Giáo Khoa Phật Học - Cấp Một

Bồ Tát DI Lặc

Đức Bồ tát họ là Di Lặc, dịch nghĩa là Từ thị(1); tên là A Dật Đa(2), dịch nghĩa là Vô Năng Thắng. Ngài sinh ở miền Nam nước Thiên trúc(3), trong một gia đình dòng Bà la môn. Ngài đã nhập diệt trước đức Phật Thích Ca, sinh lên nội viện cõi trời Đâu suất, trở thành vị Bồ tát “một đời thành Phật”(4). Trong tương lai, vào tiểu kiếp thứ mười của kiếp Trụ, lúc tuổi thọ của con người giảm đến tám vạn tuổi, Ngài sẽ hạ sinh ở thế giới này, kế sau đức Phật Thích Ca Mâu Ni, trở thành đức Phật chí tôn thứ năm trong Hiền kiếp(5).

Người nào nghe được danh hiệu của đức Bồ tát Di Lặc mà sinh lòng hoan hỉ, cung kính lễ bái, thì khi mạng chung liền được vãng sinh lên nội viện cõi trời Đâu suất. Nếu người nào đã phạm các giới cấm, tạo các nghiệp xấu, mà khi nghe được danh hiệu của đức Bồ tát này, liền lạy năm vóc chấm đất(6), thành tâm sám hối, thì những nghiệp xấu ấy sẽ chóng được trong sạch. Chúng sinh trong đời vị lai, khi nghe danh hiệu của đức Bồ tát này, liền tạo lập hình tượng, trưng bày hương hoa tranh lọng cờ phướn, lễ bái tưởng niệm, những người ấy lúc sắp mạng chung, được đức Bồ tát Di Lặc phóng hào quang ở khoảng giữa chân mày, cùng với thiên chúng, đến trước mặt nghênh đón, chỉ trong khoảnh khắc liền được vãng sinh(7), được nghe Phật pháp, không còn bị thối lui trên con đường tiến đến đạo vô thượng; và trong đời vị lai sẽ được gặp vô số chư Phật.

Trong tương lai, đức Bồ tát này sẽ thành Phật dưới cội cây Long hoa. Ở pháp hội đầu tiên, Ngài sẽ hóa độ được chín mươi sáu ức người. Ở pháp hội thứ hai, Ngài sẽ hóa độ được chín mươi bốn ức người. Ở pháp hội thứ ba, Ngài sẽ hóa độ được chín mươi hai ức người. Ngài sẽ thuyết pháp độ sinh cho đến sáu vạn tuổi mới nhập niết bàn. Chánh pháp(8) tồn tại ở đời lâu đến sáu vạn năm.

Mới bước vào cửa chùa, chúng ta thấy tượng một vị Bồ tát, đầu to bụng lớn, mặt hiện nét vui cười, tay cầm cái đãy vải, đó là tượng của đại sư Định Ứng, tức hóa thân của đức Bồ tát Di Lặc. Sư sinh vào đời Lương, thời Ngũ đại(9), ở huyện Phụng hóa, tỉnh Triết giang. Sư thường để hở bụng, nét mặt luôn lộ vẻ hoan hỉ, tay cầm đãy vải, thiền cơ(10) thâm mật, cho nên người ta thường gọi là Bố Đại hòa thượng.

Để biết những gì liên quan đến đức Bồ tát Di Lặc và sự thành Phật của Ngài, có thể tham khảo các kinh: Phật Thuyết Quán Di Lặc Bồ Tát Thượng Sinh Đâu Suất Đà Thiên; Phật Thuyết Di Lặc Hạ Sinh Thành Phật; Phật Thuyết Di Lặc Đại Thành Phật. Có kẻ ngoại đạo nói, “đức Bồ tát Di Lặc hiện đã hạ sinh sớm hơn hạn định, rõ ràng là trái ngược với kinh Phật”, đã là đệ tử trong cửa Phật thì không nên tin lời nói ấy.

CHÚ THÍCH

01. Vào thời cổ, nước Ấn độ được gọi là Thiên trúc.

02. Bà la môn là một trong bốn chủng tộc ở Ấn độ, chuyên phụng thờ Đại Phạm Thiên, tu hạnh trong sạch, đứng đầu trong bốn chủng tộc.

03. Đâu suất là tầng trời thứ tư của cõi Dục. Một ngày đêm ở cõi trời này dài bằng bốn trăm năm ở cõi người. Thiên chúng ở đó sống lâu bốn ngàn tuổi, bằng năm ức bảy ngàn sáu trăm vạn năm ở nhân gian. Cõi trời này được chia làm hai khu vực: nội viện và ngoại viện. Chư thiên ở khu ngoại viện, còn nội viện là trú xứ của thân sau cùng của các vị Bồ tát “bổ xứ”. Các Ngài thường từ nơi đó mà hạ sinh thành Phật. Hiện nay, cõi trời này chính là cõi tịnh độ của đức Bồ tát Di Lặc.

04. Tuổi thọ của con người ban đầu từ tám vạn bốn ngàn, mỗi một trăm năm giảm đi một tuổi, giảm cho đến chỉ còn mười tuổi thì ngưng. Sau đó, mỗi một trăm năm lại tăng lên một tuổi, tăng cho đến tám vạn bốn ngàn tuổi như thuở ban đầu thì ngưng. Cứ một lần giảm và một lần tăng như thế là một tiểu kiếp. Nếu tính theo cách thức của số học thì một tiểu kiếp bằng:

(84000 10) x 100 x 2, tức một ngàn sáu trăm bảy mươi chín vạn tám ngàn năm. Cứ hai mươi tiểu kiếp là một trung kiếp. Trải qua bốn trung kiếp (tức bốn thời kì: thành, trụ, hoại, không) là một đại kiếp; đó là số năm từ lúc sinh thành đến lúc hoại diệt của một thế giới.

05. “華” là chữ cổ của “花”. Trong tương lai đức Bồ tát Di Lặc sẽ ngồi nơi gốc cây Long hoa mà thành Phật. Vì hoa của cây ấy rất được loài rồng ưa chuộng, nên gọi là Long hoa. Cũng có thuyết nói, vì hoa của cây ấy giống như đầu rồng, cho nên gọi tên như vậy.

06. Sách Du Già Lược Toản ghi: “Về số ức, phương Tây có bốn cách tính: 1) mười vạn là một ức; 2) một trăm vạn là một ức; 3) một ngàn vạn là một ức; 4) một vạn vạn là một ức. Nay Du Già nêu rõ một trăm vạn là một ức, Hoa Nghiêm thì một ngàn vạn là một ức, và Trí Độ Luận thì mười vạn là một ức.” Có thể thấy, như kinh Di Lặc Hạ Sinh nói, pháp hội đầu tiên hóa độ được chín mươi sáu ức người, v.v..., không nhất định chỉ rằng một vạn vạn là một ức.

07. Hoặc dịch là nê hoàn, tịch diệt, diệt độ, diệt, viên tịch v.v..., nghĩa là giải thoát sinh tử, nhập vào cảnh giới an lạc tịch tĩnh. Cho nên, các bậc thánh khi xả bỏ sắc thân thì đều gọi là “nhập niết bàn”.

PHỤ CHÚ

(01) Từ thị: họ Từ. Chữ “thị” ở đây được dùng để chỉ cho những người được tôn quí trong nhân loại; đó là những vị giáo chủ, những triết gia, như “Thích thị” (đức Thích Ca Mâu Ni), “Lão thị” (đức Lão Tử), “Khổng thị” (đức Khổng Tử), v.v... Theo kinh chép, đức Bồ tát Di Lặc, vì lòng thương rộng lớn đối với chúng sinh, ngay từ buổi đầu phát tâm tu hành, đã không ăn thịt, do đó mà được gọi là “Từ thị”.

(02) Có vài kinh luận nói rằng, Di Lặc và A Dật Đa là hai nhân vật khác nhau, cùng là đệ tử của đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

(03) Trong sách sử Trung quốc, có rất nhiều danh xưng để gọi nước Ấn độ. Trước hết, trong Sử Kí, Ấnđộ được gọi là “Thân độc”; sau đó, Hậu Hán Thơ đã gọi Ấn độ là “Thiên trúc”. Các kinh sách Phật giáo từ đời Ngụy (220 265), Tấn (265 420) trở đi, phần nhiều gọi là “Thiên trúc”. Từ đời Đường (618907) về sau, danh xưng “Ấn độ” được dùng rất thường. Ngoài ra, trước kia, một số danh xưng khác cũng đã được dùng để gọi nước Ấn độ, như: Thiên đốc, Thiên độc, Càn đốc, Hiền đậu, Ấn đệ á, v.v... Vào thời trung cổ, nước Ấn độ chia làm năm khu vực: Đông, Tây, Nam, Bắc và Trung ương, gọi là “Ngũ Thiêntrúc” (gọi tắt là “Ngũ Trúc”), hay “Ngũ Ấn độ” (gọi tắt là “Ngũ Ấn”). Vậy, Nam Thiên trúc (hay NamTrúc) là một trong năm khu vực của nước Ấn độ.

(04) “Một đời thành Phật”: từ Phật học Hán Việt là “nhất sinh bổ xứ” (nói tắt là “bổ xứ”). Từ này nguyên có nghĩa là kiếp luân hồi cuối cùng; tức là, sau khi trải hết kiếp này, kiếp kế tiếp nhất định sẽ thành Phật ở thế gian. Đây là quả vị tối cao của hàng Bồ tát, tức là bậc “Đẳng giác Bồ tát” (đức Bồ tát được xem ngang hàng với đức Phật). Từ “nhất sinh bổ xứ” cũng có chỗ nói là “nhất sinh sở hệ”, có nghĩa là, chỉ còn một đời này bị trói buộc trong cõi mê mà thôi, đời sau chắc chắn sẽ thành Phật. Mọi người Phật tử đều tin tưởng rằng, đức Bồ tát Di Lặc chính là một vị Bồ tát “nhất sinh bổ xứ”, vì theo kinh điển, đức Di Lặc hiện ngự ở cung trời Đâu suất, chờ cho đến khi hết kiếp sống ở cõi trời ấy, ngài sẽ giáng trần và thành Phật để nối tiếp sự nghiệp hóa độ của đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

(05) Hiền kiếp: gọi cho đủ là “hiện tại Hiền kiếp”. Kiếp Trụ của đại kiếp quá khứ gọi là Trang nghiêm kiếp; kiếp Trụ của đại kiếp vị lai gọi là Tinh tú kiếp; kiếp Trụ của đại kiếp hiện tại gọi là Hiền kiếp. Trong mỗi kiếp Trụ đều có một ngàn đức Phật ra đời hóa độ chúng sinh. Theo kinh điển, đức Phật đầu tiên của Hiền kiếp là Câu Lưu Tôn, kế đó là đức Câu Na Hàm, tiếp theo là đức Ca Diếp, đức Phật Thích Ca Mâu Ni là thứ tư, và đức Phật thứ năm sẽ là Di Lặc; cuối cùng của Hiền kiếp sẽ là đức Phật Lâu Chí. Đức Phật đầu tiên của Trang nghiêm kiếp (quá khứ) là Hoa Quang, và cuối cùng (thứ một ngàn) là đức Phật Tì Xá Phù. Đức Phật đầu tiên của Tinh tú kiếp sẽ là Nhật Quang, và cuối cùng sẽ là đức Phật Tu Di Tướng.

(06) Năm vóc chấm đất (ngũ thể đầu địa): Đây là một cách lạy của Phật giáo. Năm vóc (ngũ thể, hay ngũ luân) là đầu, hai tay và hai đầu gối, đều chạm đất. Cách lạy “ngũ thể đầu địa” (cũng gọi là ngũ luân đầu địa, đầu địa lễ, tiếp túc lễ, đầu diện lễ, đảnh lễ) này nguyên được coi là cách lạy tôn kính nhất trong các cách lạy của người Ấn độ. Sau đó, Phật giáo cũng dùng cách lạy này để biểu lộ niềm tôn kính sâu xa nhất của mình đối với Tam Bảo. Cách lạy này có thể khiến cho người ta dứt bỏ tâm kiêu mạn mà tỏ lộ lòng thành kính đối với đối tượng mình đang lạy. Khi lạy, người Phật tử cần quán niệm năm ý nghĩa như sau: 1) Khi đầu gối phải chạm đất, quán niệm rằng, tất cả chúng sinh sẽ đạt đạo quả giác ngộ; 2) Khi đầu gối trái chạm đất, quán niệm rằng, tất cả ngoại đạo sẽ không còn khởi tà kiến, mà chắc chắn sẽ được đưa về con đường chánh; 3) Khi tay phải chạm đất, quán niệm rằng, nguyện được như đức Thế Tôn, ngồi trên tòa kim cương, hiện ra tướng lành, đại địa chấn động, chứng nhập quả vị đại giác; 4) Khi tay trái chạm đất, quán niệm rằng, mong cho mọi người rời xa ngoại đạo, nguyện dùng bốn cách điều phục (tứ nhiếp pháp) để khuyến hóa những kẻ ương ngạnh nhất, khiến cho tất cả đều trở về chánh đạo; 5) Khi đầu mặt chạm đất, quán niệm rằng, mong cho tất cả mọi người đều dứt trừ tâm kiêu mạn, và sẽ có được tướng quí ở đỉnh đầu mà mắt thường khó thấy (vô kiến đỉnh tướng).

(07) Về pháp môn Tịnh Độ ở Trung quốc, chủ yếu có hai loại: Tịnh Độ Di Lặc và Tịnh Độ A Di Đà. Tín ngưỡng về Tịnh Độ Di Lặc bắt nguồn từ ngài Đạo An (312? 385?), đời Tấn (265 420), với tác phẩm Tịnh Độ Luận, mong cầu vãng sinh về cõi trời Đâu suất, tức cảnh giới tịnh độ của đức Bồ tát Di Lặc. Sau đó, vào đời Đường (618 907), hai ngài Huyền Trang (602? 664) và Khuy Cơ (632 682) cũng hành trì pháp môn Tịnh Độ Di Lặc; nhưng từ đó về sau, số người tu theo pháp môn này ngày càng giảm thiểu, rồi mất dần. Thay vào đó, pháp môn Tịnh Độ A Di Đà ngày càng hưng thịnh.

(08) Chánh pháp: có hai ý nghĩa:

1. “Chánh pháp” là pháp chân chánh, cũng tức là giáo pháp của đức Phật. Nói rộng ra, tất cả những pháp gì phù hợp với chánh lí của Phật pháp đều là “chánh pháp”. Những lời dạy của đức Phật được gồm thâu trong ba tạng thánh điển (Kinh, Luật, Luận) được gọi là “thế tục chánh pháp”, hay “giáo chánh pháp”; còn những yếu tố làm thành đạo quả giác ngộ như năm khả năng (ngũ căn), năm sức mạnh (ngũ lực), bảy yếu tố giác ngộ (thất giác chi), tám sự hành trì chân chánh (bát chánh đạo), v.v..., được gọi là “thắng nghĩa chánh pháp”, hay “chứng chánh pháp”.

2. “Chánh pháp” là một trong ba thời kì biến đổi trong thời gian trụ thế của giáo pháp sau khi đức Phật nhập diệt. a) Sau khi đức Phật nhập diệt, giáo pháp còn tồn tại ở đời, nếu ai y theo giáo pháp ấy tu hành thì có thể chứng quả, gọi là thời “chánh pháp”; b) Tuy giáo pháp vẫn có đó, người tu hành theo giáo pháp vẫn có đó, nhưng ít người có thể chứng quả, gọi là thời “tượng pháp” (ý nói, trông giống thôi, chứ không đúng hẳn là chánh pháp); c) Thời kì giáo pháp suy tàn, tuy vẫn có người tuân theo giáo pháp, nhưng không thể tu hành chứng quả, gọi là thời “mạt pháp” (ý nói giáo pháp suy tàn, chỉ còn là ngọn ngành mà thôi).

(09) Đời Lương thời Ngũ đại: Lịch sử Trung quốc có hai thời kì được gọi là “Ngũ đại”: Sử sách nhà

Đường (618 907) gọi năm nhà Tiêu Lương (502 558), Trần (557 589), Bắc Tề (550 577), Bắc Chu (559581) và Tùy (581 619) là Ngũ đại – tức Tiền Ngũ đại (502 619); từ nhà Tống (960 1279) trở về sau thì gọi năm nhà Hậu Lương (907 923), Hậu Đường (923 936), Hậu Tấn (936 946), Hậu Hán (947 950) và Hậu Chu (951 960) là Ngũ đại – tức Hậu Ngũ đại (907 960). Ở đây tác giả đã không nói rõ là đại sư Định Ứng sinh vào đời Lương thời Tiền Ngũ đại hay đời Hậu Lương thời Hậu Ngũ đại. Phật Quang Đại Từ Điển (mục “Bố Đại Hòa Thượng”) có chép: “... Tháng 3 năm Trinh minh thứ 3 (917) đời Lương, lúc sắp thị tịch, sư ngồi ngay ngắn, vững vàng nơi tảng đá ở chái phía Đông chùa Nhạc lâm...” Như vậy có thể xác định, đời Lương ở đây tức là đời Lương (907 923) thời Hậu Ngũ đại (907 960). Có thể, phần đông người Trung hoa thường gọi thời Hậu Ngũ đại là “Ngũ đại” chăng?

(10) Thiền cơ: là một thuật ngữ trong thiền môn, chỉ cho cái trạng thái mẫn nhuệ của một thiền sinh khi tiếp nhận giáo pháp do thầy trao truyền. Để thu nhận đồ đệ hay khảo nghiệm trình độ tu chứng của môn đồ, thiền sư thường gửi ý tứ vào một hành vi bất chợt hay lời nói vu vơ, vô nghĩa nào đó, rồi quan sát phản ứng của đối tượng, từ đó mà biết được căn cơ của đối tượng. BÀI TẬP 1) Hãy giải thích tên gọi “Di Lặc A Dật Đa”.

A Dật Đa” là tên (phiên âm từ tiếng Phạn), tiếng Trung quốc dịch nghĩa là Vô Năng Thắng (không ai có thể hơn được). Đó là họ và tên của đức Bồ tát Di Lặc.

2) Nếu có người nghe danh hiệu đức Bồ tát Di Lặc mà tạo lập hình tượng, trưng bày hương hoa tranh lọng cờ phướn, lễ bái tưởng niệm, sẽ được hiệu quả như thế nào?

Nếu có người nghe được danh hiệu đức Bồ tát Di Lặc mà tạo lập hình tượng, trưng bày hương hoa tranh lọng cờ phướn, lễ bái tưởng niệm, thì người ấy trong giờ phút sắp lìa trần, sẽ được đức Bồ tát Di Lặc phóng hào quang, cùng với chư thiên chúng, đến ngay trước mặt đón rước, chỉ trong khoảnh khắc liền được vãng sinh, được nghe pháp tu hành, tiến tới mãi trên đường giải thoát; về sau lại được phụng sự vô số chư Phật.

3) Trong tương lai, đức Bồ tát Di Lặc sẽ thành Phật dưới gốc cây gì?

Trong tương lai đức Bồ tát Di Lặc sẽ thành Phật dưới gốc cây Long hoa.

4) Trong tương lai, khi đức Bồ tát Di Lặc thành Phật, Ngài sẽ thuyết pháp ba hội, mỗi hội Ngài sẽ được bao nhiêu người?

Trong tương lai, sau khi thành Phật, đức Di Lặc sẽ thuyết pháp ba hội. Trong pháp hội thứ nhất, Ngài sẽ hóa độ được chín mươi sáu ức người. Trong pháp hội thứ hai, Ngài sẽ hóa độ được chín mươi bốn ức người. Trong pháp hội thứ ba, Ngài sẽ hóa độ được chín mươi hai ức người.

5) Bố Đại hòa thượng sinh vào thời nào? Ở địa phương nào? Pháp danh là gì?

Bố Đại hòa thượng pháp danh là Định Ứng, sinh vào đời Hậu Lương trong thời Hậu Ngũ đại, tại huyện Phụng hóa, tỉnh Triết giang.

6) Đức Thích Tôn đã từng nói ba bộ kinh liên quan đến sự tích của Bồ tát Di Lặc, tên của các kinh ấy là gì?

Ba bộ kinh có liên quan đến sự tích đức Bồ tát Di Lặc do đức Thích Tôn nói: Phật Thuyết Quán Di Lặc Bồ Tát Thượng Sinh Đâu Suất Đà Thiên, Phật Thuyết Di Lặc Hạ Sinh Thành Phật, và Phật Thuyết Di Lặc Đại Thành Phật.

Bốn Cảnh Núi Nổi Tiếng Ở Trung Quốc (Phần 1)

Các vị Bồ tát lớn thường hóa thân vô lượng, đến khắp mọi nơi để cứu độ chúng sinh. Có khi các ngài cũng thọ lãnh một trụ xứ nào đó để làm ngoại duyên(1), hiển bày linh tích, dẫn dắt tất cả loài hữu tình quay về với Phật pháp, tu tập phạm hạnh(2), trồng nhân xuất thế. Những cảnh tịnh độ ở nhân gian như thế, trong nội địa Trung quốc có rất nhiều; “bốn ngọn núi nổi tiếng” thuộc vào loại đó.

Núi Phổ đà, một hòn đảo nhỏ ở phía Đông huyện Định hải, tỉnh Triết giang, là đạo tràng của đức Bồ tát Đại Bi Quán Thế Âm. Về ngọn núi này, nguyên ở biển Nam của Ấn độ có ngọn núi tên tiếng Phạn là Bổ đát lạc già, (dịch nghĩa là Tiểubạch hoa), là trú xứ của đức Bồ tát Quán Thế Âm, vị thiện tri thức(3) thứ hai mươi tám mà Thiện Tài đồng tử đã đến tham bái hầu cận, được ghi chép trong kinh Hoa Nghiêm. Về sau, nhân sự kính ngưỡng đức Bồ tát Quán Thế Âm được phổ biến trong khắp quần chúng Trung quốc, mà hòn đảo nhỏ ở phía Đông huyện Định hải lại có thờ thánh tượng đức Bồ tát, tín đồ đông đúc(4), nhân đó mà hòn đảo nhỏ này cũng được gọi tên là núi Phổ đà; hòn đảo nhỏ hơn ở cạnh đó thì được đặt tên là núi Lạc già, để mong tốt đẹp sánh ngang với biển Nam của Ấn độ. Đến nay, chùa chiền dựng lên san sát trong núi, phong cảnh hợp với lòng người, là nơi nghỉ mát rất tốt. Mỗi khi đến ngày lễ vía(5), tăng tục nam nữ gần xa đổ về hành hương, đường đi tấp nập không ngớt.

Núi Cửu hoa, nằm cách huyện Thanh dương của tỉnh An huy bốn mươi dặm về hướng Tây Nam. Nguyên núi có tên là Cửu tử, chu vi hai trăm dặm, trên đỉnh có chín ngọn như vót khắc hình hoa sen, cho nên nhà Đường đã đổi tên thành núi Cửu hoa. Đó là đạo tràng của đức Bồ tát Đại Nguyện Địa Tạng. Vào đời nhà Đường Trung quốc, đức Bồ tát giáng tích trong gia đình vương tộc của nước Tânla. Ngài họ Kim, tên là Kiều Giác. Năm thứ tư niên hiệu Vĩnh huy(6), ngài hai mươi bốn tuổi, mang theo con chó trắng Thiện Thính, vượt biển sang Trung hoa, ngồi ngay ngắn trên đầu núi này, bảy mươi lăm năm, đến năm thứ mười sáu niên hiệu Khai nguyên(7), đêm Ba mươi tháng Bảy, ngài thành đạo. Lúc trước, vị sơn chủ(8) là Mẫn công, thường ngày thiết trai cúng dường trăm vị tăng, tất thỉnh cho đủ số ấy. Đức Bồ tát bèn đến chỗ ông, xin cúng cho một miếng đất rộng bằng tấm áo ca sa. Ông hứa chịu. Dè đâu, khi tấm ca sa vừa trương ra thì bao trùm cả chín đỉnh núi! Từ đó núi Cửu hoa bèn trở thành chốn đạo tràng. Về sau, con của Mẫn công xin xuất gia, luôn theo hầu một bên đức Bồ tát, tức là hòa thượng Đạo Minh. Không lâu sau đó, Mẫn công cũng xuất gia, trở lại thờ con làm thầy. Cho tới nay, bên cạnh tượng của đức Bồ tát, thường kèm theo tượng hai cha con hiền đức đó đứng hầu, cũng là một giai thoại vậy. Sau khi đức Bồ tát thị tịch, vào ngày Ba mươi tháng Bảy năm thứ hai niên hiệu Chí đức(9), linh tích hiển lộ, xây tháp thờ phượng, đến nay trở thành một thánh địa của Phật giáo.(10)

CHÚ THÍCH

Đại Bi tuy là tên hiệu gọi chung của chư Phật và Bồ tát, nhưng vì đức Bồ tát Quán Thế Âm chủ về tâm từ bi, cho nên chữ “đại bi” đã được đặc biệt dùng đặt trước danh hiệu.

Đệ tử Phật là Thiện Tài đồng tử, khi vừa sinh ra đời thì mọi vật trân quí tự nhiên xuất hiện, cho nên có tên là Thiện Tài. Sau ngài phát tâm đến tu học với đức Bồ tát Văn Thù. Từ đó ngài đi dần về phương Nam, tham bái cả thảy năm mươi ba vị thiện tri thức thì chứng nhập pháp giới. Bồ tát Quán Thế Âm là vị thứ hai mươi tám trong số năm mươi ba vị thiện tri thức đó.

“Tri” là màu tím đen, “tố” là màu trắng. Chư tăng Trung quốc mặc áo màu tím đen, người thế tục phần nhiều mặc áo trắng; vì vậy mà gọi “tăng tục” là “tri tố”.

An nhiên bất động như đại địa, tĩnh lặng sâu kín như kho tàng, cho nên gọi là “Địa Tạng”. Trong khoảng thời gian từ sau khi đức Phật Thích Ca nhập diệt cho đến trước khi đức Phật Di Lặc giáng trần, đức Bồ tát này đảm nhiệm công việc cứu độ chúng sinh. Ngài thường ở trong cảnh giới địa ngục để cứu khổ. Ngài tự lập lời thề, quyết phải cứu độ hết chúng sinh trong sáu đường mới nguyện thành Phật; vì vậy, chữ “đại nguyện” đã được đặc biệt đặt trước danh hiệu của ngài.

Là một trong ba nước Hàn, được kiến lập vào cuối thời Tây Hán(11), Vào đời nhà Đường, họ mượn binh lực Trung quốc, diệt Bách tế và Cao cú li, thống nhất toàn Triều tiên. Đến thời Ngũ đại, nước lại bị chia cắt, rồi lại bị Cao li tiêu diệt.

Là niên hiệu của vua Đường Cao tông.

Là niên hiệu của vua Đường Huyền tông.

Pháp y của tì kheo, một là an đà hội, tức y 5 điều; hai là uất đa la tăng, tức y 7 điều; ba là tăng giàlê, tức y từ 9 đến 25 điều. Màu của pháp y phải tránh năm màu chính là xanh, vàng, đỏ, trắng, đen; và phải dùng “hoại sắc” (màu nhuộm cho hư đi, trông vừa xanh vừa đỏ vừa đen, nghĩa là không thành một màu chính nào cả).

Là niên hiệu của vua Đường Túc tông.

PHỤ CHÚ

Ngoại duyên: “Duyên” là điều kiện. Các điều kiện kết hợp, giúp nhau để phát sinh một hiện tượng, một sự vật. Điều kiện chính, trực tiếp để phát sinh một sự vật, gọi là “nội duyên” (cũng tức là “nhân”). Các điều kiện phụ cùng giúp cho nội duyên, có ảnh hưởng gián tiếp trong việc phát sinh một sự vật, gọi là “ngoại duyên”. Trong danh từ “nhân duyên”, chữ “nhân” tức là nội duyên, và chữ “duyên” tức là ngoại duyên. Trong “bốn duyên” thì “nhân duyên” là nội duyên, và “sở duyên duyên”, “tăng thượng duyên”, “đẳng vô gián duyên” là ngoại duyên. Sinh mạng con người có được là do sự kết hợp của nghiệp thức (nội duyên) và tinh huyết của cha mẹ (ngoại duyên). Một chúng sinh được thành Phật, thì chính cái Phật tính sẵn có trong mỗi chúng sinh là nội duyên, và cái công đức lợi tha của đức Phật (Phật pháp) là ngoại duyên.

Phạm hạnh: hạnh trong sạch. Vì Phạm Thiên đoạn trừ dâm dục, cho nên sự xa lìa dâm dục được gọi là “phạm hạnh”. Cuộc đời một người Bà la môn được chia làm bốn thời kì, thời kì đầu tiên gọi là “thời kì phạm hạnh”; đó là thời kì mà trong sinh hoạt hằng ngày phải giữ giới bất dâm và chuyên học các kinh điển Phệ Đà và lễ nghi tế tự. Trong Phật giáo, các hành giả tu tập phải giữ không những giới bất dâm mà còn bao nhiêu giới luật khác nữa, cho nên gọi là “phạm hạnh”. – Hàng cư sĩ tại gia không giữ giới bất dâm (mà chỉ là bất tà dâm) thì không được gọi là phạm hạnh; nhưng nếu họ cũng hành trì hạnh không dâm dục như tăng sĩ thì vẫn được gọi là phạm hạnh. – Nói rộng ra, các hành giả tu thiền, đạt được đầy đủ tám bước giải thoát (bát giải thoát); tu tập thuần thục tám sự hành trì chân chánh (bát chánh đạo); tu tập trọn vẹn bốn tấm lòng rộng lớn (tứ vô lượng tâm); biết rõ bảy pháp lành (thất thiện pháp); v.v..., đều gọi là “phạm hạnh”. Lại nữa, các vị Bồ tát không vướng mắc vào hai cực đoan có và không, gọi là trong sạch; đem sự trong sạch ấy mà vận dụng tâm từ bi để cho vui và vớt khổ cho chúng sinh, gọi là “phạm hạnh”.

Thiện tri thức: Trong Phật giáo, những người chánh trực, có đức hạnh, có khả năng dạy dỗ, hướng dẫn người khác đi theo con đường chánh, bỏ ác làm lành, dứt trừ phiền não, phát triển trí tuệ, v.v... đều được gọi là “thiện tri thức”, hoặc “thiện hữu tri thức”; – ngược lại là “ác tri thức”.

Hương hỏa: chỉ cho nhang đèn thắp cúng trong chùa. Các chùa viện có đông đảo tín đồ thì gọi là “hương hỏa vượng thạnh”.

Hương kì: là các ngày lễ vía của chư Phật hay Bồ tát, như lễ P hật đản, lễ Phật thành đạo, ngày vía đức Di Lặc, đức Quán Thế Âm v.v...; hoặc các ngày hội lớn hàng năm tại các chùa viện, như ngày hội Vu Lan, ngày hội Pháp Hoa, ngày hội Dược Sư, ngày kị Tổ v.v...

Vĩnh huy là niên hiệu đầu tiên (kéo dài 6 năm: 650 655) của vua Đường Cao tông (650 683). Năm thứ tư niên hiệu Vĩnh huy tức là năm 653.

Khai nguyên là niên hiệu thứ nhì (kéo dài 29 năm: 713 741) của vua Đường Huyền tông (712 756). Năm thứ 16 niên hiệu Khai nguyên tức là năm 728.

Sơn chủ: tức người chủ của một ngọn núi; đó là tiếng tôn xưng vị trụ trì của một ngôi chùa. Phần nhiều các tự viện xưa được xây cất trong chốn núi non, và lấy tên núi mà đặt tên, cho nên vị trụ trì được xưng là “sơn chủ”. Ở đây, Mẫn công là một vị cư sĩ, thì chắc chắn không phải là trụ trì của chùa; vậy, tác giả đã dùng chữ “sơn chủ” để chỉ cho Mẫn công, vì ông này là một vị đại thí chủ, sở hữu chủ của cả vùng núi Cửu hoa, và đã cúng dường cả vùng núi đó cho đức Địa Tạng làm đạo tràng.

Chí đức là niên hiệu đầu tiên (kéo dài 3 năm: 756 758) của vua Đường Túc tông (756 762). Năm thứ hai niên hiệu Chí đức tức là năm 757.

Theo ông Tạ Duy Chân (trong Bản Tin Khánh Anh, Paris, số tháng 7 năm 1999, trang 1) thì đức Bồ Tát Kiều Giác đản sinh vào năm 695, trong vương thất của nước Tân la; xuất gia năm 25 tuổi (năm 720); rời nước Tân la năm 729 và năm 730 (năm 18 niên hiệu Khai nguyên) thì đến Trung hoa; viên tịch năm 794, tức là năm 13 niên hiệu Trinh nguyên (785 805) đời vua Đường Đức tông (780 805); thế thọ 99 tuổi.

Nhà Hán (Trung quốc) do Lưu Bang (256 195 tr. TL) kiến lập năm 206 tr. TL, chia làm hai thời kì: 1) Thời kì đầu, sử gọi là thời Tiền Hán (206 tr. TL 8 sau TL); 2) Thời kì sau, sử gọi là thời Hậu Hán (25 220). Tiền Hán đóng đô tại Trường an; Hậu Hán đóng đô tại Lạc dương. Vì Trường an nằm ở phía Tây của Lạc dương, nên sử cũng gọi Tiền Hán là Tây Hán, và Hậu Hán là Đông Hán.

BÀI TẬP

Vì sao các đức Bồ tát thị hiện và thu nhiếp trụ xứ ở nhân gian?

Các đức Bồ tát thị hiện và thu nhiếp trụ xứ ở nhân gian là vì cứu độ chúng sinh. Các ngài muốn dạy dỗ, hướng dẫn chúng sinh quay về đường chánh, tu học Phật pháp, trồng cái nhân xuất thế gian.

Núi Phổ đà là đạo tràng của vị Bồ tát nào?

Núi Phổ đà là đạo tràng của đức Bồ tát Quán Thế Âm.

Núi Phổ đà nguyên ở tại đâu? Ngày nay người Trung hoa chỉ núi ấy ở tại đâu?

Núi Phổ đà nguyên ở tại biển Nam của bán đảo Ấn độ. Ngày nay người Trunghoa gọi một hòn đảo nhỏ ở phía Đông huyện Định hải, tỉnh Triết giang, Trungquốc, là núi Phổ đà.

Vì sao núi Cửu tử được đổi tên thành núi Cửu hoa? Đó là đạo tràng của vị Bồ Tát nào?

Núi Cửu tử, trên đỉnh có chín ngọn giống như đẽo khắc hình hoa sen, nên đã được đổi tên thành núi Cửu hoa. Đó là đạo tràng của đức Bồ tát Địa Tạng.

Thử diễn tả quá trình đức Bồ tát Địa Tạng thị hiện tại núi Cửu hoa.

Đức Bồ tát Địa Tạng nguyên giáng tích tại nước Tân la (tức là nước Triều tiên ngày nay), trong một gia đình hoàng tộc. Năm Vĩnh huy thứ tư nhà Đường, ngài sang Trung quốc, ẩn cư tu hành trên núi Cửu hoa, đến năm Khai nguyên thứ 16 nhà Đường thì thành đạo. Ngài xin vị chủ núi một khoảnh đất rộng bằng tấm ca sa. Vị thí chủ hoan hỉ cúng dường. Khi tấm ca sa được trương ra thì che khắp cả chín ngọn của núi Cửu hoa. Từ đó núi này trở thành đạo tràng của ngài.

Đời sau, những người đắp hay vẽ tượng đức Bồ tát Địa Tạng, bên cạnh tượng thường có một vị tì kheo trẻ tuổi và một lão ông, hai người này là ai? Quan hệ thế nào?

Vị chủ núi Cửu hoa là Mẫn công. Sau khi đức Bồ tát Địa Tạng thành đạo và lập đạo tràng tại núi này, người con trai của ông đã xin xuất gia, tức hòa thượng Đạo Minh, luôn theo hầu bên cạnh đức Bồ tát. Sau đó không lâu, chính ông cũng đi xuất gia, lại thờ con ông làm thầy. Vì vậy mà về sau, những người tạc tượng vẽ hình đức Bồ tát, thường tạc hay vẽ thêm hai cha con Mẫn công đứng hầu bên cạnh đức Bồ tát.

Bốn Cảnh Núi Nổi Tiếng Ở Trung Quốc (Phần 2)

Khi mới thành chánh giác, đức Thích Tôn(1) đã vì 41 vị Bồ tát “pháp thân”(2), nói kinh Hoa Nghiêm để tuyên bày giáo pháp viên đốn; nói kinh Phạm Võng để chế định giới luật cho hàng Bồ tát đại thừa. Ví như mặt trời mọc ở xứ phù tang(3), chiếu soi núi cao trước nhất; đối với những giáo pháp này, hạng người căn trí thấp kém không thể thu nhận được lợi ích gì. Bởi vậy, sau đó đức Thế Tôn đã đi sang nước Ba la nại(4), chuyển bánh xe pháp “Tứ Đế”, độ cho nhóm 5 người Kiều Trần Như đều được chứng quả A la hán. Đó là lần đầu tiên ngôi Tam Bảo xuất hiện ở thế gian.

Trong thời gian 21 ngày sau khi thành đạo, Phật đã nói kinh Hoa Nghiêm để độ cho các vị Bồ tát lớn; đó là thời Hoa Nghiêm. Kế đến, trong 12 năm tại vườn Lộc dã và các nơi khác(5), Phật đã nói kinh A Hàm để độ cho hàng tiểu thừa Thanh văn và Duyên giác; đó là thời A Hàm. Trong 8 năm kế tiếp, Phật nói các kinh Duy Ma, Thắng Man, Kim Quang Minh, v.v..., toàn là kinh điển đại thừa, mở rộng 4 giáo pháp, đem lợi ích đến cho mọi căn cơ; đó là thời Phương Đẳng. Sau đó, trong 22 năm, Phật nói các kinh Bát Nhã, nhấn mạnh ý nghĩa “vạn pháp đều không”; đó là thời Bát Nhã. Trong 8 năm sau cùng, Phật nói kinh Pháp Hoa để gom cả ba thừa lại trong một thừa duy nhất là Phật thừa. Sau khi nói kinh Pháp Hoa, lúc sắp nhập diệt, vào ngày Rằm tháng Hai, đức Thế Tôn đã đi đến thành Câu thi na(6), vào rừng cây ta la, nói kinh Đại Bát Niết Bàn trong suốt một ngày đêm, nêu rõ ý nghĩa “thường, lạc, ngã, tịnh”, chỉ ra cho mọi người thấy rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tính, thậm chí, kẻ “nhất xiển đề”15 cũng có thể thành Phật; đó là thời Pháp Hoa Niết Bàn. Trên đây là đại lược về “năm thời thuyết giáo”(7).

Đức Thích Tôn 19 tuổi xuất gia, 3 tuổi thành đạo(8), đem cả một đời du hóa bốn phương, độ khắp mọi loài. Trong 49 năm ròng rã, với hơn 3 pháp hội, Ngài đã độ thoát cho vô số người và trời. Khi duyên hóa độ đã mãn, Ngài nhập niết bàn, tuổi đời thọ được 8.

Tám tướng thành đạo của đức Thích Tôn đều là phương tiện thị hiện, đồng với huyễn hóa. Tại hội Pháp Hoa, chính Ngài đã dạy: “Ta đã thành Phật từ vô số kiếp về trước. Từ đó đến nay ta vẫn thường nói pháp giáo hóa ở thế giới Ta bà này; đồng thời ta cũng hóa độ chúng sinh ở trăm nghìn vạn ức na do tha a tăng kì quốc độ khác.” Điều đó cho thấy, các học giả đời sau, đối với các thùy tích(9) về xuất gia, học đạo, thành Phật v.v... của đức Thế Tôn, nếu cứ cố chấp cho là thật có, thì chẳng khác nào người ngu si chỉ nói toàn những chuyện hư vọng(1)!

CHÚ THÍCH

1. Đối với toàn bộ giáo pháp của Phật, tông Thiên Thai đã phân tích ra có bốn loại pháp môn (gọi là “bốn giáo”): tạng, thông, biệt, và viên; trong khi đó, tông Hoa Nghiêm lại chia ra có năm (gọi là “năm giáo”): tiểu, thỉ, chung, đốn, và viên. Viên giáo là giáo pháp chân thật cùng cực của đại thừa. Nếu tỏ ngộ được lí viên giáo thì liền có đầy đủ Phật pháp, lập tức nhập vào cảnh giới của Phật, cho nên gọi là “viên đốn” (trọn vẹn và mau chóng), khác với “tiệm giáo” (tiến từ từ).

2. Thế Tôn là dịch nghĩa từ tiếng Phạn “Bà già bà”. Đức Phật có đầy đủ muôn đức, được cả thế gian tôn kính, địa vị của Ngài là địa vị tôn quí nhất trên đời, cho nên xưng Ngài là “Thế Tôn”.

3. Phật nói pháp, cũng gọi là “quay bánh xe pháp” (chuyển pháp luân), vì Phật có thể chuyển phàm thành thánh, chuyển phiền não thành bồ đề, giống như bánh xe quay. Phật nói giáo lí “Bốn Sự Thật” (Tứ Đế), dạy cho hàng tiểu thừa nhận thức được sự thật về “khổ”, dứt trừ “nguyên nhân của khổ”, vui thích cảnh giới “tịch diệt”, và tu tập theo “con đường chân chánh”; khiến cho họ chứng được bốn quả vị Thanh văn, cho nên nói là Phật “chuyển bánh xe pháp Tứ Đế”.

4. Sau khi thành đạo, trước hết Phật độ cho quí vị Kiều Trần Như, Ngạch Bệ, Bạt Đề, Thập Lực Ca Diếp, Ma Nam Câu Lị; đó là năm vị tì kheo đầu tiên của giáo đoàn.

5. Ba Ngôi Báu (Tam Bảo) là Phật, Pháp và Tăng. Lúc bấy giờ, đức Thích Ca Mâu Ni là Phật bảo; giáo pháp Tứ Đế là Pháp bảo; năm vị tì kheo là Tăng bảo.

6.“A Hàm” được dịch nghĩa là giáo pháp không thể so sánh (vô tỉ pháp); tất cả các pháp đều qui hướng về giáo pháp này, cho nên nó cũng còn được dịch là “pháp qui”. Đó là tên gọi chung của tất cả các kinh điển tiểu thừa, phân loại ra thì gồm có 4 bộ: 1) Kinh Tăng Nhất A Hàm, gồm 51 quyển, sưu tập các số mục của pháp môn; 2) Kinh Trường A Hàm, gồm 22 quyển, sưu tập các kinh văn dài; 3) Kinh Trung A Hàm, gồm 6 quyển, sưu tập các kinh văn không dài không ngắn (trung bình); 4) Kinh Tạp A Hàm, gồm 5 quyển, sưu tập lẫn lộn cả ba loại trước.

7. Chính mình được nghe lời Phật dạy, tỏ ngộ lí “tứ đế”, đoạn trừ kiến, tư hoặc mà chứng quả A la hán, thì thuộc về Thanh văn thừa. Duyên giác, cũng xưng là Độc giác hay Bích chi Phật. Những vị sinh nhằm thời Phật tại thế, được nghe Phật nói giáo pháp “mười hai nhân duyên”, tu hành đoạn diệt vô minh, giải thoát dòng sinh tử, gọi là Duyên giác; những vị sinh ra đời không gặp lúc có Phật tại thế, nhưng tự mình quán chiếu các cảnh hoa rơi lá rụng mà ngộ được lẽ vô thường, nhân đó mà tu đạo chứng quả, gọi là Độc giác; cả hai quả vị này đều thuộc về Duyên giác thừa.

8. Duy Ma: tên gọi tắt của kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát.

9. Thắng Man: tên gọi tắt của kinh Thắng Man Sư Tử Hống Nhất Thừa Đại Phương Tiện Phương Quảng, là cách dịch khác của “Thắng Man Phu Nhân”, phẩm thứ 48 trong kinh Đại Bảo Tích.

1. Bốn giáo: tức bốn loại pháp môn dùng để giáo hóa: 1) Tạng giáo: ba tạng giáo điển (Kinh, Luật, Luận), bộ loại phân minh, nói Bốn Sự Thật về nhân duyên, sinh diệt; đối tượng chính để giáo hóa là hàng Thanh văn, Duyên Giác, đối tượng phụ là hàng Bồ tát. 2) Thông giáo: nói Bốn Sự Thật về lí tức không, vô sinh, cả ba thừa cùng tu tập, nhưng đối tượng chính là hàng Bồ tát, đối tượng phụ là hàng Thanh văn, Duyên giác. 3) Biệt giáo: nói pháp môn vô lượng đại thừa, chỉ đặc biệt nhắm vào hàng Bồ tát mà thôi. 4) Viên giáo: nói thật tướng trung đạo về sự lí viên dung cho hàng Bồ tát lớn có căn trí tối thượng. Bốn giáo tạng, thông, biệt, và viên ở trên, là những pháp môn dùng hóa độ, nhằm đem lại lợi ích cho chúng sinh, cho nên chúng được gọi là “hóa pháp”.

11. Phương Đẳng: “phương” nghĩa là rộng; “đẳng” nghĩa là đồng đều. Trong thời thứ ba, đức Phật đã nói bốn loại pháp môn tạng, thông, biệt, viên một cách rộng rãi, đem lại lợi ích đồng đều cho cả mọi căn cơ cao thấp, cho nên gọi đó là thời “Phương Đẳng”.

12. Phật nói các kinh Bát Nhã Ba La Mật, lí lẽ thâm diệu, gọi một tên chung là kinh Bát Nhã.

13. Ba thừa: 1) Người tu hành, nếu nhanh thì cũng phải ba lần sinh trở lại cõi Dục, nếu chậm thì cũng phải trải 6 kiếp, tu pháp không, cuối cùng được gặp Phật nghe pháp, tỏ ngộ lí lẽ Bốn Sự Thật, chứng quả A la hán, gọi là “Thanh văn thừa”, cũng gọi là “tiểu thừa”; 2) Người tu hành, nếu nhanh thì cũng phải bốn lần sinh trở lại cõi Dục, nếu chậm thì cũng phải trải 1 kiếp, phá sạch vô minh, cuối cùng tỏ ngộ được lí “mười hai nhân duyên”, chứng quả Phật Bích chi, gọi là “Duyên giác thừa”, cũng gọi là “trung thừa”; 3) Người tu hành, ở trong vô số kiếp, tu tập hạnh “lục độ”, tiếp đến trong 1 kiếp vun trồng cái nhân cho 32 tướng phước để chứng quả Phật, gọi là “Bồ tát thừa”, cũng gọi là “đại thừa”. Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát, thường được gọi là “ba thừa”.

14. Chữ “ta la” nghĩa là chắc chắn, cũng có nghĩa là “cao viễn”, vì loại cây này thường cao hơn các loại cây khác. Bên bờ sông Bạt đề ở thành Câu thi na, có rừng cây ta la, bốn bề đều có từng cặp cây song sinh. Đức Phật đã nhập diệt ở giữa khu rừng này. Sau khi Phật nhập diệt, toàn thể cây trong rừng đều biến thành màu trắng, cho nên rừng này lại được gọi là “rừng hạc”.

15. Nhất xiển đề: cũng gọi tắt là “xiển đề”, dịch nghĩa là không có đức tin, tức là người không có lòng tin vào Phật pháp. Kinh Niết Bàn nói: “Người nhất xiển đề mất hết mọi căn lành, tâm không duyên được với mọi pháp lành.” Có hai loại người nhất xiển đề: 1) Loại người dứt tuyệt tất cả căn lành, không thể nào thành Phật, gọi là “xiển đề đoạn thiện”; 2) Các vị Bồ tát với lòng đại bi, vì muốn tế độ chúng sinh nên không muốn thành Phật, gọi là “xiển đề đại bi”. Thật ra, tất cả các pháp hữu vi đều có gián đoạn, còn chân như thì vĩnh viễn không bị dứt tuyệt; cho nên tất cả chúng sinh, cuối cùng rồi cũng sẽ thành Phật, lẽ đó đã thành nhất định. Chẳng qua, đối với kẻ xiển đề, thời kì thành Phật quả là cực kì xa xăm!

16. Phật thị hiện ở thế gian có tám tướng trạng, gọi là “tám tướng thành đạo”. Thật ra, “thành đạo” chỉ là một trong tám tướng trạng, nhưng vì chính là cái tướng chủ chốt, cho nên nó được dùng để đặt tên. Theo giáo lí đại thừa, tám tướng đó là: hạ giáng từ trời Đâu suất, nhập thai, trụ thai, xuất thai, xuất gia, thành đạo, chuyển pháp luân, và nhập diệt. Theo giáo lí tiểu thừa, tám tướng đó là: hạ giáng từ trời Đâusuất, gá thai, ra đời, xuất gia, hàng phục chúng ma, thành đạo, chuyển pháp luân, nhập niết bàn. So ra, theo đại thừa thì có “trụ thai” mà không có “hàng ma”; tiểu thừa thì có “hàng ma” mà không có “trụ thai”.

17. Ta bà: tức thế giới của chúng ta, cũng được phiên âm là “Tác ha”, nghĩa là chịu đựng (kham nhẫn). Chúng sinh ở thế giới này phải chịu đựng ba phiền não độc hại (tham, sân, si), không thể thoát li được.

18. Na do tha: danh từ chỉ cho số một ức, nhưng “một ức” của Ấn độ, khi thì chỉ mười vạn, khi thì một trăm vạn, khi thì một nghìn vạn, khi thì một vạn vạn; cho nên “na do tha” là một con số không nhất định, chỉ nên hiểu là rất nhiều.

19. A tăng kì: nghĩa là vô số. Nếu cho một vạn vạn là một ức, một vạn ức là một triệu, thì một a tăng kì là một nghìn vạn vạn vạn vạn vạn vạn vạn vạn triệu.

PHỤ CHÚ

(1) Thích Tôn: “Tôn” tức là Thế Tôn, tiếng mà người đời dành riêng để chỉ tôn xưng các đức Phật; “Thích” tức “Thích Ca”; “Thích Tôn” tức là “Thích Ca Thế Tôn”. Vậy, “Thích Tôn” là tiếng dùng để tôn xưng riêng cho đức Phật Thích Ca Mâu Ni, còn tiếng “Thế Tôn” thì dùng để tôn xưng chung cho cả đức Phật Thích Ca và chư Phật.

(2) Bồ tát pháp thân: là các vị Bồ tát tu tập trải đã nhiều kiếp, đã diệt trừ một phần vô minh hoặc, cho nên chứng được một phần pháp tánh. Bồ tát, nói cho đủ là “Bồ đề tát đỏa”, là tiếng dịch âm của tiếng Phạn “Bodhisattva”, nghĩa là người phát tâm tu tập đạo giác ngộ; người đã tự mình đạt được giác ngộ và phát tâm hóa độ, giúp đỡ người khác đạt được giác ngộ; người quyết tâm hướng đến quả vị giác ngộ trọn vẹn. Có hai hạng Bồ tát: một hạng mới phát tâm và đang trên đường tu tập, chưa đoạn trừ hết vô minh phiền não, chưa chứng nhập pháp tánh, còn chịu sinh tử luân hồi trong ba cõi; một hạng đã dầy công tu tập trải qua nhiều đời, vô minh đã dứt, pháp tánh hiển hiện, tùy cơ hóa độ chúng sinh một cách tự tại. Hạng sau này được gọi là “Bồ tát ma ha tát” (đại Bồ tát – Bồ tát lớn), “Bồ tát pháp thân”, “Đạisĩ”, v.v...

(3) Cổ thư Trung quốc cho rằng, “phù tang” là nơi mặt trời mọc. (Ngày xưa người Trung quốc cũng gọi nước Nhật bản là nước Phù tang.)

(4) Ba la nại (Varanasi): là kinh đô của vương quốc Ca thi (Kasi), một trong 16 nước lớn của bán đảo Ấn độ thời Phật tại thế. Trong 16 nước đó thì Ma kiệt đà (Magadha) và Kiều tát la (Kosala) là hai nước phát triển hùng mạnh nhất. Hai đạo tràng quan trọng nhất của Phật là tu viện Trúc lâm (Venuvana), thì ở kinh thành Vương xá (Rajagrha) của nước Ma kiệt đà; và tu viện Kì viên (Jetavana) thì ở kinh thành Xá vệ (Sravasti) của nước Kiều tát la. Nước Ca thi nằm giữa hai nước này, nên kinh thành Ba la nại của nó nghiễm nhiên trở thành một điểm nối liền, một địa phương quan trọng trên đường đi lại của đức Phật từ Ma kiệt đà đến Kiều tát la, và ngược lại. Trước khi hai đạo tràng Trúc lâm và Kì viên được xây dựng thì Ba la nại đã nổi tiếng, vì vườn Nai (Lôc dã – Mrgadava) ở cách đó khoảng 6 cây số về phía Tây Bắc, đã là nơi đức Phật chuyển pháp luân lần đầu tiên sau ngày thành đạo, độ cho nhóm sa môn A Nhã Kiều Trần Như (Ajnata Kaundinya) năm vị, đều được chứng quả A la hán, trở thành những vị thánh tăng đầu tiên của giáo đoàn; hay nói cách khác, chính nơi đó mà ngôi Tam Bảo lần đầu tiên xuất hiện ở thế gian. Ba la nại và vườn Nai đã từng là thánh địa của Phật giáo trong một thời gian dài. Đến cuối thế kỉ 12, khi Hồi giáo xâm lăng Ấn độ, Phật giáo ở vùng này nói riêng và trên lãnh thổ Ấn độ nói chung, đã bị quân Hồi giáo tàn hại và hủy diệt, cơ hồ không một vết tích gì còn tồn tại. Trong thời kì cận đại, thành phố này được gọi là Benares, và hiện nay thì đổi lại là Varanasi, Phật giáo và Ấn giáo hiện tại cùng được thịnh hành ở đó.

(5) Sau khi chuyển pháp luân tại vườn Nai, đức Phật sang nước Ma kiệt đà. Tại đây, Ngài đã hóa độ cho những nhân vật tiếng tăm lừng lẫy đương thời, như ba anh em sa môn Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp (Uruvilva Kasyapa); hai vị lãnh đạo một trong sáu phái ngoại đạo là Xá Lợi Phất (Sariputra) và Mục Kiền Liên (Moggallana); vua Tần Bà Ta La (Bimbisara) của nước Ma kiệt đà. Sau đó, Ngài trở về thành Ca tì la vệ hóa độ cho hoàng tộc, trong đó có các hoàng đệ, con trai là La Hầu La, và người thợ cạo Ưu Ba Li. Kế tiếp, Ngài đến thành Xá vệ giáo hóa, độ cho vua Ba Tư Nặc (Prasenajit), v.v...

(6) Câu thi na (Kusinagara): là kinh đô của vương quốc Mạt la (Malla), một trong 16 nước lớn ở Ấnđộ thời Phật tại thế. Câu thi na cách Ca tì la vệ gần 2 cây số về hướng Đông Nam (nay thuộc địa phận xứ Terai của miền Nam nước Nepal), là nơi đức Thế Tôn nhập niết bàn.

(7)“Năm thời thuyết giáo” (ngũ thời giáo) không phải là một chương trình bố giáo của đức Phật do chính Ngài vạch ra sau khi thành đạo. Thực tế thì trong suốt cuộc đời giáo hóa, đức Phật chỉ sử dụng cách thức “quán cơ và đối cơ thuyết pháp”. “Năm thời thuyết giáo” mà tác giả trình bày trong bài học về lịch sử đức Phật, chỉ là một cách xét đoán, một cách hệ thống hóa của truyền thống Phật giáo Trunghoa về công trình bố giáo của đức Phật trong 45 năm hoằng hóa. Đó là cách “phán giáo” của đại sư Trí Khải (538 597), tổ sư của tông Thiên Thai. Tổng cộng thời gian của “năm thời thuyết giáo” đó là 5 năm (vì các truyền thuyết cổ về niên đại của đức Phật cho rằng, Phật 19 tuổi xuất gia, 3 tuổi thành đạo, 8 tuổi nhập diệt: tổng cộng thời gian hoằng hóa là 5 năm). Có ít ra là 4 thuyết về “ngũ thời giáo” trong truyền thống Phật giáo Trung quốc (là các thuyết của Tuệ Quán, Lưu Cầu, Trí Khải và Pháp Bảo), trong đó, thuyết của đại sư Trí Khải được thông dụng nhất.

(8) Có nhiều thuyết khác nhau nói về các niên đại xuất gia, thành đạo, v.v... của Phật. Bởi vậy, để cho thống nhất, sau khi nghiên cứu và bàn thảo kĩ lưỡng, các nước theo đạo Phật trên thế giới, trong cuộc hội nghị của tổ chức Liên Hữu Phật Giáo Thế Giới vào năm 1952 tại Nhật bản, đã quyết định lấy năm Phật nhập niết bàn làm Phật lịch, và cùng công nhận các niên đại của Phật: đản sinh năm 624 và nhập niết bàn năm 544 tr. TL; xuất gia năm 29 tuổi và thành đạo năm 35 tuổi.

(9) Thùy tích: Chữ “thùy” là rủ xuống. Trong thiền môn thường dùng chữ này để tỏ ý tôn kính đối với bậc tôn trưởng, như “thùy niệm” là (bậc tôn trưởng) rủ lòng tưởng nghĩ đến kẻ hậu học. Chữ “tích” là dấu vết. “Thùy tích” là một thuật ngữ Phật học, dùng để chỉ cho cái thân mà chư Phật và Bồ tát thị hiện ra trong thế gian để hóa độ chúng sinh.

(1)“Si nhân thuyết mộng” là một thành ngữ Trung quốc, nguyên trước kia có nghĩa là không nên nói chuyện mộng cho người ngu si nghe, vì sợ họ tin mà cho đó là chuyện thật. Về sau thì thành ngữ ấy được dùng để chỉ cho những người nói toàn chuyện dối trá, không đáng tin tưởng.

BÀI TẬP

Sau khi thành đạo, Phật đã nói kinh gì trước tiên?

Sau khi thành đạo, đức Phật đã nói kinh Hoa Nghiêm và kinh Phạm Võng trước tiên.

Ba Ngôi Báu là gì?

Ba Ngôi Báu là Phật, Pháp và Tăng, là ba viên ngọc quí báu nhất trên thế gian đối với người Phật tử. Sau khi thành đạo, đức Phật đến vườn Nai gần thành Ba lanại, nói pháp Tứ Đế hóa độ cho nhóm sa môn Kiều Trần Như năm vị đều chứng quả A la hán. Đó là lần đầu tiên Ngôi Tam Bảo xuất hiện ở thế gian, mà đức Phật là Phật Bảo, pháp Tứ Đế là Pháp Bảo, và năm vị tì kheo nhóm Kiều Trần Như là Tăng Bảo.

Nội dung của năm thời thuyết giáo là gì?

Giáo pháp Phật nói trong 45 năm, được hệ thống thành năm thời như sau:

Thời Hoa Nghiêm: Đức Phật nói kinh Hoa Nghiêm để độ cho các vị Bồ tát thượng căn thượng trí.

Thời A Hàm: Đức Phật nói các kinh A Hàm để độ cho các chúng Thanh văn và Duyên giác.

Thời Phương Đẳng: Đức Phật nói các kinh đại thừa như Duy Ma, Thắng Man, Kim Quang Minh, v.v... để độ chung cho mọi căn cơ cao thấp.

Thời Bát Nhã: Đức Phật nói các kinh Bát Nhã để nhấn mạnh giáo lí trọng yếu của đạo Phật là “vạn pháp đều không”.

Thời Pháp Hoa Niết Bàn: Đức Phật nói kinh Pháp Hoa để qui cả ba thừa về một thừa duy nhất là Phật thừa; và nói kinh Niết Bàn để chỉ rõ Phật tánh vốn có sẵn trong tất cả chúng sinh.

Đức Thích Tôn mấy tuổi xuất gia? Mấy tuổi thành Phật? Thuyết pháp bao nhiêu năm? Sống lâu bao nhiêu tuổi đời?

Từ trước đã có nhiều thuyết khác nhau về các niên đại trong đời đức Phật. Ngày nay, các nước theo đạo Phật trên thế giới đều thống nhất công nhận: Đức Phật xuất gia lúc 29 tuổi; thành đạo lúc 35 tuổi; thuyết pháp độ sinh trong 45 năm; thọ thế 8 tuổi.

Chủ trương của đại thừa và tiểu thừa về tám tướng thành đạo có chỗ nào không giống nhau?

Hầu hết trong tám tướng thành đạo, đại thừa và tiểu thừa đều chủ trương giống nhau; chỉ khác nhau một tướng: đại thừa thì có “trụ thai” mà không có “hàng ma”, trái lại, tiểu thừa thì có “hàng ma” mà không có “trụ thai”.

“Ta bà” nghĩa là gì? Cõi đất của chúng ta vì sao gọi là thế giới Ta bà?

Chữ “ta bà” nghĩa là chịu đựng. Trong cõi đất của chúng ta, tất cả mọi chúng sinh đều phải chịu đựng nhiều nỗi đau khổ to lớn do các thứ phiền não độc hại như tham, sân, si, v.v... gây ra, cho nên cõi đất này được gọi là thế giới “Ta bà”.

Sáu Pháp Qua Bờ (Phần 1)

Các hành giả Nhị thừa(1), nếu phát khởi bốn tấm lòng rộng lớn là từ, bi, hỉ, xả(2), liền được đứng vào địa vị các vị Bồ tát đại thừa. Đã phát tâm rồi, ắt phải phối hợp với hành động, thì mới có thể hoàn thành sự nghiệp độ mình và độ người, chứng đạt quả Phật. Một trong các hành động cần có của một vị Bồ tát là tu tập “sáu ba la mật”.

“Ba la mật” hay “ba la mật đa” là tiếng Phạn, tiếng Trung quốc nói là “đáo bỉ ngạn” (đến bờ bên kia). Hành giả ngồi trên thuyền đại hạnh, từ bờ khổ não sinh tử ở bên này, đi sang bờ an lạc niết bàn ở bên kia, thì gọi là “đáo bỉ ngạn”. Do vậy, “sáu ba la mật” cũng được gọi là “sáu độ” (tức sáu pháp qua bờ).

Đàn na ba la mật: Tiếng Trung quốc nói là bố thí độ, để đối trị lòng xan tham. Bố thí có ba cách: a) Bố thí của cải (tài thí), có hai thứ: Một là của cải ở ngoài thân thể (ngoại tài), gồm từ đất đai, nhân lực(3), cho đến tất cả mọi thứ của cải khác, trên thì phụng sự thánh hiền, dưới thì cứu giúp những người nghèo khổ; đều thuộc cách này. Hai là của cải trong chính thân thể (nội tài), những vật trên chính thân thể mình, như đầu, mắt, não, tủy, tay, chân, máu, sức lực, lời nói, v.v... đều thuộc cách này. b) Bố thí giáo pháp (pháp thí), cũng có hai thứ: Đem các giáo pháp như bốn sự thật, bốn lĩnh vực quán niệm, v.v... dạy cho người, thì gọi là bố thí pháp tiểu thừa; đem các loại kinh giáo đại thừa hoặc các phương pháp tu chỉ quán, niệm Phật, v.v... dạy cho người, thì gọi là bố thí pháp đại thừa. c) Bố thí đức vô úy, nghĩa là, đối với người nghèo khổ thì đem tiền của giúp đỡ cho, đối với người bệnh hoạn thì đem thuốc thang giúp đỡ cho, đem ánh sáng đến những nơi tăm tối v.v... Một cách tổng quát, tất cả những cách có thể làm cho người ta dứt được tâm lo sợ, đều thuộc vào cách bố thí vô úy.

Thi la ba la mật: Tiếng Trung quốc nói là trì giới độ, nhằm ngăn chận sự phạm giới. Những cận sự nam và cận sự nữ tại gia thọ trì 3 sự quay về nương tựa và 5 giới; các vị sa di xuất gia thọ trì 1 giới; quí vị tì kheo thọ trì 2 giới; quí vị tì kheo ni thọ trì 3 giới; các vị bồ tát thọ trì 1 giới trọng và 4 giới khinh; các vị hành giả thuộc trong năm chúng trên, mỗi vị nên chiếu theo thân phận của mình mà hành trì các giới luật cho xứng hợp.

Sàn đề ba la mật: Tiếng Trung quốc nói là nhẫn nhục độ, nhằm dập tắt tâm oán giận. “Nhẫn” là cái tâm chịu đựng; “nhục” là cái hoàn cảnh phải chịu đựng. Trong quá trình tu tập, hành giả không tránh khỏi va chạm với hai hoàn cảnh thuận và nghịch, cần phải kiên trì chịu đựng, thì con đường đạo mới không bị trở ngại.

Có bốn loại nhẫn: một là nhẫn của hạng người đang điều phục tâm ý (phục nhẫn ); hai là nhẫn của hạng người tâm ý đã thuần thục (nhu thuận nhẫn); ba là nhẫn của bậc đã chứng ngộ pháp tính vô sinh (vô sinh nhẫn); bốn là nhẫn của bậc thường trú trong cảnh giới niết bàn tịch tịnh (tịch diệt nhẫn). Tất cả những hoàn cảnh cần phải nhẫn nại chịu đựng đều thuộc về “nhục”, chứ không phải chỉ riêng các nghịch cảnh mà thôi(4).

CHÚ THÍCH

“Đế” là chân lí, có nghĩa rằng, bốn sự thật này là những chân lí mà bậc thánh đã thấy rõ được. Một là khổ đế, tức là những quả báo đau khổ trong ba cõi sáu đường; đó là cái quả mê lầm. Hai là tập đế, tức là các phiền não tham, sân, v.v... cùng các nghiêp thiện ác, những tư tưởng và hành vi này là những cái nhân mê lầm, đã tích tụ và gây ra các quả báo đau khổ. Ba là diệt đế, tức là cảnh giới niết bàn, cảnh giới của an lạc, thanh tịnh, chân không, tĩnh lặng; đó là cái quả giác ngộ. Bốn là đạo đế, tức là những phương pháp tu tập như tám nguyên tắc hành động chân chính chẳng hạn, nếu tu tập thì chắc chắn sẽ chứng nhập niết bàn; đó là cái nhân giác ngộ. Nếu chiếu theo thứ tự trước sau của từng cặp nhân quả thì sẽ là tập, khổ, đạo, diệt. Sở dĩ phải nói đảo ngược là vì cái kết quả lúc nào cũng dễ trông thấy hơn. Vì nguyên nhân thường khó thấy, nên cái khổ phải được bày ra trước cho người ta sợ, rồi sau đó mới khuyên người ta hãy dứt trừ cái nguyên nhân; trước bày ra cái quả an lạc cho người ta vui thích, rồi sau mói khuyên họ tu tập cái nguyên nhân. Đó chính là chỗ khéo léo của công việc giáo hóa đối với hạng phàm phu căn cơ thấp kém.

Hoặc dịch là “tứ niệm trú”. Các hành giả tiểu thừa, sau khi tu tập năm phép quán dừng tâm(5) thì tiếp tục tu tập bốn phép quán này. 1) Quán niệm về thân thể: quán sát để thấy rõ thân thể là không sạch; 2) Quán niện về cảm thọ: quán sát để thấy rõ cảm thọ là đau khổ; 3) Quán niệm về tâm thức: quán sát để thấy rõ tâm thức là vô thường; 4) Quán niệm về vạn pháp: quán sát để thấy rõ vạn pháp là vô ngã.

Hợp hai từ tiếng Phạn “xa ma tha” và “tì bát xá na” lại mà dịch thành ra là “chỉ quán”. Chỉ thuộc về định, quán thuộc về tuệ; đó là ý nghĩa của pháp môn “định tuệ song tu”. Nếu nói về phương pháp, làm cho mọi vọng niệm dừng lại, gọi là chỉ; sau đó, quán niệm hoặc về tính không của các pháp, hoặc về tính giả của các pháp, hoặc giả tức không và không tức giả, hoặc về bốn lĩnh vực quán niệm, hoặc duyên thẳng vào chân như, hoặc giữ tâm ở chỗ vô trụ, v.v... đều gọi là quán.

Tiếng Phạn là “ưu bà tắc”, tiếng Trung quốc nói là cận sự nam; “ưu bà di”, tiếng Trung quốc nói là cận sự nữ; có nghĩa là gần gũi phụng sự Tam Bảo. Đó là hai danh từ dùng chỉ chung cho các người tại gia đã quay về nương tựa với Tam Bảo và phát nguyện thọ trì năm giới cấm.

Ba sự quay về nương tựa là quay về nương tựa Phật, quay về nương tựa Pháp và quay về nương tựa Tăng. Năm giới là không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu.

Cựu dịch là “tức từ”, nghĩa là dứt các điều ác, làm các điều lành; tân dịch là “cần sách”, nghĩa là siêng năng tu tập theo sự sách lệ của đại chúng. Đó là danh từ dùng chỉ chung cho các vị xuất gia thọ trì mười giới.

Mười giới mà chúng sa di phải thọ trì là: không sát sinh, không trộm cắp, không dâm dục, không nói dối, không uống rượu, không thoa dầu thơm và đeo đồ trang sức, không ca múa và xem nghe hát xướng, không nằm ngồi giường ghế cao rộng, không ăn ngoài giờ qui định, không cất giữ các vật quí báu như vàng bạc.

Các hành giả mới phát tâm, muốn chịu đựng được trước những cảnh thuận hay nghịch, trước hết phải điều phục tâm ý, gọi là “phục nhẫn”.

Sau một thời gian dài tâm ý đã được điều phục, mỗi khi chạm cảnh gặp duyên, sự chịu đựng sẽ phát sinh một cách tự nhiên mà không cần phải ra sức cố gắng, tâm ý hành giả lúc bấy giờ nhu hòa tùy thuận một cách khéo léo, như bụi bay trong ánh sáng, gọi là “nhu thuận nhẫn”.

Khi tiến lên địa vị thánh nhân, hành giả đã ngộ đưọc tự thể của vạn pháp vốn là bất sinh, các loài hữu tình hay vô tình cũng đều là duyên sinh, không có tự tính, ngay nơi bản thể đã là không, cho nên, đối với các pháp “vô tính” đó, tâm nhẫn của hành giả cũng trở nên bất động, chứng nhập cảnh giới “vô sinh”, gọi là “vô sinh nhẫn”.

Các bậc thánh đã thực chứng trọn vẹn cảnh giới niết bàn tịch tịnh, cả hai tướng động và tịnh hòa hợp nhất như, gọi là “tịch diệt nhẫn”.

“Hoạnh nghịch” nghĩa là mang đến cho người những điều phi lí.

PHỤ CHÚ

Nhị thừa: Ở đây có ý chỉ cho hai cỗ xe nhỏ là Thanh văn và Duyên giác.

Bốn tấm lòng rộng lớn: 1) Lòng TỪ rộng lớn (TỪ vô lượng tâm): đem an vui đến cho mọi người, mọi loài; 2) Lòng BI rộng lớn (BI vô lượng tâm): giúp chấm dứt đau khổ cho mọi người, mọi loài; 3) Lòng HỈ rộng lớn (HỈ vô lượng tâm): khởi niệm hoan hỉ khi thấy mọi người, mọi loài được an vui; 4) Lòng XẢ rộng lớn (XẢ vô lượng tâm): buông bỏ tất cả mọi cố chấp, thành kiến, tham ái, đố kị, hận thù, kiêu mạn, v.v...; tâm hoàn toàn nhẹ nhàng, thanh thoát và trong sáng.

Trong nguyên văn, khi liệt kê những tài sản thuộc về “ngoại tài”, tác giả đã kể trước nhất là “quốc thành, thê tử”. “Quốc thành” có thể hiểu là kinh đô, thành trì của quốc gia, mà cũng có thể là nguyên cả lãnh thổ quốc gia. Ai là người có quốc gia trong tay để có thể đem cho kẻ khác? Chỉ có các vua chúa trong chế độ quân chủ thời xưa. Ngày nay là thời đại dân chủ, quốc gia là của toàn dân, người lãnh đạo quốc gia (dù là một Phật tử đi nữa) chỉ là đại diện của dân, nếu đem quốc gia cho kẻ khác như vậy thì sẽ trở thành kẻ bán nước – chứ đâu phải là hành động “bố thí”! “Thê tử” là vợ con. Ai có thể đem vợ con cho kẻ khác? Chỉ có người đàn ông (vừa là chồng, vừa là cha). Cái quan niệm coi vợ con như những đồ vật, muốn dùng thì dùng, muốn cho ai thì cho là cái quan niệm trọng nam khinh nữ của những thời xa xưa trong chế độ phong kiến, nay còn nhắc đến thì quả là không hợp thời. Vì vậy mà dịch giả đã không dịch thẳng nhóm từ “quốc thành thê tử” thành ra “quốc gia, vợ con”, mà dịch trệch đi là “đất đai, nhân lực” cho phù hợp với đời sống của xã hội ngày nay. “Đất đai” (như ruộng, vườn v.v...) thì ai cũng có thể có, và nếu có tâm đạo, biết bố thí cúng dường thì Phật tử có thể cho những tổ chức từ thiện, hay cúng cho Giáo Hội để làm việc Phật sự, công ích; thậm chí cũng có thể chia cho những người nghèo khổ để họ dùng. “Nhân lực” (người trong gia đình, trong tổ chức, đoàn thể v.v...) ai cũng có thể có, và nếu có tâm đạo, biết giúp đỡ người khác trong lúc nguy khốn, người Phật tử có thể gửi người của mình vào chùa giúp việc, hoặc theo các tổ chức từ thiện xã hội để làm các việc công ích giúp người như cứu trợ, xây trường học v.v...

Nhẫn nhục: Người tu tập hạnh nhẫn nhục có thể chịu đựng bất cứ nghịch cảnh từ đâu tới; chịu đựng được cả những sức tấn công của ái dục, giàu sang, quyền lợi và địa vị; an nhiên trước những thành quả tốt đẹp trong công việc Phật sự, ngay cả đối với sự thăng tiến tâm linh, không tự mãn, không kiêu căng trên đường tu chứng.

Năm phép quán dừng tâm (ngũ đình tâm quán): năm phép quán niệm có công năng chận đứng loạn tưởng, dập tắt phiền não, làm cho tâm ý định tĩnh, sáng suốt: 1) Quán niệm thân thể và vạn vật đều là ô nhiễm, không trong sạch (bất tịnh quán); chận đứng được tâm tham dục. 2) Quán niệm về nỗi thống khổ của mọi loài mà phát khởi tình thương rộng lớn (từ bi quán); dứt bỏ được tâm sân hận, oán thù. 3) Quán niệm về đạo lí duyên khởi trong quá trình sinh diệt của vạn hữu (nhân duyên quán); thấy rõ chân tướng của thực tại, phá trừ tâm ngu si, tà kiến, cố chấp. 4) Quán niệm về bảy nguyên tố tạo thành bản thân (thất đại: địa, thủy, hỏa, phong, không, kiến, thức), hoặc về mười tám khu vực của thân (sáu căn), cảnh (sáu trần) và nhận thức (sáu thức) –gọi là “giới phân biệt quán”– để thấy được sự giả hợp của thân tâm mà ta thường cho đó là cái “ta”; diệt trừ tâm chấp ngã (ngã kiến). 5) Quán niệm hơi thở bằng cách đếm hơi thở vô, hơi thở ra (sổ tức quán); cột tâm lại, không để cho giây phút nào bị tán loạn, bị xao lãng. Có chỗ cho rằng, vì phép quán niệm thứ tư (giới phân biệt quán) có cùng tính chất với phép quán niệm thứ ba (nhân duyên quán), nên gom lại thành một, chỉ có nhân duyên quán; và phép quán niệm thứ tư được thay bằng “Phật quán”, tức quán niệm về thân tướng trang nghiêm, thanh tịnh và các đức tính cao thượng của đức Phật, từ đó mà bao nhiêu phiền não, nghiệp chướng đều bị tiêu trừ.

BÀI TẬP

Hãy giải thích ba chữ “ba la mật”. Vì sao “lục ba la mật” cũng được gọi là “lục độ”?

“Ba la mật” là tiếng phiên âm từ tiếng Phạn, dịch nghĩa là đến bờ bên kia. Hành giả tinh tấn tu tập, có thể vượt qua biển mê để sang đến bờ giác ngộ ở phía bên kia. “Lục ba la mật” là sáu pháp môn tu tập giúp cho hành giả sang được bến bờ giác ngộ giải thoát, cho nên được gọi là “lục độ” – tức sáu pháp qua bờ.

Đối tượng cứu độ của các công đức bố thí, trì giới, nhẫn nhục là những gì?

Đối tượng cứu độ của công đức bố thí là tâm tham lam, keo kiệt, ích kỉ; đối tượng cứu độ của công đức trì giới là các ý tưởng, ngôn ngữ và hành động phạm giới; đối tượng cứu độ của công đức nhẫn nhục là tâm sân hận, oán thù.

Bố thí có mấy loại? Hãy nêu tên của chúng.

Bố thí có ba loại: bố thí của cải vật chất để giúp người qua cơn đói khổ, gọi là “tài thí; bố thí giáo pháp giúp người tu tập, gọi là “pháp thí; và bố thí những gì làm cho người ta dứt các nỗi lo âu, sợ sệt, gọi là “vô úy thí”.

“Ngoại tài” là gì? “Nội tài” là gì?

“Ngoại tài” là những thứ của cải vật chất ở ngoài thân thể, như tiền bạc, cơm nước, thuốc thang, nhà cửa, ruộng đất, v.v... “Nội tài” là những gì của chính thân thể mình, như đầu, mắt, tay, chân, máu, thịt, khả năng, sức lực, lời nói, v.v...

Hãy nêu ra số giới cấm mà các chúng cận sự nam nữ, sa di, tì kheo, tì kheo ni và bồ tát thọ trì.

Chúng cận sự nam và cận sự nữ (cư sĩ tại gia) thọ trì 5 giới; chúng sa di (xuất gia) thọ trì 1 giới; chúng tì kheo thọ trì 2 giới; chúng tì kheo ni thọ trì 3 giới; chúng bồ tát thọ trì 1 giới trọng và 4 giới khinh.

Nội dung của năm giới, mười giới gồm những gì?

Năm giới gồm có: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Mười giới gồm có: không sát sinh, không trộm cắp, không dâm dục, không nói dối, không uống rượu, không thoa xức dầu thơm và đeo đồ trang sức, không ca múa và xem nghe hát xướng, không nằm ngồi giường ghế cao rộng xa hoa, không ăn trái giờ giấc qui định, không cất giữ vàng bạc và các của cải quí báu.

Thế nào là “phục nhẫn” và “nhu thuận nhẫn”?

Khi mới phát tâm tu tập, hành giả cần phải gắng công điều phục tâm ý mới chịu đựng được trước các hoàn cảnh khó khăn; như thế gọi là “phục nhẫn”. Một thời gian dài sau khi tâm ý đã được điều phục, khi đối trước các hoàn cảnh khó khăn, khả năng chịu đựng sẽ khởi dậy một cách tự nhiên mà hành giả không cần phải ra sức cố gắng gì mữa. Lúc bấy giờ, dù hoàn cảnh thuận hay nghịch thế nào, tâm ý hành giả cũng tùy thuận một cách nhu hòa, khéo léo, như hạt bụi bay lượn tung tăng trong ánh sáng mặt trời; như thế gọi là “nhu thuận nhẫn”.

Thế nào là “vô sinh nhẫn” và “tịch diệt nhẫn”?

Khi đã tiến lên địa vị thánh nhân, hành giả liền chứng ngộ chân lí, thấy tất cả vạn pháp tự chúng vốn không sinh không diệt, dù là các loài hữu tình hay vô tình, cũng đều là duyên sinh, tự thể vốn không. Như vậy, dù là thuận cảnh hay nghịch cảnh thì cũng chỉ là huyễn mộng, cho nên tâm chịu đựng của hành giả trở nên bất động, không có niệm gì để khởi, chứng nhập cảnh giới vô sinh, gọi là “vô sinh nhẫn”. Các bậc thánh đã chứng nhập trọn vẹn vào cảnh giới niết bàn tịch tịnh, thì các tướng động cũng như tướng tịnh đều vắng lặng trong thể tính nhất như, gọi là “tịch diệt nhẫn”.