Kinh Thủ Lăng Nghiêm

B. NGŨ ẤM MA

1. Nguyên Do Ma Sự

Thời thuyết pháp đã chấm dứt. Nơi sư tử tòa, Như Lai xoay thân tử kim sơn trở lại dựa vào ghế, bảo Anan và đại chúng:

“Hàng Thanh văn Duyên giác hữu học các ông ngày nay đã hồi tâm hướng về Vô thượng Bồ đề. Tôi đã chỉ dạy đường tu chân chính nhưng còn những ma sự vi tế. Trong khi tu Chỉ Quán, cảnh ma phát hiện, ông không đề phòng tâm kỹ sẽ lạc tà kiến. Hoặc ma ngũ ấm khởi, hoặc gặp Thiên ma quỷ thần lỵ mỵ. Trong tâm không rõ, nhận giặc làm con, hoặc được một ít đã cho là đủ. Như vô văn Tỳ kheo mới được đệ tứ thiền, tự xưng chứng Thánh. Báo tận, tướng suy hiện ra, báng Phật rằng: “Phật bảo A la hán không còn tái sanh mà nay tôi là A la hán lại phải thọ sanh”, đọa ngục A tỳ. Các ông nghe kỹ, tôi vì các ông phân biệt chín chắn”.

Anan đứng dậy cùng hàng hữu học vui mừng đảnh lễ, kính nghe đức Phật từ bi dạy bảo.

– Các ông nên biết, 12 loài chúng sanh trong thế giới hữu lậu, tâm thể giác viên bản giác diệu minh, không hai không khác. Do mê chân lý, dùng vọng tưởng thành ra lỗi lầm. Si ái phát sanh, phát mê cùng khắp nên có hư không. Mê mải không thôi mới có thế giới. Mười phương vi trần cõi, trừ những cảnh giới vô lậu, đều do vọng tưởng kiến lập. Nên biết hư không sanh trong tâm ông chỉ như phiến mây điểm trên bầu trời, huống nữa là các thế giới ở trong hư không. Một người phát tâm quy nguyên thì mười phương hư không tiêu sạch. Làm sao trong hư không các quốc độ không bị chấn liệt? Các ông tu thiền định, trang nghiêm pháp Tam ma đề, tâm tinh thông hợp với mười phương Bồ tát và vô lậu đại A la hán, tại chỗ trạm nhiên trừng lặng. Còn các ma vương quỷ thần, trời phàm phu thấy cung điện mình vô cớ đổ vỡ. Đất liền chấn động nứt vỡ. Các loài trên cạn dưới nước bay nhảy kinh sợ. Phàm phu tối tăm không rõ. Bọn ma này đã có năm thần thông, chỉ thiếu lậu tận thông nên còn luyến tiếc trần lao, làm sao lại để cho ông đập vỡ chỗ ở. Vậy nên các quỷ thần thiên ma, võng lượng yêu tinh xúm nhau quấy phá chánh định.

Ma tuy giận dữ nhưng còn trần lao, đối với các ông ở trong diệu giác như gió thổi ánh sáng, như dao chém như nước đâu có ngại gì. Ông như nước sôi, họ như nước đá, tạm gần hơi ấm liền bị chảy tan. Họ nhiều thần lực nhưng vẫn là khách. Chỉ tại ngũ ấm chủ nhân mê muội nên khách mới được phương tiện khuấy phá.

Tu thiền, giác tỉnh không mê, ma không làm gì được. Năm ấm tiêu trừ, vào tánh viên minh. Tà ma tối tăm đến gần tự tan, đâu dám bén mảng. Nếu không tỏ ngộ, để ngũ ấm làm mê, thời chính Anan là con của ma, mai đây sẽ thành ma. Cô Đăng Già sức còn hèn kém, chỉ dùng chú thuật khiến ông phá Phật luật nghi. Vì tâm thanh tịnh nên ông chưa bị chìm đắm. Còn bọn ma này có thể phá hại toàn thân bảo giác của ông. Như quan tể tướng bỗng nhiên bị cách chức, tịch thu gia sản, lênh đênh tan nát không người thương cứu.

2. Liệt Kê Năm Ấm Ma

SẮC ẤM

Anan, ông ngồi đạo tràng tiêu diệt các niệm. Nếu tâm ly niệm sáng tỏ, động tĩnh không rời, nhớ quên như một, thì tánh biết được diệu tịnh nhưng chưa phát quang. Trong Tam ma đề như người mắt sáng ở chỗ rất tối. Đây là còn ở trong khu vũ của sắc ấm. Nếu mười phương đỗng khai, tăm tối tan đi mới là hết sắc ấm, vượt khỏi kiếp trược. Xét kiếp trược cỗi gốc nguyên do là Kiên cố vọng tưởng.

1) Anan, đương khi tinh nghiên tánh diệu minh, bốn đại không kết hợp, trong một thời gian ngắn thân có thể ra khỏi các ngăn ngại. Ấy là tinh minh trào ra tiền cảnh. Đây do công phu cố gắng tạm được như thế. Không phải chứng Thánh. Biết rõ thì là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

2) Anan, đương khi chín xét tánh diệu minh, bỗng thấu suốt được trong thân, tay nhặt ra các giun sán mà thân không bị tổn thương. Đây là tinh minh trào vào hình thể. Tu hành tinh tấn tạm được như vậy. Nếu biết rõ thì là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

3) Đương khi chín xét trong ngoài, ý chí hồn phách xáo trộn đắp đổi nhau làm chủ khách, bản thân vẫn bình an. Bỗng dưng ở giữa hư không nghe tiếng thuyết pháp hoặc nghe mười phương đồng diễn bày nghĩa thâm mật. Ấy là tinh thần đắp đổi khi ly khi hợp thành tựu thiện chủng. Tạm được như thế. Biết rõ thì tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

4) Lại dùng tâm đứng lặng sáng suốt ấy, nội quang phát minh, khắp cả mười phương thành sắc diêm phù đàn, tất cả các loài hóa thành Như Lai. Bỗng thấy đức Tỳ Lư Giá Na ngồi đài Thiên Quang, ngàn Phật vây quanh. Trăm ức quốc độ cùng với hoa sen đồng thời hiện ra. Ấy là ý thức tiêm nhiễm những Thánh giáo đã nghe. Nay ở trong diệu định, tâm quang nghiên cứu, cùng cực phát minh, chiếu soi các thế giới. Tạm được như thế, không phải chứng Thánh. Biết rõ thì là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

5) Đương khi chín xét tánh diệu minh, quán chiếu không ngừng, đè nén uốn dẹp thái quá. Bỗng nhiên mười phương hư không thành sắc bảy báu hoặc trăm báu, đồng thời cùng khắp xen hòa với nhau. Xanh, vàng, đỏ, trắng mỗi mỗi thuần hiện. Biết rõ thì là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

6) Đương khi chín xét tánh diệu minh, tâm trong sáng không tán loạn. Nửa đêm bỗng thấy sáng như ban ngày. Lại thấy trong nhà có những vật lạ mà những vật cũ vẫn y nguyên. Đây là do định tâm trừng lặng nên sáng suốt. Biết rõ thì là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

7) Đương khi dùng tâm ấy khắp vào tánh hư dung, bốn vóc bỗng đồng như cỏ cây, lửa đốt, dao chém, không hề thấy đau. Ấy là đã viên dung với trần cảnh, diệt tánh của tứ đại, thuần giác quên thân. Biết rõ thì là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

8) Đương khi tâm ấy thành tựu tánh thanh tịnh, công dụng tột bực. Bỗng thấy mười phương núi sông đại địa đều là cõi Phật, bảy báu chói sáng. Lại thấy hằng hà sa Như Lai, đầy khắp hư không lâu đài hoa lệ. Dưới thấy địa ngục, trên thấy thiên cung, không gì chướng ngại. Đây là tư tưởng ưa tịnh chán uế chứa nhóm đã lâu. Nay công phu bức cực, tâm quang phát hiện các cảnh Tịnh độ, uế độ. Biết rõ thì gọi là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

9) Đương khi tâm ấy nghiên cứu thâm sâu, bỗng nửa đêm thấy rõ chợ búa, làng mạc, bà con quyến thuộc ở phương xa, cũng nghe họ nói. Đây là nén ép tâm linh tột bậc nên nó bay ra, thấy được chỗ xa cách. Biết rõ thì gọi là cảnh giới tốt. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

10) Đương khi tâm ấy nghiên cứu cùng tột, thấy thiện tri thức vô cớ hình thể thay đổi nhiều thứ trong giây lát. Đây là tà tâm bị lỵ mỵ thiên ma nhập vào tim gan, thuyết pháp thông suốt diệu nghĩa. Biết rõ thì ma sự dần dần tự tiêu. Nếu tự cho chứng Thánh liền mắc tà kiến.

Anan, mười cảnh hiện ra trong thiền định đều do sắc ấm và tâm công dụng giao xen. Chúng sanh ngu mê không biết suy xét tự lượng. Gặp nhân duyên ấy tự nói là chứng Thánh, thành tội đại vọng ngữ, đọa ngục vô gián. Sau khi Như Lai diệt độ, các ông nên y lời Phật dạy, khai thị nghĩa này cho đời mạt pháp, không để thiên ma được dịp khuấy phá. Giữ gìn che chở cho người tu hành sớm thành đạo Vô thượng.

THỌ ẤM

Anan, thiện nam tử tu Tam ma đề, sắc ấm đã hết. Thấy tâm chư Phật như bóng hiện trong gương, tuy thấy bản giác minh tâm mà chưa phát dụng tự tại. Như người bị bóng đè, tay chân y nguyên, thấy nghe rõ ràng nhưng vướng khách tà nên không cử động được. Đây là còn ở trong khu vũ của thọ ấm.

Hết thọ ấm, thoát kiến trược, tâm có thể rời thân, quay lại thấy mặt, đi ở tự do không chướng ngại. Xét nguyên do của kiến trược là Hư minh vọng tưởng.

1) Thiện nam tử trong định sáng suốt, phát minh chân tâm nhưng chưa tự tại. Công phu đè nén quá phận, bỗng bi tâm mãnh liệt, coi muỗi mòng như con đỏ, xót thương chảy nước mắt. Tỉnh ngộ thì lâu dần tự hết. Nếu nhận mình chứng Thánh, ma sầu bi liền vào tim gan, đau xót kêu khóc, sai mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

2) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ, cảnh tốt hiện ra, cảm kích quá phần, dũng mãnh vô hạn, chí bằng chư Phật. Cho rằng một niệm vượt quá 3 a tăng kỳ. Đây là dụng công quá mức. Ngộ thì dần dần tự hết. Nếu tự nhận đã chứng Thánh liền có ma ngông cuồng vào tim gan. Gặp ai cũng khoe. Ngã mạn trên không thấy Phật dưới không thấy người, sai mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

3) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm tỏ rõ, đường trước không chỗ chứng mới, lui về thì chỗ cũ đã mất. Trí lực suy kém sanh khô khao. Trong tất cả thời thầm nhớ tưởng sâu kín không tan, tự cho như thế là tinh tấn. Đây là tu hành kém tuệ, tự sanh lầm lạc. Nếu biết thì dần dần sẽ hết. Nếu tự cho là chứng Thánh, ma nhớ liền vào tim gan, ngày đêm để tâm một chỗ, sai mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

4) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Sức tuệ mạnh mẽ sắc bén. Thấy tâm mình và Phật nhất như, tự tánh bản lai là Phật. Tự ngờ mình là Phật Lư Xá Na, ôm ấp niệm ấy trong lòng. Biết thì dần dần tiêu. Nếu nhận mình chứng Thánh, ma hạ liệt liền vào tim gan, tự xưng đã được Vô thượng đệ nhất nghĩa đế, sai mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

5) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Chưa chứng chỗ mới mà tâm cũ đã mất, cho là nguy hiểm, ưu lo vô tận, như ngồi giường sắt, như uống thuốc độc. Tâm không muốn sống, thường cầu người khác hại thân mạng mình. Đây là tu hành sai mất phương tiện. Biết thì dần dần tự hết. Nếu nhận mình chứng Thánh, ma lo sầu liền vào tim gan, cầm dao tự cắt thịt mình để được bỏ mạng. Hoặc trốn vào rừng núi, không muốn thấy ai. Sai mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

6) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Tâm thanh tịnh an ổn bỗng mừng vô hạn không thể tự kiềm. Đây là khinh an không tuệ tự chủ. Nếu biết thì dần dần hết. Nếu nhận mình chứng Thánh, ma vui mừng liền vào tim gan. Gặp ai cũng cười, ra đường ca múa, tự cho là đã được vô ngại giải thoát, mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

7) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Tự cho là đủ, sanh đại ngã mạn. Cho đến mạn, quá mạn, mạn quá mạn, tăng thượng mạn, ty liệt mạn, một thời đều đủ. Trong tâm khinh thường cả mười phương Như Lai, huống là các bậc dưới như Thanh văn, Duyên giác. Đây là thắng giải quá cao, không tuệ tự cứu. Biết thì dần dần hết. Nếu nhận mình chứng Thánh, liền có ma ngã mạn vào tim gan. Không lễ chùa tháp, phá hư kinh tượng, dạy đàn việt rằng: “Phật là đất gỗ đồng vàng. Kinh là lá cây giấy lụa. Xác thịt chân thường không kính trọng, lại đi sùng bái đất gỗ thật là trái ngược”. Những người mê tin phá vứt chôn bỏ. Vì nghi ngờ lầm lạc chúng sanh đọa vô gián ngục. Vì mất chánh thọ mà luân trụy.

8) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Ở trong tinh minh, viên ngộ tinh lý được đại tùy thuận. Tự thấy vô lượng khinh an, tự cho là đã chứng Thánh, được đại tự tại. Đây là nhân tuệ được khinh an. Biết thì là cảnh giới tốt. Nếu nhận mình chứng Thánh, ma ưa khinh thanh liền vào tim gan, tự cho đã đủ không cần tu nữa. Bọn này phần nhiều là các Tỳ kheo ít học, gây nghi ngờ lầm lạc cho chúng sanh, đọa ngục A tỳ. Vì mất chánh thọ nên bị luân trụy.

9) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Vì tỏ ngộ được tánh hư minh nên chủ trương đoạn diệt, bác không nhân quả, một mực cho rằng vạn pháp rỗng không. Biết thì dần dần sẽ hết. Nếu nhận mình chứng Thánh, ma Không liền vào tim gan, chê bai người giữ giới là tiểu thừa. Bồ tát đã ngộ tánh Không thì có gì là trì với phạm. Ở nhà đàn việt uống rượu, ăn thịt, làm điều dâm uế. Sức ma nhiếp phục khiến người không nghi báng. Ma thâm nhập lâu ngày, ăn phân uống nước tiểu coi như rượu thịt. Phá Phật luật nghi, khiến người lầm lạc. Mất chánh thọ sẽ bị luân trụy.

10) Thiện nam tử trong định, sắc ấm đã tiêu, thọ ấm hiển lộ. Cái ý vị của hư minh, thấm thía tận xương tủy. Tâm ái phát cuồng, làm việc dâm dục. Đây vì đắm trước cảnh định an thuận, không tuệ tự giác. Ngộ thì dần dần tự hết. Nếu nhận mình chứng Thánh liền có ma tham dục vào tim gan. Cho dâm dục là Bồ đề. Người đồng hành dâm là trì pháp tử. Sức tà ma nhiếp phục phàm phu thời mạt pháp, số đến trăm ngàn. Khi ma chán rời, không còn oai đức, sa vào pháp luật. Do nghi ngờ lầm lạc chúng sanh, đọa vô gián ngục. Vì mất chánh thọ nên bị luân trụy.

Anan, mười cảnh xảy ra trong thiền định đều do thọ ấm và tâm công dụng giao xen. Chúng sanh ngu mê không suy xét tự lượng, gặp nhân duyên ấy tự cho là chứng Thánh. Đại vọng ngữ thành, đọa ngục vô gián. Sau khi ta diệt độ, các ông phải đem những lời này truyền dạy trong đời mạt pháp. Khai ngộ chúng sanh, đừng để thiên ma quấy phá, giữ gìn che chở người tu hành sớm thành đạo vô thượng.

TƯỞNG ẤM

Anan, thiện nam tử tu Tam ma đề. Thọ ấm đã hết, tuy chưa tận lậu nhưng tâm đã rời khỏi hình hài như chim sổ lồng. Từ phàm thân tiến lên trải qua 60 Thánh vị. Bồ tát được Ý sanh thân, đi ở tùy tâm không còn ngăn ngại. Ví như có người ngủ say nói mớ. Tuy chính người này không hay biết gì nhưng lời nói có âm vận thứ tự, người không ngủ đều hiểu được. Như thế gọi là còn ở trong khu vũ của tưởng ấm.

Bao giờ hết động niệm, phù tưởng hư vọng tiêu trừ, tâm giác minh không còn trần cấu. Căn nguyên sanh tử đầu đuôi soi khắp. Gọi là tưởng ấm tận, hành ấm phơi lộ, vượt khỏi phiền não trược. Xét lại tưởng ấm nguyên do cỗi gốc là Dung thông vọng tưởng.

1) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, ưa thích viên minh, thúc dục tinh tư tham cầu thiện xảo.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, miệng nói kinh pháp. Người này không biết bị ma gá, tự cho là đã được vô thượng Niết bàn, đến chỗ thiện nam tử cầu thiện xảo kia, trải tòa thuyết pháp. Trong giây lát người ấy biến thành Tỳ kheo, vua Đế Thích, hoặc thân phụ nữ, hoặc nằm trong nhà tối thân tỏa hào quang. Người tu mê lầm cho là Bồ tát, tin nghe, chuyển tâm, phá Phật luật nghi, làm việc dâm dục. Ma ưa nói may rủi, Như Lai ra đời chỗ mỗ, kiếp hỏa đao binh để khủng bố. Ma khiến cho gia tư mọi người hao tán. Đây là Quái quỷ tuổi già thành ma, quấy rối sự tu hành. Ma chán bỏ, đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

2) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, ưa thích du lịch. Cho tư tưởng bay đi, tham cầu sự từng trải.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác. Người này không biết bị ma gá, tự cho là đã được Vô thượng Bồ đề, đến chỗ thiện nam tử thích đi chơi kia, trải tòa thuyết pháp. Thính giả tự thấy mình ngồi trên sen báu, thân vàng chói sáng. Người tu mê lầm cho là Bồ tát, tin nghe, chuyển tâm, phá Phật luật nghi, làm việc dâm dục. Ma ưa nói các đức Phật ứng hóa ra đời. Người mỗ ở chỗ mỗ là hóa thân Phật mỗ. Người mỗ sẽ đến tức là Bồ tát mỗ. Người tu hâm mộ. Tà trí tiêu diệt chủng trí. Đây là Bạt quỷ tuổi già thành ma, quấy rối sự tu hành. Ma chán bỏ, đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

3) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, tham cầu khế hợp.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử cầu khế hợp, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự cho là đã được vô thượng Niết bàn. Các thính giả trước khi nghe pháp tâm đã khai ngộ, hoặc được túc mạng thông, hoặc được tha tâm thông, hoặc thấy địa ngục, hoặc biết các việc lành dữ thế gian, hoặc nói kệ tụng kinh. Ai nấy vui vẻ được sự chưa từng có. Người tu mê lầm cho là Bồ tát, phá Phật luật nghi, tâm ái triền miên, làm việc dâm dục. Ma ưa nói Phật có lớn nhỏ, đức Phật mỗ trước, đức Phật mỗ sau, Phật thật Phật giả, Phật trai Phật gái. Người tu mê mất bản tâm, lâm vào tà ngộ. Đây là Mỵ quỷ tuổi già thành ma, quấy rối người tu, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

4) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, khởi tâm ưa biết cỗi gốc vạn vật, vận trí biện biệt phân tách sự chuyển hóa từ thủy đến chung.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử cầu hiểu biết kia trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự cho là đã được vô thượng Niết bàn. Những thính giả chưa nghe đã kính phục. Ma nói Niết bàn, Bồ đề tức là xác thịt hiện tiền. Cha con sanh nhau nối tiếp tức là pháp thân thường trụ. Hiện tại là cõi Phật. Không có tịnh cư và thân kim sắc nào khác. Người tu tin lãnh mê mất bản tâm, phá Phật luật nghi, lén làm việc tham dục. Ma ưa nói sáu căn chính là Tịnh độ. Hai căn nam nữ chính là Niết bàn. Đây là Cổ độc quỷ tuổi già thành ma, quấy rối người tu, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

5) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, khởi tâm ưa biết trước các việc, chín xét cùng khắp tham cầu thầm cảm.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử cầu cảm ứng kia, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự cho là đã được vô thượng Niết bàn. Thính chúng thấy Pháp sư như đã trăm ngàn tuổi, tâm sanh ái mộ, thân làm nô bộc, cúng dường bốn sự không biết mỏi mệt. Người tu lầm là Bồ tát, mê mất bản tâm, phá Phật luật nghi, làm việc tham dục. Ma ưa nói ta trước trong đời mỗ, độ tên mỗ. Khi đó là thê thiếp anh em nên nay lại độ cho nhau. Hoặc nói có cõi trời Đại Quang Minh là chỗ nghỉ ngơi của tất cả Như Lai. Đây là Lệ quỷ tuổi già thành ma, quấy rối người tu, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

6) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, siêng năng khắc khổ, thích chỗ thầm vắng, tham cầu yên lặng.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử cầu tĩnh lặng, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự cho là mình thật được vô thượng Niết bàn. Thính chúng ai nấy đều biết nghiệp cũ của mình. Ma nói: “Người này chưa chết đã làm súc sanh”, rồi sai chận cái đuôi. Người kia đứng dậy không được. Ai vừa mống tâm ma đã biết trước. Ngoài Phật luật nghi ma còn thêm khắc khổ, chê bai Tỳ kheo, mắng nhiếc đồ chúng, phơi lộ việc người không ngại hiềm oán. Ma ưa nói họa phước chưa tới, về sau chiêm nghiệm mảy may không sai. Đây là Đại lực quỷ tuổi già thành ma, quấy rối người tu, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

7) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, khởi tâm muốn biết túc mạng.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử kia, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự cho là mình thật được vô thượng Niết bàn. Người tu hành bỗng nhiên ở pháp tòa được hạt châu lớn. Hoặc có súc sanh miệng ngậm hạt châu hay những vật lạ như trân bảo, giản sách, phù độc, đến trao cho người tu. Ma ăn cây thuốc hoặc mỗi ngày một hạt mè mà vẫn mập tốt. Đây là quỷ thần ở núi rừng, thổ địa thành hoàng tuổi già thành ma, phá Phật luật nghi. Cùng với những kẻ thừa sự lén làm việc ngũ dục. Quấy rối người tu, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

8) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, khởi tâm ưa thần thông biến hóa.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử kia, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự bảo đã được vô thượng Niết bàn. Ma cầm lửa chia trên đỉnh đầu thính chúng. Lửa bốc dài vài thước mà không ai thấy nóng. Ma đi trên nước như trên đất bằng, ngồi ở hư không bất động. Vào trong bình, trong đãy, vượt cửa sổ, đi qua tường vách không chút chướng ngại. Chỉ đối với đao binh là không được tự tại. Ma tự nhận là Phật, thân mặc áo trắng, chịu Tỳ kheo lễ bái, chê bai thiền luật, mắng nhiếc người xuất gia, khen ngợi hành dâm, không bỏ việc thô tục, gọi sự ôm ấp là truyền pháp. Đây là Sơn tinh, Hải tinh, Phong tinh, Hà tinh, Thổ tinh, những tinh mị của tất cả cỏ cây đã sống nhiều kiếp hoặc là Long mị, hoặc là Tiên chết rồi sống lại làm Mị, hoặc quả báo đạo Tiên đã hết, hình hài không hư nát, loài quái khác gá vào. Bọn này quấy rối người tu hành, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

9) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, khởi tâm ưa nghiên cứu tánh “Không” thâm diệu.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự bảo đã được vô thượng Niết bàn. Ở trong đại chúng ma bỗng biến mất rồi từ hư không hiện ra. Hoặc hiện thân trong suốt như ngọc lưu ly. Hoặc duỗi tay chân phát ra mùi thơm chiên đàn. Chê bai phá hoại Phật giới luật. Khinh rẻ những người xuất gia. Thường nói không nhân quả, chết rồi là diệt hẳn. Làm việc dâm dục. Những người thọ lãnh dâm dục cũng được tâm không, bác không nhân quả. Đây là tinh khí nhật thực, nguyệt thực(1) khiến lân, phụng, quy, hạc, ngàn vạn năm không chết thành tinh, tuổi già thành ma. Quấy rối người tu, chán rồi buông bỏ. Đệ tử cùng Thầy đều sa pháp luật.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

10) Anan, thiện nam tử thọ ấm hư diệu không mắc tà lự, viên định phát minh. Trong Tam ma đề, tâm cầu sống lâu, muốn thoát phận đoạn sanh tử để được biến dịch sanh tử, cho là thường trụ.

Thiên ma được dịp, gá vào người khác, đến chỗ thiện nam tử, trải tòa thuyết pháp. Người này không biết bị ma gá, tự bảo đã được vô thượng Niết bàn. Ma đi muôn dặm giây lát trở lại, lấy được những vật ở nơi kia đem về. Hoặc ma ở một chỗ chỉ cách vài bước, bảo người ta từ Đông qua Tây, đi thật nhanh mà cả năm không đến. Ma ưa nói: “Mười phương chúng sanh đều là con ta, ta sanh ra chư Phật, ta sanh ra thế giới, ta là Phật đầu tiên”. Đây là ma Tự Tại Thiên xuống thế gian. Ma khiến những bọn như Giá văn trà, Tỳ xá đồng tử của Tứ Thiên Vương, đến ăn tinh khí người tu hành, mong lợi ích hư minh của mình. Bọn này tự xưng là thần Chấp Kim Cương đến cho trường thọ. Ma hiện thân gái đẹp đưa người tu vào việc dâm dục, khiến cho chưa đầy một năm gan não đã khô kiệt. Người ngoài chưa biết nguyên do thì phần nhiều đã sa vào pháp luật, chưa kịp hành hình đã chết khô.

Ông nếu không giác ngộ, đọa vô gián ngục.

Anan, đời mạt pháp, mười thứ ma này xuất gia tu hành trong đạo Phật. Hoặc gá thân người, hoặc tự hiện hình, tự xưng đã thành chánh giác. Thầy trò dâm dục truyền nhau, ít thì chín đời, nhiều đến trăm đời, khiến các người tu hành chân chánh thành ma quyến thuộc. Mệnh chung làm ma dân, mất chánh biến tri, đọa vô gián ngục.

Ông chưa nên vào Niết bàn vội. Dù đã được quả vô học cũng phát nguyện ở lại đời mạt pháp, từ bi cứu độ những ai có lòng tin sâu chân chính, khiến cho khỏi mắc tà ma, được chánh tri kiến. Ông vâng lời Phật dạy là báo ơn Phật.

Này Anan, mười cảnh như thế, đều do tưởng ấm và tâm công dụng giao xen. Chúng sanh ngu mê tự xưng chứng Thánh. Đại vọng ngữ thành, đọa ngục vô gián. Sau khi ta diệt độ, các ông phải truyền lại những lời Như Lai cho đời mạt pháp. Không để thiên ma được dịp khuấy rối. Giữ gìn che chở cho người tu hành thành đạo Vô thượng.

HÀNH ẤM

Này Anan, thiện nam tử tu Tam ma đề, tưởng ấm đã hết, thức không tâm niệm, ngủ không mộng mị, giác minh hư tĩnh, không còn những ảnh sự tiền trần thô trọng. Xem núi sông, đại địa, thế gian như gương soi chiếu, đến không vướng mắc, đi không để lại dấu vết. Rõ ràng không còn tập quán cũ, thuần một tánh tinh chân.

Căn nguyên sanh diệt từ đó phơi lộ. Tuy chưa thông suốt manh mối mạng sống của mỗi chúng sanh nhưng đã thấy cơ sở sanh diệt chung, giống như bóng dã mã, lớp lớp chớp nhoáng hiện ra, làm cái then chốt phát sanh các phù trần căn. Ấy là còn ở trong khu vũ của hành ấm.

Nếu những lăng xăng chớp nhoáng u ẩn đó vào được tánh trạm nhiên, những tập khí sanh diệt dừng lại như sóng mòi trừng lặng hóa thành nước đứng, mới là hết hành ấm, vượt khỏi chúng sanh trược. Xét chúng sanh trược nguyên do là U ẩn vọng tưởng.

Anan nên biết, các thiện nam tử chính tâm định tuệ, tới đây mười loài Thiên ma không thể khuấy phá. Nay nghiên cứu tinh vi cùng tột cỗi gốc sinh loại, lại mống tâm so đo chấp trước, sai lạc vào ngoại đạo, mất chánh biến tri, mê lầm Bồ đề:

Hai luận vô nhân

1) Chấp gốc không nhân. Vì cơ sở sanh diệt đã toàn lộ. Nương theo 800 công đức của nhãn căn, thấy trong tám vạn kiếp tất cả chúng sanh theo dòng nghiệp báo xoay vần. Ngoài tám vạn kiếp mờ mịt không thấy gì, bèn quyết định: mười phương chúng sanh không do nhân gì mà tự có.

2) Chấp ngọn không nhân. Vì đã thấy cỗi gốc sanh diệt, biết người sanh người chim sanh chim, người và trời thân vẫn đứng thẳng, súc sanh thân vẫn nằm ngang. Quạ đen không do nhuộm, hạc trắng không cần tẩy. Suốt tám vạn kiếp không thay đổi, không thấy Bồ đề, làm sao có việc thành đạo Bồ đề?

Bốn luận biến thường:

1) Thấy trong hai vạn kiếp, mười phương chúng sanh sanh diệt xoay vần không hề tan mất nên chấp hành ấm là thường.

2) Do tu tập biết được trong bốn vạn kiếp, mười phương chúng sanh sanh diệt nhưng bốn đại là bản thể vẫn thường hằng.

3) Tu tập biết được trong tám vạn kiếp tất cả chúng sanh xoay vần không mất. Xét tột tánh của tám thức tuy biến đổi nhưng thường còn.

4) Tưởng ấm là tướng động của thức thứ tám. Nay tưởng ấm hết, tướng động tận. Như thế sanh diệt đã hết, hiện tại là chân thường.

Bốn chấp một phần thường,

một phần vô thường:

1) Quán tâm diệu minh trạm nhiên cùng khắp mười phương thế giới cho là thần ngã. Do đây chấp có cái ta cùng khắp mười phương. Tất cả chúng sanh ở trong tâm ta tự sanh tự chết. Vậy tâm ta chân thường. Bọn sanh diệt kia vô thường.

2) Xét khắp hằng sa quốc độ, chỗ bị kiếp tai phá hoại là vô thường, chỗ không bị kiếp tai phá hoại là thường.

3) Quan sát riêng tâm mình tinh tế nhỏ nhiệm biến chuyển mười phương nhưng tánh không dời đổi, cho là thường. Còn thân sanh diệt là vô thường.

4) Tưởng ấm hết rồi, thấy dòng hành ấm chấp là tánh thường. Còn sắc, thọ, tưởng đã diệt gọi là vô thường.

Bốn luận hữu biên:

1) Xét cỗi gốc sanh diệt lưu chuyển không ngừng. Chấp quá khứ vị lai là hữu biên, tâm tương tục là vô biên.

2) Xét trong tám vạn kiếp thấy có chúng sanh. Tám vạn kiếp trước bặt không thấy gì. Chỗ không thấy là vô biên. Chỗ có chúng sanh là hữu biên.

3) Mình biết cùng khắp là tánh vô biên. Tất cả những người kia hiện ra trong cái biết của mình là tánh hữu biên.

4) Xét cùng hành ấm là không. Thân tất cả chúng sanh một nửa sanh, một nửa diệt. Tất cả sự vật trong thế gian một nửa hữu biên, một nửa vô biên.

Bốn luận hư vọng điên đảo biến kế

càn loạn bất tử:

1) Quan sát cỗi gốc biến hóa, thấy chỗ dời đổi là biến, chỗ tương tục là thường. Thấy được là sanh, không thấy được là diệt. Các nhân tương tục không đứt đoạn là thêm. Chính trong tương tục chỗ rời nhau ở giữa là giảm. Sanh ra là có, diệt đi là không. Có ai đến cầu pháp thì đáp: “Cũng sanh, cũng diệt, cũng có, cũng không, cũng thêm, cũng bớt”.

2) Chín xét tâm mình mỗi mỗi không xứ xở. Nhân cái Không mà chứng, nên ai hỏi chỉ đáp một chữ “Không”.

3) Chín xét tâm mình mỗi mỗi đều có. Nhân cái Có mà chứng, nên ai hỏi chỉ đáp một chữ “Phải”.

4) Do cảnh rời rạc tâm cũng rối loạn, có ai đến hỏi chỉ đáp: “Cũng có tức là cũng không. Trong cái cũng không tức là cũng có”.

Sau khi chết có tướng:

Hoặc tự củng cố cái thân, bảo sắc là Ta. Hoặc thấy cái Ta bao trùm khắp cõi nước, bảo rằng Ta có sắc. Hoặc thấy tiền trần theo ta mà xoay chuyển thì bảo rằng sắc thuộc về ta. Hoặc thấy cái Ta nương theo lưu chuyển tương tục, bảo rằng Ta ở nơi sắc. Xoay vần như thế có đến mười sáu tướng. Hoặc chấp rốt ráo phiền não, hoặc chấp rốt ráo Bồ đề. Cho rằng hai tánh này song song với nhau, không đụng chạm gì nhau.

Tám luận vô tướng sau khi chết:

Sắc ấm diệt, thân hình nào có gốc. Tưởng ấm diệt, tâm không chỗ ràng buộc. Thọ ấm diệt, sáu trần không dính dáng. Tánh các ấm đã tiêu, dầu có sinh lý mà không thọ tưởng thì khác gì cỏ cây. Hình chất hiện tiền còn không nắm được, làm sao sau khi chết lại có tướng? Từ đó chấp Niết bàn nhân quả đều không. Chỉ có tên suông, rốt ráo đều đoạn diệt.

Sau khi chết chẳng phải có, chẳng phải không:

Xét sắc, thọ, tưởng có mà chẳng phải có. Xét hành ấm chuyển biến, không mà chẳng phải không. Xoay vần như thế cùng tột các ấm, thành tám tướng không phải có, không phải không. Tùy gặp duyên gì đều nói: “Sau khi chết có tướng cũng không tướng”.

Bảy luận đoạn diệt:

Xét cùng cỗi gốc sanh loại thường chuyển động u ẩn kia, càng về sau càng thấy sẽ là không, sanh tâm đo lường: hoặc chấp hết thân này là diệt, hoặc chấp hết ngũ dục là diệt, hết khổ là diệt, tột vui là diệt, xả hết là diệt. Xoay vần như thế cùng tột đến bảy cách chấp hiện tiền là tiêu diệt, diệt rồi không trở lại nữa.

Năm luận Niết bàn:

1) Nhận Dục giới là Niết bàn chân chánh. Sanh lòng ái mộ vì quán thấy viên minh.

2) Hoặc nhận sơ thiền vì đây không còn ưu lo.

3) Nhận nhị thiền vì không còn khổ thọ.

4) Nhận tam thiền vì rất vui đẹp.

5) Nhận tứ thiền vì khổ vui đã hết, cho là không còn sanh diệt luân hồi.

Người này lầm những cõi trời hữu lậu cho là quả vô vi.

Anan, mười thứ nhận hiểu điên cuồng trong Thiền na đều do hành ấm và tâm công dụng giao xen. Chúng sanh ngu mê không tự lượng xét. Nhận mê làm ngộ, tự xưng chứng Thánh. Đại vọng ngữ thành, đọa vô gián ngục.

Các ông quyết phải đem lời Như Lai truyền lại trong đời mạt pháp, khiến tất cả chúng sanh hiểu rõ nghĩa này. Không để cho tâm ma tự gây oan nghiệt sâu nặng. Giữ gìn che chở giúp cho chúng sanh tiêu diệt tà kiến. Dạy cho thân tâm họ khai giác chân nghĩa, không mắc vào các đường rẽ. Nơi đạo Vô thượng, chớ để chúng sanh được ít đã cho là đủ. Các ông phải vâng lời chỉ dạy thanh tịnh của bậc Đại Giác Vương.

THỨC ẤM

Anan, thiện nam tử tu Tam ma đề hành ấm đã hết. Cái then chốt trầm tế của bộ máy sanh tử, thường u ẩn chuyển động, bỗng nhiên liệt tan. Bồ đặc ca la, mạch cảm ứng gây nghiệp chịu báo, nay bặt dứt. Người đó sắp đại giác ngộ bản tánh Niết bàn như sau gà gáy, xem qua phương Đông đã có ánh sáng. Sáu căn hư tĩnh không còn rong ruổi. Trong ngoài lặng sáng vào vô sở nhập. Thấu suốt nguyên do thọ sanh ắt chủng tử mười hai loài không thể lôi triệu đi đầu thai. Nơi mười phương hữu tình đã nhận được tánh đồng (sáu đã tiêu nhưng chưa vong một). Dụ như trời rạng sáng. Thế gọi là còn ở trong khu vũ của Thức ấm.

Nếu trong tánh đồng với các loài, sáu căn hợp khai tự tại, thấy nghe thông nhau, tác dụng thanh tịnh thay thế lẫn nhau, thì mười phương thế giới cùng thân tâm như ngọc lưu ly trong ngoài sáng suốt. Thế là thức ấm đã tận, vượt khỏi mạng trược. Xét nguyên do mạng trược là Vọng tưởng điên đảo võng tượng hư vô. (Võng: chẳng có, vì là huyễn. Tượng: chẳng không, vì có hiện hình tướng).

1) Thiện nam tử xét cùng tánh không của hành trong lúc trở về bản tánh của thức. Đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Sáu căn tự tại khai hợp, rõ biết tâm niệm mười phương chúng sanh. Giác tri thông tịch có thể vào tánh bản viên. Do không đạt mình còn ở trong thức ấm, vội cho đây đã là cảnh rốt ráo chân thường cực quả. Liền chấp “nhân sở nhân”, cũng như bọn Sa Tỳ Ca La chấp minh đế. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, lập tâm sở đắc thành quả sở quy, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống ngoại đạo.

2) Thiện nam tử xét cùng tánh không của hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Lấy đây làm tự thể của mình. Cho rằng tất cả chúng sanh đều từ thân mình phát xuất và quyết định như thế là đúng. Vị này sa vào cái chấp “năng phi năng”, thành bạn bè với bọn Ma Hê Thủ La, hiện thân vô biên. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, lập tâm năng vi thành quả năng sự, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống đại mạn thiên, chấp một mình cùng khắp viên mãn.

3) Thiện nam tử xét cùng tánh không các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Trong lúc quay về thấy có sở quy. Tự nghĩ từ thân tâm đến mười phương hư không đều do thể chân thường này sanh ra. Ở trong sanh diệt sớm cho là thường trụ, chẳng những lầm tánh bất sanh mà cũng mê cả tánh sanh diệt, chấp “thường phi thường”, thành bè bạn với bọn Tự Tại Thiên. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, lập tâm nhân y thành quả vọng kế, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống viên đảo.

4) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Nhân biết thức ấm là bản thể của vạn pháp nên quyết định rằng cỏ cây mười phương đều là hữu tình, cùng người không khác. Cỏ cây sẽ làm người, người chết sẽ trở lại làm cỏ cây. Cỏ cây và người lẫn nhau lưu chuyển. Hữu tình vô tình đều có tánh biết. Quyết định như thế là đúng. Chấp “tri vô tri”, thành bạn bè với bọn Bà tra Tiễn ni. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, chấp tâm viên tri thành quả sai lầm, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống đảo tri.

5) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Trong lúc tùy thuận sáu căn hỗ dụng, biết nơi tánh viên dung biến hóa phát sanh vạn vật. Vì cần lửa sáng, ưa nước mát trong, thích gió chu lưu, đất cứng rắn thành tựu các sự việc nên sùng phụng mỗi mỗi, nhận bốn đại là bản nhân thường trụ. Vì chấp “sanh vô sanh” thành bạn bè của bọn Ca Diếp Ba, đem hết thân tâm thờ lửa thờ nước để cầu ra khỏi sống chết. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, mê tâm theo vật, lập vọng nhân cầu vọng quả, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống điên hóa. (Điên hóa: điên đảo về hóa lý. Đạo Phật chủ trương nhất thiết duy tâm tạo. Đây nhận bốn đại làm tạo hóa).

6) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Vì thấy bốn ấm đã tận nên chấp vạn pháp tánh không, lấy vĩnh diệt làm chỗ quy y và quyết định như thế là đúng. Vì chấp “quy vô quy” thành bạn bè của bọn Vô Tưởng Thiên và Thuấn Nhã Đa. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, dụng tâm hư vô để thành quả không vong, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống đoạn diệt.

7) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Quyết định củng cố thân hình cầu được thường trụ như tánh tinh viên. Chấp “tham phi tham”, thành bè bạn của bọn A Tư Đà cầu trường sanh. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, lập cái nhân tu hư vọng để kết quả kéo dài lao nhọc, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống vọng diên (diên: kéo dài).

8) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Xét nguyên do thọ mạng là thức ấm cùng với các loài giác thông lẫn nhau. Muốn lưu giữ trần lao sợ nó tiêu thì thân mạng không nơi y thác. Vả lại hành ấm tận, thức ấm hiện tiền, biến hóa tùy tâm tự tại. Nên ngồi cung hoa sen hóa ra rất nhiều bảy báu, buông lung tâm mình cùng những gái đẹp. Lấy diệu lạc làm thắng giải. Chấp “chân vô chân” (vọng chấp nghiệp thức mệnh nguyên làm chân thật), thành bè bạn với bọn Ca Chỉ Ca La. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, nhân tà tư lập quả xí trần, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống thiên ma.

9) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Biết rõ cỗi gốc sanh mạng chúng sanh là thức thể viên minh. Liễu đạt Thánh pháp, xả bỏ phàm định. Quyết đoán nội giáo nhân duyên là chân, chấp đoạn thường của ngoại đạo là ngụy. Tin nhân quả báo ứng. Chỉ cầu tu chứng, trái với đại đạo liễu nghĩa vì thấy khổ đế, đoạn tập đế, tu đạo đế, chứng diệt đế rồi không cầu tiến thêm. Vị này sa vào hàng định tánh Thanh văn, đồng với bọn vô văn Tăng. Vì tăng thượng mạn, mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, đây là viên mãn tâm tinh ứng thành quả thú tịch, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống triền không (bị không trí trói buộc).

10) Thiện nam tử xét cùng tánh không của các hành, đã diệt sanh diệt nhưng chưa viên mãn chỗ tinh diệu của tịch diệt. Vội nhận tánh giác minh thanh tịnh viên dung thâm diệu là Niết bàn, không tiến lên nữa. Vị này sa vào hàng định tánh Bích Chi, bạn bè của các Duyên giác, Độc giác không hồi tâm hướng về đại thừa. Mê muội Bồ đề, mất chánh tri kiến, viên thành giác tâm vẳng lặng kết quả trạm minh, trái tánh viên thông, ngược đạo Niết bàn, sanh giống giác ngộ viên minh nhưng không Bi dụng độ sanh.

Này Anan, mười Thiền na như thế giữa đường thành cuồng. Chưa đủ tự cho là đủ, đều do thức ấm và tâm công dụng giao xen. Chúng sanh mê mờ không biết tự xét. Những tập quán ưa thích cũ, nay gặp duyên cảnh khởi ra hiện hành, khiến tự dừng nghỉ. Tự nói đã đầy đủ đạo Vô thượng Bồ đề, thành tội đại vọng ngữ. Khi nghiệp báo hết rồi, ngoại đạo tà ma vào ngục vô gián. Thanh văn, Duyên giác không tiến thêm được nữa. Các ông để tâm giữ đạo Như Lai. Sau khi ta diệt độ, đem pháp môn này truyền bày cho đời mạt pháp, khiến tất cả chúng sanh rõ biết, không để kiến ma gây nạn. Giữ gìn thương cứu, tiêu diệt tà duyên, đưa thân tâm chúng sanh vào tri kiến Phật. Từ sơ tâm đến thành tựu không lạc đường rẽ.

Vi trần Như Lai trong hằng sa kiếp quá khứ đều dùng pháp môn này để tự khai ngộ đạo Vô thượng. Thức ấm tận rồi, sáu căn hỗ dụng, tiến lên Kim Cang Càn tuệ Bồ tát vị. Tâm tinh diệu lịch siêu các ngôi vị như trong ngọc lưu ly có mặt trăng báu. Cứ thế vượt lên thập Tín, thập Trụ, thập Hạnh, thập Hồi Hướng, bốn Gia Hạnh và thập Địa Kim Cương, Đẳng giác viên minh vào bể diệu trang nghiêm của Như Lai (Giải thoát đức), viên mãn đạo Bồ đề (Bát nhã đức), về chỗ vô sở đắc (Pháp thân đức).

KẾT KHUYẾN

Đó là những ma sự vi tế, quá khứ các đức Phật Thế Tôn đã giác ngộ, nghiệm xét và phân tích. Trong lúc tu Chỉ Quán, cảnh ma hiện tiền, nếu ông nhận biết thì sửa trừ cấu nhiễm không mắc tà kiến. Ấm ma tiêu diệt, thiên ma phá tan, đại lực quỷ thần hoảng hốt, lỵ mỵ võng lượng chạy trốn. Thẳng đến Bồ đề không còn các điều thiếu sót. Những căn cơ hạ liệt cũng được tăng tiến, đối với đại Niết bàn tâm không lầm mê.

Chúng sanh ngu độn đời mạt pháp chưa hiểu Thiền na, không biết Phật Pháp mà muốn tu Tam muội, sợ lạc tà kiến thì nên nhất tâm trì chú Phật đỉnh đà la ni. Nếu chưa tụng được thì viết nơi thiền đường hoặc đeo trong thân, tất cả tà ma không thể động đến. Ông nên kính vâng lời dạy bảo cuối cùng về đường tu hành rốt ráo của mười phương Như Lai.

3. Ngũ Ấm Bổn Nguyên Vọng Tưởng

a. Anan thỉnh khai thị

Anan đảnh lễ kính vâng, ghi nhớ không sót, lại bạch Phật rằng: “Năm ấm lấy vọng tưởng làm cỗi gốc, chúng con bình thường chưa được khai thị kỹ càng. Năm ấm ấy tiêu trừ một lần hay phải theo thứ lớp? Mỗi ấm đến đâu làm giới hạn? Nguyện đức đại từ khai sáng đạo nhãn cho chúng con và chúng sanh đời mạt pháp”.

b. Năm ấm hư vọng

Phật bảo Anan: Tinh chân diệu minh, bản giác viên tịnh, không có sống chết và trần cấu. Khí thế gian cho đến hư không cũng nhân vọng tưởng sanh. Như Diễn Nhã Đạt Đa mê đầu nhận bóng. Vọng vốn không nhân. Ở trong vọng tưởng lập tánh nhân duyên. Mê nhân duyên gọi là tự nhiên. Hư không còn huyễn thì nhân duyên tự nhiên hẳn chỉ là những so đo của vọng tâm. Anan, biết do vọng khởi nên nói nhân duyên vọng. Vọng đã không thì nhân duyên vọng hẳn cũng không. Huống còn không biết cho là tự nhiên. Vậy nên Như Lai phát minh bản nhân ngũ ấm đều là vọng tưởng.

1) Thân thể ông trước hết nhân tưởng của cha mẹ mà sanh. Tâm ông nếu không phải tưởng, thì không thể đến gá mạng vào trong tưởng. Như trước tôi đã nói: Tâm tưởng vị chua, trong miệng nước bọt chảy. Tâm tưởng lên cao, lòng bàn chân ghê rợn. Vật chua không đến, dốc cao không có. Thân ông nếu không cùng loại hư vọng, sao nhân nghe nói chua miệng lại ứa nước bọt? Vậy nên biết sắc thân hiện tiền của ông là kiên cố vọng tưởng.

2) Tâm tưởng lên cao, thân chịu ghê rợn. Các thọ xúc động sắc thân. Hiện nay hai thứ thuận ích và nghịch tổn ông đang cảm thọ, gọi là hư minh vọng tưởng.

3) Ý nghĩ sai khiến sắc thân. Nếu sắc thân không phải cùng loài thì sao lại hiểu được ý nghĩ? Hễ tâm phân biệt, thân liền chấp nhận vâng theo. Thức thì tâm tưởng, ngủ thời chiêm bao. Tưởng niệm dao động vọng tình gọi là dung thông vọng tưởng.

4) Chuyển hóa không dừng, thầm thầm dời đổi, móng tay dài, tóc mọc, khí lực tiêu, da mặt nhăn, ngày đêm thay đổi mà không hề hay biết. Anan, nếu không phải ông, sao thân ông dời đổi. Nếu thật là ông, sao ông không biết? Vậy các hành niệm niệm không dừng gọi là u ẩn vọng tưởng.

5) Thể tinh minh trạm bất động thường trụ, ở thân ông không ra ngoài những thấy nghe hay biết. Thật tinh chân thì đã không huân tập hư vọng. Vậy mà các ông từ mấy năm trước đã thấy một vật lạ. Trải qua nhiều năm không nghĩ đến. Nay bỗng nhiên gặp vật ấy, nhớ lại rõ ràng. Nên biết tánh tinh minh đứng lặng không động này từng niệm từng niệm minh ký ức trì làm sao đếm xuể(1). Này Anan, cái đứng lặng đó không thật, như nước chảy gấp, xa trông như đứng lặng. Vì chảy quá nhanh nên thấy không kịp chớ không phải không chảy. Gốc vốn vọng tưởng nên mới chịu hư vọng huân tập. Sáu căn chưa giải, chưa tịch diệt hiện tiền thì vọng tưởng này chưa thể tiêu diệt. Hiện nay tập khí sâu suốt những thấy nghe hay biết của ông là võng tượng hư vô điên đảo vi tế tinh tưởng.

c. Biên giới năm ấm

Anan, năm ấm do năm vọng tưởng tạo thành:

Sắc và không là biên giới của Sắc ấm.

Xúc và ly là biên giới của Thọ ấm.

Nhớ và quên là biên giới của Tưởng ấm.

Sanh và diệt là biên giới của Hành ấm.

Trạm và hợp trạm là biên giới của Thức ấm.

Năm ấm vốn thứ lớp sanh khởi. Sanh nhân thức ấm mà có. Nay diệt phải từ sắc ấm mà trừ. Lý thì ngộ liền nhưng sự phải theo thứ lớp mà giải.

d. Kết khuyến

Ông cần thông suốt cỗi gốc vọng tưởng để truyền bày cho đời mạt pháp, khiến người tu hành biết hư vọng tự sanh nhàm chán, biết có Niết bàn không luyến tiếc ba cõi.

Lưu Thông

1. Được phước – Tiêu tội

Anan, ví như người đem bảy báu đầy khắp mười phương hư không cúng dường vi trần chư Phật, tâm không lúc nào xao lãng, người đó được phước nhiều chăng?

– Hư không vô tận, trân bảo không cùng. Ngày xưa có chúng sanh cúng Phật bảy đồng tiền mà khi xả thân còn được ngôi vị Chuyển Luân Vương. Huống nay hư không vô tận, cõi Phật không cùng, đều cúng trân bảo thì dầu suy nghĩ cùng kiếp cũng không thể biết. Phước ấy làm sao có bờ bến?

Phật bảo Anan: Chư Phật Như Lai lời nói không hư vọng. Ví như có người gây đủ các tội, 4 trọng, 10 ba la di, giây lát trải qua địa ngục A tỳ phương này phương khác, cho đến cùng tột các địa ngục vô gián mười phương, không nơi nào không phải tới. Nếu người đó khởi một niệm đem pháp môn này khai thị cho người chưa học trong đời mạt pháp thì tội chướng liền được tiêu diệt. Biến cái nhân phải chịu khổ địa ngục thành cái nhân sanh về cõi An Lạc. Lại được phước vượt hơn người thí cúng nói trên trăm lần, ngàn lần, ngàn vạn ức lần. Như thế cho đến toán số thí dụ lần không thể nói hết được.

Anan, chúng sanh tụng kinh này, trì chú này, công đức ta nói cùng kiếp cũng không hết. Nếu y giáo tu hành thì thẳng đến Bồ đề không còn ma sự.

2. Đại chúng hoan hỷ giải tán

Phật nói kinh này rồi các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di, tất cả trời, người, a tu la, cùng với cõi khác, các vị Bồ tát, nhị thừa, Thanh văn, đồng tử, các đại lực quỷ thần mới phát tâm đều rất vui mừng làm lễ rồi lui.

Lăng Nghiêm Chính Mạch — TỔ GIAO QUANG

Trong thiền định, ma cảnh vi tế chẳng phải chỗ tới của trí lực phàm phu. Bởi vì đại định thành hay hoại là ở chỗ này nên động thâm từ, không ai hỏi mà Phật tự nói. Đặc biệt Phật gọi hàng hữu học lắng nghe. Vì vô học đã phá xong 4 ấm. Chỉ còn thức ấm, thiên ma quỷ thần không hại nổi.

Sắc ấm tự hiện vọng cảnh, không phải ngoại ma. Thọ ấm vời ngoại ma, thầm nhập thân tâm. Tưởng ấm mới có thiên ma quỷ thần lỵ mỵ. Không học, không biết, ắt nhận giặc làm con, tự cho chứng Thánh hoặc nhận ma làm Thánh. Hành ấm chỉ có tâm ma, do những tập khí từ quá khứ, nay gặp cảnh dễ sanh mê lầm. Thức ấm phát kiến ma, theo chỗ thấy mà thành ngoại đạo. Đức Phật hứa phân biệt chín chắn vì ma tướng u vi khó nhận. Vả lại ma đã phá thì hủy liệt tan tành nên lao nhọc đức đại từ phải tận tình cặn kẽ.

Chúng sanh vốn đồng thể với đức Tỳ Lư Giá Na, quang minh biến khắp. Chỉ vì năm ấm che ám cho nên toàn thành mê muội. Năm ấm chưa tiêu cùng ma đồng phận ở trong u ám. Cho nên ma thấy mà nhiễu phá. Chân vọng nếu không tương quan thì ma đâu có sợ hãi mà phải tận lực quấy rầy.

Mười phương Phật, mười phương ma, cũng như tất cả chúng ta, đang sống chung trong pháp giới, như 1. ngọn đèn trong một nhà. Không ai phân biệt được ánh sáng nào của ngọn đèn nào. Nhưng nếu tắt đi một ngọn, ngay lúc ấy khối sáng trong nhà bị động. Xong rồi, ngọn nào tắt thì tắt, các ngọn kia trở về vô can. Thánh phàm chung sống một pháp giới tuy không ngăn cách nhưng phàm mê thấy như có cách. Người tỉnh ngộ trở về chân tánh ngay tại chỗ một niệm không sanh, cùng với Thánh nhân không sai biệt.

Bởi vì một người trụ đại định viên thông thì mười phương cõi nước đều rung động. Phàm phu thấy nhà cửa bị chấn động đổ vỡ cho là động đất, hay âm dương thất độ, hoặc một ông thần nào cựa mình. Các thiên ma đã có thần thông, biết ngay nguyên do nên xúm nhau vào phá thiền định. Người ngộ, ma chẳng tổn thương được. Ta là chủ, họ là khách. Chính họ sợ mà ta an. Biết chắc sự thật là như vậy, cứ một bề không động tâm. Cảnh họ biến hóa ra, thiện ác hay dở, ta bình tĩnh không mừng không sợ, không ưa không ghét. Duy chỉ chiếu lý chánh niệm, chẳng đoái hết thảy. Đúng như câu: “Đường lối của quỷ núi có cùng, giác tỉnh của ta không tận” thì ma làm gì?

Người tu hoặc như pháp ở trong đạo tràng, hoặc bình thường, trong hết thảy thời, bốn oai nghi, chuyên chú phản văn. Công phu nông cạn chẳng kể làm gì. Nếu có thể vào sâu, nhất định sẽ đi đến niệm tận. Luận Khởi Tín nói: “Tâm thể ly niệm đẳng hư không giới”.

Tánh nghe không liên can đến cảnh. Cảnh động tĩnh không thể đổi dời tánh nghe. Tánh nghe cũng không can gì đến ý thức. Ý thức nhớ quên không bận gì đến tánh nghe. Dù ý thức hốt khởi nhớ cảnh, tánh nghe như gương sáng, cảnh như bóng hiện rồi tan. Gương vẫn bất động. Đây là thời tiết nhà Thiền gọi là đả thành một phiến. Chỗ này tức là tiêu niệm, định tuệ cân phân.

Đêm tối là cảnh hiện tại của vô minh chúng ta, trong nhà tuy có đèn nhưng ngoài nhà là vô biên đen ngòm. Người tu không đoái hiện cảnh trước mắt, chuyên chú vào tánh nghe. Định này thành tựu ắt như mắt sáng ở trong đại u tối. Long Tiêu thổi tắt đèn phát minh cho Đức Sơn vào tam muội này.

Hỏi: Bản tâm viên minh, sao lại tối đen?

Đáp: Bản tánh quang minh nhưng bị năm ấm vô minh che lấp. Tâm pháp giới thành tối. Như người bị hôn trầm, bao nhiêu tỉnh táo nay thành mê muội đến nỗi còn chiêm bao. Chúng ta ngày nay la liệt trước mắt, nào núi sông, nào thành phố, nào người vật đều là vọng kiến điên đảo của loại chiêm bao mở mắt. Trong chiêm bao làm sao nhớ được rằng mình đang ở trong hắc ám. Mở mắt thì sáng, nhắm mắt thì tối, cả hai trần sáng tối đều giả dối hư vọng. Cái thấy không thoát khỏi căn trần, toàn ở nơi hắc ám. Chấp đó làm cảnh giới thật của mình. Đâu có hẹn kỳ tỉnh ngộ?

Tu chánh định cốt yếu xả huyễn thân huyễn cảnh, tơ hào không duyên, nỗ lực phản văn. Khi ấy mới biết rõ mình như người mắt sáng ở trong vô biên hắc ám. Đây là ở trong khu vũ của sắc ấm. Bao giờ thoát hẳn căn trần, trong đạo được tự tại gọi là Diệu. Vượt cả có và không, chẳng nhiễm bên nào, gọi là Tịnh. Nếu sắc ấm chưa khai, tâm quang chưa tỏ, vô biên u ám, thì chỉ mới là hư tịnh. Song định cảnh hư dung rất thoải mái. Người không biết thường thủ trước không tiến. Nếu biết mình ở trong sắc ấm như cuộc trệ trong tường vách của nhà tù u tối, thì đời nào chịu đắm trước trong vui thiền định. Tới khi định lực phát huy, tâm quang đỗng chiếu, không dùng mắt để thấy nữa thì hết tối, trong thấu năm tạng trăm xương, ngoài suốt núi sông đại địa, trên trời nhân gian thấy rõ như ban ngày nhìn ngón tay. Phật không ước lượng thấy đến đâu nhưng chắc ít nhất cũng được một thế giới.

Sắc ấm tận là không bị ấm che chìm chớ sắc thì càng thấy rõ và thấy đúng sự thật, chân tâm tùy duyên hiện sắc nên sắc chẳng khác tâm.

Đã tưởng vĩnh viễn trầm chìm trong hắc ám, mất hẳn cái sáng chiếu khắp pháp giới. Duyên may được pháp Samatha khai thị bốn khoa bảy đại nguyên một tạng tâm, mới tự biết tâm biến mười phương. Khi ấy mới giác biết mình đang tối tăm, phải cầu thân chứng bản minh. Vội vàng nhiếp giải thành hạnh, nhập Tam ma địa. Trong u ám nhẫn trụ một phiến công phu. Ngày kia mây sắc ấm tan đi, thân chứng bản minh. Hết thảy kiên ngoan ám muội căn trần trở thành như ngọc lưu ly, trong ngoài tỏ rõ. Đâu chẳng phải vì thoát được căn trần mà tâm thể chu biến sáng suốt phát huy công dụng. Thế gọi là sắc ấm tận.

Kinh dạy: “Mê muội thấy có hư không. Trong hư không tăm tối kết ám thành sắc”, tức là vào kiếp trược. Từ vô lượng kiếp tới nay trường miên trong hắc ám sanh tử. Thể trược này toàn y sắc ấm u ám mà có. Lìa sắc ấm, rốt ráo không thể. Nay sắc ấm đã tận, tối tăm đã khai. Nên nói là siêu vượt kiếp trược. Quan sát nguyên do kiếp trược hay sắc ấm là vì kiên chấp bốn đại bên ngoài thật ở ngoài tâm, bốn đại bên trong thật là chỗ trụ của tâm. Vọng tưởng kết mà không giải như thế, thành thể hắc ám của sắc ấm gọi là kiên cố vọng tưởng. Văn Thù kệ rằng: “Tưởng trừng thành quốc độ, tri giác là chúng sanh”.

Nếu sắc ấm chỉ cuộc một thân thì khi tận sắc ấm, đáng lẽ chỉ rõ suốt trong thân. Nay kinh nói rõ ràng mười phương đỗng khai, minh bạch là sắc ấm biến khắp cả phù trần bảy đại. Kinh tuy bàn chuyện ma mà ý chỉ là dạy chúng ta hạ thủ công phu tu tiến. Cho nên phải giải thích tường tận. Người tu kiệt lực cùng nghiên đến chỗ chí cực chí tịnh. Chính là thời tiết Thánh tâm thầm hợp. Sắp phá được sắc ấm. Sắc ấm chấn liệt dao động tâm ma. Ma lo mà khởi sự. Trong kinh Phật tạm chỉ mười tướng để các đệ tử biết trước mà phòng thân.

Hoặc thấy mình đi qua tường vách. Hoặc thấy Phật, Bồ tát, Thiên long. Người tu phòng tâm không kỹ, lãnh vọng tưởng, bị quỷ vật mê hoặc hiện hư ảnh. Thiên ma nhập tâm khiến người tu bỗng nhiên thuyết pháp đạt diệu. Lúc này chỉ cần nhận là tác chứng hay không, liền thành hai đường Ma Phật. Thận trọng tế xét sẽ rõ không ngoài hai mối vọng kiến và cuồng tuệ mà ma có phương tiện. Phật ân cần nhắc đi nhắc lại, khuyên ông Anan và Thánh chúng trong hội, phải giữ gìn che chở những người chân chính tu hành đời vị lai. Truyền dạy cho họ biết, khi quán lực thắng vọng tưởng thì tâm quang sáng lộ, phát hiện nhiều cảnh phi thường. Chỉ nên bình tĩnh tiếp tục công phu thì đó là cảnh giới tốt. Nếu động tâm liền vời ma tới. Nếu nhận là chứng Thánh liền nhập quần tà.

Nhập lưu là quán, vong sở là chỉ. Chỉ Quán song tu. Sắc ấm đã hết, thấy rõ được diệu giác minh tâm nhưng chưa phát dụng tự tại. Kinh dụ như người bị bóng đè, chân tay rõ ràng, thấy nghe không lầm nhưng tâm xúc khách tà không thể cử động. Tâm chúng ta vốn không cuộc trong thân. Vì vô thủy mê chấp nên sống thì tự cuộc vào hiện ấm, chết thì cuộc vào trung ấm. Đâu có lúc nào hưởng cái tự do lìa thân. Nay thọ ấm hết, liền có thể lìa thân, thấy mặt, đi ở tự do.

Thân kiến là gốc các tà kiến. Thọ ấm tận, thoát thân kiến tức là siêu vượt kiến trược. Lúc này mới thật nhận được tâm không ở trong thân. Chỉ có thọ ấm vọng lãnh nạp, hư phát minh mà thôi.

Trong khi sắc ấm đã hết, thọ ấm chưa tan, người tu nhận được hết thảy chúng sanh đều đồng một quang minh diệu lý, oan uổng mà thọ luân nịch. Liền tự trách mình không phát bi tâm sớm ngộ độ sanh, đây là cảnh giới tốt. Nhưng nếu thái quá thì phải giác tỉnh, phục hoàn chánh niệm, dần dần sẽ hết. Nếu tự cho là đồng Phật đại bi, ma Bi liền tới làm cho điên cuồng. Phật tạm kể mười trường hợp để các đệ tử đề phòng, chớ để tà ma dẫn dụ đọa lạc. Thọ ấm tận liền được tự tại lìa thân như chim thoát lồng.

Tưởng tuy ở giữa năm ấm mà hai trước hai sau đều y vọng tưởng. Huống chi hết thảy căn bản phiền não và tùy phiền não lìa tưởng ấm rốt ráo không chỗ nương. Vì thế tưởng tận là hết phiền não trược. Tưởng năng dung biến, sai tâm theo cảnh như nghe nói mơ chua, miệng liền chảy nước. Nên gọi tưởng ấm là dung thông vọng tưởng. Trong khi dụng tâm phản văn để phá tưởng ấm, hành giả khởi ý mong cầu thiện xảo để dễ bề giáo hóa chúng sanh. Vì thọ ấm đã hết, ma chẳng thể nhập tâm nên gá người khác đến dẫn dụ, khiến tự mình chuyển loạn. Vì là chỗ sở thích nên dễ bị mê hoặc. Vì thế không muốn bị ma xoay sở, người tu chỉ cần an tâm, tắt hết ái cầu. Vì ba học không thiếu, sức tiến như bay, ma cung chấn động. Ma lập kế não loạn. Cứ phá giới dẫn dâm tức định tuệ quay tà, thân làm ma tử. Người trí thấy hủy giới dụ dâm liền biết ngay đây là ma.

Đã lên Thánh vị tợ ưng bất thoái mà nay sao Phật nói rõ ràng đọa vô gián ngục? Thưa rằng: Ở Quyền giáo và Tiệm giáo, người tu như leo núi từng bước, ắt thuần có lên không có xuống. Còn viên đốn không thủ chứng. Kinh nói: “Từ đây phàm thân trải qua Thánh vị”. Cho nên biết thức ấm chưa khai, chưa nhập viên thông, chưa bảo đảm sự không đọa lạc. Vả lại viên đốn lấy ngộ làm cốt yếu. Như bay là cậy có cánh, đọa cố nhiên dễ đọa nhưng thăng chẳng phải khó thăng. “Ngộ ắt không lỗi” nghĩa là ngay lúc sắp đọa mà lại thăng. Huống chi thượng căn viên đốn phần nhiều có thể tuyệt niệm ái cầu, phàm Thánh tình vong, tự không lỗi vời ma tiếm Thánh. Đức Phật từ mẫn dặn dò cho biết mà tránh. Cho nên chẳng phải quyết không nghĩa đọa nhưng cũng chẳng phải có nhiều trầm luân.

Tưởng ấm tận thì ngủ không mộng, thức không tưởng, tâm hằng thường, một niệm không sanh. Như gương soi vạn vật không lưu trệ hình ảnh. Tập khí từ ngàn xưa khó trừ, nay nhất đán diệt tận. Hành ấm rất vi tế khi ấy hiển lộ.

Chúng sanh ở trong tam giới sanh diệt không đình, căn nguyên là do hành ấm thiên lưu. Ba ấm trước đã phá nên nay thấy căn nguyên 12 loài, cai tận cả cõi trời và sáu đạo. Tứ không vô sắc, cũng chẳng ra ngoài được hành khổ. Văn trên ở mục “vạn pháp quy về Như Lai Tạng”, Phật ví hành ấm phàm phu với dòng nước chảy. Ở đây hành ấm của người đã tu chứng vi tế hơn, Phật ví với dã mã. Dã mã là dưới mặt trời khí đất bốc lên, trạng như nước, sáng như lửa. Dùng thí dụ dã mã chính để nêu biểu sự vi ẩn khó thấy. Hành ấm là căn nguyên phận đoạn sanh tử, căn bản già chết thiên lưu tàn tạ. Tưởng ấm ví như sóng to. Hành ấm ví như sóng nhỏ. Thức ấm ví như nước chảy không sóng. Giác tánh thể ví như nước không chảy không động.

Sanh diệt không ngừng, nghiệp vận mật di, nay làm thân bò, mai làm thân trâu, gọi là chúng sanh trược. Tuy hằng dời đổi mà thế gian chưa từng giác nhận nên gọi là u ẩn vọng tưởng. An định được hành ấm, thâu những làn sóng lăn tăn về biển thức trừng lặng, là diệt xong hành ấm. Trong khi công phu chánh định để trừng lặng hành ấm, ma không quấy phá được vì sắc thọ tưởng đã tiêu. Nhưng do cuồng giải, nhiều vị tu hành mắc vào chấp đoạn, chấp thường, chấp có, chấp không, tự xưng chứng Thánh, đại vọng ngữ thành, đọa ngục vô gián.

Do chính tâm kiên ngưng đại định, không bị lạc đọa, công phu thẳng tới. Giềng mối cực kỳ thâm sâu vi tế, tức là gốc kết trói vào đường sanh tử luân hồi, bỗng nhiên hủy liệt. Mạch u kín thù đáp túc nghiệp bị cắt đứt, phận đoạn sanh tử hết, nhân quả trong tam giới vĩnh dứt.

Tổ Ôn Lăng thí dụ: Trời Niết bàn bị năm ấm che lấp như đêm dài. Sắc thọ tưởng ấm tiêu như gà đã gáy, báo tin sắp sáng. Vì còn hai ấm nữa nên tinh sắc chưa phân. Hành ấm hết như trời tang tảng. Chỉ còn xong một ấm nữa là đại minh ngộ.

Thức ấm là nguyên do thọ mệnh mỗi cá nhân, là gốc biến dịch sanh tử. Hành ấm tận tại ngôi TÍN 7 ngang với A la hán tiểu thừa. Thức ấm tận là tròn 10 Tín, vào Sơ Trụ chứng nhập viên thông. Dụng của viên thông không chỉ hữu tình thoát triền mà khí thế gian cũng giao triệt. Tức kinh chỗ nói: “Núi sông đất liền ứng niệm hóa thành vô thượng tri giác”. Tới đây thức ấm tận. Kết định.

Tánh vốn nhất chân, do trần phân cách thành có sáu căn. Tánh và dụng mất chuẩn đích gọi là mệnh trược. Nay tận thức là siêu thoát mệnh trược. Thức là vọng giác ảnh, do điên đảo khởi. Nhưng nương mượn chân tánh làm thể. Nên gọi là võng tượng hư vô điên đảo vi tế tinh tưởng.

Nhưng khi chưa được tịch diệt hiện tiền, còn ở trong khu vũ của thức ấm, còn bị huyễn ảnh võng tượng hư vô của vô minh chi phối, nhiều vị tu hành chuyển tâm thành ngoại đạo. Nội giáo cứu cánh quy vô sở đắc. Nay các vị thấy có đắc thì khác gì mộng được vàng. Vàng tuy quý nhưng đã gọi là mộng thì ích gì? Trái viên thông là mất nhân địa. Bội Niết bàn là mất quả địa. Nhị thừa đoạn hoặc thủ chứng hẳn không có đọa. Chỉ bị vĩnh tắc ở hóa thành.

Từ sơ phát tâm đến thành chánh giác, đại để cứu xét viên nhân chỉ có hai ngôi:

1. Đoạn tiền thông hoặc, từ mãn quán hạnh một phen lên thẳng Sơ Trụ, trung gian không thủ chứng.

2. Đoạn hậu biệt hoặc, từ ngôi Sơ Trụ lên thẳng Đẳng giác, trung gian không thủ chứng.

Mà nơi viên nhân Phật luôn liệt nhiều ngôi. Vì mắt Phật cực sáng mới có thể ở nơi tấn tốc mà tách bạch nói ra.

Nhập Như Lai diệu trang nghiêm hải đầy đủ vạn đức trang nghiêm của biển quả, là phước cứu cánh tức Giải thoát đức.

Viên mãn Bồ đề nhất thiết chủng trí, tức bi trí cứu cánh là Bát nhã đức.

Quy vô sở đắc, khế hợp tánh chân bản hữu, không từ ngoài được, là lý cứu cánh tức Pháp thân đức.

Hai câu trên là tu thành. Câu dưới là tánh vốn đủ. Bởi vì tòng tánh khởi tu mà tu để trở về khế hợp với tánh.

Đâu chẳng kính thừa mà tự lợi lợi tha sao?