Luận Đại Thừa 100 Pháp

7) Giới Địa Phán

Đây là Vô Tưởng Định chỉ liên hệ với Thiền

Thứ Tư.

8) Tam Tánh Phán

Định này chỉ thu vào pháp lành, vì nó được dẫn dắt, sanh ra do thiện tâm gia hạnh.

9) Tứ Nghiệp Phán

Những gì là 4 nghiệp? a) Thuận hiện thọ nghiệp: Bằng tâm chắc chắn mạnh mẽ, ở đời này tạo ra các nghiệp thiện và ác nên làm cho thọ nhận quả báo lành dữ ngay trong đời này. b) Thuận sanh thọ nghiệp: Bằng tâm thượng phẩm, ở đời này tạo ra các nghiệp thiện và ác nên đời sau thọ nhận quả báo khổ hay vui.

c) Thuận hậu thọ nghiệp: Bằng tâm trung phẩm, ở đời này tạo ra các nghiệp thiện và ác, sinh lần thứ 3 cho đến trăm ngàn lần sanh sau mới thọ nhận quả báo khổ hay vui.

d) Bất định thọ nghiệp: Bằng tâm hạ phẩm, ở đời này tạo ra các nghiệp thiện hay ác. Các nghiệp này vì sức quá yếu, sau khi sanh ra thọ nhận hoặc không thọ nhận quả báo khổ hay vui.

Nay người tu Vô Tưởng Định, đời này tu định, nếu người tu ở bậc thượng phẩm, hoặc ở kiếp sau sanh vào cõi trời Vô Tưởng. Nếu người tu ở bậc trung phẩm, hoặc ở đời sau, hoặc ở đời thứ ba, cho đến trăm ngàn đời sau sanh vào cõi trời Vô Tưởng. Nếu người ở tu ở bậc hạ phẩm, hoặc không chắc chắn sanh vào cõi trời Vô Tưởng, hoặc ở đời sau, hoặc ở đời thứ 3, cho đến trăm ngàn đời sau sanh vào cõi trời Vô Tưởng. Luận Thành Duy Thức, quyển 7, nói: Trong 4 nghiệp thì 3 nghiệp thông nhau, trừ nghiệp thuận hiện thọ.

10) Khởi Định Chi Xứ

Có 2 thuyết, xin trình bày lần lượt:

Thuyết thứ nhất nói chỉ ở cõi Dục mới khởi ra định. Chỉ ở cõi Dục mới sanh ra định vì sao? Bởi định Vô Tưởng này là do sức thuyết pháp của ngoại đạo, lại thêm tâm con người lý giải rất mạnh mẽ, nhanh chóng, mới có thể sanh ra, cho đến sức lý giải của chúng sanh ở 2 cõi trên không giống như con người ở cõi Dục. Lại không có ngoại đạo thuyết pháp nên 2 cõi trên không sinh ra định Vô Tưởng. Lại nữa, 6 tầng trời trong cõi Dục lý giải không giống nhau cũng không thể sinh ra định này.

Thuyết thứ hai nói định này sanh ra ở cõi Dục và cõi Sắc. Tức là ở trong nhân đạo của cõi Dục, trước tu tập định này, đời sau sanh lên thiền thứ tư ở cõi Sắc (tứ thiền ở trên 3 tầng trời: Vô Vân, Phước Sanh, Quảng Quả, là chỗ phàm phu sanh ra), và sanh ra thiền này tức khắc. Chỉ cần trừ đi tầng trời thứ tư của thiền thứ tư (Vô Tưởng Thiên). Vì rằng trời Vô Tưởng là quả của định này hướng tới. Định này tu thành tựu mới có thể sanh lên trời Vô Tưởng, nếu không ở cõi trời Vô Tưởng mà bắt đầu tu định này nên không thể sanh khởi định này được. Cho đến 5 tầng trời sau tầng trời thứ tư (trời Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Hiện, Thiện Kiến, Sắc Cứu Cánh) gọi là trời Ngũ Tịnh Cư. Nếu như chứng A Na Hàm là nơi quả thánh sinh ra, do đó cũng không khởi lên định này.

11) Lậu, Vô Lậu Phán

Vô Tưởng Định thuộc định hữu lậu. Vì sao?Vì định này phàm phu và ngoại đạo chán ghét thô tưởng, ham muốn quả vô tưởng nên vào định này. Do ngộ nhận trời Vô Tưởng là Niết Bàn chân chánh, không cho là diệt, nên là hữu lậu, nên 2 bậc thánh nhân hữu học và vô học không sanh ra định này.

VI. Diệt Tận Định

Sao gọi là Diệt Tận Định? Định này và Định Vô Tưởng ở trước gọi chung là Nhị Vô Tâm Định. Do Hai Định Vô Tâm này giống nhau, vì đều chán ghét loại tâm ở trên (tâm thô) và cả hai gây chướng ngại cho công năng chuyển thức không sanh ra mà kiến lập nên.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Chán ghét là đối với cảnh giới mà chán ghét, không khởi lên mắc míu. Chán ghét (yếm) và thiện huệ cùng khởi là một phần của Vô Tham. Nếu loại yếm tâm này chỉ khuất phục Tâm, Tâm Sở của Sáu Thức Trước không khởi ra hiện hành thì gọi là Vô Tưởng Định. Nếu loại yếm tâm này, không chịu khuất phục Tâm, Tâm Sở của Sáu Thức Trước không khởi lên hiện hành, mà còn diệt hết câu sanh ngã chấp và tâm sở của nó thì gọi là Diệt Tận Định. Bách Pháp Trực Giải nói: Bậc thánh từ ba quả trở lên, vừa mới ngưng bặt thọ tưởng, suy tư cực nhọc, nương vào định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng, rong chơi quan sát các pháp vô lậu để làm gia hạnh mới đi vào các cõi định. Khi đã vào các cõi định này rồi thì Sáu Thức Trước và tất cả Tâm Sở không hoạt động nữa. Câu Sanh Ngã chấp của Thức Thứ 7 và Thức Thứ 8 vẫn còn không xa lìa căn thân, nương vào thân, tâm này giả lập ra từng vị trí khác nhau.

Đoạn văn trên chia ra năm đoạn: 1) Người Đã Được Định Thánh nhân ba quả trở lên: ba quả là quả vị Thanh Văn chứng được là dựa vào tu hành dứt hoặc (phiền não) nhiều hay ít chia ra 4 bậc: quả đầu tiên Tu Đà

Hoàn dứt hết kiến hoặc và 88 sử trong ba cõi, nên được dự vào dòng thánh. Quả thứ hai là Tư Đà Hàm dứt được sáu phẩm trước trong chín phẩm tư hoặc (từ thượng thượng đến trung hạ là sáu phẩm). Quả thứ ba A Na Hàm dứt được ba phẩm sau trong chín phẩm tư hoặc (hạ thượng, hạ trung, hạ hạ là ba phẩm). Quả thứ tư A La Hán dứt hết 72 phẩm tư hoặc của hai cõi trên, ra khỏi ba cõi và chứng quả Niết Bàn.

2) Động Cơ Tu Định. Vừa chấm dứt thọ, tưởng cực nhọc: Phải biết định này còn có tên là Diệt Thọ Tưởng Định. Vì sao gọi thế? Bởi vì tất cả thánh nhân trước khi vào định, đều chán ghét hai Tâm Sở Thọ và Tưởng một cách đặc biệt và chỉ lo tìm cách chế phục, diệt trừ chúng, cho nên từ gia hạnh (gia công tu hành trước khi vào định) mà đặt tên định này như thế.

Phật pháp Đại Thừa nói: Thọ, tưởng chỉ là hai thứ tâm sở trong 51 tâm sở. Tại sao tất cả thánh nhân đều không ưa chúng ( thọ, tưởng)? xin căn cứ vào Luận Câu Xá, để nói, bằng cách nêu lên hai lý do đặc biệt sau:

a) Thọ, Tưởng là nhân căn bản của phiền não, hay làm tổn hại mình và người, nên đặc tánh của chúng luôn luôn có tướng sai trái. Đã là loại hữu tình , không từ giai cấp nào, đều đầy ắp phiền não. Nếu không có phiền não thì không thành hữu tình chúng sanh. Sự sản sinh của phiền não chắc chắn có lý do. Nếu không có lý do thì phiền não không sanh khởi. Nhưng lý do gì để phiền não sanh ra? Dựa vào kinh và luận trong Thánh Giáo thì đó là Các Dục và Các Kiến ( năm dục, sáu trần; những kiến thức sai lầm). Luận Câu Xá, quyển 1, nói: Phiền não có hai: dính mắc vào Các Dục và dính mắc vào Các Kiến Thức Sai Lầm. Đi sâu vào một tầng nữa nghiên cứu: Các Dục và Các Kiến, thì nguyên động lực nào làm cho chúng sanh ra? Nguyên nhân chính là Thế Lực Thọ và Tưởng. Luận Đại Tỳ Bà Sa, quyển 74, nói: Thọ có khả năng phát khởi Căn Bản Phiền Não Ái, Tưởng có khả năng phát khởi Căn Bản Phiền Não Kiến. Có nghĩa là nhờ vào lực lượng của Thọ, loài hữu tình mới phát sinh Phiền Não Tham Lam, vướng mắc vào Năm Dục. Chính nhờ vào lực lượng của Tưởng, loài hữu tình mới phát sinh Phiền Não Thấy Biết Điên Đảo, Chấp Trước. Hai thứ Thọ, Tưởng là động lực chính sanh ra tất cả phiền não, nên gọi Thọ, Tưởng là nguyên nhân căn bản của phiền não.

Nhưng căn cứ vào Phật pháp thì phát sanh ra Phiền Não Ái hầu hết chỉ cho người phàm tục, phát sanh Phiền Não Kiến đa số chỉ cho người xuất gia. Từ xuất gia không chỉ có chúng xuất gia của Phật giáo. Ở Ấn Độ ngày xưa, những tín đồ các tông giáo khác phần nhiều là xuất gia. Những người xuất gia ấy gọi là sa môn. Vì vậy, sớ kinh Giải Thâm Mật có dẫn lời giải thích của tam tạng Chân Đế: có hai thứ đấu tranh:

1)Tại gia: tiếp xúc với năm trần cảnh, do tư duy phiền Việt dịch: Lê Hồng Sơn 248 não nên khởi lên đấu tranh. 2) Xuất gia: do kiến thức trái ngược nhau nên khởi lên đấu tranh.

Khi nghiên cứu về Thọ có khả năng phát khởi Căn Bản Phiền Não, đặc biệt thọ nhận về ái của người tại gia rất nặng nề và quan hệ mật thiết với hoàn cảnh. Bởi những người ấy sanh sống ở thế gian, đối với việc hưởng thọ Năm Dục, Sáu Trần hoàn toàn tự do, không giới hạn. Lấy cái hữu hạn lấp đầy cái vô cùng, chắc chắn không thể thoả mãn. Từ đó, dẫn đến muôn vàn đau khổ, bất hòa, tranh giành, chém giết. Phẩm Thí Dụ trong kinh Pháp Hoa nói: Nguyên nhân của khổ đau có gốc từ Dục. Kinh Tạp A Hàm cũng nói:

Nếu chúng sanh có những khổ đau, tất cả đều có gốc từ Dục. Trái lại, nếu dứt trừ Ái Dục thì đau khổ không còn. Vì vậy, nghiệp của Thọ phát sinh từ Ái. Luận Du Già Sư Địa, quyển 55, nói: Thọ là gì? Thọ do ba yếu tố hòa hợp và có nghĩa là Thọ Nhận. Nghĩa là Thọ do Căn, Cảnh, Thức hòa hợp sanh ra rồi tiếp nhận cảnh giới khách quan thọ nạp vào tâm chủ quan. Thọ có ba thứ: Lạc thọ, khổ thọ, xả thọ.

Trên đã biện giải thọ có khả năng phát sinh Căn Bản Phiền Não Ái Dục. Giờ bàn đến tưởng có khả năng phát sinh Căn Bản Phiền Não Nhận Thức Sai Lầm (kiến). Vì kiến thức sai lầm nên đưa đến tranh biện do tư tưởng, kiến giải, không giống nhau.

Xã hội Ấn Độ xưa, khi Phật còn tại thế có 96 thứ ngoại đạo. mỗi ngoại đạo đều sở hữu một kiến giải.

Đó là bản chất của nhiễm huệ. Đối với lý chân thật có những ác kiến sai lầm, điên đảo. Như đối với Chân Lý Nhị Không lại lầm chấp là Thật Ngã, Thật Pháp, đó là kiến giải của ngoại đạo. Trong Phật pháp nói kiến tương tự như tư tưởng hay chủ nghĩa mà người đời nói đến. Mỗi ngoại đạo đều lập ra kiến giải của riêng mình rồi ôm chặt lấy và cho là hay nhất có thể dẫn đến thanh tịnh, giải thoát. Tự nhận đó là chân lý duy nhất, những tư tưởng khác đều sai, không đúng. Vì thế, ở xã hội Ấn Độ xưa luôn có những cuộc đấu tranh tư tưởng, xung đột chủ thuyết. Phẩm Thắng Nghĩa Đế Tướng trong kinh Giải Thâm Mật đã từng miêu tả 77000 ngoại đạo tập trung tại một nơi để tọa đàm, thảo luận cố tìm Tướng Chân Thật Của Các Pháp. Nhưng cuối cùng tìm kiếm không được, do đó có ngoại đạo dùng vô số các pháp làm thắng nghĩa (diệu lý tột cùng) không khác chân như (tính chân thật không thay đổi). Hoặc có ngoại đạo thừa nhận xa lìa các pháp, có thắng nghĩa riêng biệt, so với tất cả pháp, nhất định có cái riêng biệt khác. Hoặc có ngoại đạo thừa nhận thắng nghĩa của các pháp đổi khác và không phải là thường còn. Tóm lại, kiến giải của các ngoại đạo chống đối lẫn nhau, nên đưa đến cãi cọ nhau, ai giữ lập trường nấy không thể giải hòa.

Còn Tưởng, sao gọi là Tưởng? Bách Pháp nói khi tiếp xúc với cảnh Giữ Lấy Hình Bóng. Đối với cảnh giới giữ chặt tướng trạng sai khác, như lớn, nhỏ, Việt dịch: Lê Hồng Sơn 250 vuông, tròn,…Luận Du Già, quyển 55, nói: Tưởng lấy gì làm nghiệp, đối với sở duyên(cảnh) khiến tâm vẽ vời tô điểm, nói năng. Đó là nghiệp của Tưởng. Tác dụng của Tưởng là cùng tương ưng với Tâm, làm cho Tâm tiếp xúc với Cảnh Sở Duyên. Nhờ đó mà suy luận, so sánh, toan tính, kế hoạch, sau đó thiết lập danh ngôn cho từng đối tượng. Trái lại, nếu không có suy luận, so sánh, toan tính, kế hoạch của Tưởng, thế thì bao nhiêu danh ngôn không từ đâu để kiến lập. Không những chúng ta không thể mở miệng nói năng gì được, mà tất cả đầu mối đưa đến tranh luận từ những kiến giải sai lầm cũng không do đâu mà sanh ra. Vì vậy có thể biết: Nếu không có tranh cãi về kiến thức thì trước hết giải quyết được nguyên động lực đưa đến tranh cãi. Tưởng, nguyên nhân khi Phật nói về pháp Ngũ Uẩn, đặc biệt đề xuất ra từ các tâm sở, là một uẩn riêng biệt (thọ cũng vậy) để làm cho chúng sanh khi tiếp xúc với Nguyên Nhân Căn Bản Phiền Não này luôn luôn đề cao cảnh giác, không bị Tưởng lừa gạt trong một thời gian dài.

b) Thọ, Tưởng là nguyên nhân của sanh, tử.

Sanh, tử là nghiệp quả của sinh mạng. Có quả ắt có nhân. Nguyên nhân, động lực dẫn đến nghiệp quả này là cái gì? Chính là Hai Tâm Sở Thọ và Tưởng. Nói cho dễ hiểu việc sống, chết của chúng sinh hữu tình là do sự chi phối của Thọ và Tưởng.

Luận Câu Xá, quyển 1, nói: Pháp sanh, tử lấy Thọ và Tưởng làm nhân tối thắng. Do đam mê Thọ, Tưởng khởi lên luân hồi, sanh, tử. Ý muốn nói là lý do sanh tử cực nhọc của chúng sanh hữu tình, không có phút giây gián đoạn, thứ nhất là nam nữ chiếm hữu lẫn nhau, đam mê hưởng thụ dục lạc; thứ hai là do từ khi bắt đầu sanh mạng, xuất phát từ Tưởng Điên Đảo của Một Niệm Đầu Tiên Sanh Ra lúc đầu thai vào bụng mẹ. Con trai hay con gái cùng ở chỗ của cha, mẹ, rồi nổi lên tham dục, giận hờn và duyên vào việc bất tịnh của cha, mẹ cho đó là của mình nên sanh ra tham ái.

Do chúng sanh điên đảo và ham mê hai thứ nhân duyên tưởng và hưởng thọ dục lạc, cho nên từ vô thỉ đến nay ở trong vòng sanh, tử, chịu thống khổ vô cùng. Đức Thế Tôn thị hiện ở cõi đời, giảng kinh, nói pháp, chỉ có mục đích duy nhất là làm cho chúng sanh lìa xa ràng buộc của sinh tử và chứng được giải thoát, Niết Bàn. Đức Thế Tôn đã biết Hai Tâm Sở Thọ, Tưởng là nhân tố chủ yếu của sanh, tử khổ đau.

Vì vậy, khi Ngài nói pháp về Năm Uẩn, đã đặc biệt đề xuất Thọ và Tưởng từ trong các tâm sở và lọc riêng Thọ Uẩn, Tưởng Uẩn để cho chúng sanh hiểu rõ hai tâm sở này. Từ vô thỉ đến nay, chúng ta bị khốn khổ, quấy nhiễu, cột chặt vào vòng luân hồi, sống chết. Kẻ thù lớn nhất để chúng ta lìa khổ được vui chính là Thọ và Tưởng, nên phải cẩn thận đề phòng tai nạn, biết cách đối trị mới được. Sở dĩ Đức Thế Tôn, vì những người tu tập đời sau, chỉ bảo thực hành các định này; nếu có thể theo những chỉ dạy của Ngài, như pháp tu hành thì có khả năng khắc chế Thọ, Tưởng, ngưng hết những Hưởng Thọ Dục Lạc, xa lìa Vọng Tưởng Điên Đảo. Nhờ đó vượt ra khỏi sanh tử, tự mình chứng được Niết Bàn. 3) Phương Pháp Tu Định Dựa vào định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng, thay đổi quán sát các pháp vô lậu để chuẩn bị thực hành (gia hành) thì được vào cõi định ấy. Đó là Phật tử muốn tu Định Diệt Tận thì phải dựa vào thứ lớp mà tu. Thứ lớp là từ cạn đến sâu, từ một thiền định này tiến vào một thiền định khác, tâm tâm nối tiếp, không sanh ra niệm khác, nghĩa là không gián đoạn không xen tạp.

Có thể chia chín bước như sau:

a) Trước dùng Giác Quán (tân dịch là Tầm Tứ), trừ sạch ham muốn, nhiễm ô (năm dục hay làm nhiễm ô Chân Tánh nên gọi là dục nhiễm), Ly Sanh Hỷ Lạc Địa mà vào sơ thiền (đây là nơi lìa các phiền não xấu ác ở cõi Dục nên sinh vui mừng).

b) Kế tiếp Nội Tịnh. Nội là Tâm. Tịnh là Tin. Do tín lực khiến cho nội tâm tin tưởng nên gọi là Nội Tịnh. Xa lìa Giác Quán (Tầm Tứ xáo động, định tâm rối loạn, tín có thể trừ được điều ấy và khiến cho tâm yên ắng, như sóng đào êm lặng nước liền trong veo), Định

Sanh Hỷ Lạc và đi vào Nhị Thiền. (đã không còn

Giác Quán, nhiếp tâm tại định thì sanh hỷ lạc).

c) Xả khí hỷ động, lìa bỏ hỷ diệu lạc và đi vào Tam Thiền.

d) Song vong khổ, lạc, lìa niệm được thanh tịnh và đi vào Tứ Thiền. (bỏ hỷ của Nhị Thiền và lạc của Tam Thiền, tâm không còn yêu, ghét, một niệm bình đẳng trong veo, thuần khiết), e) Diệt sắc, duyên không, vào Định Vô Biên Không Xứ. (đã chứng được Tứ Thiền nhưng còn chán sự trở ngại sắc chất ở cõi Sắc, không được tự tại, nên gia công dụng hạnh diệt tất cả sắc tướng và vào Định Hư

Không Xứ).

f) Diệt không, duyên thức, vào Định Vô Biên Thức Xứ. (đã chứng được Định Vô Biên Thức Xứ, tâm duyên hư không. Vì hư không vô biên, duyên nhiều dễ tán loạn có thể phá hoại định, bỏ hư không chuyển Tâm Duyên Thức, vì tâm và thức tương ứng). g) Diệt thức, duyên vô sở hữu, đi vào Định Vô Sở Hữu Xứ. Không duyên cảnh giới trong, ngoài. Trong là thức xứ. Ngoài là không xứ. Bỏ hai xứ ấy chuyển Duyên Vô Sở Hữu Xứ. Ở trong định này vui mừng, vắng vẻ và các tưởng không khởi lên. h) Diệt vô sở hữu, duyên vào Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, vào Định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng. Đã chứng được Định Vô Sở Hữu Xứ, thấy rõ hữu tưởng của thức xứ ở trước như ghẻ, như chóc. Trước vô tưởng của vô sở hữu xứ như si, như dại, nên bỏ vô tưởng ấy và vào Định Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng.

i) Biết rõ hoại tưởng này rất vi tế, nhưng vẫn là loại hữu lậu, hữu vi, liền dựa vào định này để thay đổi sự quán sát vào Lý Vô Ngã, chân thật, vắng lặng dùng làm gia hạnh để đi vào Định Diệt Tận này. Một trong 9 thứ tự của định và cuối cùng ở đây, không nương nào Hữu Đỉnh (trời thứ tư trong Vô Sắc Giới: trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng thiên. Đây là vị cao nhất trong ba cõi thế gian hữu lậu), không thể không gia hạnh mà chứng được. Tuy dựa vào trời Hữu Đỉnh, nhưng không phải hữu lậu nên phải chuyển sang quán sát vô lậu, mới có thể vào cõi trời này được. Nếu tu tập đến thuần thục thì vào, ra cõi trời ấy tùy ý, tự tại hoặc tâm đạt đến Vô Sở Hữu, sau đó mới vào trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng. Hoặc tâm đạt đến Địa Ly Sanh Hỷ Lạc, sau đó mới vào được cõi trời ấy hoặc tâm ở Dục Giới Tán Địa, sau đó vào thẳng cõi Hữu đỉnh.

4) Diệt Thức Đa Thiểu

Đã vào định này (Diệt Tận Định), Sáu Thức Trước và Tất Cả Tâm Sở không hoạt động, kể cả Thức Thứ Bảy và Tâm Sở Của Nó cũng không hoạt động. Nghĩa là nguyên nhân sáu thức không thường xuyên hoạt động là tâm, tâm sở của thức thứ bảy đều không còn.

5) Chánh Hiển Giả Lập

Đã vào định này (Diệt Tận Định), chỉ còn có Câu

Sanh Pháp Chấp của Thức Thứ Bảy và Thức Thứ Tám vẫn còn, không rời khỏi căn thân, nương vào thân, tâm này tạm đặt ra địa vị.

Sự Khác Nhau Giữa Hai Định

Hỏi: Diệt Tận Định và Vô Tưởng Định đều gọi là Định Vô Tâm. Hai định có gì khác nhau? Đáp: có bốn nghĩa không giống nhau:

1. Người Chứng Được Khác Nhau: Diệt Tận Định thì thánh nhân chứng được. Vô Tưởng Định thì phàm phu chứng được.

2. Mong Cầu Khác Nhau: Vào Định Diệt Tận thì tưởng ngưng bặt, cầu mong được công đức. Định Vô Tưởng thì được giải thoát. (tức là ra khỏi tưởng, chẳng phải diệt mà cho là diệt).

3. Khác Nhau Về Cảm Quả Và Không Cảm Quả:

Định Vô Tưởng là hữu lậu có thể cảm được quả báo đặc biệt của cõi trời Vô Tưởng. Định Diệt Tận là vô lậu không cảm được quả báo của ba cõi.

4. Thức Còn Nhiều, Ít Khác Nhau: Định Diệt Tận

thức còn rất ít và diệt luôn thức nhiễm ô mạt na. Định Vô Tưởng thức còn nhiều, chỉ diệt sáu thức trước.

VII. Vô Tưởng Báo

Ở trước là Định Vô Tưởng của ngoại đạo tu, quả báo thành tựu được gọi là Vô Tưởng Báo. Giờ dựa vào Luận Thành Duy Thức, quyển 7, lập ra biểu đồ sau và sẽ nghiên cứu từng điều một

1) Giải Thích Vô Tưởng

Ngoại đạo tu Vô Tưởng Định, họ biết thô tưởng của 6 Thức Trước là cái nhân của sanh tử. Đó là nguyên nhân họ chán ghét nó.(Tưởng vi tế Của Thức Thứ 7, Thứ 8, họ không thể biết được, nên không diệt nó). Nhờ vào sức chán ghét xa lìa thô tưởng này mà sau khi chết sanh vào tầng trời Vô Tưởng của Thiền Thứ Tư, gây trở ngại cho hiện hành của tâm và tâm sở không thường xuyên hoạt động ( chỉ cho tâm và tâm sở của 6 Thức Trước), chỉ lấy diệt tưởng làm chủ yếu trước hết, nên gọi là quả báo vô tưởng, còn gọi là trời Vô Tưởng.

2) Giải Thích Có Hay Không Của Thức

a) Lúc đầu thường không có Sáu Thức:

Chúng sanh sanh ra ở trời Vô Tưởng, từ khi mới sanh đến lúc chết trong 500 kiếp, thường không có 6 Thức Trước. Vì sao như thế? Vì theo Thánh Giáo nói trời ấy không có chuyển thức(7 thức trước). Tức là trong 12 nhân duyên chỉ có Sắc(hình thể), không có Danh (tâm thức). Thánh Giáo còn nói cõi trời ấy không có tâm địa.

b) Trước không sau có:

Vì người ở cõi trời Vô Tưởng, khi chết, chuyển thức là sanh khởi trước tiên, sau đó mới chết. Đồng thời trong 500 kiếp, thường không có chuyển thức. Vì sao? Vì người của cõi trời Vô Tưởng ấy, lúc sắp sanh đến hạ địa, nhất định trước tiên phải có nhuận sanh ái của cõi hạ địa (cõi kém nhất) sanh khởi (ái có khả năng tưới tẩm nghiệp để dẫn sanh quả vị lai, nên gọi là nhuận sanh ái). Lúc chết khởi lên 3 loại ái: 1/ Tự thể ái: lúc chết đối với thân thể của mình sanh tâm luyến ái. 2/ Cảnh giới ái: Lúc chết đối với quyến thuộc, của cải sanh tâm luyến ái. 3/ Đương sanh ái: Lúc chết đối với nơi sắp sanh sanh tâm luyến ái. Nhờ nước ái nhiễm này tưới tẩm chủng tử trong ruộng tâm thức, mới có thể sanh đến cõi hạ địa (cõi thấp kém nhất).

Vì vậy luận Du Già Sư Địa, quyển 56, nói: Sau khi tưởng đã sanh ra thì các loài hữu tình trong cõi trời ấy không còn nữa. Câu này có nghĩa người ở trong cõi trời Vô Tưởng, khi chết sanh khởi ra tưởng trước nhất, rồi sau đó mới từ Vô Tưởng thiên mất dần. Ban đầu, người ở cõi trời Vô Tưởng, thọ mạng trong 500 kiếp, thường không có 6 Thức là dựa vào trước khi chết của người ở cõi trời ấy một khoảng thời gian dài mà nói. Có thể nói một cách chắc chắn rằng người ở cõi trời Vô Tưởng ấy không phải chỉ có thời gian một đời sống mà toàn bộ thời gian đều không có 6

Chuyển Thức.

c) Trước, sau đều có:

Người ở cõi trời Vô Tưởng, không chỉ lúc chết mà ngay khi mới sanh lên đó cũng có 6 chuyển thức. Vì sao? Bởi vì thân trung hữu khi sắp sanh lên cõi trời Vô Tưởng cũng phải khởi lên nhuận sanh phiền não; nghĩa là nam hay nữ quấn quýt nhau ở chỗ ấy của cha mẹ (lúc ấy) rồi nổi giận và tham, lại vướng víu vào chỗ bất tịnh của cha mẹ cho là của mình mà sanh tham lam, luyến ái(thân trung hữu cũng gọi là thân trung ấm: chết đây, sanh kia, hình thể thọ lãnh trong thời gian khoảng giữa ấy). Do đây, cùng với các Thiền Thiên còn lại giống nhau, vì lúc đầu Bổn Hữu cần phải có chuyển thức (Bổn Hữu là sau lúc sống trước lúc chết gọi là Bổn; quả báo sống chết không phải là không có nên gọi là Hữu.

Sau đây dẫn chứng Luận Du Già để làm sáng tỏ ý nghĩ ở trên:

Ý nghĩa lúc đầu “không” phải là không.

Luận Du Già, quyển 12 nói: Nếu sanh lên cõi trời ấy, chỉ có ở trong định, không ra khỏi định, tưởng của họ; nếu có sanh ra thì vào trời ấy không còn, nghĩa là nếu sanh lên trời Vô Tưởng rồi thì tưởng tâm, do vậy, vào định mà không sanh khởi. Sau khi ra khỏi định, tưởng tâm khởi lại vì nó theo trời Vô Tưởng mà ẩn tàng không xuất hiện. Từ đoạn văn này có thể biết vị trí ban đầu của Bổn Hữu ở trời Vô Tưởng chắc chắn có 6 Chuyển Thức. Lúc mới sanh, nếu không Chuyển Thức làm sao gọi là nhập định? Vì thế, trước có tâm sau không có tâm, mới có thể gọi là vào Định

Vô Tưởng chứ! Ý nghĩa về diệt để làm sáng tỏ nghĩa “có” khi mới nhập định. Luận Du Già, quyển 53 nói: Các Tâm và Tâm Sở chỉ vắng lặng thôi, chỉ không chuyển thôi, nên gọi là Định Vô Tưởng. Ý nghĩa câu này là chỉ rõ Bổn

Hữu của trời Vô Tưởng. Lúc mới sanh ra thì Tâm, Tâm Sở hiện ra tạm thời(gọi là 6 Chuyển Thức do Dị Thục sanh ra), chỉ nhờ tu tập nhiều kiếp về nhân duyên lực cuả Định Vô Tưởng. Sau sơ vị của Bổn Hữu, 6 Chuyển Thức mới không sanh ra trở lại

3) Địa Vị Liên Hệ

Quả báo vô tưởng trong ba cõi chín địa, nó ở chỗ nào? Dựa vào Luận Thành Duy Thức, quyển 7 nói: Cõi trời Vô Tưởng ấy chỉ liên hệ với Thiền Thứ Tư. Vì từ dưới Sơ là Nhị, Tam Thiền, tưởng tâm thô động khó dứt trừ. Ở trên là Ngũ Tịnh Cư Thiên, chỉ bậc thánh ở đó, không phải chỗ ngoại đạo sống. Lại nữa, trong Tứ Không Thiên (Tứ Không Xứ hay Tứ Vô Sắc: Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ thì Sắc hết còn Tâm), cũng chẳng phải là chỗ của quả báo vô tưởng(hết tâm còn sắc). Nhờ vào đây có thể biết: Quả báo vô tưởng ở cõi Đệ Tứ Thiền Thiên, chỉ cõi trời này mới có thể phát sanh Tư của Định Vô Tưởng. Tư Tâm Sở này có thể khiến cho tâm tạo tác định nghiệp vô tưởng và được huân tập thành chủng tử làm nhân của nó, mới có thể chiêu cảm quả báo của Trời Vô

Tưởng,. Tóm lại, quả báo thọ mạng của Trời Vô Tưởng 500 kiếp, trừ bớt nửa kiếp khi mới sanh thì

Tưởng Tâm vẫn còn, cho đến nửa kiếp sau cùng, mới lẩn mất, Tưởng lại khởi lên; trong khoảng 499 kiếp Tưởng Tâm không hoạt động. Ở trong 499 kiếp chỉ có Câu Sanh Ngã Chấp của Mạt Na Thức và Thức Thứ Tám vẫn còn níu chặt Thiền Thứ Tư ấy, lấy sắc chất làm thân (sắc chất vi tế này là tướng phần của thức thứ tám hiện ra). Nương vào sắc, tâm này mà giả lập vị riêng một pháp là Quả Báo Vô Tưởng.

VIII. Danh Thân

Sao gọi là Danh Thân? Danh là danh từ, danh từ hay danh xưng. Thân là tụ tập. Một tên gọi là Danh, hai tên trở lên hợp nhau gọi là Danh Thân. Thí dụ nói Nhãn (mắt) là Đơn Danh. Nếu nói nhãn, nhĩ, tĩ, thiệt, thân cho đến hai tên hợp lại thì gọi là Danh Thân. Danh có công năng (chức năng, chức phận, tác dụng) gì? Bách Pháp Trực Giải nói: Giải thích tự tánh của tất cả các pháp, tức là giải thích nghĩa của tự thể tất cả các pháp, mà còn khiến cho sanh ra công năng giác huệ. Câu Xá Luận Quang Kí, quyển 5, nói: Danh có nghĩa là Tùy (thuận theo), Quy (trở về), Phó (đi đến), Triệu (gọi lại). Nghĩa là chúng ta có thể tùy theo tên gọi các cảnh như sắc, thanh, hương .v.v. mà trở về với các cảnh sắc, thanh, hương.v.v. và đồng thời kêu gọi các cảnh sắc, thanh, hương.v.v..ấy khiến cho trong tâm của con người hiện rõ tướng trạng của các cảnh sắc, thanh, hương.v.v..Vì vậy nói Danh giải thích tự tánh của tất cả các pháp. Du Già Luận, quyển 72, nói: Danh là gì? Vì từ tướng mà ngôn ngữ có thêm thắt (tăng ngữ). Tăng là tăng ích (thêm lên), ngữ là âm thanh. Vốn là tự thể của tất cả các pháp chẳng có tên gọi. Nhưng vì Thức Thứ 6 của chúng ta tương ưng với Tâm Sở Tưởng, đối cảnh giữ lấy hình tượng, sau bày vẽ ra vô số tên gọi. Vì vậy danh xưng (tên gọi) là khách thể, không phải là bản thể của tất cả pháp, cho nên gọi là Tăng Ngữ. Giống như các uẩn giả hòa hợp mà có tên chúng sanh (các uẩn hòa hợp vốn không có tên là chúng sanh); mượn cột, kèo, tường, vách.v.v.. mà có tên nhà; lớn do nhỏ mà có tên lớn; dài do ngắn mà có tên dài, cũng đều như vậy.

1/ Các pháp vốn không có tên gọi. Tên gọi của

các pháp như tưởng tương ứng, với Thức Thứ Sáu nương vào sự tương đối mượn tướng của các pháp mà giả bày, vẽ ra.

2/ Danh.

Tuy có thể giải thích tự tánh của các pháp, lại không thể khớp với bổn phận của nó, không thể thích hợp lượng của nó với tự thể của các pháp, cả hai không phù hợp nhau. Như nói lửa không cháy, nước không chìm. Vật không có tên đúng, tên không thể nói lên được công dụng của vật. Tức là Danh Tướng đã không thể nói lên Hiện Tượng biến hóa và Công Dụng của vật, cũng không thể nắm vững tánh chân thật của cảnh giới khách quan. Vì vậy, cái khả năng giải thích các pháp của Danh chỉ là phương tiện giả lập mà không có thực tế.

IX. Cú Thân

Cú chính là câu. Câu đơn giản nhất gồm có chủ từ và thuật ngữ (vị ngữ). Như “điểu phi”, “chim bay”, “điểu” là chủ từ, “phi” là thuật ngữ (đối với chủ từ có thêm văn tự để trình bày tính chất, trạng thái, động tác.v.v.. của chủ từ). Như câu “Chư hành vô thường” thì chư hành là chủ từ; vô thường là thuật ngữ. Câu có công năng gì? Bách Pháp Trực Giải nói: Câu giải thích sự khác nhau của các pháp. Tức là câu có thể giải thích rõ ràng sự khác nhau về nghĩa lý của tất cả các pháp. Như câu “Nhãn vô thường”, trong câu này nhãn là danh tự có thể trực tiếp giải thích rõ ràng tự thể của nhãn, giờ còn thêm hai chữ vô thường thì thành một câu. Câu có thể giải thích sự khác nhau về nghĩa lý của các pháp. Nghĩa là nhãn vô thường cùng với thường trụ bất diệt của vô vi pháp thì có sự khác nhau.

Lại đề cập đến Cú Thân. Thân có nghĩa là tập hợp. Một câu là câu, như câu: “Chư hành vô thường”. hai câu trở lên mới là Cú Thân, như: “Chư hành vô thường, chư pháp vô ngã, Niết Bàn tịch tịnh”, là cú thân. Luận Du Già, quyển 81, nói: Cú Thân là danh tự đầy đủ, có 6 loại: 1/ Chân không đầy đủ; 2/ Câu đầy đủ; 3/ Câu đã được tạo thành; 4/ Câu có khả năng tạo thành; 5/ Câu đầu đề; 6/ Câu giải thích.

Câu không đầy đủ là văn không rốt ráo, nghĩa không còn rốt ráo, còn câu thứ hai thì mới được đầy đủ, tức. Như nói: Chư ác giả mạc tác, chư thiện giả phụng hành, thiện điều phục tự tâm, thị chư Phật thánh giáo. Nếu chỉ nói: Chư ác thì không được rốt ráo; Hoặc nói: Chư ác giả thì nghĩa không rốt ráo, phải thêm vào mạc tác thì mới được đầy đủ, tức là cấu đầy đủ.

Câu được tạo thành là câu trước do câu sau mới thành lập được. Như nói: “Chư hành vô thường, hữu khởi tận pháp, sanh tất diệt cố, bỉ tịch vi lạc”. Trong đây câu được tạo thành là “Chư hành vô thường”, vì câu kế nói “hữu khởi tận pháp”, câu trước là câu được tạo thành, câu sau là câu tạo thành (sở thành cú, năng thành cú là vậy). Câu đầu đề như nói “Thiện Tánh”. Câu giải thích là nói thẳng “người cư sĩ hiền lành, tài giỏi”.

X. Văn Thân

Văn tức là Tự (chữ), là chỗ nương tựa của Danh và Cú. Văn có đủ khả năng làm cho nghĩa rõ ràng; hoặc làm rõ nghĩa của Danh, Cú; hoặc làm cho nghĩa lý hiển lộ. Một chữ (tự) là Văn, hai chữ trở lên là Văn Thân. Như chữ “bồ” là Tự (chữ), nhưng “bồ đào” hai chữ là Danh; “bồ đào vị toan” bốn chữ là Cú.

Như thế có thể thấy Danh, Cú đều dựa vào Văn (hay

Tự) mà lập ra. Nhưng Danh, Cú, Văn cả ba đều dựa vào phần vị của pháp trần sắc, thinh mà giả lập ra.

Nếu trong ngôn ngữ mà có Danh, Cú và Văn (hay tự) thì dựa vào Thinh lập ra. Nếu trong sách, vở mà có Danh, Cú, Văn (hay tự) thì dựa vào sắc lập ra. Nếu trong tâm tưởng mà có Danh, Cú, Văn (hay tự) thì dựa vào Pháp lập ra.

Tóm lại Danh, Cú, Văn chia ra 4 vị:

Vị một có 3: Sắc trần: trong sách vở có Danh, Cú,Văn thì đều dựa vào Sắc mà lập. Thinh trần: trong ngôn ngữ có Danh, Cú, Văn, thì đều dựa vào Thinh mà lập. Pháp trần: trong tâm tưởng có Danh, Cú, Văn, thì đều dựa vào Pháp lập.

Vị hai văn: Trong sách vở, ngôn ngữ, tâm tưởng, có chữ “bồ” thì chưa chỉ cho cái gì, đó là Tự

Vị.

Vị ba danh: Trong sách vở, ngôn ngữ, tâm tưởng có hai chữ “bồ đào” giải thích một vật phẩm đó là danh vị.

Vị bốn cú: Như nói thêm “bồ đào vị toan”, để khác với “điềm bồ đào”, đó là Cú Vị. Do trên mà có thể biết Danh, Cú, Văn, đều dựa vào ba trần Sắc, Thinh, Pháp mà giả lập, không có tự thể. Nhưng đây là qui ước của chúng sanh ở cõi Ta Bà, ba loại căn thức Mắt, Tai, Ý rất nhanh nhẹn nên liên hệ với ba trần mà lập ra Danh, Cú, Văn. Nếu kể đến chúng sanh ở thế giới khác, căn thức còn lại nhanh nhẹn và lanh lợi thì cơm ngon, áo đẹp.v.v.. đều có thể dựa vào đó để giả lập Danh, Cú, Văn. Như Nhãn Căn lanh lợi thì dự vào ánh sáng lập ra Danh, Cú, Văn. Tỷ Căn lanh lợi thì dựa vào hương thơm lập ra Danh, Cú, Văn. Thiệt Căn nhạy bén thì dựa vào vị ngon mà lập ra Danh, Cú, Văn. Thân Căn nhạy bén thì dựa vào xúc trần mà lập ra danh, cú, văn. Vì vậy, nói chung rằng mười phương cõi Phật, sáu trần đều là giả lập Danh, Văn, Cú đều là những lời dạy bảo của Phật (giác Kinh), cũng đều là những pháp môn tu hành (hành Kinh), đều là những giáo lý vi diệu (lí Kinh). Tất cả đều có thể hiển thị nghĩa lí, tất cả pháp đều là giáo thể (lời dạy của Phật): hoặc nháy mắt, hoặc mỉm cười, hoăc cau mày, há miệng, hoặc dựng mày, hoặc húng hắng, hoặc nhớ lại, hoặc cục cựa.v.v..những việc tương tự như vậy đều là làm hiển lộ Phật Pháp. Như ở thế gới Hương Tích, ăn bữa cơm ngon như hiển bày Tam Muội. Như ở nước Cực Lạc tiếng gió reo trong tàn cây như Chánh Niệm thành tựu. Tóm lại, không chỉ có nói năng mới có các pháp.

XI. Sanh

Sanh là gì? Luận Thành Duy Thức, quyển 2, nói: Trước không giờ có, có một vị trí trong trời đất gọi là Sanh. Nghĩa là xưa nay chẳng có pháp này, hiện tại vay mượn bao nhiêu điều kiện phối hợp thì mới có pháp này xuất hiện. Khoảng thời gian pháp này tồn tại gọi là Sanh. Thí như trong hư không, xưa nay không có kẽ hở (vốn trước không), giờ dùng hai tay chắp lại thì có kẽ hở hiện ra (giờ có). Kẽ hở ấy chỉ tồn tại trong khoảng thời gian rất ngắn, gọi là Sanh. Dù sự tồn tại của pháp này không dài lâu, chỉ tạm thời, khi hai tay tách ra thì thời gian hiện hữu ấy hết. Lúc ấy khe hở này trở về lại với hư không. Chúng ta quan sát vạn hữu trong vũ trụ, tuy vô cùng phức tạp nhưng đều do quy nạp mà có, không ra ngoài hai pháp Sắc, Tâm. Hoặc có người hỏi: Hai pháp Sắc, Tâm này sanh khởi như thế nào? Theo Phật Pháp nói: Không luận Sắc Pháp hay Tâm Pháp cũng đều nương nhờ nhân duyên mà sanh khởi. Bách Pháp Trực Giải nói: Sanh là dựa vào Sắc, Tâm và nương vào Duyên mà giả lập. Nghĩa là sắc pháp có hai duyên sanh (là thân nhân duyên và tăng thượng duyên), tâm pháp có 4 duyên sanh (thân nhân duyên, tăng thượng duyên, sở duyên duyên và đẳng vô gián duyên). Tất cả các pháp thuộc hiện tượng giới trong vũ trụ đều do nhân duyên hòa hợp mà sanh, song không có thật thể, chỉ là giả tướng của Sắc, Tâm do nhân duyên hòa hợp mà tồn tại trong chốc lát. Gọi là Sanh, thật ra là Pháp

Giả Lập.

XII. Trụ

Sao gọi là Trụ? Luận Thành Duy Thức, quyển 2, nói: Khi sanh tạm dừng thì gọi là Trụ. Tức là sau khi hai pháp sắc, tâm sanh khởi, an trụ tạm thời (chốc lát), gọi là Trụ. Bách Pháp Trực Giải nói: Nương vào sự hiện hữu của Sắc, Tâm trong chốc lát dường như liên tục, mà giả lập ra. Dường như (tương tự) là chỉ sự Luận Đại Thừa 100 Pháp 267 tương đồng, đại khái là trước và sau của Sắc, Tâm. Liên tục (tương tục) là chỉ sự liên tiếp trước và sau không gián đoạn của Sắc Và Tâm.

Lấy con người làm ví dụ, giai đoạn Trụ bao lâu? Lấy tuổi thọ con người là 80 năm để tính: 50 năm trước, tri thức chưa mở mang, còn mơ hồ, 30 năm sau tinh lực đã suy đồi, trí nhớ giảm dần. Trong tuổi 50 có thể cho là thời gian an trụ chốc lát. Ở giai đoạn này Sắc, Tâm tương đồng liên tục trong chốc lát. Đây chính là khoảng thời gian quý báu nhất trong một đời người của chúng ta, nhân cơ hội này nên tích cực cho sự nghiệp tự độ và độ tha của Bồ Tát, mới mong một đời không rỗng tuếch.

XIII. Lão

Sao gọi là Lão? Bách Pháp Trực Giải nói: Lão còn có tên là Đổi Khác (dị). Vì Sắc, Tâm thay đổi không dừng, từ từ đi đến suy yếu, đổi khác. Gọi là Già (lão), cũng gọi là đổi khác (Dị). Dị đi đến biến hóa, Sắc, Tâm trước sau bắt đầu biến hóa gọi là dị.

Luận Thành Duy Thức, quyển 2, nói: Trụ khác với trước và sau, nên đặt tên khác. Tức là đối với Sắc, Tâm tương tợ liên tục trong một lát, là giai đoạn an trụ bất biến, bỗng nhiên khởi lên sự khác nhau, trước mạnh, sau yếu, nên đặt tên là Dị. Nói đến Dị (đổi khác) là nói đến sự biển đổi của Sắc Thân và Nội

Tâm.

Sự biến đổi của sắc thân như: tóc thưa và bạc, da nhăn nheo, sức lực suy giảm, thân gù lưng còng, thở gấp hổn hển, khí lực hao gầy, đi lại chậm chạp, tới lui nhờ gậy, da nổi tàn nhang lốm đốm khắp người. Sự biến đổi của nội tâm như sách vở nói: Ngủ nhiều, dậy muộn, trí nhớ giảm dần, hiểu biết chậm chạp. Tóm lại, thời tuổi trẻ hoài bão bao nhiêu lý tưởng, hùng tâm chí cả. Một khi tuổi già ập tới thì khói tỏa mây tan, tinh thần hết hứng thú. Vậy mượn Sắc, Tâm mà có thân này từ từ biến đổi theo thời gian rồi già yếu và giả, gọi đó là già.

XIV. Vô Thường

Sao gọi là Vô Thường? Du Già, quyển 87, nói:

Vì pháp trong các hành đã diệt mất hoàn toàn, nên gọi là Vô Thường. Tức là pháp hữu vi tiêu diệt, tan nát, không thể phát sanh hoạt động, tác dụng trở lại. Gọi đó là Vô Thường. Bách Pháp Trực Giải nói: Vô thường cũng gọi là tiêu diệt, dựa vào Sắc , Tâm giả lập tạm có, giờ trở về với không. Tức là Vô Thường cũng gọi là diệt. Vậy mượn các pháp Sắc, Tâm, vì bị nhân duyên phân tán, nên từ cái tạm có trong một giai đoạn trở về với trạng thái hư không, vì vậy giả lập pháp Vô Thường.

Luận Đại Trí Độ, quyển 43, nêu ra hai loại Vô Thường:

1) Niệm niệm vô thường, tức sát na vô thường (sát na bằng một niệm). Tất cả pháp hữu vi sanh, diệt trong từng sát na, thay đổi không lường. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi của một sát na mà có đủ bốn tướng Sanh, Trụ, Dị, Diệt. 2) Nhất kỳ vô thường, đúng ra đó là sự kéo dài của sát na vô thường, còn có tên là Tương tục vô thường. Nghĩa là sự tương tục của một pháp, nhưng cuối cùng cũng phải hoại diệt. như cái thân do nghiệp báo của chúng sanh, ở trong sáu đường, luân hồi không dứt. Đó là pháp tương tục. Cái thân nghiệp báo của chúng sanh, từ sanh đến chết tuy thời gian dài, ngắn không giống nhau, đều gọi là nhất kỳ. Tất cả chúng sanh, nhất kỳ sanh mạng ở cõi khác, đều không tránh khỏi dòng chảy của bốn tướng Sanh, Trụ, Dị

Diệt.

Thật ra không chỉ có nghiệp báo thân thể này, cho đến động, thực, khoáng vật tồn tại ở thế gian, tất cả quốc gia, thế giới tồn tại trong vũ trụ này…đều phải qua dòng chảy của bốn tướng Sanh, Trụ, Dị, Diệt, không có một vật nào miễn trừ.

Ba Tướng Của Pháp Hữu Vi.

Trong Phật pháp, cũng có khi nói ba tướng của pháp hữu vi. Ba tướng pháp hữu vi có hai thuyết:

1) Chỉ lập Sanh, Dị, Diệt, không lập tướng Trụ.

Vì sao? Nếu nói Trụ, sợ chúng sanh sẽ khởi lên tham ái cột chặt, nên Phật không lập tướng Trụ. Việt dịch: Lê Hồng Sơn 270 Thật tế cũng không có tướng trụ để nói, bởi các pháp vô thường trong từng sát na, lấy gì có tướng Trụ? 2) Lấy hai tướng trụ và dị hợp thành một tướng, nên có ba tướng: Sanh, Trụ Dị, Diệt.

Vì sao lấy hai tướng Sanh, Trụ hợp lại? là muốn chỉ rõ trụ ắt có dị (dừng lại chắc chắn có đổi khác) mới nói tất cả chúng sanh đều ôm chặt tướng trụ, tìm tòi tướng Trụ. Phật vì muốn chúng sanh chán, bỏ pháp hữu vi, nên gộp chung hai tướng trụ, dị lại, nhằm nhắc nhở con người rằng trong trụ chắc chắn có biến đổi. Tướng Trụ có gì đáng yêu? Vì ở Ấn Độ có chuyện ngụ ngôn Hắc Nhĩ và Kiết Tường. Đại ý nói: Hắc Nhĩ và Kiết Tường là hai chị em thường theo sát nhau.

Chị tên Kiết Tường đi đến đâu, hay đem lợi ích đến đó. Em tên Hắc Nhĩ đi đến nơi đâu hay mang tổn hại đến đó. Vì vậy, ai cũng hoan nghênh người chị Kiết Tường, mà chán ghét người em Hắc Nhĩ. Nhưng vì hai chị em này không thể xa nhau. Nếu ai hoan nghênh chị thì cũng phải tiếp nhận em. Ý muốn nói thiện, ác; họa, phúc luôn luôn đi theo nhau. Khi có được lợi ích, đồng thời, chuẩn bị tiếp nhận hao tổn.

Đây chính là dụng ý của Phật gộp trụ và dị để nói. Ở Trung Quốc cũng có câu chuyện giống như vậy. Lão tử nói: 禍 兮 福 之 所 倚 福 兮 禍 之 所 伏 Họa hề họa chi sở ỷ

Phước hề họa chi sở phục Họa à! Là chỗ phước dựa vào.

Phước à! Là chỗ họa núp đó.

Pháp hữu vi của thế gian thì họa, phước; tốt, xấu đều nương tựa vào nhau sanh ra. Do đó, người đọc sách hiểu rõ lẽ này: Khi an ổn nghĩ đến nguy nan, tuy ở vào cảnh thanh bình, chớ quên cảnh gian nan, nguy hiểm. Chớ đam mê mà lầm vào cạm bẫy của an vui, lúc nào cũng phải nhớ đến vô thường, cảnh giác, cẩn thận chớ buông lung.

XV. Lưu Chuyển

Luận Du Già, quyển 52, nói: Tánh nhân quả của các hành liên tục không dứt. Đó gọi là Lưu Chuyển. Lưu có nghĩa tương tục. Chuyển có nghĩa sanh khởi. Lưu Chuyển có nghĩa liên tục sanh khởi.

Điều ấy chỉ cái gì? Là nhân quả của các hành, tức nhân quả của pháp hữu vi. Chư hành có nghĩa là tất cả pháp hữu vi. Tất cả pháp hữu vi do nhân cảm quả, quả tiếp nối nhân; nhân, quả tương tục, trước sau không ngừng. Ví như hạt lúa gieo xuống ruộng, chẳng bao lâu nảy mầm, dần dần thành mạ, thành cây lúa, cho đến ra hoa, kết quả và biến thành giống,như hạt lúa mới gieo. Ban đầu, gieo hạt lúa là nhân, sau kết quả hạt lúa là quả, đây là sự tuần hoàn của nhân quả, liên tục không dứt. Gọi đó là Lưu Chuyển.

Luận Thành Duy Thức, quyển 3, nói rõ ý nghĩa căn bản của nhân quả. Vì nhân quả tương tục, không dứt và tất cả không rời một niệm trước mắt.

Tức là quán sát pháp hiện tại dẫn đến công dụng ở sau, mà giả lập ra “đương quả”, đối với “hiện nhân” mà nói. Hoặc nói giả thuyết pháp: hiện tại là nhân của quả sau. Hoặc quán sát pháp hiện tại vì có tướng trước biểu hiện giả lập là tăng nhân, đối với hiện quả mà nói. Hoặc giả thuyết: pháp hiện tại là quả của nhân trước, nên lấy pháp hiện tiền trong một sát na ( tức là pháp trong một niệm hiện tại) mà nói thì nhân quả thành tựu tương tục không dứt. Nhân trước diệt thì quả sau liền sanh. Nhân quả tương tục như dòng sông nên gọi là Lưu Chuyển. Duy Thức Tâm Yếu của Ngẫu Tổ nói: Chỉ là pháp trong một sát na hiện tại, nhìn về trước thì gọi là quả, nhìn về sau thì gọi là nhân. Nếu cho hiện tại là quả thì quá khứ là nhân, thì hạt bụi nhỏ ở kiếp trước giống như ngày hôm nay đều từ Thức biểu hiện, biến đổi dường như tướng của nhân ở quá khứ, mà không thật duyên việc ở quá khứ, hình như quá khứ đã diệt, không thể duyên được. Cho rằng nhân ở hiện tại vì nhớ đến quả ở vị lai, thì vô lượng kiếp sau giống như thấy rõ năm ngón tay của bàn tay đều từ Thức biểu hiện, biến đổi dường như tướng của quả ở vị lai, mà không thật duyên việc ở vị lai, vì vị lai chưa sanh không thể duyên được. Vì vậy, nói rằng người đời xưa nay, trước sau không rời đương niệm. Ngang

khắp các nơi, dọc suốt ba đời đều là một tâm niệm ở hiện tại đây, không còn lý lẽ nào nữa. Tóm lại, thể

Luận Đại Thừa 100 Pháp 273 của nhân quả khác biệt, việc sanh diệt chẳng giống nhau, đều từ Thức biến hiện, cùng trong một khoảng thời gian, trước sau lại khác nhau. Nhân quả như thế, sanh diệt trong từng sát na, tiếp nối không ngừng. Gọi đó là Lưu Chuyển.

Câu Xá Tụng, quyển 3, nói: Nói lưu chuyển là lấy Thức làm thể, vì trôi nổi ở trong sanh tử. Chữ “thức” trong câu văn trên chỉ cho Thức Thứ Tám, vì thức này nhận sự huân tập, giữ gìn chủng tử, nên là gốc rễ của Lưu Chuyển của chúng sanh. Lại nữa, Thức Thứ Tám là nhân của các pháp và còn gọi là Dẫn Quả (quả do nghiệp thiện hay ác dẫn đến). Vì vậy, Thức Thứ Tám theo nghiệp mà nhận lấy quả báo có chủ thể là nhân, quả xoay vòng nhau. Nếu lìa Thức Thứ Tám thì pháp nhân quả không thể dựa vào đâu để kiến lập, dù một pháp Lưu Chuyển cũng không tồn tại.

XVI. Định Dị

Định là quyết định. Dị là không giống nhau.

Vì thiện có mười điều thiện, ác có mười điều ác. Mỗi thứ đều có nhân quả không giống nhau. Du Già Luận, quyển 52, nói: Từ vô thỉ đến nay, nhân quả có vô số mà hoàn toàn khác nhau, không có tánh tạp loạn. Ví như trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu, chắc chắn không thể lộn xộn. Nhân quả thiện ác còn như thế, tốt xấu rõ ràng, chắc chắn không xáo trộn. Đây là Việt dịch: Lê Hồng Sơn 274 đạo lý tự nhiên, có Phật ra đời hay không ra đời, phép tắc của nhân quả xưa nay như vậy.

Ba Loại Định Dị:

Du Già, quyển 56, nói có Ba Loại Định Dị:

1) Tướng Định Dị: nhân, quả, thể, tướng chắc chắn không giống. 2) Nhân Định Dị: nghiệp nhân của quả thiện chắc chắn không giống.

3) Quả Định Dị: quả báo khổ, vui chắc chắn không giống.

Năm Loại Định Dị:

1) Lưu Chuyển Hoàn Diệt Định Dị: Lưu chuyển là Khổ Đế và Tập Đế trong Tứ Đế. Đó là nhân khổ, quả khổ. Hoàn diệt là Diệt Đế, và Đạo Đế trong Tứ Đế.

Đó là nhân vui, quả vui. Hai phương pháp này chắc chắn không giống nhau.

2) Tất Cả Pháp Định Dị: Tất cả pháp là 12 xứ nhiếp thu hết. 12 xứ là 6 căn và 6 trần. Mỗi thứ chắc chắn không giống nhau.

3) Lãnh Thọ Định Dị: Ba thọ: khổ, lạc, xả. Mỗi thứ chắc chắn không giống nhau.

4) Trụ Định Dị: Pháp hữu vi thọ lượng an trụ tạm thời hoặc có kỳ hạn. Mỗi thứ chắc chắn không giống nhau. 5) Hình Lượng Định Dị: Tất cả hữu tình, chúng sanh, hình thể lớn, nhỏ được sanh ra. Mỗi thứ chắc chắn không giống nhau.

XVII. Tương Ứng

Du Già Sư Địa luận, quyển 6 nói: Nương vào tướng nhân quả mà gọi phần vị, lập ra tương ưng. Nhân là nguyên nhân, Quả là kết quả. Chúng ta mỗi khi làm một việc gì, nói một câu gì, cho đến nghĩ suy một điều gì, đều gọi là gieo nhân. Nhân chia ra thiện, ác. Tùy tánh chất và số lượng của thiện, ác đều ăn khớp phần vị của nó, thích hợp kết quả theo lượng của nó ở sau, sớm hay muộn, người gieo nhân cũng nhận lấy kết quả đó. Vì vậy kinh nói:

假 假 假 使 使 使 百 百 百 千 千 千 劫 劫 劫 所 所 所 造 造 造 業 業 業 不 不 不 亡 亡 亡 因 因 因緣 緣 緣 會 會 會 遇 遇 遇 時 時 時 果 果 果 报 报 报 還 還 還 自 自 自 受 受 受 Giả sử bá thiên kiếp Sở tạo nghiệp bất vong Nhân duyên hội ngộ thời

Quả báo hoàn tự thọ.

Nghĩa:

Dù trăm ngàn kiếp trôi qua Nghiệp nhân đã tạo sao mà mất đi Nhân duyên hội đủ thời kỳ

Quả báo lại đến thiếu gì nữa đâu.

Tóm lại, bất cứ tư tưởng, hành vi gì của chúng ta, chắc chắn dẫn đến kết quả thích ứng. Gọi đó là

Tương Ưng.

XVIII. Thế Tốc

Thế Tốc là biến hóa hoặc động tác nhanh chóng. Bách Pháp Trực Giải nói: Dựa vào sự trôi chảy của các pháp Sắc, Tâm, không chút ngưng nghỉ mà giả lập pháp thế tốc. Nghĩa là không luận sắc Pháp, Tâm Pháp, đều giống như dòng sông trôi chảy miên man, nhanh chóng hướng mãi về phía trước. Cho nên nói: Rửa chân trên dòng sông, rút chân lên rồi nhúng xuống thì đã không còn là dòng nước cũ. Tất cả pháp hữu vi ở thế gian đều trôi chảy liên tục trong từng niệm, thay đổi mãi không ngừng.

Luận Du Già, quyển 56, nói: Thế tốc có ba loại:

1)Các hành thế tốc.

Vì pháp hữu vi sanh diệt vô thường, nhanh chóng, như trong thoáng chốc, búng móng tay có 600 lần sanh diệt kinh qua.

2) Sĩ dụng thế tốc

Sĩ là sĩ đại phu, chỉ người. Dụng là tác dụng, chỉ tạo tác. Tức là sự tạo tác rất nhanh chóng của ba nghiệp thân, khẩu, ý của con người.

3) Thần thông thế tốc.

Tức là tác dụng nhanh chóng của thần thông. Vì thần thông lớn có sức vận động thân, ý hết mức nhanh chóng, như khoảng thời gian cong, duỗi cánh tay đã đến trời Sắc Cứu Cánh (cõi thứ 18 của sắc giới).

XIX. Thứ Đệ

Thứ Đệ là nói thứ tự như nói trên dưới, cao thấp, ai nấy giữ phép tắc, tuần tự dần dần tiến lên. Gọi đó là Thứ Đệ. Bách Pháp Trực Giải nói: Dựa vào các pháp trước sau sanh ra giả lập thứ tự, không lộn xộn. Từ thứ tự trong đoạn văn trên, ngày nay có nghĩa là trường học (tường tự). Chữ tường và chữ tự, ngày xưa gọi là trường làng. Nhà Hạ đổi thành hiệu (trường học). Nhà Ân gọi là tự (trường học). Nhà Chu gọi là tường (trường học). Đời sau gọi là học hiệu (trường học). Đại ý hai câu trên là tất cả pháp hữu vi đều sanh, diệt trong từng sát na. Trước một pháp mở ra, sau một pháp sanh khởi, tất cả đều theo lớp lang, thứ tự như vậy, lần lượt tiến lên, không phải cùng khởi lên một lúc. Gọi đó là Thứ Đệ. Giống như các lớp trong một trường học, theo thứ tự tiến dần lên, không thể nhảy lớp.

Luận Du Già, quyển 8, nói: Thứ Đệ có nhiều loại khác nhau, xin lược kê như sau:

1) Lưu Chuyển Thứ Đệ.

Đó là Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Thức, cho đến duyên Sanh, Sanh duyên Lão Tử.

2) Hoàn Diệt Thứ Đệ.

Đó là Vô Minh diệt nên Hành diệt, Hành diệt nên Thức diệt, cho đến Hữu diệt nên Sanh diệt, Sanh diệt nên Lão Tử Diệt.

3) Thứ Tự Của Người Tại Gia Trong Một Ngày. Đó là sáng sớm thức dậy, tắm rửa trang điểm, mặc y phục, đi làm, thư giản tắm gội, trang điểm chải chuốt, ăn uống, ngủ nghỉ.

4) Thứ Tự Của Người Xuất Gia Trong Một Ngày. Đó là sửa sang y phục, chuẩn bị khất thực, đi vào làng xóm, thứ tự mà đi, nhận lãnh đúng pháp, trở về chỗ cũ, ăn xong rửa tay, tráng bát rửa chân, vào nơi vắng lặng, đọc tụng kinh điển, suy nghĩ đúng pháp; ban ngày ngồi thiền, kinh hành, tu tập tâm mình, dứt trừ các chướng ngại; đến nửa đêm, nghỉ ngơi; sau nửa đêm, mau chóng thức dậy, chỉnh trang y phục, trở về chỗ tu tập. 5) Tăng Trưởng Theo Thứ Tự.

Đó là tám vị trí theo thứ tự sanh khởi:

a) Bịnh vị: Mười tuổi trờ đi có nhiều bệnh b) Sắc vị: Ở tuổi 20 nam, nữ nhan sắc đẹp nhất vào lúc này, qua giai đoạn này không còn nữa.

c) Lực toàn vị: Ở tuổi 30 sức lực dồi dào. d) Hữu trí vị: Ở tuổi 40 suy nghĩ trước khi làm việc gì.

e) Niệm vị: Ở tuổi 50 nhớ lại việc được, mất của mình.

f) Săc lực tổn giảm vị: Ở tuổi 60.

g) Trí niệm tổn giảm vị: Ở tuổi 70.

h) Hôn loạn vị: Ở tuổi 80.

Luận Du Già, quyển 2 nói: Tám vị là gì? Đó là xử thai vị, xuất sanh vị, anh hài vị, đồng tử vị, thiếu niên Luận Đại Thừa 100 Pháp 279 vị, trung niên vị, lão niên vị, mạo thục vị. Tám vị ở trên tuần tự sanh khởi, đó là tăng trưởng theo thứ tự.