Kinh Thủ Lăng Nghiêm

CHÚNG SANH 12 NHÂN QUẢ ĐIÊN ĐẢO

d) Kết luận: điên đảo như hoa đốm.

Anan, như thế chúng sanh mỗi loài đều đủ 12 nhân điên đảo cũng như dụi mắt thì hoa đốm đủ thứ phát sanh. Quên chân tâm tinh minh diệu viên thì đủ thứ tư tưởng càn loạn phát hiện.

Mục 2: TAM TIỆM THỨ

Tu Tam ma đề cần lập ba tiệm thứ để trừ các điên đảo. Như bình đã đựng thuốc độc nay phải dùng nước nóng tro thơm rửa sạch rồi mới đựng nước cam lồ.

a) Trừ trợ nhân:

Này Anan, 12 loại chúng sanh phải nương 4 cách ăn mới tự toàn: đoàn thực, xúc thực, tư thực và thức thực. Ăn lành thì sống, ăn độc thì chết. Cầu Tam ma đề phải dứt bỏ năm thứ rau cay vì ăn chín phát dâm, ăn sống thêm sân. Mười phương thiên tiên hiềm mùi hôi nhơ nên tránh xa. Các loài ngã quỷ đến liếm môi mép. Vì thường gần quỷ nên phước đức dần tiêu. Người ăn rau cay dù giảng nói 12 bộ kinh, tu pháp Tam ma đề, Bồ tát, Trời, Tiên, Thiện Thần không đến ủng hộ. Đại lực ma vương được phương tiện hiện thân thuyết pháp, chê cấm giới khen dâm dục, tán thán nóng giận si mê. Mạng chung làm quyến thuộc ma. Hưởng hết phước ma, đọa vô gián ngục.

b) Nạo sạch chánh tánh:

Này Anan, vào Tam ma đề cốt yếu giữ giới thanh tịnh, đoạn hẳn lòng dâm, không dùng rượu thịt. Lấy lửa làm tịnh thức ăn, không ăn sinh khí. Tu hành không đoạn dâm dục mà ra khỏi được ba cõi thật là vô lý. Phải coi dâm dục như rắn độc như giặc thù. Trước giữ tứ khí bát khí của Thanh văn, thân không động. Sau trì Bồ tát luật nghi, tâm không mống khởi. Cấm giới thành tựu thì không còn những nghiệp sanh nhau giết nhau. Không trộm cướp không có những quả báo trả nợ kiếp này kiếp khác. Người tu thanh tịnh chính nơi nhục thân cha mẹ sanh ra, không cần thiên nhãn, cũng thấy được mười phương thế giới. Nhân giới sanh định, nhân định được sáu căn thanh tịnh, phát tương tợ ngũ thông. Vì biết túc mạng nên cẩn thận đường nhân quả, không còn nguy hiểm đọa lạc nữa.

c) Trái nghiệp hiện tiền:

Này Anan, người trì giới thanh tịnh ấy tự quay về tánh bản nguyên. Trần đã không duyên, căn không chỗ mắc, ngược dòng trở về toàn nhất, sáu dụng không hiện hành. Cõi nước mười phương như ngọc lưu ly trong treo trăng sáng. Thân tâm khoan khoái, tánh diệu viên bình đẳng, được đại an ổn. Tất cả mật viên tịnh diệu các đức Như Lai đều hiện trong đó(3). Người này liền được vô sanh pháp nhẫn, tùy theo công hạnh mà tiến lên Thánh vị.

Mục 3: AN LẬP THÁNH VỊ

CÀN TUỆ ĐỊA

Này Anan, dục ái cạn khô, căn cảnh không tương hợp, không còn tái sanh. Tâm rỗng sáng thuần trí tuệ. Trí tuệ rực rỡ soi thấu mười phương gọi là Càn tuệ địa. Vì tập khí ngũ dục mới khô cạn, chưa tiếp giáp với dòng nước pháp của Như Lai.

THẬP TÍN

(Mười ngôi tu tập để viên mãn chánh tín)

1) Tâm càn tuệ dùng trung đạo quán trí dần vào tính viên diệu. Viên thông diệu tánh trùng trùng khai phát như hoa sen dần dần nở. Từ chân diệu viên lại thêm chân diệu viên. Diệu tín không thoái. Tất cả vọng tưởng diệt hết không còn. Trung đạo thuần chân gọi là Tín tâm.

2) Chân tín tỏ rõ, tất cả đều viên thông, năm ấm không thể che phú, 12 xứ không thể hạn cuộc, 18 giới không thể ngăn ngại. Vô số kiếp quá khứ vị lai, xả thân thọ thân đều biết. Những tập khí cần đoạn trừ đều nhớ nghĩ không quên gọi là Niệm tâm.

3) Tánh diệu viên thuần chân. Hết thảy hoặc tập chuyển thành trí tuệ. Các tập khí vô thủy đều thông vào một tánh tinh minh. Chỉ dùng tinh minh này tiến đến chân tịnh gọi là Tinh tấn tâm.

4) Tâm tinh hiện tiền thuần dùng trí tuệ gọi là Tuệ tâm.

5) Trí tuệ sáng suốt, tịch trạm cùng khắp, tánh tịch diệu thường gọi là Định tâm.

6) Định phát tuệ. Tuệ càng sáng định càng thâm. Định tuệ đẳng trì chỉ tiến không lui gọi là Bất thoái tâm.

7) An nhiên đi tới, giữ gìn không mất, giao tiếp với khí phần mười phương Như Lai gọi là Hộ pháp tâm.

8) Giữ gìn tánh giác minh, dùng diệu tuệ lực xoay từ quang Phật về mình. Hướng về Phật an trụ. Như hai gương sáng đối nhau, Phật quang tâm quang, bóng Phật bóng ta tương nhiếp tương nhập gọi là Hồi hướng tâm (hồi hướng tha Phật là hồi hướng Phật đạo. Hồi hướng tự Phật là hồi hướng chân như. Phật đạo: trí. Chân như: lý).

9) Tự quang cùng Phật quang thầm giao tiếp, được vô tác giới thể, vô thượng diệu tịnh thường trụ của Phật, gọi là Giới tâm (an trụ nơi vô vi, một niệm luân lạc về hữu vi là phạm giới).

10) Tự tại an trụ nơi giới, tùy nguyện đi khắp mười phương gọi là Nguyện tâm.

THẬP TRỤ

(Mười ngôi tu tập hoàn toàn sống với tánh Phật)

1) Mười tín đã thành tựu, tâm tinh phát huy. Mười đức dụng trên viên thành một tâm gọi là Phát tâm trụ.

2) Tâm sáng suốt như ngọc lưu ly (diệu tâm), ở trong hiện ra vàng ròng (diệu trí). Diệu trí khế chân lý khởi chân tu gọi là Trị địa trụ.

3) Trí thủy giác và lý bổn giác tương thiệp, hiểu biết rõ ràng. Đi khắp mười phương trên cầu Phật đạo dưới độ chúng sanh, được không chướng ngại gọi là Tu hành trụ.

4) Hạnh đồng với Phật, nhận khí phần của Phật. Như thân trung ấm tự cầu cha mẹ, âm tín thầm thông vào giống Như Lai gọi là Sanh quý trụ (thật trí là cha, quyền trí là mẹ).

5) Đã vào đạo thai, sống theo tánh giác. Phương tiện trí tuệ dần dần đầy đủ như thai dần dần đủ tướng người không thiếu khuyết gọi là Phương tiện cụ túc trụ.

6) Dung mạo như Phật (quyền trí giáo hóa chúng sanh). Tâm tướng cũng đồng (nội chiếu chân như) gọi là Chánh tâm trụ (quyền trí giúp Bát Nhã thật trí được viên mãn).

7) Thân tâm hợp thành, ngày càng tăng trưởng gọi là Bất thoái trụ.

8) Linh tướng mười thân một thời đầy đủ gọi là Đồng chân trụ (tuy đủ hình hài nhưng chưa đại hiển như thai đã đủ hình nhưng chưa thật dụng: 1. Bồ đề thân. 2. Nguyện thân. 3. Trang nghiêm thân. 4. Hóa thân. 5. Lực thân. 6. Oai thế thân. 7. Ý sanh thân. 8. Phước thân. 9. Pháp thân. 10. Trí thân. Như Lai thân tự đủ mười thân).

9) Hình đã thành, ra khỏi thai, thân làm Phật tử gọi là Pháp vương tử trụ.

10) Nghi biểu đã thành người lớn. Như lễ quán đỉnh công nhận thái tử đã trưởng thành, kham lãnh quốc sự. Gọi là Quán đỉnh trụ.

THẬP HẠNH

(Mười ngôi tu tập để thực hiện diệu dụng

của tánh Phật)

1) Phật tử đầy đủ vô lượng diệu đức của Như Lai, tùy thuận mười phương chúng sanh gọi là Hoan hỷ hạnh (bá thí).

2) Khéo lợi ích tất cả chúng sanh gọi là Nhiêu ích hạnh (trì giới).

3) Tự giác giác tha không chống trái gọi là Vô sân hận hạnh (nhẫn nhục).

4) Theo các chủng loại hiện thân, ba đời bình đẳng, mười phương thông suốt gọi là Vô tận hạnh (tinh tấn).

5) Tất cả hợp về đồng, bao nhiêu pháp môn đều không sai lầm gọi là Ly si loạn hạnh (thiền định. Ngàn khó bao vây mà trí tuệ không mờ. Vạn cơ khắp ứng mà tâm không rối loạn).

6) Trong đồng hiển hiện những khác. Mỗi mỗi tướng khác đều thấy là đồng gọi là Thiện hiện hạnh (tuệ Bát Nhã: lý sự vô ngại).

7) Mười phương hư không toàn bụi tí. Trong mỗi bụi tí hiện mười phương thế giới. Bụi tí, thế giới không chướng ngại nhau gọi là Vô trước hạnh (sự sự vô ngại: phương tiện độ).

8) Hạnh nào cũng đệ nhất ba la mật đa gọi là Tôn trọng hạnh (nguyện).

9) Như vậy viên dung thành tựu quỹ tắc của mười phương Phật gọi là Thiện pháp hạnh (lực).

10) Nhất nhất đều là thanh tịnh vô lậu nhất chân vô vi gọi là Chân thật hạnh (trí độ. Viên mãn hậu đắc trí là cùng tột căn bản trí).

THẬP HỒI HƯỚNG

(Chuyển vạn hạnh hướng về Bồ đề, chúng sanh và chân như)

1) Đầy đủ thần thông, thành tựu Phật sự, toàn một tinh chân thuần khiết xa các lỗi lầm. Hóa độ chúng sanh hằng diệt tướng năng độ sở độ, hồi tâm vô vi hướng đường Niết bàn, gọi là Cứu hộ nhất thiết chúng sanh ly chúng sanh tướng hồi hướng.

2) Hoại những gì cần diệt hoại. Lìa những sự phải xa lìa (diệt tướng độ sanh, không mắc pháp hữu vi sanh tử. Không thấy ta năng ly, người sở ly, pháp độ sanh cho đến chuyện ly cũng xa lìa nên không trệ ở vô vi Niết bàn) gọi là Bất hoại hồi hướng.

3) Bản giác viên trạm, giác ngộ ngang Phật gọi là Đẳng nhất thiết Phật hồi hướng.

4) Tâm nhân địa khai phát sáng tỏ như quả địa gọi là Chí nhất thiết xứ hồi hướng (Bồ tát đến khắp chỗ Phật, ba nghiệp phổ nhập hết thảy thế giới để làm Phật sự).

5) Thế giới (lý) và Như Lai (trí) thiệp hợp không ngăn ngại gọi là Vô tận công đức tạng hồi hướng (y báo chánh báo trung đạo).

6) Đồng với Phật địa, phát huy các nhân thanh tịnh đi đến Niết bàn gọi là Tùy thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng (thiện căn tuy nhiều thứ nhưng đồng một thể bình đẳng và cùng hay sanh vô thượng đạo quả. Lý sự, một và nhiều, trung đạo diệu nghĩa).

7) Chúng sanh cùng ta đồng thể Phật tánh. Nay ta đã viên mãn thành tựu sự nghiệp trở về bản tánh. Không nên buông bỏ một chúng sanh nào, gọi là Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh hồi hướng.

8) Tức tất cả pháp, ly tất cả tướng, cả tức và ly đồng giải thoát gọi là Chân như tướng hồi hướng.

9) Sự sự vô ngại, thật được như như, nhập pháp giới bất tư nghì giải thoát, gọi là Vô phược giải thoát hồi hướng.

10) Tánh đức viên mãn thành tựu, pháp giới lượng diệt (bởi vì thể không đâu chẳng khắp, dụng không đâu chẳng tròn. Tùy cử một sắc một hương đều là trung đạo. Mảy bụi mảy lông lượng đẳng đồng pháp giới mỗi mỗi không có hạn lượng). Gọi là Pháp giới vô lượng hồi hướng(4).

BỐN GIA HẠNH

(Bốn ngôi vào trung đạo giữa Tâm mình và Phật)

1) Lấy Phật giác làm tâm. Như được mà chưa được, như dùi cây lấy lửa mới thấy hơi ấm, gọi là Noãn địa.

2) Tự tâm tức Phật cảnh giới. Tâm như nương Phật nhưng không phải nương (tâm tướng nếu tận gọi là chẳng phải nương. Nay chưa hoàn toàn quên tâm tướng nên gọi là như nương). Ví như người ở chóp núi, toàn thân đã vào hư không nhưng dưới chân còn dính mặt đất, gọi là Đỉnh địa.

3) Tâm và Phật đồng, khéo được trung đạo (noãn địa lấy Phật giác làm tâm. Đỉnh địa lấy Tâm làm chỗ đi của Phật giác. Thế là vẫn còn hai tướng Phật và Tâm. Gia công đến đây thì tức tâm tức Phật. Tuy tâm và Phật rõ ràng, thường ở nơi tâm gia hạnh thấy Phật nghiệp dụng. Cũng ở các Phật hành xứ, đỗng triệt tự tâm, gọi là khéo được trung đạo). Trong tâm rõ ràng nhưng chưa thổ lộ, sắp chứng mà chưa thật chứng gọi là Nhẫn địa.

4) Số lượng tiêu diệt, mê giác cho đến trung đạo đều không. Gọi là Thế đệ nhất địa. (1. Mê là giác bị mê ; 2. Giác là mê mà đã tỉnh ; 3. Trung đạo là nhận được lý này ; 4. Tất cả danh từ đều không ; nay tan cả con số 4 nên nói số lượng tiêu diệt. Không còn ngăn cách giữa Tâm và Phật, vượt hết chấp thế gian nên gọi là Thế đệ nhất).

THẬP ĐỊA

(Mỗi ngôi chứng một phần Pháp thân,

mười ngôi hoàn mãn Thánh quả)

1) Hoan hỷ địa: Khéo thông đạt đại Bồ đề. Tự tâm bản giác cùng Phật diệu giác dung thông không hai, tận Phật cảnh giới.

2) Ly cấu địa: Chín giới hữu tình vào Như Lai bình đẳng đồng tánh. Tuy đồng cảnh Phật mà cảnh Phật chưa vong, chưa thật thanh tịnh. Đối khác nói đồng. Khác là cấu thì đồng cũng còn cấu. Nay hết đồng mới là hết cấu.

3) Phát quang địa: Cả Ly cấu địa cũng ly. Như lau kỹ thì gương sáng, chân giác hiển lộ.

4) Diệm tuệ địa: Minh cực giác mãn (trí tuệ rực rỡ, thắng dụng tuyệt vời).

5) Nan thắng địa: Tất cả đồng và dị chỗ chẳng thể đến (đồng: Phật, dị: chúng sanh. Còn quan tâm đến nhiễm tịnh thì chưa được tự tại. Phải không thiệp cả hai đường Chân Tục, đại tự tại, mới là đệ nhất thiền ba la mật. Lời Tổ Đơn Hà).

6) Hiện tiền địa: Thân chứng bản tánh tịnh minh vô vi chân như (mới tỏ lộ, còn đại dụng ở các ngôi sau).

7) Viễn hành địa: Tột bờ bến toàn thể chân như.

8) Bất động địa: Pháp pháp đều chân, pháp pháp đều như. Mẩy bụi mẩy lông không gì chẳng phải chân như tự tâm.

9) Thiện tuệ địa: Chân như phát dụng (đủ 4 biện tài vô ngại).

10) Pháp vân địa: Mây từ che khắp nhiệm mầu, trùm cả biển quả Niết bàn. (Pháp: pháp giới tức là lý. Vân: mây ví cho trí. Địa: tâm. Trí lý phù hợp. Trí như mây tưới nước thấm nhuần nuôi sống sinh linh. Bi như bóng mát che cả pháp giới hữu tình được thanh lương).

ĐẲNG GIÁC – DIỆU GIÁC

Như Lai ngược dòng trở lại. Bồ tát thuận dòng đi tới. Thủy giác Bồ tát và Phật diệu giác, lượng giác ngang nhau gọi là Đẳng giác.

Anan, từ tâm Càn tuệ đến Đẳng giác rồi mới bắt đầu được Sơ Càn tuệ địa trong tâm Kim Cương. Như vậy lớp lớp tu đơn tu kép 12 ngôi mới cùng tột Diệu giác, thành đạo Vô thượng(5). Các ngôi ấy đều lấy trí Kim Cương quan sát mười ví dụ sâu xa như huyễn. Trong Samatha dùng pháp Tỳ Bà Xá Na của các đức Như Lai mà thanh tịnh tu chứng lần lượt vào sâu(6). Dùng ba tiệm thứ tăng tấn khéo thành tựu 55 ngôi vị trên đường chân thật Bồ đề.

Quán như vậy gọi là chánh quán. Nếu quán cách khác gọi là tà quán.

Mục 4: TÊN KINH

Văn Thù Sư Lợi Pháp vương tử đảnh lễ Phật bạch rằng: “Kinh này tên gì? Con và chúng sanh phải phụng trì thế nào?”

– Kinh này tên là:

1) Đại Phật đỉnh tát đát đa bát đát ra, vô thượng bảo ấn, thập phương Như Lai thanh tịnh hải nhãn.

2) Cứu hộ thân nhân, độ thoát Anan và trong hội này Tánh Tỳ kheo ni được Bồ đề tâm vào biển biến tri.

3) Như Lai mật nhân. Tu chứng liễu nghĩa.

4) Đại phương quảng diệu liên hoa vương, thập phương Phật mẫu đà la ni chú.

5) Quán đỉnh chương cú, chư Bồ tát vạn hạnh Thủ Lăng Nghiêm.

Các ông nên phụng trì(7).

Anan và đại chúng ơn đức Như Lai khai thị ý nghĩa mật ấn Bát đát ra, lại được nghe những tên liễu nghĩa của kinh, liền ngộ được diệu lý tăng thượng để tiến tu lên các Thánh vị trong Thiền na. Tâm lự hư ngưng, Anan đoạn trừ sáu phẩm phiền não vi tế trong tư hoặc tam giới.

CHÚ THÍCH

(1) Giác là thể thường trụ bất động. Minh là dụng tùy duyên năng biến. Vì không an định nơi bản giác bất động, bị Minh lôi cuốn đi phân biệt. Thế là thành vọng minh (nghiệp thức) mở ra các vọng kiến (thấy nghe). Từ rốt ráo không, thành rốt ráo có.

– Năng hữu (vô minh),

sở hữu (tam tế lục thô).

– Năng nhân (vô minh),

sở nhân (vạn pháp).

– Năng trụ (quần tướng),

sở trụ (vô minh).

Muốn trở về chân cũng sai vì đầu ông Diễn Nhã Đạt Đa đâu có mất mà phải lo trở về nhận lấy cái đầu.

Vọng hoặc huân tập cảm nghiệp sanh nhau diệt nhau. Nhân nghiệp tương cảm, trong thai tướng hậu ấm sanh. Mười tháng sau ra khỏi bụng mẹ thành tướng con người nên gọi là chúng sanh điên đảo. Căn thân phận đoạn thành bốn giới. Vô thường biến đổi nên có ba thế. Đan dệt biến hóa 3 x 4 = 12 loại thế giới điên đảo.

(2) Sáu vọng tưởng càn loạn thành nghiệp tánh: Đây chính chỉ tướng huân biến. Do vọng lực vô minh mà thế giới vọng sanh. Tìm lại nguồn xưa: Vô minh động thành gió nên có tiếng. Động niệm tập khí huân biến thành cuồng hoa. Sắc cảnh trở lại huân vọng tâm. Hương có nghĩa là năng huân, phản huân khí phần. Tâm xúc cảnh thọ lãnh ý vị. Đắm vào vị liền vơ lấy pháp trần.

Chữ biết thuộc về ý căn. So sau hiểu trước, đây nói biết pháp thì trên hẳn có nghe tiếng thấy sắc. Thế thì vọng tưởng tập khí nội huân phát ra sáu căn sáu trần. Do đây sáu thức huân thành nghiệp tánh. Nghiệp cảm quả luân chuyển các thú, sanh tử không ngừng. Trên đây là lời giảng của Đại lão Pháp sư Viên Anh. Còn trong Lăng Nghiêm Trực Chỉ, Tổ Đơn Hà nói:

Âm thanh tánh động tĩnh nên động là tướng của thanh. Song thanh chẳng phải nhân của sắc... vị chẳng phải nhân của pháp. Mà đây đều do chúng sanh ức thức tụng tập, vọng tưởng dung thông, một thời đốn hiện. Sáu loạn tưởng do căn trần tương thiệp thành nhân nghiệp tánh, cảm quả báo biến hóa 12 loại luân chuyển.

(3) Tánh diệu viên bình đẳng: 1. Thân và tâm đều khắp pháp giới. 2. Hữu tình vô tình đồng thể. 3. Tự tâm chúng sanh và Phật không cao thấp.

Tất cả mật viên tịnh diệu của Như Lai đều hiện trong đó:

Mật: cảnh thâm sâu ít ai tới được.

Viên: viên dung giao triệt hỗ nhiếp, trùng trùng vô tận.

Tịnh: mảy trần không lập, minh tướng tinh thuần.

Diệu: biến hiện không cùng.

Bốn Phật cảnh này hiện trong y báo và chánh báo của Bồ tát.

(4) Mười ngôi hồi hướng: Hồi Phật sự hướng Phật tâm (chân như). Có khéo hồi hướng trung đạo mới không hoại sự nghiệp độ sanh. Mười ngôi hồi hướng là mười diệu nghĩa trung đạo:

1. Tức tướng ly tướng.

2. Hữu vi vô vi.

3. Bản giác diệu giác.

4. Nhân địa quả địa.

5. Y báo chánh báo.

6. Lý và sự, một và nhiều.

7. Thân ta và thân người.

8. Bất biến và tùy duyên.

9. Trói và cởi.

10. Pháp giới hữu lượng vô lượng.

(5) Đẳng giác: Như hai người vào biển tìm báu. Người trước đã được báu ngược dòng trở về cửa biển. Người sau thuận dòng cũng vừa tới cửa biển. Hai con thuyền vừa vặn ngang nhau. Nhưng có khác là mũi thuyền trên xoay ra, mũi thuyền sau quay vào.

Càn tuệ: Con đường Thánh vị thủy chung đều nêu tên càn tuệ khiến người học phân vân. Nguyên vì càn tuệ trước là kim cương sơ tâm đoạn dục lưu và hữu lưu, ra khỏi phận đoạn sanh tử. Từ ngôi Tín trở đi đã đoạn vô minh lưu nhưng vì nguồn sâu tích chứa, 54 ngôi mài dần, đến Đẳng giác kim cương hậu tâm, định tuệ kiên cường mới vĩnh đoạn được sanh tướng vô minh.

Trùng trùng 12 đơn kép mới xong Diệu giác thành vô thượng đạo:

Đơn: Một tên một ngôi (càn, noãn, đỉnh, nhẫn, thế, đẳng, diệu). Kép: một tên nhiều ngôi (Tín, Trụ, Hạnh, Hướng, Địa). 7 đơn + 5 kép = 12 trùng.

Diệu giác: Ở Đẳng giác, thủy giác và bản giác mới hợp nhất. Nay ở Diệu giác chỉ có bản giác, không nói tới thủy giác nữa. Thể của ba Như Lai Tạng tánh toàn phô. Dụng của bốn vô ngại pháp giới hiển hiện. Cùng huyền cực diệu bất khả tư nghì thành vô thượng đạo.

(6) Mười ví dụ sâu xa như huyễn:

1. Nghiệp như huyễn.

2. Pháp như lửa bùng.

3. Thân như trăng đáy nước.

4. Diệu sắc như không hoa.

5. Diệu âm như vang trong hang.

6. Phật độ như thành Càn thát bà.

7. Phật sự như mộng.

8. Phật thân như ảnh.

9. Báo thân như tượng.

10. Pháp thân như hóa.

Dụ tuy 10 nhưng pháp không ngoài: 1) Độ sanh. 2) Thuyết pháp. 3) Trang nghiêm Phật độ. 4) Cúng dường Tam bảo.

Đã nói không thủ thì hẳn không chúng sanh để độ, không Phật để cúng dường.

Đã nói không xả thì nhậm vận vẫn độ chúng sanh, vẫn cúng dường Tam bảo.

Đã nói hết thảy không thì thủ hay xả cũng buông, cả tâm buông cũng tịch. Nên gọi là Thâm sâu.

Mười thâm dụ này rút ở đại phẩm Bát Nhã.

(7) Nghĩa kinh diễn đủ biệt tướng. Tên kinh nêu tổng tướng. Nhờ biệt tướng tỏ tường mà khai ngộ. Nhân tổng tướng giản yếu mới có thể phụng trì. Cho nên Như Lai trần bày tường tận nhiều tên. Để người tu dùng trí chiếu cảnh tùy cơ thọ ích, tận chỗ yếu diệu mà viên mãn đường nhân quả. Xét năm tên đều có hai phần mật giáo và hiển giáo. Nay chú thích cũng chia hai phần: a) Mật đề. b) Hiển đề.

I. a) ĐẠI PHẬT ĐỈNH TÁT ĐÁT ĐA BÁT ĐÁT RA VÔ THƯỢNG BẢO ẤN: Đại: Tâm chúng sanh ngang không bờ, sâu không đáy. Chữ Đại ở đây không đối với nhỏ mà là bản thể của tất cả lớn tất cả nhỏ.

Phật đỉnh: Tướng nhục kế ở đỉnh đầu Phật nêu biểu vô thượng tối tôn, vô kiến tối diệu, tức là nhất chân pháp giới (thể đại).

Tát đát đa bát đát ra: Bạch tán cái.

Bạch: Sắc trắng là gốc của các sắc, thuần tịnh tuyệt nhiễm (tướng đại).

Tán cái: Lọng trùm che (dụng đại).

Vô thượng bảo ấn: Nhất chân pháp giới viên dung tuyệt đãi. Phật Tổ đều truyền tâm ấn.

b) THẬP PHƯƠNG NHƯ LAI THANH TỊNH HẢI NHÃN:

Thanh tịnh: Lìa phân biệt, tuyệt năng sở.

Hải: biển: Tâm mông mênh bát ngát.

Nhãn: mắt: trí. Hải nhãn: Mắt trí tuệ soi biển tâm như ánh sáng hạt châu tự chiếu sáng hạt châu.

II. a) CỨU HỘ THÂN NHÂN ĐỘ THOÁT ANAN: Thần chú Thủ Lăng Nghiêm cứu hộ Anan và Ma Đăng Già.

b) TÁNH TỲ KHEO NI ĐƯỢC TÂM BỒ ĐỀ NHẬP BIẾN TRI HẢI: Được tâm Bồ đề: Đốn ngộ căn tánh. Nhập biến tri hải: Vào biển chân tâm, viên trí biết vạn pháp duy tâm.

III. a) NHƯ LAI MẬT NHÂN: Nhân: Căn tánh không sanh diệt, viên thông diệu thể, y đây sẽ chứng Bồ đề. Mật: Phàm phu, ngoại đạo, tiểu thừa, quyền thừa không biết.

Như Lai mật nhân: Nhân tu để thành Phật mà ít người biết đến.

b) TU CHỨNG LIỄU NGHĨA: Đúng nghĩa chân thật.

1. Tu không liễu nghĩa là lần mò theo các sự tướng đến nỗi nhọc nhằn vi trần kiếp mà không kết quả.

2. Tu không liễu nghĩa là chỉ lo dẹp phiền não thành khuyết điểm trang nghiêm Tịnh độ, như người làm ruộng chăm lo cày bừa mà không gieo giống.

3. Tu không liễu nghĩa là dùng thức tâm phân biệt là tánh sanh diệt làm nhân tu. Kết quả mau chậm so với tu liễu nghĩa như một ngày với một đại kiếp.

Tu liễu nghĩa: Dùng căn tu. Y theo thức tinh nguyên minh để trở về Phật tánh. Nhĩ căn là liễu nghĩa trong liễu nghĩa.

Chứng liễu nghĩa: Nhân không, pháp không, câu không, đi đến đầy đủ quả dụng Vô thượng Bồ đề.

IV. b) ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG DIỆU LIÊN HOA VƯƠNG:

Đại: Tánh thể ngang dọc không bờ.

Phương: Đầy đủ vạn tướng.

Quảng: Diệu dụng vô tận.

Diệu: Không thể nghĩ bàn.

Liên hoa: Hoa sen dụ cho Như Lai Tạng tâm lược vì hai nghĩa: a Thanh tịnh. b Ngay hoa có quả.

Vương: Vua, quyền thế tự tại.

a) THẬP PHƯƠNG PHẬT MẪU ĐÀ LA NI CHÚ:

Phật mẫu: Sanh ra chư Phật.

Đà la ni: Tổng trì, tổng hết thảy pháp, trì vô lượng nghĩa.

V. a) QUÁN ĐỈNH CHƯƠNG CÚ: Ấn Độ có 5 mật bộ:

1. Kim Cang bộ thờ Phật A Súc ở Đông phương.

2. Quán Đỉnh bộ thờ Phật Bảo Sanh ở Nam phương.

3. Liên Hoa bộ thờ Phật A Di Đà ở Tây phương.

4. Yết Ma bộ thờ Phật Thành Tựu ở Bắc phương.

5. Như Lai bộ thờ Phật Tỳ Lư ở Trung ương. Chùa Na Lan Đà ở Ấn Độ y bộ Quán Đỉnh tìm được xuất xứ kinh Thủ Lăng Nghiêm.

b) CHƯ BỒ TÁT VẠN HẠNH: Công hạnh Bồ tát tu từ Càn tuệ đến Viên giác.

THỦ LĂNG NGHIÊM: Định tự tánh có ba tướng:

1. Diệu định: Dù ở trong nghiệp báo si mê loạn động, tự tánh bản lai thường định. Công phu tu hành chỉ để trở về bổn định. Nếu phải tu mới có định thì chưa gọi là diệu định.

2. Viên định: Chẳng những riêng tâm bất động mà còn thống nhiếp cả vạn sự vạn vật không động. Nếu chỉ kèm chế riêng tâm không động thì chưa phải là viên định.

3. Đại định: Động tĩnh nhất như. Nếu còn nhập định xuất định thì chưa phải đại định.

Hiểm Nạn Cần Đề Phòng

A. BẢY THÚ

1. Anan hỏi

Anan đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Đại oai đức Thế Tôn! Khéo khai ngộ những mê hoặc vi tế trầm trọng, khiến chúng con hôm nay thân tâm khoan khoái, được lợi ích lớn. Bạch Thế Tôn! Nếu chân tâm diệu minh tịnh bản lai viên mãn, làm sao lại có sáu đạo hữu tình? Đó là bản lai tự có hay do tập khí chúng sanh khởi ra?

Bạch Thế Tôn! Tỳ kheo ni Bảo Liên Hương trì Bồ tát giới, lén dâm dục lại nói càn rằng việc này không có nghiệp báo. Nói vừa xong, nữ căn bốc lửa, sa vào địa ngục vô gián. Vua Lưu Ly giết họ Cù đàm. Tỳ kheo Thiện Tinh chủ trương các pháp đoạn diệt. Cả hai đương sống sa vào ngục A tỳ. Các địa ngục này có chỗ nhất định hay mỗi người tạo nghiệp tự thọ báo riêng? Xin Phật rủ lòng đại từ khai thị khiến người trì giới nhận nghĩa quyết định, vui mừng kính giữ không dám phạm.

– Hay thay câu hỏi khiến chúng sanh thoát tà kiến. Nghe kỹ, ta vì ông nói. Này Anan, tất cả chúng sanh chân tánh vốn thật thanh tịnh. Vì vọng kiến thành vọng tập mà chia ra có phận trong và phận ngoài.

2. Tình và tưởng phân chia

Này Anan, nhân ái nhiễm phát khởi vọng tình, tình chứa không thôi sanh ái thủy. Gặp thức ăn ngon, miệng chảy nước miếng ; thương nhớ người thân, con mắt lệ tràn ; tham cầu vật báu, thân toát mồ hôi ; vướng mắc dâm dục, hai căn nam nữ chảy dịch khí. Anan, vật ái tuy khác nhưng đồng cảm nước chảy. Nước chảy xuống là tướng sa đọa. Đây là nội phận chúng sanh.

Này Anan, khát ngưỡng phát minh lý tưởng. Tưởng mãi sanh thắng khí. Tâm giữ cấm giới, thân thể khinh thanh ; tâm trì chú ấn, con mắt hùng nghị ; tâm ước sanh thiên, chiêm bao bay lên ; tâm tưởng cõi Phật, thánh cảnh thầm hiện ; thờ thiện tri thức, coi nhẹ thân mình. Này Anan, đối tượng tâm tưởng tuy khác nhưng thắng khí cất lên thì đồng. Đây là ngoại phận chúng sanh.

Này Anan, thế gian sống chết tiếp nối. Sống thuận tập quán, chết theo nghiệp đổi dời. Mạng chung khi chưa hết hơi nóng, thiện ác một đời cùng hiện ra. Chết nghịch sống thuận, hai tập khí giao xen.

Thuần tưởng bay lên. Nếu có phước đức trí tuệ và tịnh nguyện thì tự nhiên tâm khai ngộ, thấy mười phương Tịnh độ, theo nguyện vãng sanh.

Tình ít tưởng nhiều, bay lên không cao, làm đại lực quỷ vương, phi hành dạ xoa, đi khắp bốn cõi trời. Nếu có nguyện hộ pháp thì theo người trì giới, trì chú, thiền định v.v... thường ở dưới pháp tòa Như Lai.

Tình tưởng cân nhau, không lên không xuống, sanh về nhân gian. Nhiều tưởng thì thông minh, nặng tình thì ngu độn.

Tình nhiều tưởng ít lạc về bàng sanh, nặng làm loài có lông, nhẹ làm giống có cánh.

Bảy tình ba tưởng chìm xuống dưới thủy luân, sanh nơi mé hỏa luân, chịu khí phần của lửa. Thân làm ngã quỷ thường bị đốt cháy, trải trăm ngàn kiếp không ăn không uống.

Chín tình một tưởng xuống thấu hỏa luân, vào giữa giao giới phong luân và lửa. Nhẹ vào hữu gián địa ngục, nặng vào vô gián.

Thuần tình chìm sâu vào ngục A tỳ. Nếu lại có tội hủy báng đại thừa, phá cấm giới Phật, giả dối nói pháp để cầu danh lợi, hoặc phạm ngũ nghịch, thập trọng thì còn sanh về mười phương địa ngục.

Theo ác nghiệp gây ra, tự chuốc lấy quả báo nhưng trong đồng phận vẫn có chỗ sẵn.

3. Mười tập nhân

Này Anan, nghiệp báo chúng sanh tự chiêu cảm lấy như gây mười tập nhân thì chịu sáu giao báo.

1) Dâm tập giao tiếp phát sanh cọ sát. Cọ sát không thôi phát ra lửa mạnh. Như người lấy hai bàn tay cọ sát lẫn nhau, cảm giác nóng hiện ra. Hai tập khí đốt nhau nên có những việc giường sắt, trụ đồng. Tất cả các đức Như Lai gọi dâm dục là lửa mạnh. Bồ tát tránh dâm dục như tránh hầm lửa.

2) Tham tập thâu hút không thôi cảm thành hơi lạnh nên có giá cứng nẻ nứt. Ví như hút gió có cảm xúc lạnh. Hai tập khí lấn nhau nên có các địa ngục ba ba, tra tra, la la, sen xanh. Mười phương Như Lai gọi tham cầu là biển nước. Bồ tát tránh tham như tránh biển độc.

3) Mạn tập lấn lướt lẫn nhau, ỷ thế không thôi nên có sự bôn ba sôi nổi, chứa lại thành nước. Ví như chép miệng tự khiến nước bọt chảy ra. Hai tập khí cổ động lẫn nhau cảm quả báo sông máu, sông tro, cát nóng, biển độc, uống nước đồng sôi v.v... Mười phương Như Lai gọi ngã mạn là uống nước si mê. Bồ tát tránh ngã mạn như sợ vực thẳm.

4) Sân tập xung đột lẫn nhau, chống đối mãi không thôi. Tâm nóng phát lửa nấu cái khí thành kim loại, cảm quả báo núi dao, đòn sắt, cây gươm, bánh xe gươm v.v... Như người hàm oan sát khí hiện rõ. Hai tập khí kích thích nhau nên có các sự thiến, cắt, chém, chặt, dùi, đập, đánh. Mười phương Như Lai gọi nóng giận là dao gươm bén. Bồ tát tránh nóng giận như sợ chém giết.

5) Tập quán giả dối dụ dỗ, lôi kéo, dẫn dắt không thôi nên có dây, cây, thòng lọng, căng nọc. Ví như nước thấm ruộng thì cỏ cây chóng lớn. Hai tập khí kéo nhau nên có các sự gông cùm xiềng xích, roi gậy, qua bổng. Mười phương Như Lai gọi giả dối là sàm tặc. Bồ tát tránh gian dối như tránh beo sói.

6) Tập quán lừa gạt, gian phỉnh mãi không thôi, cảm quả báo bụi đất, đại tiện, tiểu tiện, các đồ nhơ nhớp. Như gió tung bụi khiến mờ mịt không trông thấy rõ. Hai tập khí giúp nhau nên có những sự chìm đắm, nhảy, ném, rơi, trôi lăn. Mười phương Như Lai gọi sự lừa gạt là cướp giết. Bồ tát tránh lừa gạt như dẫm phải rắn độc.

7) Oán tập hiềm khích lẫn nhau phát sanh hiềm giận, cảm quả báo quăng đá, ném gạch, xe cũi, bình đựng, đãy bọc. Như người hiểm độc ôm ấp lòng ác. Hai tập khí nuốt nhau nên có những sự ném, quăng, nắm, bắt, đánh, bắn, gieo, ôm. Mười phương Như Lai gọi thù oán là quỷ Vi hại. Bồ tát tránh thù oán như sợ rượu độc.

8) Tập quán ác kiến tranh cãi với nhau. Ngã kiến, kiến thủ, giới cấm thủ và các nghiệp tà ngộ, phát sanh chống trái lẫn nhau. Nên có quan lại chứng thực nắm giữ giấy tờ. Như đông người đi đường qua lại gặp nhau. Hai tập khí giao nhau nên có các sự khám hỏi, mưu mẹo, khảo tấn, đòi hỏi gạn xét, cứu tra. Những đồng tử thiện ác cầm sổ sách biện bạch tranh cãi. Mười phương Như Lai gọi ác kiến là hầm ái kiến. Bồ tát tránh những thiên chấp như đứng bên hố độc.

9) Tập quán vu vạ làm hại lẫn nhau nên có núi ép, đá ép, cối nghiền, cối xay. Ví như kẻ sàm tặc áp bức vu oan người lương thiện. Hai tập khí an bài lẫn nhau nên có các sự áp giải, đè đập, ép huyết, lột da. Mười phương Như Lai gọi sự vu vạ là sàm hổ (sàm: gièm pha ; hổ: ăn thịt người). Bồ tát tránh sự vu vạ như sợ sấm sét.

10) Tập quán kiện thưa, phát sanh do sự che giấu. Như thế nên có gương soi, đuốc chiếu như giữa ban ngày không giấu bóng được. Hai tập khí phô bày lẫn nhau nên có bạn ác, nghiệp kính, hỏa châu, phơi bày nghiệp xưa, đối nghiệm các việc. Mười phương Như Lai trách sự che đậy là giặc hại ngầm. Bồ tát coi sự che đậy như đội núi cao lội trong biển lớn.

CHÚ THÍCH

MƯỜI NHÂN ĐỊA NGỤC

Theo văn kinh, mỗi nghiệp đều có 2 tập khí: chủng tập (chủng tử) và hiện tập (hiện hành). Hai tập làm nhân, làm duyên lẫn nhau. Nhân duyên đầy đủ quả báo mới kết thành sự việc:

1. DÂM. Dâm là chủng tử. Cọ sát là hiện hành. Nhị tập tương nhiên: hai tập đốt nhau. Chủng tử là gốc nhân ví như củi khô. Hiện hành ví như cọ củi, lửa đã phát hiện. Nay lửa có củi khô, củi khô thêm lửa. Chủng tử tham dâm từ nhiều đời đã mạnh. Hiện tập làm tăng thượng duyên. Nhân duyên viên mãn thành lửa địa ngục.

2. THAM. Tham là chủng tử. Thâu hút là hiện hành. Nhị tập tương lăng: hai tập lấn cướp nhau. Đời trước đã nhiều tham cầu. Đời này lại gặp duyên để thường phát nghiệp thâu thập. Chủng tử khởi hiện hành, chủng tử càng thêm mạnh. Hiện hành nhân chủng tử mạnh càng dễ bén duyên. Hai tập khí xoay vần làm nhân duyên cho nhau không còn có thể biết gốc nghiệp thật do bên nào.

3. MẠN. Mạn là chủng tử, hiện tướng cậy mình khinh người. Nhị tập tương cổ: hiện tập cổ động chủng tử, chủng tập cổ động hiện hành. Hai tập cùng nổi dậy. Ngã mạn càng cao, vực thẳm càng sâu.

4. SÂN. Chủng tử là sân, phát tướng bạo nghịch gây gổ. Nhị tập tương kích: Chủng tập kích thích hiện hành phát khởi, hiện hành kích thích chủng tử nung nấu tinh khí biến thành quả dị thục những đao gươm. Nghiệp ngỗ nghịch xung đột chiêu vời sự chém chặt.

5. GIẢ TRÁ là chủng tử, hiện các tướng gian phỉnh quyến rũ dẫn dụ. Nhị tập tương diên: Chủng tử nhờ hiện hành mà tồn tại lâu dài. Hiện tập nhờ chủng tử mà thường được phát khởi. Cứ thế mà thói giả trá kéo dài cả đời, rồi còn đời này sang đời khác. Làm sao tỉnh ngộ được gốc khổ chính ở ngay mình.

6. CUỐNG DỐI. Chủng tử là khinh dối, hiện hành các tướng lường gạt buông lung gian trá. Nhị tập tương gia: Hai tập khí giúp nhau gia tăng khiến nghiệp gấp bội. Người gian dối nuôi rắn độc trong lòng mà không ngờ.

7. OÁN là chủng tập, phát ra hiện tập hiềm hận. Nhị tập tương thôn: Hai tập nuốt nhau. Oán kết đời trước vẫn còn chủng tử. Đời nay hiện hành thành nghiệp nuốt hận. Hiềm ghét ngậm trong lồng ngực làm độc. Oán tập hiềm giận càng nuốt vào càng thấm sâu.

8. TÀ KIẾN. Tà kiến không giải thành thói bảo thủ mở ra những biện bạch tranh cãi chống đối biện biệt thị phi đem cả sáu căn tạo nghiệp. Nhị tập tương giao: Chủng tập thông giao tiếp tay hiện hành, hiện hành thông giao tiếp tay cho chủng tập. Bảo thủ quyết liệt vì kiến chấp vững mạnh, kiến chấp vững mạnh do sức bảo thủ quyết liệt. Cứ như thế nhân càng nhiều tướng mạo thì quả báo càng mở ra lắm sự việc.

9. UỔNG TẬP. Uổng tập là chủng tử. Vu vạ là hiện tập. Nhị tập tương bài: Hai tập an bài hoàn cảnh cho nhau. Vu vạ là do lòng dạ cong queo. Lòng dạ cong queo thành thói gieo oan vu vạ. Như Lai quở là sàm hổ. Vì đã giết người lại thêm thói gièm pha khuất khúc, dùng áp lực bức người vào cảnh khổ không ánh sáng để soi thấu oan tình. Đâu có dè chính tâm thức mình đang đan dệt lưới thảm độc cho mình.

10. KIỆN THƯA. Kiện tụng là hiện tập. Che giấu (phú tàng) là chủng tập. Nhị tập tương trần: Hai tập khí phô bày lẫn nhau. Để dành phần phải, che giấu lỗi mình mà bới lỗi người, thành có chuyện kiện cáo chiêu cảm khổ báo.

4. Sáu giao báo

1) Giao báo về thấy chiêu cảm ác quả. Lâm chung trước thấy lửa hồng đầy khắp mười phương. Thần thức theo khói vào ngục vô gián. Một là thấy sáng, thấy nhiều vật dữ khiếp sợ vô cùng. Hai là thấy tối đen kịt một màu, hoảng hốt vô lượng. Lửa thấy đốt cái nghe làm vạc dầu sôi, nước đồng chảy. Đốt hơi thở làm khói đen, lửa đỏ. Đốt cái nếm làm viên sắt nung đỏ bắt ăn. Đốt cảm xúc làm tro nóng, lò than. Đốt tâm ý sanh ra sao lửa rưới khắp cõi hư không.

2) Giao báo về nghe chiêu cảm ác quả. Lâm chung thấy sóng cuộn ngập trời đất. Thần thức theo dòng vào ngục vô gián. Một là nghe tỏ các thứ ồn ào, tinh thần rối loạn. Hai là điếc hẳn lặng lẽ không nghe gì, thức thần chìm lịm. Sóng nghe rót vào cái nghe làm trách, làm hỏi. Rót vào cái thấy làm sấm, làm thét, làm hơi độc dữ. Rót vào hơi thở làm mưa, làm mù, rưới các sâu độc đầy khắp thân thể. Rót vào cái nếm làm mủ, làm huyết các thứ nhơ nhớp. Rót vào cảm xúc làm con vật, con quỷ, phân tiểu. Rót vào ý nghĩ làm chớp, mưa đá đập nát tâm thức.

3) Giao báo về ngửi chiêu cảm ác quả. Lâm chung thấy hơi độc đầy dẫy xa gần. Thần thức từ đất trồi lên vào ngục vô gián. Một là ngửi thông, bị các hơi dữ xông tột bực làm cho tâm rối loạn. Hai là mũi ngạt, hơi thở ngộp nằm chết giấc dưới đất. Hơi xông vào mũi làm ngạt, làm thông. Xông vào cái thấy làm lửa, làm đuốc. Xông vào cái nghe làm chìm ngập, làm chết đuối, làm nước lớn, làm nước sôi. Xông vào cái nếm làm thối, làm ương. Xông vào cái xúc làm trương, làm nát, làm núi thịt lớn có trăm ngàn con mắt trùng dòi hút ăn không cùng. Xông vào ý nghĩ làm tro, làm chướng khí, làm gạch đá bay lên quật xuống đánh nát thân thể.

4) Giao báo về vị chiêu cảm ác quả. Lâm chung thấy lưới sắt nung đỏ che khắp thế giới. Thần thức từ dưới tung lên, mắc lưới treo ngược đầu xuống vào ngục vô gián.

1. Nuốt vào thì kết thành giá lạnh, làm nứt nẻ thân thể.

2. Mửa ra thì bay lên thành lửa hồng đốt tận xương tủy.

Vị báo như thế qua cái nếm làm nhận, làm chịu. Qua cái thấy làm các thứ kim thạch đốt cháy. Qua cái nghe làm binh khí sắc bén. Qua hơi thở làm lồng sắt lớn che khắp cõi nước. Qua cảm xúc làm cung, làm tên, làm nỏ, làm bắn. Qua ý nghĩ làm sắt nóng bay từ trên không rơi xuống.

5) Giao báo về xúc chiêu cảm ác quả. Lâm chung thấy núi lớn bốn mặt hợp lại không có đường ra. Thần thức thấy thành sắt lớn, rắn lửa, chó lửa, hùm sói, sư tử, ngục tốt đầu trâu, la sát đầu ngựa tay cầm thương sóc lùa vào cửa thành hướng về ngục vô gián.

1. Hợp xúc thì núi kẹp ép mình, xương thịt nát ra máu.

2. Ly xúc thì dao gươm chém vào mình, cắt xẻ tim gan.

Xúc báo qua cái xúc làm đường, làm quán, làm sảnh, làm án. Qua cái thấy làm đốt, làm nung. Qua cái nghe làm đập, bắn, đánh, đâm. Qua hơi thở làm trùm, đẫy, làm trói, làm tra. Qua cái nếm làm cày, kìm, chém, chặt. Qua ý nghĩ làm rơi, làm bay, làm nấu nướng.

6) Giao báo về ý nghĩ chiêu cảm ác quả. Lâm chung thấy gió dữ thổi nát cõi nước. Thần thức người chết bị thổi lên trên không, theo gió rơi vào ngục vô gián.

1. Tột mê hoang mang rong chạy không thôi.

2. Có hay biết thì khổ bị đốt cháy đau đớn không cùng.

Ý báo kết vào ý nghĩ thì làm phương, làm sở. Kết vào cái thấy làm gương soi, làm chứng cứ. Kết vào cái nghe làm đá ép, làm giá, làm sương, làm đất, làm mù. Kết vào hơi thở làm xe lửa lớn, làm thuyền lửa, cũi lửa. Kết vào cái nếm làm kêu la to, làm ăn năn khóc lóc. Kết vào cảm xúc làm gió thổi thân phồng lên xẹp xuống, một ngày muôn lần sống chết, làm nghiêng làm ngửa.

5. Nghiệp riêng báo chung

Này Anan, thế gọi là mười nhân sáu quả địa ngục, đều do mê vọng mà ra. Nếu sáu căn đồng tạo nghiệp dữ thì vào ngục A tỳ chịu khổ vô cùng trong vô lượng kiếp. Nếu từng mỗi căn tạo nghiệp, gồm cả cảnh và căn thì phải vào một trong tám ngục vô gián. Nếu cả thân miệng ý làm việc sát đạo dâm thì phải vào một trong mười tám địa ngục. Nếu không đủ ba nghiệp thân miệng ý, hoặc chỉ làm một tội, hoặc sát, hoặc đạo, hoặc dâm thì phải vào một trong 36 địa ngục. Nếu chỉ một căn riêng làm một việc thì phải vào một trong 108 địa ngục.

Chúng sanh riêng gây nghiệp, vào chỗ đồng phận, đều do vọng tưởng phát sanh, không phải bản lai tự có.

6. Dư báo

Này Anan, các chúng sanh đó nếu không gây tội chê phá luật nghi, phạm Bồ tát giới, hủy báng Niết bàn của Phật mà chỉ phạm những nghiệp tạp khác, thì sau khi bị đốt cháy nhiều kiếp, đền tội ở địa ngục xong rồi sẽ ra làm quỷ.

QUỶ: Nếu nơi bản nhân do tham vật làm tội, gặp vật thành hình gọi là Quái quỷ. Do tham sắc làm tội, gặp gió thành hình gọi là Bạt quỷ. Do dối trá làm tội, gặp loài vật thành hình gọi là Mỵ quỷ. Do nóng giận làm tội, gặp sâu độc thành hình gọi là Cổ độc quỷ. Do thù oán làm tội, gặp vận suy của kẻ thù thành hình gọi là Lệ quỷ. Do ngã mạn làm tội, gặp khí thành hình gọi là Ngã quỷ. Do lừa gạt làm tội, gặp bóng tối thành hình gọi là Yểm quỷ. Do tà kiến làm tội, gặp ánh sáng thành hình gọi là Võng lượng quỷ. Do vu vạ làm tội, gặp bùa chú thành hình gọi là Dịch sử quỷ. Do bè phái làm tội, gặp người thành hình gọi là Truyền tống quỷ.

Này Anan, thuần tình phải đọa lạc. Lửa nghiệp đốt khô rồi ra làm quỷ, đều do vọng tưởng. Nếu ngộ Bồ đề thì vốn không có gì.

BÀNG SANH: Này Anan, nghiệp quỷ hết, tình tưởng đều không mới làm thân súc sanh, oán đối gặp nhau, đền trả nợ cũ.

Quái quỷ theo vật, vật tiêu báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm loài chim kiêu. Bạt quỷ theo gió, gió tiêu báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm những loài báo điềm xấu như cú quạ. Mỵ quỷ theo súc, súc chết báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm loài cáo hồ. Cổ quỷ theo sâu, sâu chết báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm loài hại độc. Lệ quỷ theo vận suy, suy tột báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm loài giun. Ngã quỷ theo khí, khí tiêu báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm loài cung cấp thịt ăn. Yểm quỷ theo bóng tối, tối tiêu báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm loài cung cấp y phục. Võng lượng quỷ theo ánh sáng, sáng tiêu báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm các loài chim mùa. Dịch sử quỷ theo bùa chú, bùa chú diệt báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm các loài báo điềm tốt. Truyền tống quỷ theo người, người chết báo hết, sanh nơi thế gian phần nhiều làm các loài quấn quít bên người.

Anan, như thế đều do vọng tưởng chiêu dẫn. Nếu ngộ tánh Bồ đề, các vọng duyên ấy vốn vẫn không có.

Bọn Bảo Liên Hương, Lưu Ly Vương, Thiện Tinh Tỳ kheo vốn tự gây nghiệp. Nghiệp không từ trên trời sa xuống, không từ dưới đất bật lên, cũng không do người đưa tới. Chỉ tự mình gây ra, tự mình chịu quả. Nơi tâm Bồ đề đều là phù hư vọng tưởng giả dối ngưng kết.

Này Anan, các loài vật ấy trả quá nợ cũ thì khi lên làm người sẽ đòi lại chỗ thừa. Nếu bên kia có phước đức thì ở trong loài người mà hoàn lại. Không phước đức thì phải làm súc sanh mà đền trả.

Anan nên biết, nếu dùng tiền của hoặc sức người ta thì đền đủ là xong. Nếu nợ thân mạng hoặc máu thịt thì ăn nhau giết nhau trải vi trần kiếp. Trừ khi được pháp Samatha hoặc gặp Phật ra đời, oan nghiệp mới dứt.

NGƯỜI: Loài chim kiêu trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng ngoan cố. Giống báo điềm xấu trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng quái dị. Những loài hồ, cáo trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng ngu dại. Những loài hại độc trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng nham hiểm. Những loài giun trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng hèn nhát. Những loài cung cấp thịt ăn trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng nhu nhược. Những loài cung cấp y phục trả nợ đủ, sanh trong cõi người vào hạng lao động. Những loài chim mùa sanh trong cõi người vào hạng văn học. Những loài báo điềm tốt sanh trong cõi người vào hạng thông minh. Những loài quấn quít theo người sanh trong cõi người vào hạng thông đạt.

Anan, bọn ấy đều từ vô thủy đến nay, điên đảo gây nghiệp, vay trả thừa thiếu, sanh nhau giết nhau. Nếu không gặp Như Lai, không nghe chánh pháp thì còn xoay vần mãi mãi trong trần lao. Thật đáng thương xót.

7. Mười Tiên

Anan, lại có những người không nương theo chánh giác tu Tam ma đề, riêng để tâm củng cố hình hài, vào trong rừng núi những chỗ ít ai đến được, tu tập thành mười thứ Tiên.

1) Kiên cố dùng đồ bổ không ngừng, đạo ăn thành tựu, gọi là Địa hành tiên.

2) Kiên cố dùng cỏ cây không ngừng, đạo thuốc thành tựu, gọi là Phi hành tiên.

3) Kiên cố dùng kim thạch không ngừng, đạo hóa chất thành tựu, gọi là Du hành tiên.

4) Kiên cố làm những động tác không ngừng, khí tinh thành tựu, gọi là Không hành tiên.

5) Kiên cố luyện nước bọt không ngừng, nhuận đức thành tựu, gọi là Thiên hành tiên.

6) Kiên cố hấp thụ tinh hoa không ngừng, hấp thụ thành tựu, gọi là Thông hành tiên.

7) Kiên cố làm thuật phù chú không ngừng, thuật pháp thành tựu, gọi là Đạo hành tiên.

8) Chuyên chú kiên cố tâm niệm không ngừng, chuyên niệm thành tựu, gọi là Chiếu hành tiên.

9) Kiên cố thủy hỏa giao cấu không ngừng, cảm ứng thành tựu, gọi là Tinh hành tiên.

10) Kiên cố tập luyện biến hóa không ngừng, giác ngộ thành tựu, gọi là Tuyệt hành tiên.

Anan, bọn ấy đều ở trong loài người luyện tâm, tuy không tu chánh giác nhưng riêng được lẽ sống, thọ ngàn vạn tuổi, nghỉ ở trong núi sâu hoặc trên đảo giữa bể cả, cách tuyệt chỗ người ở. Đó cũng là vọng tưởng luân hồi lưu chuyển. Nếu không tu chánh định thì khi quả báo hết rồi, trở lại tản vào trong sáu đạo.

8. Các cõi trời

DỤC GIỚI

Anan, người không cầu thường trụ, chưa rời bỏ được ân ái nhưng không tà dâm, tâm định phát sáng. Mệnh chung ở gần mặt trời, mặt trăng gọi là Tứ Thiên Vương.

Dâm ái ít ỏi, trong lúc tịnh cư chưa được toàn vị. Mệnh chung vượt mặt trời mặt trăng gọi là trời Đao Lợi.

Gặp cảnh dục tạm theo, bỏ đi không nhớ, ở thế gian động ít tĩnh nhiều. Mệnh chung sáng rỡ ở yên trong hư không, mặt trời mặt trăng không soi tới được. Tự thân mình có ánh sáng gọi là trời Tu Diệm Ma.

Lúc nào cũng tĩnh nhưng gặp cảm xúc chưa chống đối được, mệnh chung lên trên chỗ tinh vi, kiếp hoại tam tai không đến nơi, gọi là trời Đâu Suất.

Tự không dục tâm, chỉ đáp ứng với người khác, dục cảnh vô vị như ăn sáp. Mệnh chung vượt lên sanh vào cảnh biến hóa, gọi là trời Lạc Biến Hóa.

Tuy đồng với thế gian trong ngũ dục nhưng tâm siêu thoát. Mệnh chung vượt trên tất cả những cảnh biến hóa và không biến hóa, gọi là trời Tha Hóa Tự Tại.

Anan, sáu cõi trời này thân hình tuy không động nhưng tâm còn dấu vết gọi là Dục giới.

SẮC GIỚI

Anan, thế gian tu tâm không nhờ Thiền na, không có trí tuệ, chỉ giữ thân không dâm dục. Đi đứng nằm ngồi ái nhiễm không sanh, thân làm phạm lữ gọi là trời Phạm Chúng.

Tập quán ngũ dục đã trừ, vui vẻ thuận theo luật nghi, thật hành phạm đức gọi là trời Phạm Phụ.

Thân tâm viên thoát, oai nghi không thiếu, cấm giới trong sạch lại thêm minh ngộ, liền được thống lãnh phạm chúng, làm đại phạm vương gọi là trời Đại Phạm.

Anan, ba thắng lưu này, tất cả khổ não không bức bách được. Tuy không phải chánh định nhưng tâm thanh tịnh không nhiễm những lỗi lầm của dục giới, gọi là SƠ THIỀN.

Anan, các hàng Phạm Thiên thống lãnh phạm chúng, phạm hạnh viên mãn, trừng tâm phát sáng gọi là trời Thiểu Quang.

Quang quang rực rỡ chói rọi không cùng, ánh ra mười phương thế giới trong sáng như ngọc lưu ly gọi là trời Vô Lượng Quang.

Hút giữ viên quang thành tựu giáo thể, giáo hóa thanh tịnh ứng dụng không cùng gọi là trời Quang Âm.

Anan, ba thắng lưu này tất cả lo buồn không bức bách được. Tuy không tu chánh định nhưng tâm thanh tịnh, đã dẹp thô lậu gọi là NHỊ THIỀN.

Anan, dùng hào quang viên mãn làm việc giáo hóa. Do giáo hóa càng rõ lẽ nhiệm mầu, tinh tấn với cái vui tịch diệt gọi là trời Thiểu Tịnh.

Cảnh thanh tịnh hiện tiền dẫn phát không bờ bến, thân tâm khinh an thành cái vui tịch diệt gọi là trời Vô Lượng Tịnh.

Thế giới thân tâm hoàn toàn thanh tịnh, cảnh thù thắng hiện tiền, khắp vui tịch diệt gọi là trời Biến Tịnh.

Anan, ba thắng lưu này tuy chẳng phải chân chính Tam ma đề nhưng thành tựu đầy đủ đại tùy thuận, thân tâm an ổn, được vui vô lượng gọi là TAM THIỀN.

Anan, quan sát vui không thường còn nên xả cả khổ vui. Tướng thô nặng đã diệt, sanh phước thanh tịnh gọi là trời Phước Sanh.

Tâm phóng xả viên mãn, sự nhận hiểu cao xa càng thanh tịnh, được đại tự tại lâu dài gọi là trời Phước Ái.

Anan, từ cõi trời này có hai đường rẽ:

a) Dùng tâm sáng suốt thanh tịnh vô lượng đã sẵn mà tu chứng, an trụ nơi phước đức viên minh gọi là trời Quảng Quả.

b) Nghiền ngẫm nhàm chán khổ vui đi đến xả cùng tột, trải 500 kiếp thân tâm tiêu diệt, ý nghĩ bặt lặng. Vì không phát minh được tánh vô sanh diệt, lấy diệt làm nhân tu nên vẫn ở trong vòng sanh diệt. Nửa kiếp đầu diệt, nửa kiếp sau sanh gọi là trời Vô Tưởng.

Anan, bốn thắng lưu này, tuy chẳng phải chân chính Tam ma đề nhưng tâm hữu sở đắc công hạnh thuần thục, khổ vui thế gian không động tới được gọi là TỨ THIỀN.

Cõi này lại có năm cảnh giới của những vị đã diệt hết tập khí chín phẩm tư hoặc của dục giới. Không có ngôi vị ở hạ giới nên an lập trong chúng đồng phận của tâm xả: 1) Trời Vô Phiền khổ vui đều diệt, không còn ưa ghét. 2) Trời Vô Nhiệt tự tại không còn năng xả sở xả. 3) Trời Thiện Kiến khéo thấy mười phương thế giới viên trừng, không còn trần tướng hôn trầm ô trược. 4) Trời Thiện Hiện đào luyện nung đúc thân tâm khiến tri kiến được thanh tịnh tinh sáng không bị chướng ngại. 5) Trời Sắc Cứu Cánh rốt ráo biết rõ quần cơ, cùng tột tánh của sắc pháp, vào vô biên tế. 5 BẤT HOÀN THIÊN ở Tứ thiền, bốn Thiên Vương chỉ kính nghe biết, chớ không hề được thấy. Cũng như nhân gian rừng sâu đồng rộng vẫn có A la hán trụ trì trong các Thánh đạo tràng nhưng người đời không thể thấy.

Anan, 18 cõi trời này sống độc thân trong sạch, không giao hợp, sắc thân tốt đẹp nhưng còn cái lụy về hình hài.

VÔ SẮC GIỚI

Đỉnh Sắc giới có hai đường rẽ:

1) Xả tâm phát tuệ, tuệ quang viên thông, ra khỏi trần giới thành A la hán, vào Bồ tát thừa gọi là Hồi tâm đại A la hán.

2) Nếu tại xả tâm có cảm giác còn thân còn chướng ngại nên tiêu ngại vào Không, gọi là Không xứ. Ngại đã tiêu nhưng còn vô ngại vì còn thức A lại da và nửa phần vi tế của Mạt na, gọi là Thức xứ. Sắc không đã hết, thức tâm đã diệt, mười phương tịch lặng gọi là Vô sở hữu xứ. Thức tánh không động, lại diệt đến cùng. Cái không thể tận cứ cho là đã tận, như không mà còn, gọi là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Xét cùng cái không mà chẳng nắm được Không lý:

a) Ở cõi trời Bất Hoàn dùng Thánh đạo để nghiên cùng gọi là Bất hồi tâm độn A la hán.

b) Ở cõi trời vô tưởng ngoại đạo để xét cùng, không quay trở lại, không nghe chánh pháp, thì sẽ luân hồi.

Này Anan, các cõi trời phàm phu nói trên còn y nhiên trong vòng sanh tử. Thiên Vương thường là Bồ tát tu Tam ma đề để tiến lên các Thánh vị.

9. A tu la

1) Quỷ, sanh trứng, ở hư không, do sức bảo hộ chánh pháp được thần thông.

2) Loài người, thai sanh, ở gần mặt trời mặt trăng. Từ cõi trời vì đức kém phải sa đọa.

3) Loài trời, hóa sanh, sức mạnh không sợ ai, tranh quyền với cả Phạm Vương Đế Thích, bàn tay nắm cầm được cả thế giới.

4) Bàng sanh, thấp sanh, sanh trong biển lớn, ban ngày đi chơi trên hư không, tối về ngủ dưới nước.

10. Kết khuyến

Này Anan, bảy thú đều là những tướng hữu vi tối tăm, vọng tưởng thọ sanh, vọng tưởng theo nghiệp, chỉ như không hoa ở trong bản tâm vô tác diệu minh, vốn là hư vọng chẳng có cỗi gốc manh mối. Chỉ vì không chứng được chân tánh thanh tịnh nên cứ luân hồi trải vô lượng kiếp. Thuận sát đạo dâm thì đi xuống. Không sát đạo dâm thì đi lên. Lên xuống, xuống lên thành tánh luân hồi. Khéo tu tập phát huy pháp Tam ma đề, bản tánh diệu tịch còn không có bất sát bất đạo bất dâm huống chi lại có sát đạo dâm. Không đoạn ba nghiệp, mỗi mỗi đều có phần. Ai nấy riêng tạo tội nhưng đồng nghiệp chịu quả vẫn có chỗ nhất định. Từ vọng phát sanh mà vọng lại không nguồn gốc.

Ông tận sức cố gắng tu hành nhưng cốt yếu phải trừ ba hoặc. Ba hoặc chưa hết, dầu được thần thông cũng chỉ là công dụng hữu vi của thế gian. Tập khí mê lầm không diệt quyết lạc vào đường ma, tuy muốn trừ vọng càng thêm hư ngụy. Như Lai bảo là rất đáng thương xót. Như thế đều do vọng tự lầm, không phải lỗi của tánh Bồ đề. Nói như vậy là chính thuyết. Không nói như vậy là ma vương.