Luận Đại Thừa 100 Pháp

E - Cuống

1) Thể tánh của Cuống

Cuống là dối lừa người khác. Luận Câu Xá, quyển 21, nói: Cuống nghĩa là lừa dối người khác, chính là Luận Đại Thừa 100 Pháp 165 ngôn ngữ, hành vi dối trá, dối mình, dối người, làm cho nhiều người sai lầm. Gọi đó là Cuống. Tiến thêm một bước, nghiên cứu về tâm lý của người ấy. Lấy cái gì để dối mình, dối người? Đối với người thì lừa phỉnh? Bách Pháp Trực Giải nói: Vì muốn được lợi ích, tiếng khen, tỏ ra đạo đức giả tạo. Tánh của Cuống là gian trá. Nguyên nhân của một người lừa mình, dối người chính là muốn có được danh và lợi, cho nên ngụy trang đạo đức để che chắn sự thật bên trong bằng vẻ học vấn, ngôn ngữ, hành vi bên ngoài. Gọi đó là Cuống, cũng gọi trong nhơ ngoài sạch. Trong tâm đầy bẩn thỉu, ác độc, chứa đầy phiền não tham, si mà bên ngoài hóa trang thành thanh cao, liêm khiết có vẻ nghiêm trang, bệ vệ; chưa chứng nói là chứng, không giữ giới nói là giữ giới. Đây là vẻ đẹp được miêu tả chân thật nhất của Tâm Sở Cuống.

2) Nghiệp dụng của Cuống

Bách Pháp Trực Giải nói: Hay làm trở ngại tâm sở Bất Cuống, sống đời bất chánh. Đó là nghiệp của cuống.

Nghiệp dụng của Cuống có hai:

a) Hay cản trở Bất Cuống: Dựa vào các thiện pháp vô tham, vô si mà lập ra Bất Cuống. Bất Cuống là không dối mình, lừa người. Nói, làm đều đúng sự thật.

b) Cuộc sống bất chánh: Là loại người quỷ quyệt, lường gạt có cuộc sống như thế, đa số làm việc không đúng, không hợp pháp, chỉ mưu cầu lợi riêng cho mình.

Gọi đó là tà mạng (cuộc sống bất chánh). Có bốn thứ tà mạng, năm thứ tà mạng trình bày như sau:

* Bốn cách kiếm ăn không đúng chánh pháp (tà

mạng pháp): này các thầy Tỳ Kheo: Phải lấy khất thực trong sạch để tự nuôi sống, không nên sống nhờ vào cách: hạ khẩu, ngưỡng khẩu, phương khẩu, duy khẩu. Bốn cách kiếm ăn này không chánh đáng để nuôi sống thân mạng.

Hạ khẩu thực: Gieo trồng ruộng vườn, xem mạch bốc thuốc để cầu miếng ăn, cái mặc được sống còn. Ngưỡng khẩu thực: Xem thiên văn, địa lý, bói toán để cầu miếng ăn, cái mặc được sống còn. Phương khẩu thực: Uốn mình xu nịnh bọn phú hào, quyền thế, nói khéo vòi nhiều để kiếm sống. Duy khẩu thực: Học bùa chú, bói toán lành, dữ để cầu cơm, áo được sống còn.

* Năm cách kiếm ăn không đúng chánh pháp:

dùng năm cách bất chánh này để mong cầu lợi dưỡng và nuôi sống, là Tỳ Kheo phải nhớ kỹ những răn dè này: 1)

biểu hiện tướng lạ để lường gạt người khác: Các Tỳ Kheo làm trái lời dạy của đức Phật, trước người thể hiện tướng kỳ lạ, dối trá, như không ăn ngũ cốc, lấy vật nhọn chích vào người, hơ trên lửa và các việc kỳ lạ để làm cho kẻ khác tin tưởng, sùng bái, nhằm cầu lợi dưỡng. Đó là Tà Mạng. 2) khoe khoang công đức của mình: Các Tỳ Kheo dùng ngôn ngữ khéo léo, xảo hoạt để chê người, khen mình, tự khoe tài giỏi, làm cho người diện kiến sanh tâm tin tưởng, kính trọng để cầu lợi dưỡng. Đó là Tà Mạng: 3) Xem tướng tốt xấu: Tỳ Kheo chăm chỉ học các dị thuật, xem bói, xem tướng, bàn luận tốt, xấu (kiết, Luận Đại Thừa 100 Pháp 167 hung) để cầu mong lợi dưỡng. Đó là Tà Mạng: 4) các Tỳ Kheo nạt nộ, ra oai: oai nghi giả dối làm cho người khác kính, sợ để cầu lợi dưỡng. Đó là Tà Mạng. 5) nói năng cầu lợi, làm động lòng người: các Tỳ Kheo đối với người kia thì được lợi, đối với người này thì khen ngợi và ngược lại, làm cho tâm người dao động để cầu lợi dưỡng. Đó là Tà Mạng. Bốn Tà Mạng là nói về khẩu nghiệp. Năm Tà Mạng nói về cả ba nghiệp (thân, khẩu, ý). Nhưng tất cả đều là Tà Mạng, chỉ do Cuống (dối trá) sanh ra. Do tâm dối trá ngược lại bản tánh, xa lìa Chánh Pháp, nên vô lượng tội nghiệp kéo đến và sanh tử không cùng, ngàn đời không giải thoát được.

3) Đối trị cuống.

Lỗi lầm của tâm lừa dối (Cuống) to lớn như thế.

Người ta làm sao đối trị đây? Trước nói về lỗi lầm, là lấy thiện pháp Bất Cuống để đối trị lại. Nhưng thực ra bắc đầu như thế nào? Giờ thử phân tích ba nghiệp:

a) Hành động chỉ mong được bình thường. Bình thường là đạo. Đạo ở trong việc bình thường mỗi ngày.

Từ trước đến nay chúng ta hành động gắng sức mong được bình thường, không hơn, trong cuộc sống, không bất chợt biểu hiện tướng lạ, không làm bộ làm tịch với ai. b) Ngôn ngữ chỉ mong đơn giản chân thật không nên nói những việc quái lạ, không thực tế.

c) Trong tâm chỉ mong được bình tĩnh. Tâm là chủ của thân, ngôn, hành, đều được điều khiển từ tâm. Muốn cho ngôn, hành bình thường, chân thật, trước hết, mong cho nội tâm được bình tĩnh. Tâm người như nước, chỉ có yên lặng mới chiếu soi được muôn vật. Khi đã soi sáng sự vật, thì lúc ấy, tâm mới có thể phân biệt đúng, sai, thiện, ác và nhờ đó mới chỉ huy ngôn, hành một cách chính xác. Được như thế, đối với mình, với người đều được lợi ích, tránh tai hại. Nhưng muốn nội tâm bình tĩnh thì phải trừ sạch vật dục, ăn ở, áo cơm. Chỉ giữ những nhu cầu thiết yếu cho sinh hoạt mà thôi, không mong muốn nhiều quá. Tham cầu nhiều thì dục vọng nhiều. Dục vọng nhiều là gốc rễ của phiền não, nguồn cội của thống khổ. Tất cả tranh giành, rối loạn đều từ đó mà ra. Chỉ có an phận, đạm bạc, giữ đạo, biết đủ thì nội tâm mới bình tĩnh, trí huệ sáng soi mới biến đổi tận gốc rễ của Cuống 4) Thật, giả của Cuống.

Cuối cùng biện giải về thật, giả của cuống. Bách Pháp Trực Giải nói: Cuống cũng lấy tham, si một phần làm thể. Vì vậy tâm dối trá (Cuống) với phiền não phú tàng (che dấu lỗi lầm) giống nhau, vì cũng lấy một phần tham, si làm thể. Vì sao? Vì muốn có tiền của và danh dự nên làm và sống theo tà mạng. Đó là nghĩa của tham. Mê mờ lý Tứ Đế, giả dối biểu hiện đạo đức. Đó là nghĩa của si.

F- Siểm.

Siểm là siểm khúc (nịnh hót, bẻ cong sự thật). Một người vì muốn lấy lòng người khác và vui lòng người, bèn dùng ngôn ngữ không đúng, không thật, không chánh đáng nhằm nịnh hót kết thân với đối phương. Gọi đó là Siểm. Kinh Di Giáo do Ngẫu tổ chú rằng: Dùng Lời nói để nịnh hót người khác gọi là Siểm; tùy theo hoàn cảnh uốn éo tâm mình cho vừa lòng người là Khúc (bẻ cong tâm hồn lại). Siểm thì không thật. Khúc thì không ngay thẳng, chỉ là tự dối trá chính mình, cũng là dối trá người khác, chắc chắn không có ích lợi gì cho tu hành. Chính vì vậy Bách Pháp mới nêu lên tâm sở này với mục đích khai thị việc tu hành của chúng ta. Đó là phải giữ tâm ngay thẳng, lấy chân chất làm gốc, gọi là cây Bồ Đề của Giáo Pháp Mầu Nhiệm (bồ đề diệu pháp thọ) sanh ra từ tâm ngay thẳng (trực tâm), vì trực tâm chính là Đạo Tràng (kinh Duy Ma). Kinh Lăng Nghiêm cũng nói: Vì mười phương Như Lai có một đạo giống nhau, đều lấy trực tâm làm con đường xa lìa sống, chết.

Sau đây nghiên cứu về ba điểm của Siểm:

1) Thể tánh của Siểm.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Siểm? vì muốn lừa dối người khác, giả dạng kỳ dị, xảo trá là tánh. Ở đây muốn nói đến người mưu mô vì tư lợi, tiếng tăm của mình mà bịa đặt ra sự thật nhằm lừa gạt người khác và biểu hiện ra ngoài một cách trang trọng, lễ phép để đánh lừa đối phương, hoặc khúm núm, cười nịnh, khom lưng luồn cúi, niềm nở tiếp đón, kết bạn đối Việt dịch: Lê Hồng Sơn 170 phương. Trên là nói về bề ngoài của người Siểm Nịnh. Còn nội tâm của người ấy như thế nào? Xảo quyệt, không ngay thẳng. Duy Thức Thuật Ký, quyển 38, nói: Siểm là tên khác của bất thật (không thật). Khúc là nghĩa bất trực (không ngay thẳng). Luận Pháp Uẩn Túc, quyển 8, nói: Thế nào là Siểm? Có tánh che giấu những suy nghĩ sai trái bên trong và tùy cảnh quanh co miệng lưỡi, tâm không quang minh chánh đại, thiên lệch, không thể tiếp nhận Chánh Pháp…, đó là những tên khác nhau của

Siểm.

2) Nghiệp dụng của Siểm.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Hay cản trở Bất Siểm và răn dạy. Đó là nghiệp của Siểm.

a) Hay cản trở Bất Siểm. Bất Siểm là tâm ngay thẳng (tâm thật thà, ngay thẳng, không dua nịnh, xảo trá). Đây là nhân ban đầu của người tu hành ra khỏi sống chết, thành tựu Phật đạo. Kinh Duy Ma nói: Trực tâm là cõi Tịnh Độ của Bồ Tát. Nghĩa là tu nhân của bồ tát là trực tâm, căn bản của muôn hạnh. Bồ Tát ban đầu là trực tâm, kết quả là Tịnh Độ, ở giữa hoàn toàn không có tướng cong vạy.

b) Hay cản trở việc răn dạy. Duy Thức Thuật Ký, quyển 38, nói: Nịnh nọt, bợ đỡ (Siểm) là nguyên nhân của sự che giấu tội lỗi, nên không thể lãnh nhận dạy giỗ, góp ý của thầy, bạn. Câu này ý nói: Nịnh nọt, gian xảo, do nội tâm của người ấy không chân thành, ngay thẳng, chỉ vì làm mọi cách để có danh, lợi cho riêng Luận Đại Thừa 100 Pháp 171 mình. Bằng mọi biện pháp lường gạt đối phương, đồng thời che giấu lỗi lầm của mình. Loại người này có tâm thái trái ngược với Chánh Đạo, nên không thể tiếp nhận lời dạy bảo, chia sẽ của thầy, bạn. Luận Tạp Tập, quyển 1, cũng nói: Cản trở nhận lãnh lời dạy đúng đắn, do không thật lòng Phát Lồ Sám Hối những gì mình đã sai phạm.

Giữa Siểm và Phú, hai loại phiền não này nương tựa lẫn nhau, cấu kết làm bậy, sau Siểm sanh ra Phú. Gian xảo chính là nguyên nhân đưa đến che giấu tội lỗi Người Siểm Khúc (dối trá), do thói quen giấu giếm tội lỗi của mình và không dám Phát Lồ Sám Hối, nên tội chướng ấy càng lúc càng tăng

3) Luận thật, giả. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Siểm lấy một phần của tham, si làm thể, vì xa lìa hai phiền não Cuống và Si không tách rời tướng dụng của Siểm. Câu này ý nói Siểm và Si giống nhau cũng mượn một phần của tham, si giả lập ra. Vì sao? Duy Thức Thuật Ký, quyển 38, nói: Vì tham danh, lợi nên Siểm là một phần của Tham. Không trí huệ nên Siểm là một phần của Si.

Tóm lại, sự khác và giống của ba tùy phiền não

Phú, Cuống, Siểm như sau:

a) Giống: Cả ba đều từ mưu cầu danh lợi mà có b) Khác: Phú là giấu gím tội lỗi của mình. Cuống là giả hiện đạo đức. Siểm là tùy theo thuận, nghịch mà dối trá cho hợp. G - Kiêu.

Kiêu là kiêu ngạo (khoe khoang, ngạo mạng), buông lung, tự cao tự mãn, ỷ tài, ngạo vật (cậy tài khinh người). Người kiêu ngạo thì không có trí tuệ, không luận là ở giai cấp, địa vị nào, thảy đều muốn hơn người một bậc, cho dù đang là kẻ ăn mày cũng so mình hơn người ăn mày khác một bậc. Họ không biết kiến thức vô bờ bến, tự cho hiểu biết của mình đầy đủ, dựa vào tài cán, xem thường tất cả, mục hạ vô nhân. Là đệ tử Phật phải khiêm tốn, tâm không như hang trống.

1) Tánh thể của Kiêu.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Kiêu? Tự cho mình là quan trọng, say sưa trong ngạo mạn. Đó là tánh của Kiêu.

Cho mình là quan trọng là cảnh sở duyên của Kiêu. Chỉ sự giàu có của thế gian, vinh hoa, phú quý.

Duy Thức Luận quy vào bảy thứ: không bệnh, trẻ trung, sống lâu, dòng dõi quý phái, thân hình xinh đẹp, giàu sang, học rộng. Bảy thứ trên là pháp hữu lậu, mà người đời cho là sự chính đáng.

Nhiều đời thâm nhiễm kiêu căng là chỗ nương tựa của Kiêu. Vì kẻ phàm phu ở thế gian mờ mịt chân lý, không biết tươi rồi héo, thạnh ắt suy. Đó là nguyên tắt tự nhiên. Kẻ ấy ỷ vào bảy việc quan trọng trên, sanh tâm đắm nhiễm không thể buông bỏ, rồi khởi lên Hoặc tạo ra Luận Đại Thừa 100 Pháp 173 Nghiệp. Như thế, chẳng những làm hại chúng sanh mà mình cũng rước quả khổ vô cùng.

Người phàm phu, khi đã có bảy việc tốt đẹp trên, say mê, hôn ám, cho đó là tuyệt vời, vĩ đại. Rồi thỏa ý quên thân như người nát rượu, quên mất hình hài, chẳng biết kiêng sợ, như si như mê, say sưa trong cõi hư ảo do mình dựng lên. Đó đúng là giấc mộng giữa ban ngày 2) Nghiệp dụng của Kiêu.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Nghiệp của Kiêu là hay cản trở Bất Kiêu và gây ra nhiễm ô.

a) Hay cản trở bất kiêu: Bất Kiêu là khiêm tốn. Bách Pháp đã nêu lên tôn chỉ này để khuyên chúng ta tu tập phải diệt trừ tâm kiêu ngạo và phải bồi dưỡng đức khiêm nhường,mới mong thành tựu đạo nghiệp.

b) Tạp nhiễm được sanh trưởng: Duy Thức Thuật Ký, quyển 2, nói: Các pháp hữu lậu đều gọi là Tạp Nhiễm. Kinh Niết Bàn cũng nói: Pháp hữu lậu có hai thứ: một là Nhân, hai là Quả. Quả hữu lậu thì gọi là khổ. Nhân hữu lậu thì gọi là Tạp. Tóm lại, sở dĩ nói là Tạp Nhiễm là căn cứ vào Nhân mà nói, tức là khởi lên Hoặc (mê lầm) rồi tạo ra Nghiệp; căn cứ vào Quả mà nói ba khổ, tám khổ vân vân. Giờ chỉ có Kiêu thôi mà có thể sanh ra, lớn lên Hoặc, Nghiệp, Khổ, tất cả pháp tạp nhiễm. Thế mới biết tai họa của Kiêu thật là to lớn. Từ đây có thể biết, người tu Phật, nếu không bỏ Kiêu Ngạo thì không thể Giải Thoát.

3) Luận về thật giả của Kiêu. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Kiêu có thể là một phần của tham ái, vì lìa tham thì không có tướng và dụng của Kiêu riêng biệt, nên Kiêu cũng là pháp giả lập. Bách Pháp Luận Soạn nói: Do ái mà cho mình là quan trọng nên sanh ra ngạo mạng.

H- Hại.

Hại là tổn hại ( hao tổn, hư hại), bức hại, não hại. Luận Câu Xá, quyển thứ 21 nói: Hại nghĩa là thúc giục, bắt buộc đối với người khác. Do vậy, có thể đưa họ đến hành động đánh đập, chửi mắng. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, cũng nói: Thế nào là Hại? Đối với loài hữu tình, tâm không thương xót mà còn làm não hại, buồn bực. Đó là tánh của Hại. Hay cản trở bất hại, nghiệp là bức bách, gây ra nhiều phiền não cho kẻ khác. Đây là thể của một phần sân hận. Giờ chia ba đoạn để nghiên cứu:

1) Thể tánh của Hại Hại là đối với tất cả chúng sanh hữu tình, không những không có một chút tâm từ bi, thương xót, mà còn biểu hiện sự tàn khốc, ghê gớm, vô tình, tàn nhẫn bằng dao, gậy….mọi thứ hung khí để đánh đập, trói buộc, giết hại các loại hữu tình ấy. Đó gọi là Hại.

2) Nghiệp dụng của Hại. Có hai phần:

a) Hay cản trở Bất Hại. Bất Hại là một loại tâm thương xót chúng sanh vô hạn, tâm muốn dứt hết khổ đau của người khác. Bất Hại là một pháp lành và đối lập với Hại. b) Ép buộc chúng sanh. Bức bách, não hại chúng sanh, gồm những việc sau:

Bắn chim đang bay, rượt thú đang chạy.

Đào đất bắt sâu nằm dưới đất, trèo cây bắt chim non trên cao.

Bắn tổn thương con vật đang có mang, con chim đang ấp trứng.

Tóm lại, Hại là một tâm lý bất chánh, bất thường.

Loại tâm lý, thỉnh thoảng, muốn phá hoại trật tự công cộng, thỉnh thoảng xâm phạm tự do cá nhân và còn làm người khác lo sợ. Vì vậy, nó làm cho người ta suốt ngày nơm nớp không yên, nên Duy Thức Học đề ra một loại phiền não đặc biệt xuất phát từ đấy, cốt để khuyên mọi người cắt đứt tâm lý bệnh hoạn này và đem đến an vui cho khắp mọi nhà.

3) Luận về thật, giả của Hại Hại, Phẫn, Hận ở trước tương đồng, cũng lấy một phần nóng giận làm thể, nên biết Hại cũng là pháp giả có.

I- Tật

Tật là tâm tật đố (tâm ghen ghét). Có kẻ ghét người hiền, người tài, người giàu có, người xinh đẹp, đều là người có tâm ghen ghét (tật đố). Những người này, suốt ngày, chăm chăm lo nghĩ danh lợi cho mình. Nếu mình có được thì đắc ý, vui vẻ. Nếu người có được thì sanh tâm ghen ghét. Luận Câu Xá, quyển 21, nói: Tật nghĩa là thấy người khác thành công, lòng mình không Việt dịch: Lê Hồng Sơn 176 vui. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Tật? Tật có tánh đố kỵ (ghen ghét), hay làm chướng ngại Bất Tật. Nghiệp của Tật là buồn lo. Tâm sở này cũng lấy một phần sân hận làm thể. Đặc tính chung của Tật là thà chết vì danh lợi của mình, không thể để người khác vinh hoa, phú quý vượt mình.

1) Thể tánh của Tật. Chết vì danh lợi của mình, chết vì tham cầu của mình, đó là nói về một hạng người ở thế gian mong muốn danh, lợi cho dù đổi cả sinh mạng của mình cũng không tiếc. Mặt khác, bản chất của Tật là không muốn người khác thành công, vinh hiển. Đó là thể tánh đố kỵ (ghen ghét) của Tật.

2) Nghiệp dụng của tật.

Chia ra hai điểm:

a) Hay cản trở không ghen ghét. Không ghen ghét là vui mừng vì thấy người làm lành, có tài năng, được người cung kính, khen ngợi, phát tâm tùy hỷ, tán dương.

b) Lo buồn không an. Luận Ngữ nói: kẻ tiểu nhân lo đau đáu. Vì tiểu nhân không đạo đức, không học vấn, nuôi lớn lòng tham, tâm lượng hẹp hòi. Thấy người khác đẹp đẽ, giàu sang thì kẻ tiểu nhân có cảm giác như dao bén đâm vào tim, không bao giờ có cảm giác nhẹ nhàng, dễ chịu.

3) Luận thật, giả của Tật. Tật và hại tương đồng, cũng lấy một phần của nóng giận làm tánh, nên Tật là pháp giả có.

K- San. San là keo kiệt, bủn xỉn. Phiền não san và tham không xa nhau, nên thường gọi chung là san tham. Vì người keo kiệt thì bỏn xẻn cả đạo pháp lẫn tiền của, không sẵn lòng bố thí. Luận Pháp Uẩn Túc nói: Sao gọi là San: đam mê tiền của, chánh pháp không thể bố thí rộng rãi, bủn xỉn. Đó là tánh của San, hay cản trở Không San, chất chứa những điều thấp hèn. Đó là nghiệp của San. Tâm sở này cũng lấy một phần của tham ái làm thể.

Chia ra ba điểm sau:

1) Thể tánh của San.

San là chỉ cho người chìm đắm trong tiền của, bủn xỉn giáo pháp đối với người khác. Họ không vui lòng tài thí hay pháp thí mà cất giấu, giữ gìn cho riêng mình.

2) Nghiệp dụng của San.

Chia ra hai điểm:

a) Hay cản trở Không San. Không San (không keo kiệt, bủn xỉn) là không cất giữ tiền của, giáo pháp cho riêng mình mà là thực hành tài thí và pháp thí.

b) Chất chứa tiền của mà nhỏ nhen, keo kiệt. Loại người này tuy cất chứa tiền của, giáo pháp, nhưng đáng tiếc lòng quá nhỏ hẹp, bủn xỉn đối với tiền của và giáo pháp, không sẵn lòng bố thí cho người khác.

Duy Thức Tâm Yếu nói: Bủn xỉn tiền của thì đời đời nghèo túng. Bủn xỉn giáo pháp thì đời đời ngu si. Phải nên nhớ kỹ điều này.

3) Luận về thật, giả của San.

San với Kiêu giống nhau, cũng lấy một phần của tham ái làm thể, nên biết San là pháp giả có.

Trên đã trình bày tiểu phiền não từ Phẫn đến San (tất cả mười tâm sở), sao gọi là tiểu phiền não? Bách Pháp Trực Giải nói: Mười thứ này nổi lên riêng biệt, nên gọi là Tiểu tùy phiền não. Nghĩa là hành, tướng của mười thứ này thô, bạo, mỗi thứ tự làm chủ lấy, chỉ ở trong tâm bất thiện, mỗi thứ nổi lên riêng. Nếu một thứ đã sanh thì cái thứ hai không cùng sanh, nên gọi là Tiểu tùy phiền não.

Lại nữa, mười thứ phiền não này là pháp giả lập, không có thật thể. Nghĩa là tất cả được lập ra đều dựa vào một phần của Căn Bản Phiền Não. CHƯƠNG XVI.

TÂM SỞ HỮU PHÁP: TRUNG TÙY PHIỀN NÃO

Duy Thức học nói đến pháp bất thiện có bốn loại: Loại 1: Căn bản phiền não có 6 thứ Loại 2: Tiểu tùy phiền não có 10 thứ Loại 3: Trung tùy phiền não có 2 thứ Loại 4: Đại tùy phiền não có 8 thứ Bốn thứ này thuộc pháp bất thiện. Hai loại trước đã trình bày sơ lược rồi. Giờ nghiên cứu loại thứ ba. Trung tùy phiền não có hai thứ: Vô Tàm, Vô Quý. Sao gọi là Trung Tùy Phiền Não? Trung Tùy là chỉ phạm vi sanh ra, ở khoảng giữa Tiểu tùy và Đại tùy phiền não. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Phẫn …mười thứ, mỗi thứ sanh khởi riêng biệt, gọi là Tiểu Tùy Phiền Não. Vô Tàm, Vô Quý hai thứ này có khắp ở tâm sở bất thiện, gọi là Trung tùy phiền não. Trạo cữ,….tám thứ có khắp ở tâm sở nhiễm ô, gọi là Đại Tùy Phiền Não. Tâm nhiễm ô là tâm bất thiện và tâm hữu phú vô ký.

Tùy là biểu hiện của chúng với Căn Bản Phiền Não. Nghĩa là ở trong hai tùy phiền não này là cùng loại với Căn Bản Phiền Não: Tiểu Tùy Phiền Não là một phần của Căn Bản Phiền Não, cho đến Đại Tùy Phiền Não là cùng loại hay một phần của Căn Bản Phiền Não.

Hai thứ Vô Tàm, Vô Quý gây cho thân tâm bực tức, nóng nảy, rối loạn, nên gọi là Trung Tùy.

A. Vô Tàm

Vô Tàm là tâm không còn biết xấu hổ. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Vô Tàm? Chính là không quan tâm đến bản thân và khuôn phép, xem thường, chống báng những vị tài giỏi, hiền đức. Đó là tánh của Vô Tàm. Ngoài ra, Vô Tàm hay cản trở tâm sở Tàm, nảy sanh, nuôi lớn các việc ác. Đó là nghiệp dụng của Vô Tàm.

Câu trên có hai ý:

1) Thể tánh của vô tàm

Đặc tính của Vô Tàm là không quan tâm đến bản thân và khuôn phép. Nói bản thân có nghĩa là không biết tôn trọng chính mình. Nói khuôn phép nghĩa là giáo pháp, giơi, định, tuệ mà mình đã lãnh thọ, đã học hiểu.

Đặc tính thứ hai của Vô Tàm là khinh thường và chống đối các bậc tài giỏi, hiền đức. Nghĩa là đối với đức hạnh cao tột của người hiền lành đều coi thường, nói xấu. Đối với tất cả pháp lành hữu lậu và vô lậu đều coi rẻ và bài bác. Luận Câu Xá nói: Không tôn trọng bậc tài giỏi và hiền lành gọi là Vô Tàm.

2) Nghiệp dụng của Vô Tàm. Có hai điểm:

a) Hay cản trở Tàm. Do thể tánh của Tàm là dựa vào tính tự trọng và sùng kính giáo pháp, cũng như những bậc tài giỏi, hiền lành. So với thể tánh của Vô Tàm hoàn toàn trái ngược.

b) Nuôi lớn việc ác. Khi người đời không biết xấu Luận Đại Thừa 100 Pháp 181 hổ thì sự tự giác cũng mất luôn. Bao nhiêu công đức từ trước, kết quả hoàn toàn trái ngược, hành động, nói năng, lại còn tự phụ (ta đây), hớ hênh, làm xằng làm bậy, nên nói: nuôi lớn việc làm ác.

B. Vô Quý

Sao gọi là Vô Quý? Giống như tâm không biết xấu hổ, so với Vô Tàm hơi khác một chút. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Vô Quý? Không đếm xỉa đến dư luận xã hội, thích làm những việc tàn ác. Đó là tánh của Vô Quý. Hay cản trở tâm sở Quý, nuôi dưỡng việc làm ác, đó là nghiệp dụng của Vô Quý. Đoạn trên có hai ý:

1) Tánh thể của Vô Quý

Đặc tính của Vô Quý là không đoái hoài đến dư luận thế gian, tức là không hiểu hết sức mạnh của dư luận xã hội, cũng không cho việc làm hư đốn của mình là việc làm đáng xấu hổ. Vì vậy, mọi người chê bai, đàm tiếu về mình, cam làm kẻ hạ tiện, không sợ hổ thẹn với mọi người, nên gọi là không đoái hoài đến dư luận. Đặc tính thứ hai của Vô Quý là tôn sùng việc tàn ác. Duy Thức Thuật Ký, quyển 34, nói: Người có ác tâm gọi là bạo. Pháp thể đã nhiễm ô gọi là ác. Bạo là chỉ cho người bạo ngược, tà ác. Ác là chỉ cho các ác nghiệp sát, đạo, dâm, vọng. Nghĩa là người không có tâm biết xấu hổ, mà chỉ biết tôn sùng tàn bạo, gian tà, ác ôn.

2) Nghiệp dụng của Vô Quý.

Có hai ý nhỏ: a) Hay chướng ngại Quý. Vì thể tánh của Quý là dựa vào dư luận của quần chúng, xem thường và phản đối tàn bạo, so với thể tánh của Vô Quý, không đếm xỉa đến dư luận và tôn sùng tàn bạo, gian ác, là hoàn toàn đối lập.

b) Nuôi lớn việc ác. Sách Quản Tử, Thiên Mục Dân, nói: Biết hổ thẹn thì không đi theo sai trái. Muốn nói rằng người có tâm biết hổ thẹn thì tuyệt đối không cùng với kẻ tiểu nhân kết bạn. Ngược lại, người không có tâm hổ thẹn thì cam chịu đọa lạc, tôn sùng tàn bạo, gian tà và suốt ngày kết bạn với tiểu nhân. Những việc đốn mạt, vì vậy, phải xảy đến, nên nói nuôi lớn việc ác.

Sách Pháp Uyển Châu Lâm, Thiên Tàm, Quý 14, có so sánh sự khác nhau giữa vô tàm và vô quý như sau:

Vô tàm (không biết hổ thẹn với chính mình)

I. Đối với người thì tùy tiện không sợ sệt, không thay đổi

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Làm ác mà chính mình không đoái hoài.

Làm ác mà chính mình không thấy xấu hổ.

Làm ác mà không hổ thẹn.

Một mình tạo tội mà không hổ thẹn.

Đối với ít người tạo tội mà không hổ thẹn.

Người ngu tạo tội mà không hổ thẹn.

Người kém cỏi tạo tội mà không hổ thẹn.

Người tại gia tạo tội mà không hổ thẹn.

Làm ác không hổ thẹn với trời.

II. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Vô quý (không biết hổ thẹn với người) Ở trong tội ác mà không sợ sệt. Làm ác chẳng cần quan tâm tới người khác. Làm ác không xấu hổ với người khác. Làm ác mà còn hống hách.

Đối với người khác tạo tội mà không biết xấu hổ. Đối với nhiều người tạo tội mà không biết xấu hổ. Đối với người trí tạo tội mà không biết xấu hổ. Đối với bậc tôn kính tạo tội mà không biết xấu hổ. Đối với người xuất gia tạo tội mà không biết xấu hổ. 10. Làm ác mà không hổ thẹn với người.

Pháp Uyển Châu Lâm lại nói: Hai pháp này chỉ liên hệ với cõi Dục, là bất thiện, tương ứng với tâm sở bất thiện, ngoại trừ tự tánh.

Kinh Tăng Nhất A Hàm nói: Thế Gian có hai pháp nhiệm mầu, ủng hộ cuộc đời. Đó là Tàm và Quý vậy.

Nếu không có hai pháp này thì cha mẹ, anh em, vợ con, tôn trưởng, lớn nhỏ ở thế gian không khác nhau. Kinh Di Giáo cũng nói: Mặc y phục Tàm Quý, đối với trang nghiêm thì nó là số một. Tàm như lưỡi câu sắt có thể ngăn chận con người làm việc phi pháp. Vì vậy, Tỳ Kheo nên luôn biết xấu hổ, không được lơ là. Nếu lìa xa xấu hổ thì công đức sẽ mất. Người có hổ thẹn thì sẽ có thiện pháp. Nếu người không có hổ thẹn thì đối với cầm thú đâu có khác gì!. CHƯƠNG XVII.

TÂM SỞ HỮU PHÁP: ĐẠI TÙY PHIỀN NÃO

Sao gọi là Đại Tùy Phiền Não? Đại là chỉ phạm vi sanh trưởng của nó to lớn, có mặt khắp hai loại nhiễm tâm: Bất Thiện và Hữu Phú Vô Ký. Tùy là nói đến sự liên hệ giữa nó và Căn Bản Phiền Não. Nghĩa là tám thứ Đại tùy phiền não hoặc giống nhau hoặc một phần của căn bản phiền não.

A. Bất Tín

Bất Tín là trái nghĩa với tín. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Bất Tín? Đối với các pháp thế và xuất thế, đối với Nhị Đế và đối với đức của Tam Bảo, không nhịn được sự ham muốn khoái lạc bởi tâm ô uế. Đó là tánh của Bất Tín. Ngăn cản Tịnh Tín, lười nhác dựa dẫm, đó là nghiệp của Bất Tín Ý đoạn văn trên có 4 điểm sau đây:

1. Căn cứ của Bất Tín

Bất tín dựa vào cái gì mà sanh? Vào ba thứ:

a) Thật: Chỉ sự và lý chân thật của tất cả các pháp. Sự chân thật của các pháp, tức Tục Đế ( thật sự ) chỉ sự, tướng của thế gian. Với cái thấy thông thường của phàm phu cho là đúng đắn, xác đáng. Đó gọi là Tục Đế. Lý chân thật của các pháp, tức là Chân Đế, chỉ lý tánh chân thật mà trí huệ của thánh nhân cho là đúng đắn, xác đáng. Đó là Chân Đế. Nếu nói đến Phật pháp là nói rõ về nghĩa Nhân Duyên Sinh của các pháp, gọi đó là Tục Đế. Vì sao như thế? Là vì kẻ phàm phu ở đời chưa ngộ được bản tánh, thay đổi nên chạy theo tướng. Phật pháp bảo cho họ biết về tất cả các pháp chỉ là Duyên Sanh nên có mà chẳng phải thật có. Điều ấy chắc chắn, nên gọi là Tục Đế. Khi đã nói rõ nghĩa của Duyên Sanh tức là Không, thì gọi là Chân Đế. Vì sao như thế? Là vì trí huệ của thánh nhân đã thấu suốt, ở ngay nơi tướng hư vọng mà thấy được tánh chân thật của nó. Vì vậy, trí huệ của thánh nhân thấu suốt tất cả các pháp một cách rõ ràng: chẳng phải thật có mà có, chính cái có ấy là không. Nghĩa ấy chắc chắn nên gọi là Chân Đế. Sự ra đời của mười phương chư Phật vì chúng sanh mà nói pháp, tuy rất nhiều, tóm lại, chỉ có Hai Đế này thôi. Tục Đế và Chân Đế bao quát tất cả Phật pháp. Nếu có khả năng thấu triệt hai đế thì Trung Đạo tự nhiên sáng tỏ hoàn toàn.

b)Đức: chỉ cho đức chân thật và thanh tịnh của Tam

Bảo:

Đức chân thật và thanh tịnh của Phật là lìa xa lầm lạc và ô nhiễm. Với bốn Đức: Chân Thường, Chân Lạc, Chân Ngã, Chân Tịnh, hướng dẫn chúng sanh ra khỏi đường mê, quay về nẻo giác.

Đức chân thật và thanh tịnh của Pháp, chính là vô số pháp môn tu tập, có đặc tính soi thấu si mê, tối tăm. Ba đời chư Phật đều nương vào phương pháp tu hành này mà thành Bậc Chánh Giác. Đức chân thật và thanh tịnh của Tăng, chính là trang nghiêm thân thể bằng giới, định, huệ và lục hòa đầy đủ, hoằng dương giáo pháp, làm vững mạnh tông phong, nuôi lớn giống Phật cho đời này và đời sau. Đoạn trên Phật, Pháp, Tăng đều gọi là bảo (quý báu), vì không bị các pháp thế gian lấn át, cướp lấy, vì không bị phiền não làm ô uế. Bảy thứ báu ở đời , tuy gọi là báu, chỉ có thể hưởng thọ trong một thời gian, cuối cùng hoàn tay trắng, chỉ có thể nuôi nấng lúc sống, mà không thể tiễn đưa khi chết. Nếu nói về Tam Bảo thì có thể dứt bặt vạn lần sống, chết, xa lìa tất cả sợ hãi, tự chủ, tự tại, sau cùng được an vui vĩnh viễn. Cổ đức có câu:

Âm:

Mang mang trường dạ trung

Tam bảo vi đăng minh Thao thao khổ hải nội Tam bảo tác chu hàng 茫 茫 茫 茫 茫 茫 長 長 長 夜 夜 夜 中 中 中 三 三 三 寶 寶 寶 為 為 為 燈 燈 燈 明 明 明 舀 舀 舀 舀 舀 舀 苦 苦 苦 海 海 海 内 内 内

三 三 三 寶 寶 寶 作 作 作 舟 舟 舟 航 航 航 Nghĩa:

Trong đêm dài mờ mịt Tam Bảo là ngọn đèn sáng Mênh mông trong biển khổ

Tam Bảo là chiếc thuyền nan c) Năng: Chỉ cho pháp lành thế và xuất thế. Thiện pháp ở thế gian có Năm Giới, Mười Việc Thiện, Tứ Thiền, Bát Định có thể đưa chúng sanh vượt qua bốn châu lên đến thượng giới. Tứ Đế, Thập Nhị Nhân Duyên có thể đưa chúng sanh ra khỏi Ba Cõi đến Niết Bàn hữu dư và vô dư, thành A La Hán và Bích Chi Phật. Lục Độ, Tứ Nhiếp Pháp có thể đưa chúng sanh qua khỏi Ba Cõi, hai thừa đến Vô Thượng Bồ Đề và đến bờ kia Đại

Bát Niết Bàn.

2. Hành tướng của bất tín

Hành tướng (cái tướng của đối tượng hiện trong tâm) của Bất Tín, tức là không nhịn được sự ham muốn, khoái lạc:

a) Ở trong thật sự, thật lý ( các pháp do duyên sanh gọi là sự. Các pháp không do duyên sanh gọi là lý) mà không muốn tùy thuận, nhẫn khả.

b)Ở trong chân, tịnh, đức mà không thể vui mừng, sung sướng.

c) Đối với việc lành thế và xuất thế mà không chịu mong mỏi, hy vọng.

3. Thể tánh của Bất Tín

Tâm ô uế nghĩa là tự tướng bẩn thỉu của Bất Tín, lại còn làm cho tâm, tâm sở nhơ nhuốc, như vật rất nhơ bẩn, tự mình nhơ nhuốc, còn làm cho người khác nhơ nhuốc (không chỉ mình Bất Tín, mà còn phá hoại Tín Tâm của người khác). Vì vậy, nói tánh của Bất Tín là tâm ô uế. Duy Thức Tâm Yếu nói: Nếu người có nghi ngờ thì còn có thể sanh Tín Tâm. Nếu thật sự không có niềm tin thì Phật cũng không làm gì được, nên Bất Tín là cực dơ.

4. Nghiệp dụng của Bất Tín

a) Hay gây cản trở Tịnh Tín (Chánh Tín). Tịnh Tín là gì? Du Già, quyển 38, nói: nghe công đức, oai lực và trí huệ tuyệt vời của người kia, ở chỗ sở đắc Phật pháp của người ấy mà khởi tâm tùy thuận đi vào Phật lý, nên gọi là Tịnh Tín. Nhờ đó, tín được tăng lên, râu tóc dựng ngược, buồn thương rơi lệ. Tất cả những việc như thế là tướng của Chánh Tín.

b) Chỗ nương tựa của lười biếng. Vì người không có đức tin thì nhiều lười biếng, nằm dài suốt ngày như thây ma, không thể trừ ác, tu thiện, không mong nghe pháp Phật. Nếu có nghe cũng không suy nghĩ. Nếu có suy nghĩ cũng không thực tập. Gặp cảnh trái ngang, đổi thay thì lúc tu, lúc ngừng, không chút chuyên cần.

Đó là tướng lười biếng.

B. Lười Biếng

Lười Biếng là trái lại với Siêng Năng, là tên gọi khác của nhác nhớn. Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Lười Biếng? Đối với việc thiện, việc ác, Lười Biếng tu tập và dứt trừ. Đó là tánh của Giãi Đãi. Còn nghiệp của Giãi Đãi là làm chướng ngại siêng năng và ô nhiễm tăng lên. Đoạn văn này có ba ý:

1) Thể tánh của Lười Biếng

Thể tánh của Lười Biếng là đối với thiện pháp không siêng tu, đối với pháp ác không siêng trừ. Đó là thể tánh của Lười Biếng. Du Già, quyển 62, nói: Sao gọi là Lười Biếng? Vì ưa ngủ nghỉ, nhàn tản ngày đêm, hoang phí thời gian, bỏ qua nhiều việc lành. Hiển Dương, quyển 1, cũng nói: Người Lười Biếng thì ưa ngủ nghỉ, rảnh rỗi vui chơi, sợ tiến bộ, vì tự xem thường mình. Tâm không nỗ lực. Đó là thể của Lười Biếng. Do đó đặc trưng của Lười Biếng, gồm:

a) Ham mê ngủ nghỉ. Tâm tối tăm, thân nặng nề, thiền định, thiền pháp không thể phát sanh, chìm sâu trong ba cõi, uổng phí thời giờ.

b) Buông thả vui chơi. Thân tâm phóng túng, nằm dật, nằm dựa, tiêu phí thời gian. Người đời đều cho tu hành là khổ, buông thả là vui. Hoàn toàn không biết siêng năng, khổ, sở tu tập chỉ là tạm thời mà sự an lạc có được rất lâu dài. Buông thả, thảnh thơi là an vui nhất thời, mà chịu khổ thì nhiều đời. c) Lo sợ sự tiến bộ. Học Phật đạo lâu dài, tâm sanh thoái lui, khiếp sợ, thấy chúng sanh khó độ sanh lòng chán nản, mỏi mệt.

d) Sai lầm tự xem thường mình. Thật là ngu si đối với tâm Vô Thượng Bồ Đề, tâm không quy hướng, hoặc vì căn tánh cạn cợt, đối với Đại Bát Niết

Bàn, cho mình quê mùa không có phần.

e) Tâm không nổ lực. Đối với việc trừ ác, tu thiện không mạnh dạn, do dự, lần lữa, theo thói cũ, qua loa nên lỗi lầm càng tăng trưởng.

2) Nghiệp dụng của Lười Biếng

a) Hay cản trở Tinh Tấn. Luận Nhập A Tỳ Đạt Ma nói: Tâm không mạnh dạn gọi là Lười Biếng, so với Siêng Năng thì trái ngược nhau.

b) Thấm đượm pháp ô nhiễm. Vì người lười biếng thì mặc cho tham, sân, si….thấm nhuần tăng trưởng, lan rộng vô hạn.

3) Giản lược sự khác nhau tính chất của Lười

Biếng

Hoặc có người nói: Có người cực nhọc ngày đêm, đau đáu vào danh lợi, thậm chí nếu cần làm ác cũng làm, đó không phải là Siêng Năng sao? Xin giản biệt như sau: a) Đối với các Pháp Lành như Năm Giới, Mười Việc Thiện, Lục Độ, Tứ Nhiếp Pháp mà siêng năng tu tập mới gọi là Tinh Tấn.

b) Đối với pháp nhiễm ô, như sát, đạo, dâm, vọng mà siêng năng thì gọi là Lười Biếng. Vì sao? Vì từ chối pháp lành.

c) Đối với các Pháp Vô Ký ( không thiện, không ác) như vẽ, điêu khắc hoặc co duỗi mà siêng năng thì thuộc vào dục, thắng giải. Vì lý do gì? Vì đối với các pháp lành không tiến cũng không lùi.

C. Phóng dật

Là điều thứ ba của Đại Tùy Phiền Não, ngược lại với Không Buông Lung. Buông Lung chính là phóng túng thân, tâm, mê say cảnh dục, không biết quay lại chính mình với ý thức hồi quang phản chiếu. Có ba điểm cần nghiên cứu sau đây:

1) Thể tánh của Buông Lung

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói : Sao gọi là Phóng Dật?Vì đối với pháp nhiễm ô không đề phòng, đối với pháp tịnh không tu tập, buông thả, tùy ý. Đó là tánh của Phóng Dật. Vì người buông lung, đối với nhiễm pháp như tham, sân, si….không thể đề phòng, mà để cho chúng sanh ra, hiện ra, đối với thiện pháp như giữ giới, niệm Phật…không thể thích thú, ưa chuộng. Người Buông Lung có tâm buông thả, tánh và thức chuyển biến tùy theo căn, không đứng yên trong một niệm, như con voi điên, không có móc sắt, con vượn gặp cây to nhảy nhót, tung tăng, khó bề ngăn cản.

Do đó, thể tánh của Phóng Dật cốt ở chỗ không đề phòng, không tu tập. Luận Quảng Ngũ Uẩn, cũng nói:

Sao gọi là Phóng Dật? Vì đối với phiền não, tâm không đề phòng, đối với các thiện pháp không thể tu tập. Đó là tánh của Phóng Dật.

2) Nghiệp dụng của Phóng Dật

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Cản trở tâm sở Bất Phóng Dật, tăng ác, giảm thiện. Đó là nghiệp của Buông Lung. Bất Phóng Dật là một pháp lành. Nghĩa là không phóng túng thân, tâm, không đam mê cảnh dục. Ví như người chăn trâu cầm roi trông coi không để trâu giẫm đạp, quấy phá ruộng nương của người. Do đó, Bất Phóng Dật là pháp lành, còn Phóng Dật là pháp ác, ngược nhau.

Lại nữa, Phóng Dật hay tăng điều ác, giảm điều thiện. Phóng Dật đối với con đường học Phật, tăng thiện, giảm ác tương phản rất nhiều. Do đó Phật nói: Nếu không giữ kĩ Năm Giới mà tung hoành thoả thích theo Năm Dục, không chỉ tổn hại đến Pháp Thân, giết chết Huệ Mạng, mà còn hụp lặn trong biển khổ không biết đâu là bờ bến. Nếu Buông Thả Năm Căn như bị giặc cướp. Nhưng giặc cướp ở thế gian chỉ mất tài sản và đau khổ trong một đời. Nếu giặc là Năm Căn thì cướp mất Công Đức và Chánh Pháp. Tai hại này kéo dài đến nhiều đời. Đối với người tu hành, đối với giặc là Năm Căn, không thể không lưu tâm, cẩn thận, đề phòng cẩn mật. Vì vậy phải nêu rõ phải, trái, biết lợi, hại. Người trí phải ngăn ngừa Năm Căn, không chạy theo Trần Cảnh và trông chừng nó như giặc cướp, không được lơi lỏng. Giả sử có Buông Lung, lơi lỏng, đắm chìm trong Năm Căn, tham lam không ngưng thì đau khổ ấy còn có lời nào để nói hết

3) Nói rõ vị trí của Phóng Dật Vì Phóng Dật lấy lười biếng và bốn pháp giãi đãi, tham, sân, si làm thể, không có thể riêng, có người hỏi: các pháp mạn, si…đều không thể đề phòng nhiễm pháp và tu tập tịnh pháp, tại sao lại không dựa vào chúng mà lập ra Phóng Dật? Giải thích rằng: Tuy các pháp mạn, si cũng có khả năng này nhưng trái với bốn pháp kia (giãi đãi, tham, sân, si) nên thế lực và công dụng yếu kém. Chỉ có bốn pháp ấy làm chướng ngại căn lành và phương pháp sách tấn (thúc đẩy, nhắc nhở tu tập)

D. Hôn Trầm

Hôn trầm là điều thứ tư trong Đại Tùy Phiền Não, cũng là phản diện của thiện pháp khinh an. Hôn Trầm chính là thần trí tối tăm trầm trọng, không rõ sự lý. Có ba ý cần bàn:

1) Thể tánh của Hôn Trầm

Thành Duy Thức Luận, quyển 6, nói: Sao gọi là Hôn Trầm? Đối với cảnh, khiến cho con người không tiếp nhận được. Đó là tánh của Hôn Trầm. Nghĩa là với Hôn Trầm có thể làm cho tâm chúng ta, đối với cánh sở quán, mơ hồ không biết gì, không thể tiếp nhận. Như khi tu trì danh hiệu niệm Phật vốn phải nhiếp tâm lắng nghe danh hiệu mới là đúng pháp niệm Phật. Nhưng mà hiện tại có một số người tâm niệm như thế không có cách nào chuyên chú vào danh hiệu Phật, đó gọi là Hôn Trầm.

2) Nghiệp dụng của Hôn Trầm

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Hôn Trầm hay cản trở Khinh An và Tỳ Bát Xá Na. Đó là nghiệp của Hôn Trầm. Khinh An là một pháp lành. Nghĩa là nó xa lìa các nhiễm ô như tham, sân, si… và bức bách của các pháp hữu lậu, khiến cho trong tâm có cảm giác như vừa buông xuống một gánh nặng. Nhờ thân tâm điều hòa, thoải mái, nên đối với các thiện pháp như giữ giới, niệm Phật thực tập có hiệu quả. Gọi đó là Khinh An. Vì vậy, Khinh An và Hôn Trầm là hai pháp trái ngược nhau.

Lại nữa, Hôn Trầm hay cản trở Tỳ Bát Xá Na, tiếng Phạn, dịch là Quán, tức là Trí Huệ vậy. Vì dùng Trí Huệ vắng lặng quán sát căn, trần rõ ràng sáng tỏ, khiến cho thành tựu Tam Muội, tiến đến Vô Thượng Bồ Đề. Gọi đó là Quán.

Tất cả pháp Phật nói đến việc tu tập có muôn ngàn pháp môn đều không lìa xa một chữ Quán. Tuy nói Chỉ Quán, thật ra chỉ là Quán thôi. Do hai chữ này (chỉ, quán) có liên quan đến một sự kiện. Chỉ là dừng lại vọng niệm. Quán là quán chiếu (soi thấu)

pháp đang tu tập. Như tu theo pháp môn Tịnh Độ, bước đầu tu tập, cốt là quên hết mọi duyên (chỉ), tập trung tất cả tinh thần cột vào lục tự Di Đà. Miệng niệm, tai nghe, tự niệm, tự nghe (quán). Luyện tập lâu dần vọng tưởng rơi rụng, trí huệ phát sanh. Nếu như bước đầu nhiếp tâm về một chỗ, tất cả tác ý mới có thể gom lại được thì Trong Chỉ Có Quán. Vì vậy, chỉ có một chữ Quán thôi. Pháp niệm Phật của tông Tịnh Độ là vừa niệm vừa quán. Nếu vọng tưởng, tối tăm, niệm Phật không có kết quả thì phải miệng niệm, Luận Đại Thừa 100 Pháp 195 tai nghe. Niệm được như thế, vọng tưởng không còn từ đâu khởi lên nữa, hôn trầm không do đâu sanh ra. Như thế chính là quán. Căn cứ vào ý này có thể nói tu tập không có gì quan trọng hơn Tu Quán. Hôn Trầm là chướng ngại đến Pháp Tu Quán.

3) Luận về những điểm khác nhau

Có người hỏi: Hôn Trầm và Si có gì khác nhau?

Giải thích rằng: Si là tướng tối tăm, lầm lạc khi đối cảnh, làm chướng ngại Vô Si mà không mờ tối nhiều. Hôn Trầm là tướng mê mờ nặng khi đối cảnh, làm chướng ngại Khinh An và Không Tối Tăm. Tướng của mê ám là không hay không biết. Tướng của mờ tối chẳng phải là không hay không biết. Mờ tối chỉ loạng choạng như người mới ngủ dậy, thấy không rõ ràng. Từ đây nhận ra Hôn Trầm cùng loại với Si và có tự tánh riêng, không phải là một phần của

Si. E. Trạo cử Sao gọi là Trạo Cử? Trạo là giao động (lung lay). Cử là cao cử (giơ lên cao). Đưa một vật gì lên cao rồi lung lay, gọi là trạo cử. Duy Thức Luận nói:

Hành tướng của Trạo Cử là lăn xăn, ồn ào, xáo động, sôi nổi. Gọi đó là Trạo Cử. Bách Pháp Luận Toản nói:

Trạo Cử có ba, thân Trạo Cử (làm càn), Khẩu Trạo Cử (nói bậy), Ý Trạo Cử (nghĩa sai). Như thế đủ biết Trạo Cử có nghĩa là bộp chộp, cợt nhả, không trang trọng, không oai nghi. Thành Duy Thức Luận, quyển 6, nói: Sao gọi là Trạo Cử? Đối với cảnh, tâm không thể vắng lặng. Đó là tánh của Trạo Cử, hay cản trở Hành Xả và Xa Ma

Tha.

1) Thể tánh của Trạo Cử Vì nhớ lại các việc vui mừng, luận bàn những gì đã xảy ra trong quá khứ, khiến cho tâm chúng ta xúc động, nhảy cẩng lên. Đối với cảnh giới đang quán, như Phật hiện,…tâm không thể an định chuyên chú vào được. Đó là thể tánh của Trạo Cử.

2) Nghiệp dụng của trạo cử

a) Hay làm trở ngại thiện pháp Hành Xả. Hành Xả chỉ nội tâm an lành, chánh trực, an trụ một cách tự nhiên nơi đạo pháp đang tu tập. Giờ thì Trạo Cử khiến cho tâm, đối với cảnh sở quán, không vắng lặng được.

Vì vậy, hai tâm sở này đối trị nhau.

b) Hay làm trở ngại Xa Ma Tha.

Xa Ma Tha la tiếng Phạn, dịch là Chỉ, tức ngừng dứt vọng niệm. Chỉ là phương pháp trước nhất trong tất cả các phương pháp tu hành. Ví như pháp môn niệm Phật thì mong cầu niệm Phật nhiếp tâm.

Nhiếp là biến mất, gom lại một chỗ, vọng tâm biến mất, chú ý tâm vào danh hiệu Phật, gọi là nhiếp tâm niệm Phật. Nhiếp tâm chính là Chỉ, cũng gọi là Xa Ma Tha. Trạo Cử làm cho tâm, đối với cảnh, không vắng lặng và ngừng dứt vọng niệm thì trái ngược nhau, nên hai tâm sở này đối trị lẫn nhau.

Tóm lại, Trạo Cử là một khuyết điểm lớn của người tu hành. Nếu mắc phải pháp nhiễm ô này thì việc tu hành không thể thành tựu. Giờ muốn đối trị trạo cử thì phải học tập pháp lành Hành Xả và Phát Tâm Bình Đẳng, Tâm Chánh Trực, dần dần nội tâm an định , vắng lặng. Người tu theo Tịnh Độ, niệm Phật dễ dàng được nhất tâm một cách tự nhiên.

F. Thất Niệm

Sao gọi là Thất Niệm? Thất Niệm là quên mất Chánh Niệm. Chánh Niệm là gì? Nương theo Phật pháp mà nói: Nếu người tu hành thông minh, mẫn tiệp, phân biệt rõ ràng, đối với pháp môn đang tu, không bị dục trần trước mắt che mờ, thì gọi đó là Chánh Niệm. Như người tu theo Tịnh Độ hoặc niệm thật tướng của Chân Như, hoặc niệm công đức, tướng tốt của Phật, hoặc niệm Phật quốc trang nghiêm, hoặc niệm Vạn Đức Hồng Danh rõ ràng không mờ mịt, rạch ròi, sáng tỏ, gọi đó là Chánh Niệm. Ngược lại là

Thất Niệm.

Thành Duy Thức Luận, quyển 6, nói: Sao gọi là Thất Niệm? Đối với các sở duyên không thể ghi nhớ rõ ràng, đó là tánh. Hay chướng ngại chánh niệm, tán loạn sở y, đó là nghiệp. Lại nói: Thất Niệm bao gồm một phần của niệm và si. Đoạn văn trên có ba ý:

1) Thể tánh của Thất Niệm.

Đối với cảnh giới của các sở duyên, như người tu quán Tứ Niệm Xứ, đối với bốn loại sở quán: Thân, Thọ, Tâm, Pháp không thể làm, không trong sạch. Quán Khổ, Vô Thường, Vô Ngã mà lại khởi lên Thường, Lạc, Ngã, Tịnh, ngược lại. Gọi đó là Thất Niệm. Như người tu Tứ Đế pháp. Đối với Khổ mà không thể tư duy tánh bức bách của nó. Đối với Tập mà không thể tư duy tánh chiêu cảm của nó.đối với Diệt mà không thể tư duy tánh khả chứng của nó. Đối với Đạo mà không thể tư duy tánh khả tu của nó. Như thế không thể nhớ rõ, quên lý của Tứ Đế, gọi là Thất

Niệm.

2) Nghiệp dụng của Thất Niệm

a) Hay chướng ngại Chánh Niệm. Du Già, quyển 83, nói: Chánh niệm là không quên lời thầy dạy dỗ.

Giờ thất niệm là quên mất Đế Lý Chân Thật của thầy, bạn dạy dỗ như Tứ Niệm Xứ và Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo. Hai tâm sở này đối trị lẫn nhau.

b) Nơi nương tựa của tán loạn . Nếu mất chánh niệm thì giặc phiền não thừa cơ xâm nhập, nhiễu loạn nội tâm, nên gọi là tán loạn sở y.

c) Phần vị. Căn cứ nghĩa chính thì thất niệm gồm có một phần của niệm và si. Vì sao như thế? Do si và niệm tương ứng cho nên khiến cho niệm không nhớ rõ ràng, cũng không quên mất.

G. Tán Loạn Sao gọi là Tán Loạn? Luận Duy Thức nói:

Hành tướng của Tán Loạn là quấy nhiễu, gây loạn và nóng nảy, không điềm tĩnh. Tâm của phàm phu trôi nổi trong ngũ dục và sáu trần, không dừng lại một sát na, nên gọi là Tán Loạn.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Tán Loạn? Đối với sở duyên làm cho tâm xao lãng. Đó là tánh của Tán Loạn. Hay gây ra chướng ngại cho Chánh Định là chỗ ác huệ nương vào. Đó là nghiệp của Tán Loạn. Đoạn văn này có hai ý:

1) Thể tánh của tán loạn.

Ví như khi người tu hành niệm Phật mà tâm rong ruổi, bám víu vào các cảnh giới của năm dục, sáu trần; giống như dòng nước chảy không quay lại; như sóng bập bềnh không ngừng nghỉ. Gọi đó là Tán Loạn. Luận Trí Độ, quyển 17, nói: Tâm loạn là tâm phiêu bồng, bay bổng hơn cả lông hồng, rong ruổi khắp nơi không dừng, nhanh như gió, không thể chế ngự ngừng lại, tung tăng nhảy nhót còn hơn cả khỉ, vượn, hiện đây mất kia, nhanh hơn điện chớp.

Có người hỏi: tác dụng giữa Trạo Cử và Tán

Loạn, có gì không giống nhau?

Đáp: Trạo Cử khiến cho tâm dễ cởi mở, tức là khi một cảnh đang hiện trong tâm thì khả năng nhận biết cũng luôn luôn thay đổi dễ dàng, nên gọi là một cảnh mà có nhiều cách hiểu. Cảnh tuy một, nhưng khả năng nhận biết thì luôn luôn thay đổi một cách dễ dàng. Còn Tán Loạn thì khiến tâm thay đổi theo sở duyên. Tức trong một sát na (sát na là thời gian của một ý nghĩ. Khoảng thời gian của một cái khảy móng tay có đến 60 sát na) tâm biến đổi cảnh giới sở duyên, nên gọi tâm thay đổi theo cảnh. Như khi niệm Phật, tâm không vắng lặng, đó là Trạo Cử. Khi tâm vin theo cảnh duyên trần, đó là Tán Loạn. Tóm lại, Trạo Cử là theo tâm, Tán Loạn là theo cảnh, nên hai tâm sở này khác nhau.

2) Nghiệp dụng của Tán Loạn

a) Hay cản trở Chánh Định: Chánh Định là người tu nương theo lời dạy của Phật, tư duy đúng như lý để tâm an trụ vào chân lý, lìa xa bất định, tà định và thiền hữu lậu, nên gọi là Chánh Định. Giờ tâm Tán Loạn, xáo động, rối loạn, rong ruổi khắp nơi, không sao dừng lại. So nó với Chánh Định thì hoàn toàn trái ngược.

b) Chỗ nương tựa là ác huệ. Ác huệ chính là chọn lựa điều sai trái. Vì chúng ta dùng tâm tán loạn, xao động thì khi hợp duyên, gặp cảnh, chắc chắn không thể tư duy đúng lý và chọn lựa đúng pháp. Nếu có tư duy, chọn lựa thì cũng vướng mắc vào tình cảm và kiến giải chủ quan, rồi tự cho là đúng nên gọi ác huệ nương nơi tâm chánh niệm mà sanh ra.

H. Bất Chánh Tri

Sao gọi là Bất Chánh Tri (biết không đúng)?

Bất Chánh là tà vạy. Bất Chánh Tri là Tà Tri. Hạng người này không phải hoàn toàn ngu dại., ngược lại còn rất thông minh. Gọi là thế trí biện thông, đáng Luận Đại Thừa 100 Pháp 201 tiếc không hiểu rõ chân lý, nhận giặc làm cha, cho sai là đúng. Đó là Bất Chánh Tri.

Luận Thành Duy Thức, quyển 6, nói: Sao gọi là Bất Chánh Tri? Đối với cảnh sở quán, hiểu sai hoàn toàn. Đó là tánh của Bất Chánh Tri. Hay chướng ngại và hủy báng Chánh Tri. Đoạn văn trên có hai ý:

1) Thể tánh của Bất Chánh Tri. Đối với cảnh giới sở quán sanh ra kiến giải sai lầm, điên đảo. Như xem vạn pháp, theo Duy Thần Luận, cho rằng tất cả đều do thần sáng tạo. Thần là chủ tể. Người theo Duy Vật Luận cho rằng chủ thể của vạn pháp chỉ là vật chất. Đó là Bất Chánh Tri.

Hiển Dương Luận, nói: Bất Chánh Tri lấy huệ nhiễm ô làm thể.

Quảng Ngũ Uẩn Luận thì nói: Bất Chánh Tri là huệ tương ứng với phiền não.

Đại Tỳ Bà Sa Luận thì nói: Bất Chánh Tri là huệ dẫn dắt đến phi lý.

Thành Duy Thức Luận thì nói: Bất Chánh Tri lấy một phần của huệ và si làm thể.(sai lầm là si, tà giải, tà kiến là huệ).

2) Nghiệp dụng của Bất Chánh Tri

a) Hay cản trở Chánh Tri. Giỏi am tường pháp chân thật gọi là Chánh Tri. Như có khả năng hiểu

Tam Giới Duy Tâm, Vạn Pháp Duy Thức, thì đó là Chánh Tri. Bất Chánh Tri thì trái lại, nên gọi là hay cản trở Chánh Tri. b) Đa số chê bai, phạm giới. Do Bất Chánh Tri liền khởi lên Bất Chánh về thân, ngữ, về ý, về hành thường đưa đến phá hoại và vi phạm giới điều, oai nghi. Như có người biết sai, hiểu lầm về Lý Không nên nói: Uống rượu, ăn thịt, không trở ngại đường dẫn đến Bồ Đề, hoặc nói: Phật ở trong tim, rượu thịt đi ngang qua ruột, sao phải giữ giới. Tất cả những sai trái này đều do không hiểu rõ pháp chân thật mà sai lầm đến như vậy.