư từ chối ngồi cùng xe vượt qua cái chí của Tuyên Hậu, tiến cử Lý Bình lên bằng cấp với mình là cái đức của Phàm Cơ, giải thích khi bị vu khống là cái trí của Định260 Khương, xin được đến Trường Tín cung để hầu hạ Thái Hậu là cái hạnh của Quả Lý, làm ra bài phú, bi ai nhưng không bi thương, bằng lòng với số phận mà không oán thán.

Kinh Thi có câu: “Hữu phỉ quân tử. Như thiết như tha. Như trác như ma. Sắt hề! Hạn hề! Hách hề! Hoán hề! Hữu phỉ quân tử, Chung bất khả huyến hề!” (Có người quân tử tài ba, như lo cắt dũa để mà lập thân. Dồi mài dốc chí siêng cần. Xem người thận trọng thêm phần nghiêm trang. Hiển vinh danh tiếng rỡ ràng, có Vua văn nhã hiên ngang đây rồi. Rốt cùng dân chẳng quên người) là để nói Ban Tiệp Dư vậy.

TRIỆU PHI YẾN TỈ ĐỆ

(Nghiệt Bế)

Triệu Phi Yến tỉ đệ là con gái của Thành Dương hầu Triệu Lâm, là cơ tần sủng ái của Hiếu Thành Hoàng Đế. Lúc Phi Yến mới sinh ra, cha mẹ định bỏ rơi nhưng sau ba ngày vẫn sống nên lại đem về. Hiếu Thành Hoàng Đế thường vi hành ra ngoài. Khi đến Hà Dương chủ uống rượu, xem hát trông thấy Phi Yến thì say mê bèn đem Phi Yến về hậu cung, ngày đêm sủng hạnh. Nghe nói em gái Phi Yến là Triệu Thị cũng rất xinh đẹp diễm lệ nên Hán Thành Đế cũng cho triệu vào. Sau khi hai chị em Triệu thị nhập cung, Hán Thành Đế càng không ngó ngàng đến các Phi tần mà chỉ ngày đêm đắm chìm hưởng lạc cùng chị em họ Triệu, phong cả hai là Tiệp Dư, lại phong cho cha của Phi Yến là Thành Dương hầu. Không lâu sau đó, Hoàng Đế lập Phi Yến làm Hoàng Hậu, phong cho em gái làm Chiêu Nghi. Mặc dù trở thành Hoàng Hậu nhưng không lâu sau Triệu Hoàng Hậu bị thất sủng. Hán Thành Đế say mê em gái của Hoàng Hậu là Triệu Chiêu nghi.

Nơi ở của Triệu Chiêu Nghi là Chiêu Dương cung, cực kì xa hoa.

Trong đình lấy sắc màu đỏ son sơn mới hoàn toàn, ngưỡng cửa thì lấy đồng thau trang sức, lại cũng tô hoàng kim lên, cầu thang lên điện thì lấy bạch ngọc mà làm, đồng thời khảm nhập Lam Điền tường ngọc, minh châu, thúy vũ. Sự xa xỉ này là bậc nhất khi đó trong các cung.

Tuy được sủng ái như vậy, song Triệu Chiêu Nghi không hề mang thai, cả Triệu Hoàng hậu cũng vậy. Triệu Chiêu Nghi tính cách đố kỵ với hậu cung vì không thể sinh con. Khi đó, Hứa mỹ nhân được Hán Thành Đế sủng ái, sinh ra Hoàng Tử. Triệu Chiêu Nghi nói với Thành Đế rằng: “Bệ Hạ hay cùng thiếp đến Trung cung. Thế vị Hứa mỹ nhân kia là từ đâu tới?”. Sau đó, Triệu thị bèn bỏ ăn bỏ uống, tự đâm đầu vào cột cung điện, hoặc lăn từ giường xuống sàn, khóc lóc thảm thiết khiến Thành Đế sốt sắng cả lên. Triệu thị nói: “Bệ Hạ sau này muốn an trí thần thiếp thế nào thì tùy Bệ hạ. Thần thiếp không dám trái”. Thành Đế khổ sở nói: “Ta cố ý nói việc này cho nàng nghe. Nàng còn lại giận dữ vì điều chi nữa chứ?”. Sau đó Thành Đế cũng không thiết ăn uống gì. Thấy thế,

Triệu thị bèn nói: “Bệ Hạ còn có mặt mũi nào tuyệt thực! Xưa kia Bệ Hạ thề độc với thiếp rằng: ‘Hứa không phụ nàng’. Bây giờ vị mỹ nhân kia có Hoàng Tử nên ngài thất hứa với thiếp. Đáng gọi là gì đây!”, sau đó khóc lóc thảm thiết. Hán Thành Đế không muốn thấy sủng phi của mình đau lòng, bèn nói: “Ta hứa với Triệu thị, không lập với Hứa thị! Trên đời này không ai có thể vượt qua nàng trong lòng ta! Nàng yên tâm!”. Sau đó, Hán262 Thành Đế sai người giao cho Hứa mỹ nhân một phong thư xanh, bảo giao Hoàng Tử cho mình. Hứa mỹ nhân bèn theo thư mà giao đứa trẻ ra, liền bị Hán Thành Đế sai người bóp chết cho tắt thở. Triệu Chiêu Nghi cũng nhìn xem cùng, sau đó cho người vội vàng mai táng ở dưới Ngục viên.

Lại sau đó, có Trung cung sử là Tào Cung, tự Vĩ Năng, được Hán Thành Đế lâm hạnh cũng sinh Hoàng Tử. Hán Thành Đế cũng lại đem nói với Triệu Chiêu Nghi, biết được là con trai thì cũng đem giết. Dịch đình Ngục thừa, tên Tịch Vũ khuyên can, Thành Đế không nghe. Nhưng Tào Cung chưa chết, Chiêu Nghi cũng giận, thế là Thành Đế bèn sai người đưa thuốc độc kèm phong thư đến bảo Tào Cung tự sát. Tào Cung khóc mắng: “Dung túng hai chị em bọn họ, cuối cùng kết cục thế này đây! Con ta chào đời chỉ vừa mới mọc tóc, bây giờ đang ở đâu rồi? Hay đã bị hai chị em họ giết chết rồi?”, sau đó bèn uống thuốc độc tự sát. Từ đó về sau khi các Phi tần có con trai thì đều bị giết chết hoặc cho uống thuốc để sảy thai. Do vậy mà Hiếu Thành Hoàng Đế tuyệt tự.

Bậc quân tử nói: Sự hung ác của Triệu Chiêu Nghi giống như Bao Tự. Sự mê loạn của Hiếu Thành Hoàng Đế giống với Chu U Vương.

Kinh Thi có câu: “Trì chi kiệt hĩ, bất vân tự tân. Tuyền chi kiệt hĩ, bất vân tự trung” (Ao đã cạn nước đi rồi, không hề nói nước bờ ngoài chẳng vô. Nguồn mà dòng nước cạn khô, nước không lượn nữa, chẳng cho vì là).

Vào thời Hiếu Thành Hoàng Đế, Cữu thị chuyên bên ngoài, Triệu thị chuyên bên trong, tự mình làm cạn kiệt mình, giống như ao và nguồn vậy.