Tứ Niệm Xứ

Tứ Niệm Xứ

Tác giả: Sư Giác Khang

---

01. Tứ Niệm Xứ — Tịnh xá Ngọc Viên, 09/05/2009

SƯ GIÁC KHANG giảng "Tứ Niệm Xứ" nhân mùa an cư kiết hạ tại Tịnh xá Ngọc Viên tỉnh Vĩnh Long buổi sáng ngày mùng 9/5/Kỷ Sửu âl (2009) Kính lạy Đức Thầy Thích Ca Mâu Ni Phật. Mô Phật.

Hôm nay cũng có duyên lành về Phật pháp, cũng là ngày mùng 9 tháng 5 nhuần, cũng có Hòa thượng Trụ trì TX Ngọc Viên nhờ tôi xuống để mà trao đổi với quý tăng ni đây về vấn đề Phật pháp.

Thì hôm nay tôi xin trình bày 10 pháp giới của Đạo Phật nghĩa là Vũ trụ quan và Nhân sinh quan của Đạo Phật. Thì Sư Trưởng nói 13 hạng chúng sanh tức 13 pháp giới đấy, Sư Trưởng dùng chữ chúng sanh, Đức Như Lai là ngôi vị của chúng sanh tiến lên từng nấc tức là từ địa ngục cho tới Như Lai thì là 13 vị trong Chơn lý Sư Trưởng. Tôi thì tôi để tới 15. Thật ra cái sắp xếp nó khác thôi chứ còn trong kinh có hết.

- Thì Thập pháp giới thường thường trong Đại thừa là 4 đường ác gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula đó là 4, cõi người và trời dục giới đó là 6, rồi kể chung Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, Chư Như Lai là 10.

- Thì Đức Tôn Sư chúng ta thấy rằng từ Thanh văn: Thánh Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, tới A-la-hán khác nhau rất xa do sự chứng đắc rất khó khăn, thành ra Ngài thêm Thánh Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai vô luôn trong Thanh văn tức là 13 tầng và Đức Như Lai là ngôi vị thứ 13 của chúng sanh tiến lên từng nấc đó là nguyên văn của Tôn Sư chúng ta.

- Còn tôi, thì tôi thấy là cõi người và cõi trời dục giới sắc giới, vô sắc giới nhập một tôi thấy cũng hơi khó. Thì theo Đức Tôn Sư của chúng ta cõi người có 3 giới, cõi trời dục giới 5 giới, cõi trời sắc giới 8 giới, cõi trời vô sắc 10 giới. Nếu xuất gia, sa di là phải hành tứ y pháp, còn 10 giới ở ngoài là cư sĩ trọc đầu đó tức là tứ không. Thì chúng ta thấy như người cư sĩ chúng ta thọ 5 giới lên tới 8 giới chúng ta chết cũng chưa lên nổi, mà từ 8 giới lên 10 giới rất là khó, mà cái cách tu tập cái giới cũng khác, mà cái định cũng khác và cái trí tuệ cái trí thức cũng khác nhau. Thì hôm nay tôi xin thêm 2 cái nữa thay vì cõi người và trời thì ở đây tôi xin thêm cõi trời dục giới, sắc giới vô sắc giới tức là thêm 2 hạng chúng sanh nữa.

Tôi thì thích dùng từ chúng sanh của Sư Trưởng làm như nó rất dễ hiểu, nó rất bình dân. Thì có người hỏi tôi như vậy Đức Như Lai cũng là chúng sanh sao. Thì tôi thấy Đức Như Lai mới là chúng sanh còn mình chưa phải là chúng sanh đâu, mình tập làm chúng sanh thôi. Thì sanh là sống, chúng là chung, chúng sanh là sống chung với nhau. Thì chúng ta thấy chúng ta khó sống chung với nhau lắm, 1 tịnh xá chừng 3, 4 vị đã lộn xộn rồi, ít khi nào mà sống được, Đức Như Lai sống 1.250 vị. Chẳng những vậy, theo Đại thừa Ngài còn thị hiện vô lượng chúng sanh vô lượng cõi tức là Ngài sống chung hết tất cả pháp giới, còn chúng ta 1 cái tịnh xá 3, 4 vị là có hiểu lầm rồi, còn ở đây khi có học chung vậy cũng hay lắm đó nhưng mà chắc cũng có hiểu lầm đó. Thành ra chúng ta thấy khó lắm mỗi người mỗi ý, chỉ có Thánh nhân mới có thể sống chung với nhau.

Chúng ta thấy hồi thời Đức Phật 1.250 vị khi Ngài tịch rồi đắc A-la-hán hết, có mình A Nan đắc Nhập lưu thôi, còn bây giờ kiếm quả Nhập lưu chúng ta thấy đỏ con mắt rồi. Nội cái bánh vẽ Nhập lưu tôi thấy giờ không ai trình bày nó sáng tỏ cái bánh vẽ, còn thật sự chứng đắc Nhập lưu thì cái đó hỡi ơi. Tôi bây giờ tôi không biết chứng đắc cái gì, nhưng mà tôi nghiền ngẫm qua cái bánh vẽ thì tôi xin thưa quý vị là làm cho sáng tỏ thôi nhé, chứ còn chứng đắc thì tôi không dám quả quyết gì hết, nhưng mà quý vị chút nữa có thời giờ rảnh chúng ta bàn lại cái bài giảng của tôi, cái chỗ nào thắc mắc mình không hiểu thì mình có thể trao đổi với nhau. Thì tôi xin thưa trước, tôi đề nghị cái nghiền ngẫm cách giảng của tôi thôi, cho nó sáng tỏ. Chứ thời buổi này chúng ta thấy kinh nói là kinh Nguyên thủy, thực ra tôi thấy không Nguyên thủy chút nào hết. Nguyên thủy, rồi lại kinh Tiểu thừa, Tiểu thừa là thuộc về Vi diệu pháp là 6 căn -6 trần -6 thức, kinh Đại thừa là kinh phát triển 8 căn -8 trần -8 thức. Thì chúng ta thấy Nguyên thủy nó tới 2 cái, 1 cái Trường Bộ kinh, 1 cái là A Hàm, 1 cái tiếng Sanskrit, 1 cái tiếng Pāli, có nhiều người chịu tiếng Pāli hơn vì nó thuộc về văn bình dân, Sanskrit nó thuộc về văn bác học. Sau khi mà hồi giáo nổi lên rồi, thì nó giết hết Phật giáo, kinh sách nó đốt hết chỉ còn có ở Tích Lan thôi, đó là Kinh Nguyên thủy bên tiếng Pāli, còn tiếng Hán dịch ra hết kinh Sanskrit.

Thì chúng ta thấy hồi thời Đức Phật khi Ngài tịch không có 1 chữ viết, không có 1 quyển kinh, rồi sau khi tịch thì A Nan mới trùng tuyên lại. Thì chúng ta biết A Nan mới đắc quả Nhập lưu hà, cái này tôi coi trong kinh chứ tôi không rành lắm, thì A Nan mới đắc quả Nhập lưu thì A Nan xin trùng tuyên bởi vì ngài có 1 trí nhớ rất là dai, bao nhiêu thời pháp mấy ngàn thời pháp Đức Phật Ngài nhớ hết. Thì Ca Diếp không cho, Ca Diếp nói rằng ông mới Nhập lưu thôi mà ông trùng tuyên lời của Đức Như Lai lại thì kinh của Đức Như Lai thành kinh Nhập lưu. Thì chúng ta thấy bây giờ nó cũng vậy đó 1 quyền Chơn lý của Sư Trưởng Minh Đăng Quang mà đưa cho 10 người đọc, 10 người giảng khác nhau hết. Nếu gặp Sư Tố hỏi tụi con giảng vậy. Sư Tổ nói" tôi cũng không phải giảng như vậy nữa". Thì chúng ta thấy là khi mình giảng kinh lại thì kinh đó là của mình. Thì hôm nay cũng vậy, tôi lập lại bài giảng của Đức Phật nhưng mà qua cặp mắt kính màu của tôi, thì tôi đề nghị chỉ trao đổi với chư tăng ni ở đây thôi chứ còn đúng hay không thì tôi không biết, thì cái đó phải do mình đem thực hành vào trong cuộc sống của mình," khi nó ích lợi cho mình, ích lợi cho tất cả chúng sanh thì chúng ta thấy cái đó là đúng", cái đó là lời Đức Phật nói do dân Kālāma nó hỏi. Hỏi:" Biết bao nhiêu tôn giáo đến đây giảng, ai cũng nói mình đúng hết, mà Đức Thế Tôn cũng giảng vậy, bây giờ tụi con biết ai đúng? Thì Đức Phật nói:" Dầu đó là truyền thống, dầu đó là kinh cổ xưa, dầu đó là do người xưa nói lại, dầu đó là bất cứ ai thì các con đừng bao giờ tin, mà cũng đừng bao giờ bỏ". Thì hôm nay tôi cũng nói cái đó nghe để làm chất liệu thôi," rồi sau đó áp dụng vào trong đời sống ích lợi cho mình, đưa đến giải thoát cho mình và ích lợi tất cả cho mọi chúng sanh và giải thoát cho mọi chúng sanh thì cái đó không còn tin hay không tin nữa."

Thành ra đối với Đạo Phật không có vấn đề tin hay không tin mà là hiểu rõ, khi hiểu rõ rồi thì vấn đề tin hay không tin mất đi, không có đó nữa. Còn nếu tin mà tin đúng là mê tín, mà tin sai cũng mê tín. Tin đúng là tin theo lẽ phải thì chúng ta thuộc về cái xiềng vàng, còn tin sai là cái xiềng sắt tức là 4 đường ác, nghiệp ác nghiệp thiện. Khi mình thấy rõ tất cả rồi thì cái niềm tin không có nữa.

Thành ra sau khi Đức Phật đắc quả rồi Ngài tính là không thuyết là chỗ đó. Cuối cùng là Ngài nói: "Đến đây để thấy bằng mắt các ngươi, nghe bằng lỗ tai các ngươi và thở bằng chính lỗ mũi các ngươi, chứ đừng có thở bằng cái lỗ mũi của Như Lai." Thì Đạo Phật là đạo thấy rõ, mà chữ thấy rõ chúng ta thấy nó kẹt rồi. Thấy rõ của 4 đường ác khác, 4 đường thiện khác, của tứ Thánh khác, của 3 bậc tam tôn khác. Thành ở đây tôi xin lặp lại 1 chút, thì tất cả các tôn giáo cũng như Đạo Phật đều lấy Giới-Định-Tuệ làm căn bản. Thì tất cả các pháp môn dù cho nhà trường cũng là giới-định-tuệ, mà ở ngoài các nhà bác học cũng giới-định-tuệ thôi. Nhưng mà giới luật của Đạo Phật kêu là giới, còn nhà trường kêu là kỷ luật, còn Chánh phủ thì kêu là pháp luật. Thì cái danh từ nó khác thôi, cũng là những điều kiện giữ cho cái thân mình thì cái đó Đạo Phật kêu là giới luật, Chánh phủ kêu là pháp luật, còn nhà trường các nhà bác học kêu là kỷ luật, nó răn cái điều răn xác thân mình. Cũng như các nhà bác học vào phòng thí nghiệm cũng vậy, không được nhai kẹo singum, không được nói chuyện, giữ thanh tịnh rồi từ đó mới tập trung vào cái đề mục để mà quán chiếu, để mà tìm hiểu, để mà phân tích, để mà có những thần thông tạo ra những sáng tạo mới, để đem lại tiện nghi cho tất cả mọi chúng sanh. Còn Đạo Phật thì hơi khác, Đạo Phật giai đoạn đầu cũng vậy nhưng mà cái giới-định-tuệ Đạo Phật không phải vậy. Đó thì tôi xin thưa kêu là 4 đường ác và 4 đường thiện. Địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula đó là 4 đường ác mà nhất là trong Trung bộ kinh thì chúng ta thấy là 152 bài mà trong đó tôi coi lần thứ 4 rồi. Tôi đi Đà Lạt tôi coi hết, tôi đi Đà Lạt tôi coi lần thứ 4 thì tôi thấy rất hay, và cuối cùng chỉ có 2 bài thôi, 1 bài đầu và 1 bài cuối, tức là bài số 1 "Pháp môn căn bản" và bài 152 là "Căn bản tu tập", có 2 bài đó thôi, mà 2 bài đó có thể nói chung cho hết tất cả Phật pháp, cho Nguyên thủy, cho Tiểu thừa, cho Đại thừa. Thì Đại thừa thường thường kêu là kinh phát triển, tôi thấy đúng, nếu không phát triển là Đạo Phật không có sáng tỏ được.

Kinh Nguyên thủy thì nó cô đọng lắm, nó rất là bí hiểm trong đó, còn nếu giải thích y kinh thì thuộc về Tiểu thừa "Y kinh giải nghĩa thì tam thế Phật oan", còn theo Đại thừa nếu "Ly kinh nhất tự tức đồng ma thuyết" thì chúng ta phải hiểu cái chỗ đó. Thì mình phải nắm cái gốc, cái gốc tức là giới-định-tuệ. Thì giới-định-tuệ 4 đường ác nó khác với giới-định-tuệ 4 đường thiện và 4 tiêu Thánh từ Thánh Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, A-la-hán giới-định-tuệ khác nữa, cái giải thích khác thôi, còn tới 3 bậc tam tôn tức là Duyên giác, Bồ-tát Thánh, Như Lai thì giới-định-tuệ lại khác nữa.

Thành ra trong "Pháp môn căn bản" 4 đường ác kêu là "tưởng tri", ai có coi qua thì biết, ở đây tôi chỉ nói sơ thôi, về nghiền ngẫm, chớ trong thời khóa tôi giảng chỉ có 1 tiếng 15' thôi, còn để 15' chúng ta trao đổi nhau. Thì trong kinh "Pháp môn căn bản" từ cõi người, trời dục giới, trời sắc giới, trời vô sắc giới thì kêu là "thức trì". Đây tôi giới thiệu sơ, chiều đi sâu vào, đi sâu là khó đấy. Còn khi mà Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai thì trong kinh kêu là "thắng tri". Rồi tới A-la-hán kêu là "tuệ tri", cái này tôi thêm chứ trong đó không có tuệ tri, thành ra có nhiều người không chịu vấn đề này, nhưng tôi nói là tôi xà ngầu nghĩa là "y kinh giải nghĩa mà ly kinh nhất thời luôn", nghĩa là theo Đại thừa luôn thì giải thích nó mới chạy. Thì trong đó không có vấn đề tuệ tri thì tôi thấy A-la-hán phải khác với Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, nếu chúng ta đi sâu vào chúng ta thấy sự khác biệt rất rõ ràng. Tới Bích chi Phật, Bố tát thánh, chư Như Lai ta kêu là "liễu tri", thì tôi giới thiệu sơ thôi, buổi chiều hay ngày mai chúng ta đi sâu vào đó, đi sâu hơi khó à. Hôm nay tôi giảng đại khái về cái nhân sinh quan của Phật giáo và vũ trụ quan của Phật giáo.

Nhân sinh là con người chúng ta gồm có 8 khổ thì tăng ni ở đây biết rồi đó là sanh, già, bệnh, chết, thương yêu xa lìa, thù ghét gặp gỡ, ham muốn không được và cuối cùng sắc-thọ-tưởng-hành-thức quá lắm khổ. Mà sắc-thọ-tưởng-hành-thức là khó hiểu à, không phải dễ, tôi thấy chưa có ai mà giảng cho nó sáng tỏ được, thì chúng ta phải phanh phui mổ xẻ tiến trình ngũ uẩn này, tiến trình của ngũ ấm ma, nếu vượt được nó thì chúng ta mới đắc quả được. Vượt được sắc uẩn chúng ta mới đắc quả Nhập lưu thôi, rồi làm nhẹ thọ uẩn thì mới đắc quả thứ 2 Nhất vãng lai, dứt hẳn thọ uẩn thì đắc quả Thánh thứ 3 Bất lai, còn dứt hẳn tưởng uẩn, hành uẩn và 1 phần nhỏ của thức uẩn thì mới đắc A-la-hán. Tôi nói 1 phần nhỏ thức uẩn chứ A-la-hán không dứt nổi thức uẩn đâu. Chúng ta thấy người trời dục giới thì đè nén được 4 đường ác thành ra nó tương tợ với Nhập lưu. Tương tợ là 1 cái do đè nén, do pháp đối trị, do tập trung kỹ, tập trung mạnh, tập trung lâu, tập trung sâu, mà tập trung là đè nén, mà đè nén thì nó phản phục do đó các ngài có thể bị rớt xuống 4 đường ác lại như thường, thành ra dùng chữ luân hồi, còn Nhập lưu là thấy rõ. Khi mình thấy rõ cái gì thì mình không dính mắc cái đó nữa, không có ghiền nữa. Thành ra Đạo Phật không phải bỏ cuộc đời này, sống trong cuộc đời mà không dính mắc không ghiền bất cứ một cái gì hết thì cái đó nó khác với đè nén.

Thí dụ tôi ghiền cà phê đi. Bây giờ tới cơn ghiền tôi bắt đầu đè nó xuống, tôi bắt đầu niệm Phật đếm từ 1-10, niệm Phật khỏi đếm hay tôi hít vô thở ra tôi đè nó xuống hoặc tôi quán cà phê tai hại không nên uống, uống sẽ làm cho mình ghiền, làm cho mình tốn tiền, tốn kém, mình quán cái đó mình bỏ được. Còn Nhập lưu thì không có vấn đề đó, họ thấy rõ tiến trình, bới vì cái ghiền không phải là do cái thân thể của mình, mà không phải là do cái cảm giác của mình, mà chính là do tư tưởng, thì Nhập lưu phải thấy rõ cái đó, thì phải thấy cái tiến trình của xác thân này, qua tới cảm giác, qua tư tưởng thì thấy rõ nó rồi, thì không dính mắc vào nó nữa, thành ra có thì uống, không có thì thôi chứ không có vấn đề quậy, nó khác vấn đề người trời.

Nhất vãng lai cũng vậy, Nhất vãng lai tương tợ sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Thì sơ thiền, nhị thiền, tam thiền là đè nén được những cái tham sân của cõi người với cõi trời dục giới, mà đè nén thì nó cũng phản phục thôi. Còn Nhất vãng lai thì thấy rõ, thấy rõ cái tham dục và sân của cõi người và cõi trời. Thành ra 2 vị này giống hệt nhau thôi, nhưng mà nếu chúng ta nhận lầm sơ thiền, nhị thiền, tam thiền là Nhất vãng lai thì đó là ngũ ấm ma, thọ uẩn ngũ ấm ma, thọ ấm.

Còn tới Bất lai thì dứt hẳn sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Còn tới tứ thiền sắc giới và tứ không thì thấy được sơ thiền, nhị thiền, tam thiền cho nên vọt qua tứ thiền. Thành ra tứ thiền sắc giới và tứ không tương tợ Bất lai, chúng ta phân biệt không nổi đâu. Thành ra nó khó, hồi xưa phải có những vị chứng đắc rồi thọ ký cho mình. Chẳng hạn như Huyền Giác đi tìm Huệ Năng vậy, hay Huệ Năng đi tìm Ngũ Tổ vậy. Còn bây giờ không biết tìm ai, cho nên mình chỉ học cái bánh vẽ rồi mình tu, tự hành, rồi âm thầm, mình thầm lặng thôi. Chứ đúng ra phải có những bậc cao minh thọ ký cho mình đi đúng, tức là không lọt vào ngũ ấm ma. Đó là tôi giảng sơ thôi, chiều hay mai tôi đi sâu vào từng chi tiết, cái đó khó đấy.

Thì chúng ta thấy trong cuộc sống chúng ta, chúng ta dính mắc vào đó hoài. Nhưng mà khi mình thấy rõ rồi, mình không biết cái người trời với Nhập lưu nó khác nhau làm sao, giữa mê và ngộ. Người trời là mê, Nhập lưu là ngộ; còn sơ thiền, nhị thiền, tam thiền là mê, còn Nhất vãng lai là ngộ; còn tứ thiền, tứ không là mê, còn Bất lai là ngộ; còn tới A-la-hán là dứt hẳn tứ thiền tứ không luôn đạt vào trong Chơn không thì cái đó lại giống Vô sở hữu xứ, nó khó chỗ đó, rồi tới phi phi tưởng nữa đạt tới cảnh giới đó nó giống như Như Lai, cái này chúng phải nghiền ngẫm sâu đó, tôi giảng đại khái thôi khi có thời giờ chúng ta đi vào từng chi tiết.

Đó là tôi nói về "Pháp môn căn bản". Tôi lặp lại 4 đường ác là tưởng tri gồm: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula; 4 đường thiện từ người, trời dục giới, sắc giới, vô sắc giới là thức tri; còn 4 tiểu Thánh thì Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai thì đó là thắng tri; còn A-la-hán là tuệ tri; còn Bích chi Duyên giác, Bồ-tát thánh và Chư Như Lai là liễu tri. Đó là nói về nhận thức tức là tri kiến của các vị.

Còn nói về các "Căn tu tập". Bởi vì nương vào căn mới có nhận thức, thì cái căn đó qua pháp môn căn bản. "Căn tu tập" bài 152 thì cái này tôi dùng Đại thừa tôi giảng nhiều vì trong đó nó bí hiểm quá đi, dùng Đại thừa nó mới sáng tỏ, chỉ có Duy thức là giảng nó mới độc đáo nhất. Thì 4 đường ác kêu là phù trần căn tức là tưởng tri, 4 đường thiện kêu là thức tri tức là tịnh sắc căn.

Chúng ta có 2 căn không biết quý vị ở đây có hiểu tịnh sắc căn với phù trần căn không. Phù trần căn đó là mắt tai mũi lưỡi thân óc, bên Duy thức thì không chấp nhận óc nhé, bên Tiếu thừa tức là Vi diệu pháp là 6 căn-6 trần, còn bên Duy thức là 5 căn-6 trần tức là 11 sắc pháp. Thì thôi cái đó nữa chúng ta bàn sau. Cái đó còn cái khó giữa Đại thừa và Tiểu thừa nữa đấy, còn trong Nguyên thủy không nói cái gì, không giảng cái gì chỉ đưa ra thôi. Còn giải thích tùy theo các vị tu tập sau này. Thì tôi thấy cả 2 đều hay hết nhưng mà phải nhức đầu à, ít nhất phải ngồi thiền 7, 8h mình thì mới hiểu nó thôi.

Thành ra quý vị học pháp ở đây tôi yêu cầu ngồi thiền ít nhất 2h, còn nếu về tịnh xá phải 11-12h khuya ngồi tới 7,8h sáng thì mới ra thôi, chứ không ai chỉ mình con đường đi vào Đạo hết đó. Nếu mà người trời thì có người chỉ mình, có Thầy, có Bổn sư, có pháp môn, có thời gian, có không gian. Còn Đạo Phật mỗi người tự đi lấy, không ai dạy ai về Chân lý được hết trơn đó, phải tự mình nghiền ngẫm. Mà muốn qua Đạo Phật thì phải qua người trời, nó phải vậy thôi, bỏ cái xiềng sắt, xiềng cây, xiềng đồng thì qua xiềng vàng, xiềng kim cang nhưng mà vẫn nằm trong chữ xiềng thôi. Thành ra 4 đường ác, 4 đường thiện chúng ta thương có danh từ kêu là "Nghiệp cảm duyên khởi" có người tu, có pháp môn, có đối tượng, có thời gian, có không gian, có nhận thức và có đối tượng nhận thức, nhận thức thay đổi thì đối tượng thay đổi theo, mà đối tượng thay đổi thì nhận thức phải thay đổi theo. Chẳng hạn như mình là người thì nhận thức là cái biết về người thì đối tượng phải là nước, còn các nhà hóa nhận thức cao hơn, nước biến thành H2O, còn các nhà điện tử thì nhận thức cao hơn nữa thì hydro là 1 điện tử âm 1 điện tử dương, oxi là 16 điện tử âm 16 điện tử dương, còn trong kinh nói thêm là các cõi trời thấy nước là lưu ly tức là giống như chúng sanh thấy cẩm thạch vậy đó, thấy trong kinh nói có người dịch là cẩm thạch, còn cõi ngạ quỷ thấy nước là máu, thành ra cái nhận thức nó khác. Do đó Đức Phật nói người trời phải quán vô thường - vô ngã và khổ đau.

Thì hồi xưa tôi không chịu vô thường, vô ngã là 1 thứ. Tôi thắc mắc vô thường, vô ngã nó làm sao? Thì tôi coi các kinh sách thì tôi thấy Nhất Hạnh nói vô thường vô ngã 1 thứ, Hòa Thượng Thanh Từ cũng nói 1 thứ, tôi thì không đồng ý, tôi nói nếu 1 thứ thì dùng 1 danh từ thôi, vô thường là đủ rồi mà tại sao lại dùng vô ngã, mà phải 3 năm sau tôi mới hiểu được, hiểu được thì có 1 mình lẻ loi, tôi coi nhiều kinh lắm vì lúc đó tôi rảnh, tôi theo Khất sĩ là may là không có làm cái gì hết, tôi đi theo đoàn đi bát, đi xin ăn, rồi coi kinh ngồi thiền. Đi hành đạo thì sướng lắm không có làm gì hết trơn, ở tịnh xá thì còn làm lai rai. Tịnh xá hồi xưa khác, tịnh xá bây giờ khác, bây giờ phật sự tùm lum. Hồi xưa tịnh xá ở 3 tháng là phải đổi. Thành ra về tịnh xá ngồi thiền sướng lắm, tháng mưa thì tôi rút tịnh xá, tháng nắng tôi đi suốt 9 tháng hành đạo, nhất là theo Giác Chánh. Nhị tổ Giác Chánh độc đáo, Nhị tổ không có làm gì hết chỉ đi bát xin ăn ngồi thiền xem kinh, nhưng Ngài không cho tôi xem kinh khác, Chơn lý Sư Trưởng không trong 5 năm, sau này tôi coi riết nó nhàm, mình không giải thích được cái trong Sư Trưởng viết, phải coi thêm ở ngoài để có 1 chất liệu, coi lén, đi độ cơm đường xách 1,2 quyến theo, sau này tôi mới giải thích cái vô thường - vô ngã theo cái hiểu của tôi, thì tôi thấy nó lẻ loi, sau này gặp ông Nghiêm Xuân Hồng giải thích giống hệt, tôi nói có đồng minh.

Thì tăng ni phải biết cái vô thường - vô ngã nó khó. Cái vô thường nói về thời gian, cái vô ngã nói về không gian, mà thời gian tức là cái nhận thức của mình còn không gian là đối tượng nhận thức. Như tôi nói nãy nếu cái nhận thức tôi là người thì không gian là nước, thành ra chúng ta phải thấy rằng nhận thức với đối tượng nhận thức không phải là 2 cái khác nhau mà cũng không phải là 1. Nhận thức - đối tượng nhận thức đều là thức biến nó phát hiện từ A-lại-da, mà đã là thức thì nó phát hiện giống nhau, nhưng mà cái nhận thức nó chuyển biến nhanh, còn đối tượng nhận thức nó chuyển biến chậm, thì cái nhanh thấy được cái chậm, mà cái chậm nó không thấy được cái nhanh. Người thông minh, người khôn thì hiểu được người ngu, mà người ngu thì khó hiểu người khôn, trình độ lớp 7 thì hiểu lớp 6, lớp 5, lớp 4 nhưng lớp 7 không thể hiểu lớp 9 lớp, lớp 10, lớp 12. Thành ra 2 cái đều là thức biến hết, nhưng mà chuyển biến chậm và chuyển biến nhanh. Thành ra chuyển biến chậm thì nó thành ra không gian 10 phương Đông, Tây, Nam, Bắc, Đông Nam, Tây Nam, Động Bắc, Tây Bắc, phương Thượng, phương Hạ, còn chuyển biến nhanh thì nó theo thời gian quá khứ, hiện tại, vị lai. Tôi kiếm cái đó rồi không thấy có ai giảng như vậy hết đó. Thành ra vô thường - vô ngã nó phải tương ưng với nhau. Chúng ta thấy trong Duy thức nó dùng chữ tương ưng nghĩa là cái nhận thức như thế nào thì đối tượng nhận thức phải tương ưng như vậy.

Thành ra tất cả cảnh giới trong này đều là sai hết. Vậy thì các nhà hóa học thấy nước là H2O, các nhà điện tử thấy nước là điện tử, còn cõi người thấy nước là nước, còn ngạ quỷ thấy nước là máu,... Ai đúng? Thật ra đối với Chân lý, đối với sự thật, đối với Niết bàn thì tất cả đều sai hết, tất cả chỉ là cái trò gạt gẫm thôi. Vậy sự thật nước là cái gì? Nước chỉ là cái vùng hào quang thôi, trong khoa học kêu là năng lực tức là không có hình tướng, thật tướng các pháp là vô tướng, vô tướng mới thật sự là thật tướng. Mà vô tướng không phải là không có nhen, nó không có hình tướng gì hết nhưng mà nó có tất cả mọi hình tướng. Thì đại khái nó là vậy.

Thành ra chúng ta trở lại "Căn tu tập" thì cái đầu tiên của chúng ta đó là phù trần căn mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc, còn đi sâu vào đó thì có tịnh sắc căn, có nhiều học giả giảng không chạy, trong Duy thức không có giảng chỉ đưa ra thôi. Tịnh sắc căn là các dây thần kinh, chết rồi phù trần căn chết liền nhưng mà tịnh sắc căn phải 8h mới đứt, đó là dây thần kinh thị giác của mắt, thần kinh thính giác của lỗ tai, thần kinh khứu giác của lỗ mũi, thần kinh vị giác của cái lưỡi, thần kinh xúc giác của xác thân và tịnh sắc căn vi tế là trung khu thần kinh óc, chúng ta phải để ý chỗ đó. Dây thần kinh là chỗ để cảm giác phát hiện, còn mắt-tai-mũi-lưỡi-thân cảm giác chưa có, nó còn lờ mờ, cái đó là của ngạ quỷ, súc sanh thôi, còn tới người trời là các dây thần kinh bắt đầu hoạt động thành ra cái căn này nó khó đấy, kêu là tịnh sắc căn thuộc về thức tri, người trời phải dùng cái tịnh sắc căn này. Thành ra 4 đường ác chưa có cảm giác mấy, buổi chiều chúng ta đi sâu vào cái đó. Phải thấy như vậy chúng ta mới qua Nhập lưu được, chứ không phải dễ đâu. Người trời thì được, nghĩa là thấy nổi lên cứ đè thôi chứ không thấy rõ, cứ đè nén thôi, cứ đối trị thôi, cứ cải sửa thôi.

Thành ra nói tu là sửa, Đạo Phật không phải là sửa, nhưng mà phải sửa rồi từ đó nhận lại, nhận lại là Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, vô sanh A-la-hán, mà nhận lại là không có pháp môn, không có kinh nghiệm, kiến thức, ký ức, tội phước, không có Bổn sư gì hết. Thành ra cái đó khó đấy, tất cả những cái gì học hỏi những cái gì hiểu biết thẩy cho chó ăn hết, dứt hết thì cái Phật tánh mới hiện ra được. Phật tánh nó vốn có từ vô lượng kiếp rồi. Nó ở ngay đâu? Nó ở ngay trong cái sanh diệt của ngũ uẩn có 1 cái bất sanh bất diệt ngay trong đó. Để rồi chúng ta sẽ đi sâu vào cái đó. Chúng ta kêu là 4 đường ác tức là phù trần căn nó tiếp xúc với con mắt với sự vật, thì trong kinh Sáu Sáu, trong Phật giáo nó có: do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Thì nhãn thức này là ngạ quỷ, còn con mắt là địa ngục hữu gián, còn sắc trần là địa ngục vô gián. Lát nữa chúng ta mới đi sâu vào cái đó. Còn điểm gặp gỡ 3 pháp là xúc thì đây mới qua cõi người, nhờ xúc mới có thọ đây mới qua cõi sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Chúng ta thấy khó khăn phải nghiền ngẫm cho kỹ. Thôi, chúng ta đi đại khái vậy thôi.

Thứ 1 là phù trần căn tương ưng với tưởng tri, thứ 2 là tịnh sắc căn tương ưng với thức tri, thứ 3 là thăng nghĩa căn tức là của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai nó tương ưng thắng tri, thứ 4 còn tuệ tri tương ưng đệ nhất thắng nghĩa căn siêu việt, thứ 5 còn liễu tri tương ưng với đệ nhất thắng nghĩa căn siêu việt mà viên dung. Thành ra 5 cái khác nhau.

1 cái đó là dùng cái tưởng tri tức là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula. Hay là tôi cho 1 cái thí dụ phật tử hiểu rõ, tôi suy ngẫm lắm tôi nói phải có cái thí dụ mới sáng tỏ. Thì tôi ra dòng sông hay ra biển, lấy biển mình thí dụ được nó rất hay. Thì chúng ta ra ngoài biển chúng ta nhìn thấy dòng nước biển, bây giờ xin quý vị nghe định nghĩa của tôi thì mới hiểu được, thì cái dòng nước biển đó đứng lặng mà trôi chảy thì sóng phải nương vào dòng nước biển để mà phát hiện, sóng có thể mất hết mà dòng nước biển không mất. Thành ra chúng ta thấy sóng với dòng nước biển không phải 1 không phải khác. Rồi cái sóng đó chúng ta thường kêu là "Nghiệp cảm duyên khởi" tức là của 4 đường ác, của 4 đường thiện có giới hạn, có thấy, có Minh Sư, có pháp môn, có từ từ, có lai rai, có cải sửa, có tập trung rồi qua tới dòng nước biển là của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai.

Kinh Thủ Lăng Nghiêm là bộ kinh độc đáo nhất, tôi nói thiệt tôi biết Bát nhã lâu rồi nhưng tôi không biết cách tu, tới gặp Thủ Lăng Nghiêm tôi mới biết cách hạ thủ công phu vô đó. Bởi vì mình bắt đầu tu mà có pháp môn thì lọt vào tư tưởng, mà Bát nhã là không có pháp môn, Đạo Phật là không có pháp môn, không có Đạo Sư, không có từ từ, không có lai rai, chỉ là nhận lại thôi. Giống như trong kinh Pháp Hoa nói chàng Cùng Tử có hồng ngọc như ý chỉ nhận lại thôi, nếu mà không nhận lại thì mình là lang thang ăn mày suốt đời, còn khi ai chỉ thì nhận lại ngay bây giờ, tại đây chứ không có từ từ, không có lai rai, kinh Pháp Hoa cũng độc đáo đấy.

Cái dòng nước biến đó chúng ta kêu là Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai đứng lặng mà chuyển biến, do đứng lặng nên không có sóng, do chuyển biến cho nên vẫn trôi chảy. Còn 4 đường thiện, 4 đường ác do xao động mà chuyển biến, xao động là vọng mà chuyển biến là vọng, vọng chồng lên vọng cho nên nó có khuôn khổ, có không gian, có thời gian, có giới hạn, có thiện, có ác. Còn Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai đứng lặng, do đứng lặng mà không có không gian, không gian bị hóa giải vào thời gian, thế giới của sát-na mà chúng ta thường thấy đó là sát-na vĩnh cửu, nhất là Thiền tông thì kêu là cái nhận thức hiện tiền. Còn 4 đường thiện 4 đường ác còn kêu là nhận thức hiện tại, hiện tại thì có quá khứ, có hiện tại, có vị lai. Còn hiện tiền thì quá khứ, hiện tại, vị lai đều nằm trong sát-na vĩnh cửu tức là nó không có tướng nữa, nó chỉ có cái hình dòng nước chảy thôi, thì cái này chúng ta kêu là "A-lại-da duyên khởi". A-lại-da duyên khởi nương vào đâu? Phải nương vào Chân như duyên khởi tức là nương vào nước. Nước là gì? Nước là đứng lặng bất biến, đứng lặng cho nên chơn, bất biến cho nên chơn, thành ra từ này là Chơn không, mà chính Chơn không nó làm chỗ nương tựa cho dòng nước đứng lặng, nếu không có Chơn không thì dòng nước đứng lặng không có. Thành ra A-lại-da phải nương vào Chơn như duyên khởi của A-la-hán. Rồi Chơn như duyên khởi nương vào đâu? Không có nương vào đâu hết. Thì tất cả Chơn như duyên khởi này nó phát hiện cùng 1 lúc kêu là "Pháp giới duyên khởi" tức là không phải là nghiệp cảm duyên khởi nương vào A-lại-da, A-lại-da nương vào Chơn như mà pháp giới là tất cả cùng phát hiện 1 lúc kêu là trùng trùng duyên khởi, trùng trùng tương sanh, trùng trùng tương khắc, trùng trùng tương nhập, trùng trùng thẩm thấu đó là danh từ của kinh Hoa Nghiêm đấy. Thì pháp môn này chỉ có Kinh Hoa Nghiêm, Kinh Pháp Hoa, Kinh Đại Bát Niết Bàn, Đại Bát Niết Bàn của Đại thừa đó nhen chứ không phải bên Nguyên thủy đâu. Thì 3 bộ kinh này là tối thượng thừa:

- Kinh Pháp Hoa thì lấy Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát 3 xe này trở về Phật thừa, có 1 thừa thôi chứ không có 3 thừa, đó là Đức Phật phương tiện thôi, chúng ta thấy độc đáo đấy.

- Còn kinh Đại Bát Niết Bàn thì không có là quán không, quán giả, quán trung mà chỉ có 1 cái là pháp thân thường trụ của Như Lai thôi nghĩa là quán không trong đó có giả, có trung luôn; mà trong trung có giả, có không luôn thì cái đó đề chúng ta nói sau.

- Còn kinh Hoa Nghiêm là tối thượng hơn hết, nó không có kéo cái gì hết, mà nó diễn tả cái thế giới trùng trùng duyên khởi của biên cả. Biên cả là gì? Biên cả là nước, là dòng nước, là tất cả các lượn sóng, không cái nào nương vào cái nào hết tất cả đều trùng trùng duyên khởi, trùng trùng tương ưng, trùng trùng tương nhập, trùng trùng tương khắc, trùng trùng tương sinh. Thì ở này thế giới bể đầu, hồi mới xuất gia tôi coi tôi không hiểu gì hết, bây giờ tôi tính coi lại nhưng mà không có thời giờ với lại giờ tôi bệnh oxy không lên não, bây giờ coi bị chống mặt, tôi bị chóng mặt thường thường đi sợ nó té, thành ra bây giờ chỉ ngồi thiền thôi, mà ngồi thiền bây giờ ngồi đâu có được lâu nữa, 2h hà, chứ hồi xưa ngồi 8h-9h tôi coi thường thôi, nhờ cái đó tôi mới đi sâu vào các kinh, đâu có hỏi ai được. Thì trong kinh mới nói "thời bây giờ không có Phật, hỏi Vô sư trí thôi." Tôi không biết "Vô sư trí" là gì? Thì "các con cứ ngồi mãi, gõ mãi thì cửa sẽ mở". Tôi nhờ cái đó chứ tôi chán nản quá.

Nói đúng ra Phật pháp rất là khó. Thành ra đụng kinh nào tôi coi kinh đó, riết rồi nó sình cái bụng, nhưng mà không nhờ thiên định là tôi không tiêu hóa được, nội cái vô thường -vô ngã -khổ đau mà 3 năm trời tôi mới trả lời được, coi biết bao nhiêu kinh thì nói vô thường -vô ngã 1 thứ mà chính mấy vị Hòa Thượng lớn không như Nhất Hạnh, Thanh Từ nói vô thường vô ngã 1 thứ. Nhưng mà coi chừng, vô thường có 2 thứ vô thường: vô thường tương ưng với vô ngã và vô thường tuyệt đối. Vô thường tuyệt đối đó là sát-na vĩnh cửu tức là dòng nước biển Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, đi vào cái đó tức là nơi đây không gian thời gian nhập một tức là không gian bị hóa giải vào thời gian, nghĩa là có nhận thức mà không cần đối tượng nhận thức, nó sẽ thấy được nhận thức và đối tượng nhận thức của Uế độ. Cái này gọi là Tịnh độ tức là nó không là gì hết mà nó là sự "lặng lẽ", thì cái này kêu ta là thắng tri là cái hiểu biết vượt lên tất cả những cái tưởng tri và thức tri, thì cái này khó qua, đó là quả Nhập lưu đầu tiên. Thành ra trong kinh mới nói "Hơn thống lãnh cõi đất - Hơn được sanh cõi trời - Hơn chủ trì vũ trụ - Quả dự lưu tối thắng.". Thì thống lãnh cõi đất là gì? Làm vua cõi người. Hơn được sanh cõi trời là sanh tất cả dục giới, sắc giới, vô sắc giới không ăn thua gì hết. Hơn chủ trì vũ trụ là làm chúa tế của cả vũ trụ tam giới này, quá xá cao nhưng mà so với Nhập lưu không bằng cái lai của Nhập lưu.

Vậy thì Nhập lưu nó khác với tất cả những tôn giáo khác như thể nào? Chúng ta thấy cả 1 cái nhức óc của tôi đấy. Mà chúng ta nên nhớ, trước Thái tử Si-Đạt-Ta chưa đắc quả chưa có Đạo Phật, chỉ có đạo người trời thôi. Đức Phật đi kiếm tới ông A-la-la, Quất -đầu-lâm-phất, 1 ông dạy vô sở hữu xứ, vô sở hữu xứ tương tợ A-la-hán đấy, Duy thức chúng ta đi sâu vào giống hệt A-la-hán thôi, còn phi tưởng phi phi tưởng xứ tương tợ Như Lai, đó là ngũ ấm ma đấy. Làm sao chúng ta lọt vào đó chúng ta biết đường ra, nếu mà không có cái bánh vẽ là chết. Nên nhớ, tôi xin thưa, tôi xin trình bày cái bánh vẽ chứ tôi cũng chưa chứng đắc đâu, nhưng mà đây là qua cái nghiền ngẫm của tôi, mà tôi nghiền ngẫm được vậy là do tôi thiền lâu. Thì tôi muốn tăng ni ở đây ít nhất phải có thời giờ ngồi thiền, bớt đi vấn đề phật sự một chút, hồi xưa tôi ít có phật sự lắm, phật sự khi nào mình đắc quả A-la-hán theo Tiểu thừa, còn theo Đại thừa là Nhập lưu. Nhập lưu dù làm gì làm cũng không rớt xuống 4 đường ác, còn nếu người trời dục giới, sắc giới, vô sắc giới lọt xuống địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh liền, mình độ người ta không được người ta độ mình, còn Nhập lưu có lọt lại cũng lọt người trời 7 lần thôi rồi đi tới A-la-hán chứ vĩnh viễn 4 đường ác là không bao giờ rớt xuống. Thành ra bên Đại thừa chấp nhận cho Nhập lưu ra giáo hóa, Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai kêu là Bồ-tát phàm, còn A-la-hán kêu là Bồ-tát Thánh là đi giáo hóa mà vĩnh viên không còn luân hồi vào tam giới nữa, còn chưa đắc quả Nhập lưu là người trời đó đi giáo hóa kêu là Bồ-tát ẩu, Bồ-tát dỏm, độ rồi mình sa đọa luôn, mình độ người ta không được mình xuống địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula. Thành ra ông Nghiêm Xuân Hồng với tôi cũng giống giống, thời buổi này người trời giáo hóa nhiều thành ra cuộc đời loạn càng thêm loạn. Mình chỉ người ta chỉ pháp môn gì? Mình chưa Nhập lưu thì chỉ pháp môn người trời, mà người trời thì lẩn quẩn, luân hồi, cái vòng bánh xe nó quay tới số 12 rồi nó trở lại số 1, làm sao thoát khỏi cái vòng bánh xe này.

Chúng ta thấy Nhập lưu rất là quan trọng, thành ra thường kêu là "giải thoát đầu tiên cũng là giải thoát cuối cùng". Đi tới Nhập lưu rồi là vĩnh viễn chỉ có tiến với dậm chân 1 chỗ thôi chứ còn sa đọa là không bao giờ có. Tới Nhất vãng lai thì vĩnh viễn không sa đọa vào người trời dục giới nữa, nhưng mà Nhất vãng lai còn lọt vào sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Tới Bất lai vĩnh viễn không dõi vào sơ thiền, nhị thiền, tam thiền ở tứ thiền, nhưng mà tứ thiền nó có tất cả 9 cõi: 4 cõi của ngoại đạo, 5 cõi của Bất lai kêu là "Ngũ tịnh cư thiên" hay "Bất hoàn thiên" thì mấy cõi này có Phật pháp, còn 4 cõi kia không có Phật pháp.

Không có Phật pháp là sao? Là có thể đi vào tứ không, rồi lọt vào trong đó rồi trở lại. Như chúng ta thấy ông A-la-la đi tới cõi phi tưởng phi phi tưởng là tương tợ với Như Lai, ông lầm tưởng là Như Lai, nhưng mà khi ông ngồi thiền nhập định lâu ông nghe con con cá gì đó nó ăn móng mà ông nghe như tiếng trời gầm, ông bực, khi xả thiền ông nối sân, ông đọa xuống làm con chim phi ly, con chim chuyên ăn cá, ăn con cá mà ăn móng đó, đó là trong kinh kể lại.

Thì chúng ta thấy pháp đối trị nó nguy hiểm lắm, có ích lợi trong lúc đó. Chẳng hạn khi tôi nồi sân, thì có 2 cách: 1 dùng chỉ, 2 dùng quán. Chỉ là dùng "Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật,..." đè nó xuống. Mà nếu nó dữ, nó chửi hơn nữa thì sao? Tôi đè dữ hơn nữa, còn nó thấy mình không sân nó chửi nặng hơn nữa thì đè nữa. Mà đè không nổi thì sao? Giết nó chết luôn, chứ không có đánh không có đi thưa, đi mét gì nó hết, đè như nồi súp de khi mà bốc hơi mà không có chỗ bốc hơi mà hễ nó nổ là nó nổ lớn, thì cái pháp người trời là như vậy. Thành ra Đức Phật không chấp nhận Ngài thấy cái sơ sót của nó, thành ra sau khi ngồi dưới cội bồ đề Ngài đã tìm ra Phật pháp thì Ngài tính không ra giảng, bởi vì nó rất khó, nó đi ngược với cái hiểu biết của thời bấy giờ và cả bây giờ tôi cũng thấy nó đi ngược nữa. Bây giờ Đạo Phật dường như mất rồi, nghĩa là chúng ta tu pháp đối trị không, đè nén tập trung kỹ, tập trung mạnh, tập trung lâu, tập trung sâu mà chưa chắc tập trung được nữa.

Theo trong kinh Nguyên thủy thì ít nhất cũng phải nhị thiền. Cái đầu tiên sơ thiền "ly dục sinh hỷ lạc" thì chúng ta qua Đạo Phật không được. Cái nhị thiền "định sanh hỷ lạc", tam thiền "ly hỷ diệu lạc" và "xả niệm thanh tịnh" tứ thiền mới có thể qua Đạo Phật được, mà qua Nhập lưu thôi đấy, Nhất vãng lai thì phải ít nhất tam thiền, Bất lai thì phải tứ thiền thì nó ăn với cái kia thì chúng ta đi sâu, chúng ta sẽ thấy rõ hơn. Đại khái là như vậy.

Chư tăng ni thấy sao? Đó là lối trình bày của tôi. Còn nếu tôi tiến sâu lên nữa thì chúng ta thấy rằng cái Nghiệp cảm duyên khởi nương vào A-lại-da, A-lại-da duyên khởi nương vào Chân như, Chân như nương vào Pháp giới. Thì Nghiệp cảm duyên khởi đó là 4 đường ác cải sửa qua 4 đường thiện, cái này dễ thôi, cái này có bốn sư, có đạo sư, có pháp môn, có từ từ, có lai rai thì được. Nhưng mà từ sóng thiện, sóng ác, xiềng vàng, xiềng cây, xiềng sắt mà chuyển qua "không có xiềng" thì chúng ta thấy tất cả những pháp môn tu đều là dối gạt hết, dù đó là Tịnh độ, dù đó là Thiền tông, dù đó là Tứ Niệm Xứ, dù đó là Minh sát tuệ đều là dối gạt, 84.000 pháp môn đều là gạt gẫm hết, nếu không qua cái "Vô niệm". Thì tôi dám nói thẳng như vậy, tôi đề nghị phật tử thôi chứ không phải chắc chắn là vậy, nhưng mà theo tôi tất cả pháp môn đều dối gạt hết.

Cái nhất niệm chỉ là cái điều kiện đưa qua cái vô niệm thôi. Thành ra cái nghi giới, cấm thủ và thân kiến của Nhập lưu rất khó hiểu. Sau chúng ta sẽ đi sâu vào cái đó. Nếu chúng ta giữ giới cho kỹ, tập trung mạnh sơ thiền, nhị thiền đó, mà muốn qua sơ thiền chúng ta phải diệt 5 triền cái. Trong kinh nói:

- "5 triền cái làm cho cái tâm xao động, làm cho trí tuệ muội lược, rồi mới ly dục ly các ác bất thiện pháp thì mới chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ:" Chúng ta thấy như vậy đó mà trong Đại thừa dám nói ly sanh hỷ lạc, bên Đại thừa ẩu quá, quá cô đọng, cái đó là kinh Nguyên thủy đó. Tôi coi tới coi lui tôi giảng riết tôi thuộc, chứ tôi cái thuộc dở lắm.

- Rồi tới nhị thiền "diệt tầm và tứ chứng và trú thiền thứ nhì, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ nội tĩnh nhất tâm." Chữ nội tĩnh nhất tâm là chết người ta đó, mình phải hiểu nó làm sao.

Rồi qua tam thiền là "ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác." Chánh niệm tỉnh giác cũng chết. Nó với nội tĩnh nhất tâm khác nhau sao? Tôi muốn chết luôn, nhưng mà ngồi thiền lâu nghiền ngẫm mình hiểu thôi, trong thanh tịnh là mình hiểu hết tất cả thôi, cái đó là Vô sư trí tức là cái trí mà không có thầy, trong cảnh thanh vắng chìm trong thiền định rồi mình nghiền ngẫm tới, nghiền ngẫm lui, cũng giống như con trâu ăn cỏ vậy. Chúng ta coi kinh ban ngày giống như con trâu ăn cỏ không có tiêu đâu, nó để trong cái bọc nó, rồi tối nó mới ọc ra nghiền ngẫm từng chút nó mới thành xương, thịt, máu của nó, cái đó trong kinh đức Phật dạy thì tôi cũng theo cái đó. Tôi coi 1 ngày 1-2 tiếng thôi nhưng mà đêm ngồi thiền 8-9 tiếng cũng không ra, có khi phải 2-3 năm về cái vô thường - vô ngã. Thành ra "ly hỷ trú xả, chánh niệm tĩnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú thiền thứ 3.".

- Rồi tới thiền thứ 4 "xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu, đã cảm thọ trước, chứng và trú thiền thứ 4, không khổ không lạc xả niệm thanh tịnh." Chúng ta thấy rất là cô đọng, coi không hiểu, tăng ni muốn hiểu chúng ta phải coi mấy bộ luận, luận là Thanh Tịnh Đạo giải thích tương đối sáng, nhưng mà cũng không hiểu đâu. Muốn hiểu sâu, chúng ta phải coi Vi Diệu Pháp của Narada do ông Phạm Kim Khánh dịch, thì tôi coi cái đó rồi tôi mới biết là mình đi vào trong đó mà mình không hay, hồi xưa giờ kêu là tu mù, tu đui, không có giáo pháp, không có gì, cứ ngồi thiền để tâm không không theo Nhị Tổ mình đó. Mà tôi hỏi Ngài tâm không là sao? Mà tôi không biết cái khổng không ra sao? Không không của Ngài khác, không không của mình khác. Cứ ngồi yên lặng hoài, tôi theo hơi thở, vì tôi hồi trước cái căn tôi tu tiên. Tôi coi quyển "Tiên Phật hiệp tông", tôi tưởng Tiên - Phật là 1 thứ, nhưng không ngờ Tiên là trường sinh bất lão, còn Phật là trường sinh bất tử. Tôi nghi là cái gì cũng phải chết chứ đâu có sống được mà sao lại có vụ trường sinh bất tử, nhưng mà sau coi Thủ Lăng Nghiêm rồi tôi mới thật thấy trường sinh bất tử tức là cái Bát nhã thì nó lại đi ngược với tất cả những cái tập quán, những truyền thống từ xưa tới giờ. Do cái chỗ đó mà Nhập lưu rất là khó vào. Thành ra chỉ có Nhập lưu mới dứt được giới cấm thủ, giới cấm chỉ là phương tiện làm cho thức trong sáng tức là con người kinh nghiệm, kiến thức, ký ức dồi dào. Mà nếu kinh nghiệm, kiến thức, ký ức dồi dào thì sao? Mình sẽ thông minh. Nên nhớ thông minh không phải là trí tuệ nhé, một người trong sáng thông minh. Nhờ cái thông minh mà mình tạo các phương tiện đầy đủ, như các nhà bác học tạo các tiện nghi đầy đủ, rồi mình khoái những tiện nghi mình tạo ra cái lồng rồi mình chìm đắm trong đó không tiến nữa, giới cấm thủ, chấp giới. Chúng ta phải hiểu giới cấm thủ khó giảng lắm à, nếu mà người đó qua Nhập lưu thì mới không lọt giới cẩm thủ, còn ở đó hưởng thụ cho giới là Niết bàn, giới là cứu cánh, kẹt giới cấm thủ. Giới là phương tiện để đưa tới thức trong sáng, đề con người có kinh nghiệm, kiến thức, ký ức dồi dào.

Chi vậy? Để kinh nghiệm,... biết rằng nó bất lực trên con đường giải thoát thì người này mới hết giới cấm thủ. Kinh nghiệm đưa tới cái tự cao thôi. Chúng ta thấy mấy người có tài thường thường dễ tự cao lắm, họ đi làm phật sự này kia rất là hay mà họ tự cao vô cùng, mà làm được cái đó thì kinh nghiệm kiến thức rất là dồi dào, họ có nhiều tiện nghi, nhất là khoa học bây giờ tạo ra biết bao nhiêu tiện nghi, mà nếu mình thỏa mãn trong đó mình không qua cái Bất tử thì lọt vô giới cấm thủ, mà nếu người nào chịu qua thì họ qua rất mau. Nhưng mà người tự cao thì dễ gì chịu qua. Chịu qua tức là phải dứt hết kiến thức, kinh nghiệm, ký ức. Người ta tương dứt là dứt bo, không phải vậy, dứt là đừng có dính mắc vào nó nữa.

Chúng ta thấy trong Đạo Phật có 3 cái ghiền, thương thường người ta kêu là tập đế. Chữ tập thường giảng không hiểu rõ lắm, có người giảng khá tập là thói quen. Thì đúng. Mà thói quen là gì? Thói quen là làm tới làm lui nhiều lần. Ví dụ cha mẹ sinh ra mình đâu có biết uống cà phê, không có ai cha mẹ sinh ra biết hút thuốc, biết uống rượu, biết uống cà phê hết, rồi mới đi xã giao bạn nó mời, thì mới đầu uống nó đắng nghét hà, nhưng mà uống lần thứ 2, lần 3, lần 4, bây giờ cái cảm giác của cái lưỡi thấy hơi thích thú dễ chịu, thì cái cảm giác dễ chịu đâu phải là cái ghiền, rồi tư tưởng mới gia thêm sự phân biệt vào đó, cái ghiền bắt đầu từ đây.

Thành ra trong kinh Thủ Lăng Nghiêm rất hay:

- Sắc uẩn là sắc và không, mà chữ sắc đây giảng chết luôn. Tôi, hồi đầu tôi cũng chới với với chữ không. Vì chữ không Đạo Phật nó nhiều nghĩa lắm.

- Thọ uẩn là xúc và ly.

- Tưởng uẩn tức là nhớ và quên.

- Hành uẩn là sinh và diệt. Sinh và diệt giết chết người. Dùng chữ sinh-diệt nó kẹt, phải nói sinh diệt chu kỳ và sinh diệt sát-na. Bởi mạt-na kêu là vọng tưởng u ân, nó còn kêu danh từ là truyền tống thức, nó còn kêu danh từ là mạt-na, nó còn kêu danh từ là tiềm ẩn,... nó nhiều danh từ lắm. Thành ra mình điên với vấn đề danh từ, nhưng mà mình nắm cái gốc nó rất là hay, mỗi danh từ diễn tả một cái khía cạnh của thực tại, thực tại nó có 1 mà khía cạnh nó rất nhiều, tùy theo cái nhìn của mỗi chúng sanh.

- A-lại-da thức là đứng lặng nhập vào đưng lặng, thì cái này mới khó. A-lại-da thức là chơn vọng hòa hợp, không có không gian mà không gian hóa giải vào thời gian tức là thế giới của sát-na, thế giới của hiện tiền. Còn mạt-na đó là thế giới của hiện tại tức là bắt đầu có quá khứ, có hiện tại, có vị lai, thì bắt đầu có đối tượng của sự vật tức là có không gian. Còn thế giới của A-lại-da chưa có không gian thành ra chỉ có nhận thức mà không có đối tượng nhận thức. Không có đối tượng là sao? Nghĩa là tất cả các đối tượng của mạt-na, của thức thứ 6, của 5 thức đầu, tất cả hiện tượng giới đều nằm trong đó hết, nó nhận tất cả rồi nó phản chiếu trở lại tất cả, nó không giữ cái gì hết. Thành ra khi qua thế giới sát-na rồi mình thấy được chu kỳ của nhận thức và đối tượng nhận thức nhưng mà nó không phải là nhận thức, nó không phải là đối tượng nhận thức, mà nó là tất cả, nó là thức biến thì nhận thức đối tượng nhận thức cũng từ thức biến ra thôi. Thành ra thế giới sát-na là thế giới khó hiểu nhất. Nếu mà hiểu được cái đó thì chúng ta qua quả Nhập lưu, còn không hiểu được chúng ta lẩn quẩn trong cái vô thường đối với vô ngã, còn cái này là cái vô thường tuyệt đối, cái dòng nước thì chúng ta thấy nó không có tướng, mà khi nó có tướng rồi thì kêu nó là sóng, nhưng mà nó có hình. Bởi vì nó có đứng lặng, do đứng lặng nên không có tướng, mà không có tướng là không có sóng, do nó trôi chảy nên nó là vọng, mà trôi chảy nên nó có hình. Ở đây tăng ni phân biệt cái hình với cái tướng nhe. Tướng là cái có khuôn khổ, chẳng hạn như xác thân chúng ta nó có hình có tướng luôn. Như cơ thể tôi là: mắt, tai, mũi, lưỡi ráp lại, bên trong có tim, gan, tỳ, phế, thân,... ráp lại, mà có ráp là có rã. Nhà giảng này cũng vậy, do cây, kèo, cột, đinh, do phật tử, do Sư trụ trì ở đây mới thành cái nhà giảng này, rồi 50-70-100 năm thì nó rã, hễ có ráp là có rã thôi. Thì ráp lại là có tướng, thì tất cả các tướng nào cũng ráp lại hết, thành ra nó vô thường, nó nằm trong không gian là vô ngã, nghĩa là nó không có một cái ta cố định, nó do cái vô thường của mọi người nhận thức mới tạo ra nó thôi.

Thành ra các cảnh giới đều là giả hết, không có cảnh giới nào thật hết trơn á, nhưng mà thật với chúng sanh đó mà không thật với chúng sanh khác. Chẳng hạn loài người thấy nước là nước, ngạ quỷ nó không thấy là nước nó không uống được mà nó thấy là máu, thì máu đúng với ngạ quỷ nhưng không đúng với loài người mình, còn nước đúng với mình nhưng không đúng với ngạ quỷ, mà tất cả đều sai hết với sự thật. Sự thật là gì? Là năng lực. Thì chúng ta thấy Đạo Phật là cao, bây giờ khoa học đi tới năng lực, mà thật sự không có năng lực, mới năng lực về sắc. Cũng như các nhà điện tử thấy oxy là 16 điện tử dương và 16 điện tử âm, dùng tia quang tuyến bắn bỏ nó thì nó biến mất thì các ngài kêu là năng lực rồi một hồi cái này hiện trở lại, thì khoa học kêu là năng lực, thì Đạo Phật nói không phải năng lực đâu, nó là thọ uẩn đấy, tại các ông không thấy thôi. Rồi khi thọ uẩn hiện lên, mình thấy hình tướng thọ uẩn rồi, thọ uẩn là cõi trời sắc giới, là sơ thiền, nhị thiền, tam thiền nhập thấy được nó có hình tướng, hình tướng của cảm giác thì tự nhiên nó khác với hình tướng của xác thân. Mà khi phá bỏ hình tướng cảm giác rồi thì nó biến mất người ta kêu là năng lực, thì thật ra chưa phải là năng lực, đây là năng lực của cảm giác nó biến thành ra tư tưởng, rồi khi phá bỏ tư tưởng rồi nó lên tới tứ không thì lúc bấy giờ những cái này biển mất người ta kêu đó là năng lực. Chưa phải. Nó là năng lực của tư tưởng nó biến thành hành uẩn. Rồi hành uẩn biến thành thức uẩn, thì thức uẩn mới là năng lực cuối cùng, đây mới là năng lực thật sự đấy, tức là có hình mà không có tướng, còn mấy cái dưới đều có tướng hết. Thôi tôi nói đại khái như vậy thôi.

Bây giờ chúng ta bắt đầu trở lại. Có ai hỏi gì không? Nếu không hỏi tôi giảng sâu nữa à, mấy cái trước mà không biết mà tôi giảng sâu nữa là chới với đấy. Tóm lại, chúng ta thấy Đạo Phật có 4 pháp giới:

1/ Nghiệp cảm duyên khởi đó là pháp giới cải sửa của từ từ, của lai rai, của Bồn sư, của pháp môn, của học hỏi. Bằng Tiến sĩ gì đó, học tới Tiến sĩ cũng nằm trong Nghiệp cảm duyên khởi thôi. Còn cái kia phải qua hạ thủ công phu. Cái này hoàn toàn vọng, đã trôi chảy mà còn nối sóng nữa, có hình có tướng luôn, vọng chồng lên vọng kêu là thế giới Uế độ, thì có vô lượng thế giới Uế độ

2/ A-lại-da duyên khởi tức là dòng nước biển, cái này phải hạ thủ công phu. Ở đây đứng lặng mà chuyển biến. Cái này đứng lặng nên không có sóng, còn trôi chảy cho nên có hình. Quý vị thông cảm cho tôi cái danh từ nhe. Kêu là A-lại-da duyên khởi hay là dòng nước. Cái kia là sóng biên, cái này là dòng nước biên.

3/ Chân như duyên khởi khi nó trôi chảy quá nhanh thần tốc thì mình thấy dường như đứng lặng mà bất biến. Thì theo Tiểu thừa cho là bất biến đấy, còn Đại thừa thì không được. Tiểu thừa và Đại thừa nhận thức khác một chút. Tiểu thừa thì A-la-hán là Chân như duyên khởi là đứng lặng bất biến.

Thì Đại thừa không công nhận, tất cả không có cái nào bất biến hết, nhưng vì chuyển biến quá thần tốc thành ra mình thấy dường như bất biến. Mà chuyển biến thần tốc thì phải ứng hiện, tùy thuận giáo hóa vô lượng vô biên mà vẫn đứng lặng bất biến, thì cái này mới thật sự là đứng lặng bất biến. Còn đứng lặng bất biển mà không tùy thuận, không giáo hóa, không có nhậm vận, không có tự tại trong dòng nước và tất cả các sóng thì đó là "Niết bàn chết" thành ra trong kinh Pháp Hoa kêu là "Hóa thành dự" chớ không phải là Bảo sở. Cái đó là Đại thừa, tôi thấy Đại thừa hay tôi chấp nhận. Cái này kêu là tự độ, tự giác. Còn phải giác tha nữa thì cái giác hạnh mới viên mãn được. Cái này là trở về Báo thân của Như Lai thôi, chứ chưa đạt được Pháp thân. Mà muốn Pháp thân thì phải qua ứng hóa thân, mà hễ từ Báo thân đi ứng hóa thân thì cái Pháp thân hiện từng phần, Sơ địa hiện 1 phần, tới Thập địa hiện 10 phần, tới Đẳng giác, Diệu giác mới thành Như Lai. Thì chúng ta thấy đó là lối nhìn của Đại thừa. Đây là Pháp giới duyên khởi.

Thành ra thường thường trong Tiểu thừa tới A-la-hán là hết rồi, Như Lai với A-la-hán giống nhau. Như Lai là A-la-hán Chánh đẳng giác. Mà chúng ta có hiểu Chánh đẳng giác là gì không? Cái đó khó giảng "A nậu đa la tam miệu tam bồ đề" thì Đại thừa nhân Chánh đẳng giác mới khai triển ra, A-la-hán mới đi có 1/3 đường thôi, còn 2/3 nữa thì mới tới Như Lai. Ở đây tôi giảng hết nhe, từ Tiểu thừa qua Đại thừa, tôi tùm lum hết, nhưng mà tôi thấy cái nào sáng tỏ thì tôi giảng.

Thành ra chúng ta có 1 dòng sông thôi, có 1 con sông thôi, có 1 cái biển thôi mà có 4 cách nhìn. Có 1 thực tại thôi mà tùy theo cách nhìn, nếu chúng ta nhìn sóng ác thì chúng ta đau khổ vô cùng, đó là tưởng tri của địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula. Mà tưởng tri là gì? Buổi chiều chúng ta có nhân duyên chúng ta giảng. Rồi bây giờ chúng ta cải sửa, tu tập đè nén, tập trung kỹ mạnh lâu và sâu thì chúng ta sẽ qua thức tri, la. sóng thiện, nhưng sóng thiện vẫn là sóng thôi. Thì pháp môn bây giờ của tất cả tôn giáo bạn thời Thái tử Si-Đạt-Ta cũng vậy thôi, chưa có Đạo Phật, rồi sau Thái tử SiĐạt-Ta ngồi đắc quả mới có "tiếng rống con sư tử" là Sư Tử Hống đấy thì bài này mới có Tứ sa môn quả là trong kinh Trung bộ đó. Sư Tử Hống từ nay mới bắt đầu có Đạo Phật, có Tứ sa môn quả.

Như vậy thì giữa sóng thiện, sóng ác và cái dòng nước không sóng nó khác nhau làm sao? Thì đây không có cải sửa nữa, mà sự tu là nhận lại. Mà nhận lại cái gì? Nhận lại ngay trong cái sanh diệt, cái uế độ thời gian không gian có 1 cái thời gian tuyệt đối, nơi đây không có không gian nữa hay là không gian bị hóa giải vào thời gian. Thì sau này chúng ta đi sâu vào đó. Muốn đi vào thực hành, chúng ta phải đi vào Thủ Lăng Nghiêm thôi, không Thủ Lăng Nghiêm là mình không biết làm sao hạ thủ.

Bây giờ còn 20' chúng ta trao đồi với nhau.

Một vị Tăng sĩ hỏi: Nam Mô Bốn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Bạch Thượng tọa hoan hỷ chỉ dạy cho chúng con, bởi vì trong bài Khất sĩ đó có cái câu "Khất sĩ nếu hành đúng thì thành Phật, mà hành trật thì thành ma". Cho nên danh từ Tỳ kheo Khất sĩ muốn qua nó khác như thế nào, mong Thượng tọa chỉ dạy làm thế nào để đúng với danh từ Khất sĩ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Sư đáp: Hễ hỏi thì tôi phải nói sự thật nhe. Mà sự thật nó đau lòng, nó đau lòng cò con đấy. Sự thật là của Chơn lý Minh Đăng Quang thôi, chứ không phải của tôi, tôi không bao giờ dám nói gì của tôi hết đó. Nhưng mà nếu mình tu theo Khất sĩ Minh Đăng Quang thì mình phải hành đúng Khất sĩ Minh Đăng Quang hén. Thì cái đó Nhị Tổ nhắn nhủ tôi 2 lần khi giải tán giáo hội. Tôi nhớ, Ngài hỏi" Sư Khang biết Khất sĩ mình tu cái gì là gốc không?" Thì hồi đó tôi cũng không có biết. Hồi đó ở Trà Vinh có 1 lần cháy nhà, ngang Tịnh xá Ngọc Vân thì có 1 đám nhà khoảng 70-80 căn gì đó, ngay bữa 30 tết cháy hết, thì quý Sư mới ra chữa lửa, mới vừa bốc ngọn là quý Sư thấy, rồi quý Sư mới cởi y trung ra, Sư nào Sư nấy trắng phau hà, cái y hạ thụt vô phía sau đít, chừa 2 bắp đùi sáng chói, Sư thì bắc thang, Sư thì lấy thùng xách nước thì nó ngay bên lộ đó mà. Thì lúc đó không biết Đức Trị Sự ở đâu. Chỉ có Đức Thượng Tọa, Ngài ra Ngài kêu vô hết, đóng cửa lại, ông nào mà ra nữa là quỳ hương. Quý Sư vô hết. Gần 100 căn nhà lá bên đó cháy hết trơn, cháy rụi không còn căn nào hết đó. Thì phật tử mới vô tịnh xá nằm than khóc, thì lúc bây giờ Đức Trị Sự mới hay, Đức Trị Sự mới hỏi, Đức Trị Sự mới nói mấy ông đi kêu công an bắt ông này, ông này đốt nhà đấy. Ông này là Thượng Tọa đấy. Hồi đó tôi mới xuất gia, tôi không hiểu tại sao một vị lại cấm không cho ra, một vị lại cho ra, thì chính Thượng Tọa là người đốt nhà, nếu Ngài cho ra thì tắt hết rồi. Thì tôi hồi đó chới với không biết làm sao, mình hồi đó mới tập sự, mới đắp y vàng sắp sửa lên Sa di thôi, Thượng Tọa đâu có gần mình, Thượng Tọa gần Tỳ kheo thôi, Ngài giữ giới kỹ lắm. Rồi sau đi hành đạo, tôi lên Tỳ kheo, Ngài mới xuống chỗ tôi ở cái tum là che cái liều dưới gốc cây nhãn, thì tôi dạn lắm, tôi thấy Ngài xuống tôi mới hỏi vụ đám cháy đối diện tinh xá Ngọc Vân đó, rồi Ngài mới hỏi, mình mới hiểu cái ý của Ngài. Tôi hỏi" Bạch Thượng Tọa, mình đi tu thì mình phải có lòng từ bi mà tại sao ngày đó, nếu lúc đó mà Thượng Tọa cho quý Sư ra chữa lửa thì đâu có cháy nhà, mà ngay bữa 30 tết nữa. Không biết họ đánh bài làm sao mà họ để cháy. Con người ngoài đời độc lắm nhe, hễ họ gom lại chữa là được rồi, không, mạnh ai nấy lấy đồ đạc của mình ra ngoài đường lộ, không ai vô đó chữa hết, cháy rụi hết. Rồi Thượng Tọa mới trả lời sao biết không? Tôi nói mình đi tu thì phải có lòng từ bi, Thượng Tọa thấy người ta nghèo cháy cả trăm căn nhà ngay ngày tết thì tiền bạc không còn.

* Thượng Tọa, Ngài hỏi: "Sư Khang đi tu mục đích để làm gì?" Cái cứu cánh cuối cùng của Sư là Sư muốn làm cái gì.

- Tôi hồi đó tôi đâu có rành, tôi mới Sa di, tôi nói mục đích con là đắc quả A-la-hán. Thực sự tôi chẳng biết A-la-hán là cái gì, chỉ biết sơ sơ thôi, lúc đó còn Sa di mà.

* Ngài nói:" Muốn đắc A-la-hán phải làm cái gì không?

- Thì tôi nói: "Đắc A-la-hán thì phải giữ giới - định - huệ". Tôi cũng khá, tôi cũng biết trả lời giới - định - huệ.

* Ngài hỏi:" Mà Sư biết giới - định - huệ cái gì quan trọng nhất không?

- Tôi nói tôi không biết.

* Ngài nói:" Bây giờ đem tiền bạc, của quý, tam thiên, đại thiên thế giới cho Sư đổi với quả A-la-hán, Sư muốn lấy cái nào?

- Tôi nói con xuất gia vàng bạc con bỏ hết, 10 cái tam thiên đại thiên thế giới đổi quả A-la-hán con cũng không thèm, con không bao giờ đôi.

* Ngài nói phải. Ngài hỏi: "Vậy chứ A-la-hán lẩy cái gì làm gốc?".

- Tôi bí nhe, tôi đứng suy ngẫm hoài.

* Ngài nói: "Giới - định - huệ làm gốc, mà giới là cái nền tảng." Mà Sư Khang biết Sa di phải giữ 10 giới căn bản. Mà 5 giới đầu là cái gì Sư Khang biết không? Còn 5 giới sau là cái gì Sư Khang biết không?

- Tôi nói: "Bạch Thượng Tọa con không rành."

* Ngài nói: "5 giới đầu là giới, 5 cái sau là hạnh nó không phải là giới." Mà Sư biết giới - hạnh nó khác nhau làm sao không?

- Tôi bí nhe, tôi không để ý, thọ 10 giới Sa di mình đọc ro ro chứ mình không hiểu.

* Ngài giải thích: 5 giới đầu là giới, khi mình phạm thì hại mình, hại người, cả 2 đều hại hết, thành ra giới thì dễ giữ mà hạnh thì khó gìn. Sư thấy sát sanh, trộm cắp, dâm dục, nói dối, uống rượu hễ Sư phạm thì người ta thưa Sư, nếu phạm nặng thì Sư bị ở tù hoặc tử hình đấy, như ở ngoài mà giết người tử hình, trong đạo giết người là trục xuất đó. Trong đạo cũng vậy, trộm cắp, Sư lấy của không cho trong đạo là trục xuất đấy. Ngài nói sơ sơ cho mình. Rồi 5 cái hạnh cuối cùng nếu không giữ thì không được cái tư cách của Sư thôi, không xứng đáng nhà Sư, không hại ai hết. Ví dụ Sư ngồi ghế cao nằm giường rộng, ngủ ghế sa lon, ngồi hút thuốc phà chữ O, xích đu lắc tới lắc lui ai làm gì Sư được, không lẽ đi thưa công an bắt Sư, nghe xem hát múa đờn kèn, trong tịnh xá Sư có Sư coi rồi phật tử làm cái gì. Thành ra 5 cái sau là 5 cái hạnh kiểm, cái oai nghi, cái tư cách của nhà tu, mà không có cái đó thì Sư không thành 1 người Tỳ kheo, không thành 1 người Sa di được. Từ đó tôi mới biết Thượng Tọa là độc đáo. Thượng Tọa hỏi tôi: "Sư thấy bữa đó quý Sư cởi trần hết, bỏ cái y hạ vắt phía sau, ông nào ông nấy cái đùi trắng, ở trần có hạnh kiểm gì không?" Mà cái hạnh kiểm là cái đầu tiên của quả A-la-hán. Từ đó tôi mới hiểu Thượng Tọa Giác Chánh thôi Thì đại khái như vậy.

* Thành ra Ngài mới nhắn nhủ tôi:" Khi mà giải tán rồi Sư về tịnh xá, bất cứ đi đâu thì làm sao Sư giữ bền đừng có sa đọa, đừng có rơi rớt ra đời Sư có biết không?

-

Tôi nói con không biết.

* Ngài nói: "Sư Tổ thường nói Niết bàn thời khắc biểu" Sư thực hành theo đó thì không bao giờ Sư sa ngã, ít khi nào Sư sa ngã lắm, là "Trú dạ lục thời" Sư Trưởng dám để "Thời khóa biểu Niết bàn", nếu Sư đi theo đó là hưởng được Niết bàn. Sáng 7h tới 8h không phải mình định hen, nghĩa là 7h30' hay 8h mình đi bát. Trưa độ cơm và đọc kinh từ 11h tới 13h đây là xác định 2 tiếng đấy, đọc kinh 2 tiếng, Sư coi lại thời khóa biểu coi, cái kia Ngài nói từ 7h tới 8h đi bát tức là 7h, 7h30, 8h đi bát cũng được, còn cái này 11h độ cơm và đọc kinh 2 tiếng đồng hồ. Rồi chiều từ 15h (3 giờ) đến 16h (4 giờ) học Chơn lý, Sư nào Trụ trì thuyết pháp, nếu có khả năng thì dạy học trò, dạy phật tử luôn, vì bổn phận người Trụ trì là Bồ-tát rồi, Bồ-tát tại tịnh xá. Còn khuya, chiều sáng lo tu tịnh. Thì cái định có 3 thời, mà cái trí huệ có 1 thời thôi, còn cái giới hạnh của Sư có 2 thời. Đi bát là phải có hạnh kiểm đàng hoàng, mà Sư láu táu là không ai để bát, mà công an nó nói Sư dòm ngó nó bắt Sư nữa, còn độ cơm Sư phải độ chậm rãi, nhai cho kỹ, trong Thập lục hạnh nó có. Thì "Trú dạ lục thời" này tôi thấy cũng giống như Đức Phật vậy đó.

Quý sư có coi kinh Cô-săm-bia. Làm sáng chói khu rừng Cô-săm-bia, nghĩa là họp lại thì Xá Lợi Phất mới hỏi chư Tăng: "Ai làm sáng chói khu rừng?" Tức ai làm cho Đạo Phật sáng tỏ đó mà Ngài dùng danh từ làm sáng chói khu rừng Cô-săm-bia gì đó. Thì mỗi người mỗi trình bày. Thì Ngài Mục Kiền Liên thì nói thần thông, còn A Nan thì nói đa văn quảng ký vì là cái sở trường của ông mà, còn A-Na-Luật thì thiên nhãn đệ nhất. Cuối cùng trình bày hết, rồi bây giờ mới hỏi còn Sư huynh sao? Xá-Lợi- Phất nói người nào trí tuệ hạng nhất thì người đó làm sáng chói khu rừng. Thì không ai chịu ai hết, cuối cùng đi hỏi Đức Phật. Thì Đức Phật nói mấy ông trả lời đúng hết nhưng mà không sáng tỏ. Đức Phật mới nói: "Người làm sáng chói khu rừng Côsăm-bia là người đó: khuya thức dậy ngồi thiền tới sáng, sáng rồi đi bát khất thực, rồi kiếm chỗ độ ngọ, rồi nghỉ một chút, rồi họp nhau để bàn về giáo lý, rồi tu thiền. Đây, người này làm sáng chói khu rừng Cô-săm-bia." Thì ai mà không qua cái đó, không qua cái đó làm sao có trí tuệ, làm sao có thiên nhãn, làm sao có đa văn quảng ký,... đó là cái chung tất cả thôi. Thì tôi thấy nó giống hệt "Trú dạ lục thời" của Sư Tổ Minh Đăng Quang mình.

Thành ra muốn làm một vị đúng đắn như Sư hỏi thì phải y "Trú dạ lục thời" của Sư Tố và phải đi "hành tứ y pháp". Bởi vì tứ y pháp mới hành đúng Trú dạ lục thời được.

Bởi vì Sư Trưởng có nói nếu không đi xin ăn không dứt tham, sân, si, tội lỗi được. Đó là của Sư Tổ chứ không phải của tôi. Sư Tổ nói: "Nếu mà không đi xin ăn thì không dứt tham, sân, si, tội lỗi được. Vào xóm xin cơm, xin thuốc. Ngồi nằm xin đất, xin đá. Uống nước hỏi xin sông, xin suối. Ở hỏi xin cốc, hang,.." Quý sư coi lại coi phải Sư Tổ nói vậy không? Đó là chánh nghiệp, chánh mạng của người tu. Người tu chỉ có đi xin ăn thôi, cái xin ăn là cái nghề nghiệp cao thượng nhất trong các nghề nghiệp, nếu không đi xin ăn thì không dứt tham, sân, si, tội lỗi được, của Sư Tổ Minh Đăng Quang.

Thôi vậy là tới giờ rồi, có hỏi cái gì nữa không? Chiều chúng ta ôn lại, chúng ta đi sâu à. Về tăng ni nghiền ngẫm, cái gì khả nghi thì trao đổi với nhau, còn cái gì không đúng có quyền đưa ra rồi chúng ta trao đổi học hỏi với nhau, những cái gì tôi bí thì tôi về ngồi thiền lại, tôi gõ cửa tôi sẽ trả lời sau, tôi chưa có đắc quả đâu, tôi cũng đang nghiền ngầm thôi, thì ở đây chúng ta trao đổi với nhau.

Tôi trả lời câu hỏi đó, thì Sư gì hỏi đó có thỏa mãn không? Đồng ý vậy không? Giờ muốn đắc quả, Sư cứ Trú dạ lục thời đi, mà nếu không đắc quả tôi xin chịu tội hết. Bây giờ tôi thấy Trú dạ lục thời mất, Khất sĩ Minh Đăng Quang không còn, nhất là ngồi thiền 23h tới 1h không có ai ngồi hết, không có tịnh xá nào hết, theo hiểu biết của tôi, không biết có hay không tôi không biết. Còn ở đây 2 thời chiều với sáng, còn cái đi bát hầu như không có nữa, cái đó là tôi hỏi quý Sư chứ tôi không đi hết tịnh xá. Tôi thấy ở đây còn đi bát mà lẻ tẻ thôi mà không có bền, không đều.

Thì Trú dạ lục thời chúng ta không hành thì làm sao thành Khất sĩ Minh Đăng Quang được, nhất là cái đoàn hành đạo. Kỳ đó Nhị Tổ Giác Chánh thường nói: "Đoàn hành đạo còn thì khất sĩ Minh Đăng Quang còn." Đó là Giác Chánh. Mà đoàn hành đạo mất thì khất sĩ Minh Đăng Quang mất. Cái tịnh xá là để cho người già, người bệnh ở thôi, quý Sư coi lại trong Chơn lý, tôi không nói thêm, tịnh xá là để cho người già người bệnh ở, chứ tăng trẻ như vậy thì phải đi hành đạo hết. Thì hồi trước cấm chứ giờ dễ rồi, đăng cai Phật giáo rồi, mà đã đăng cai tất nhiên dễ dàng rồi đó, thì chúng ta phải xin pháp lý đầy đủ, rồi thì Sư nào giỏi thì dẫn đoàn. Nhưng mà khó đi hành đạo thì dễ mà trưởng đoàn là khó à, tôi thấy trưởng đoàn chỉ có Giác Chánh thôi, người khác nắm là không ai nắm nổi hết. Mà chúng ta phải công nhận, nói thật là Giác Chánh không có tài nhưng mà Đức trùm chứa, cái Đức đủ nắm đoàn, tài do tăng ở dưới, mà nếu có tài không có Đức thì rã liền. Lúc Sư bệnh ở vườn nhãn đó, Sư giao lại cho Sư Hưng dẫn tới Sóc Trăng rã hết trơn, không có sư nào theo, bỏ về tịnh xá hết, phải trở về với Ngài, mà lúc đó Ngài bệnh gần chết, mà nhất định Ngài không về, tịnh xa Bạc Liêu thỉnh khóc lóc Ngài không về. Ngài nói người đi hành đạo là chết đâu là chết đó, chết trong rừng mà lúc đó vườn nhãn không hà. Thì mình thấy Giác Chánh là có hạnh độc đáo, tôi không phải ấy Ngài, nhưng mà tôi theo Ngài sát, tôi biết cái Đức của Ngài. Trời ơi, đi hành đạo trăn trở nhiều cái độc đáo lắm, mà Ngài vượt qua hết, nghĩa là con người ít có ham sắc, tài, danh, lợi. Nếu tôi kể ra nữa quý Sư mới thấy Ngài là một con người tin cái nhân quả một cách tuyệt đối, nhờ tin nhân quả như vậy Ngài không sợ chết, vào súng đạn này kia Ngài tỉnh queo, nếu quý Sư có đi, quý Sư mới thấy kiếm con người thứ 2 như Giác Chánh rất là khó kiếm trong thời buổi này. Tôi đã đi nhiều tôn giáo bạn, không có ai bằng Thượng Tọa Giác Chánh đâu, tôi không phải là mèo khen mèo dài đuôi, nhưng mà có đi sống với Ngài mới thấy.

Thành ra Ngài luôn luôn hành đúng Trú dạ lục thời, mà đi hành đạo thì phải hành đúng thôi, đi bát về cơm mình mình ăn, chứ không ăn cơm cúng dường, mà Ngài không bao giờ cho quý Sư về chỗ trụ nhe, phải đi độ cơm đường hết, chỉ Sư nào bệnh mới về được thôi, vì về đó phật tử lo, nó biết chỗ mình, còn đi khất thực mình đi đây đi đó thì ông nội tôi cũng đâu biết đâu mà kiếm. Thành ra mình xin bao nhiêu cơm thì ăn bấy nhiều cơm, mà trong quê quý Sư biết là không bao giờ có đồ chay, trái cây cũng không có luôn, mà nhất là tháng nắng thì rau cỏ cũng không có luôn, lãnh 1 bát cơm 9- 10 chén, ngồi trong đó mà nhơi, tôi nói 9-10 chén phật tử không tin, mà nếu ai mà không ăn sáng, không ăn chiều mà đi hành đạo như vậy thì 9-10 chén dễ dàng thôi, sư Tự độ tới 11-12 chén. Tôi đi với Sư Tự, cái bát tôi đầy 10 chén, Sư Tự cũng 10 chén, sớt cho tôi tới 9 chén thì tôi nói thôi, Sư Tự nói nhận đi chút nữa sớt qua trò, tôi sớt qua ông làm 12 chén, tôi có 9 chén, rồi hai huynh đệ kiếm gốc cây mát ngồi nhơi gần 2 tiếng đồng hồ.

Thành ra tôi thấy đi hành đạo là đúng chánh pháp, cái tâm mình rảnh rang, nhờ cái giới luật. Nhưng mà ngồi qua Nhập lưu là khó à. Nhập lưu phải dứt hết những cái chấp. Mà chúng ta có tới 3 cái chấp: cái chấp ghiền bên ngoài tức là phù trần căn, cái chấp ghiền bên trong và cái chấp không ghiền bên ngoài không ghiền bên trong mà ghiền những cái mông lung. Để chiều chúng ta bắt đầu vô cái đó. Phải hiểu cho rành những cái đó, cái chấp ghiền bên ngoài là phù trần căn, chấp ghiền bên trong thì kêu là tịnh sắc căn và chấp không ghiền bên ngoài không ghiền bên trong thì khó dứt, cái đó là của tứ thiền và tứ không. Cái chấp ghiền bên ngoài là của địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula, mình coi mình biết mình nằm ở đâu, còn cái chấp nghiền bên trong là thọ uẩn đấy tức là người, trời, sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Thôi xin phép quý vị chiều nay chúng ta bàn sâu hơn, chúng ta đi bốn đường ác rồi qua bốn đường thiện, nếu có thời giờ, còn không thì ngày mai, chúng ta có 2 ngày lận.

buổi chiều ngày mùng 9/5/Kỷ Sửu âl (2009) Kính lạy Đức Thầy Thích Ca Mâu Ni Phật. Mô Phật.

Chúng ta lại tiếp tục bài giảng hồi sáng. Hồi sáng chúng ta đã giảng qua 10 pháp giới hay 13 hạng chúng sanh theo Khất sĩ Minh Đăng Quang và 15 hạng chúng sanh theo cách trình bày của tôi. Hôm nay bài pháp tiếp tục là chúng ta giảng về 4 đường ác, về thân-tâm-hoàn cảnh hay là căn-trần-thức. Trước khi vào bài giảng tôi xin nhắc lại buổi sáng để chúng ta có một sự nhất trí, có một sự liên tục.

Như tôi trình bày, quý vị thấy có một hiện thực thôi nhưng mà có 5 cách nhìn. Thì cách nhìn nào cũng vậy, dù ngoại đạo, dù Đạo Phật cũng phải lấy căn bản giớiđịnh-tuệ làm gốc thôi, nhưng mà cách giải thích nó có khác nhau. Cái độc đáo của Đạo Phật là ở chỗ đó, cũng dùng danh từ đó thôi. Nhưng mà tôi đã nói, theo trường học hay các nhà bác học kêu là kỷ luật, nhà nước thì kêu là pháp luật, Đạo Phật kêu là giới luật. Còn định là tập trung vào 1 đối tượng nào thì cái đó không phải là Đạo Phật, mà là đạo người trời với ngoại đạo. Còn huệ là cái thức trong sáng, thấy được tất cả các pháp là có hình có tướng nhưng mà ráp lại, thì cái đó là cái thức trong sáng của người trời chứ không phải là của Đạo Phật.

Nhưng mà muốn qua Đạo Phật cũng phải qua cái thức trong sáng đó. Còn nếu dừng ở đó thì chúng ta sẽ được thông minh và chúng ta được đầy đủ tiện nghi, mà Đạo Phật dùng danh từ là thần thông, chúng ta dừng ở đó hưởng phước báo thì kẹt vào giới cấm thủ, chúng ta cho giới cấm là mục đích đi đến Niết bàn. Cái đó sai. Giới cấm chỉ là phương tiện giúp cho thức trong sáng, chỉ có thức trong sáng mới biết rằng cái thức bất lực trên con đường giải thoát, thì bây giờ cái Phật tánh, cái Bất tử mới hiện ra. Bất tử chỉ đến với chúng ta khi chúng ta biết rằng tất cả sự ham muốn, tất cả tập khí, tất cả thói quen chiếm hữu bên ngoài, thói quen chiếm hữu bên trong, thói quen chiếm hữu không bên ngoài không bên trong ở cái mông lung đều dứt hết. Dút ở đây không phải là tiêu diệt mà đừng có dính mắc, đừng có ghiền nó nữa thì cái Bất tử sẽ đến với chúng ta. Thành ra cái Niết bàn, cái Bất tử đến với chúng ta, chúng ta không thể đi tìm cái Niết bàn, đó là cái độc đáo của Đạo Phật, mà cái khó khăn nhất là của quả Nhập lưu.

Tôi xin tóm lại hồi sáng tôi trình bày là ngay dòng nước, ở đây chúng ta có thể kêu là dòng nước linh hồn mà Đức Phật trong kinh người ta đã có hỏi làm sao Đức Thế Tôn vượt khỏi bọc lưu." Bọc lưu là cái dòng đời tức là vượt khỏi dòng đời. Thì

ÁP ÂM SƯ KHAN!

Ngài có trả lời một câu trong kinh Nguyên thủy "Ta không bước tới, Ta cũng không dừng lại, do đó Như Lai thoát khỏi bọc lưu." Thì bước tới là gì? Bước tới là quán, còn dừng lại là chỉ, nếu bước tới thì bị cuốn trôi, còn dừng lại bị trầm nghịch. Ngài không bước tới cũng không dừng lại do đó Như Lai vượt khỏi bọc lưu. Hồi mới xuất gia tôi coi tôi không hiểu gì hết. Chút nữa chúng ta sẽ tìm hiểu câu đó sau, câu đó khó giải thích, chúng ta phải đi từ từ.

Thành ra cái sóng ác, sóng thiện. Thì sóng ác đó là tà giới - tà định - tà tuệ của 4 đường ác địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula chúng ta thường kêu là tưởng tri hay cái căn để đi đến đó là phù trần căn. Còn sóng thiện thì chúng ta kêu là thức tri hay chánh giới - chánh định - chánh tuệ tức là pháp môn cải sửa của người, trời dục giới, sắc giới, vô sắc giới tức là 3 giới, 5 giới, 8 giới và 10 giới.

Còn đi tới cái dòng nước biển, dòng nước sông thì cái này kêu là thắng tri hay là thắng nghĩa căn tức là của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai.

Còn đi tới nước đó là đúng lặng bất biến là Niết bàn tịch tịnh hay chúng ta còn kêu danh từ là diệt thọ tưởng định. Tam giới mà có ra là do thọ cảm và tư tưởng hay trong Thủ Lăng Nghiêm gọi là kiến và tri hay kêu một cách nôm na là tình cảm và tư tưởng, tình - tưởng. Tình cảm là kiến, tưởng là tri. Do tri kiến mà tạo ra tam giới. Cái danh từ của Đạo Phật nó nhiều lắm, nhưng mà nắm cái gốc rồi thì nó không khó mấy mà nó rất hay, bởi vì đó là 1 thực tại mà có nhiều khía cạnh. Chúng ta đi sâu vào Duy thức chúng ta mới thấy cái hay của Phật giáo, mà chúng ta mới thấy rằng chúng ta không còn sình bụng nữa nếu nắm vững cái gốc.

Còn qua tới Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai chúng ta có thể nói là Thánh giới

- Thánh định - Thánh tuệ tức là siêu việt đó, vượt khỏi những cái xiềng ác cái xiềng tốt xiềng xấu có 1 cái Bất tử nằm trong đó. Cũng như chúng ta thấy sóng nương vào dòng nước, mà dòng nước thì có hình chứ không có tướng, khi nó xao động rồi thì kêu là sóng, mà khi nó đứng lặng rồi thì kêu là dòng nước. Mà sóng thì có thể thay đổi, có thể đi tìm sóng, có thể cải sửa sóng, có thể sửa sóng xấu thành sóng tốt, mà sóng không thể đi tìm dòng nước được, không bao giờ có chuyện đó. Bởi vì dòng nước nằm ngay trong sóng, nó chỉ nhận lại thôi. Chừng nào tất cả những cái tham, sân, si, cái ham muốn của sóng mà im bặt đi rồi thì dòng nước hiện ra thôi, chớ sóng không thể đi tìm dòng nước, mà dòng nước hiện đến khi tất cả mọi lượn sóng thiện ác đều im bặt đi, im bặt chứ không phải tôi nói diệt nó nhé, im bặt tức là không dính mắc nó nữa, thì cái Niết bàn, cái Bất tử sẽ đến với chúng ta, chứ chúng ta không thể đi đến với Niết bàn, cái đó là cái khó tu nhất của quả Nhập lưu. Được cái đó rồi chúng ta đi thẳng tới quả Như Lai thôi, có một cái một đó thôi. Thì phật tử phải hiểu. Cái đó là "tự do hay là giải thoát đầu tiên và giải thoát cuối cùng, quả dự lưu là tối thắng". Đó là tôi nói của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai và vô sanh A-la-hán.

Còn qua tới Thánh giới - Thánh định - Thánh viên dung mà siêu việt của chư Bồ-tát và Chư Như Lai tức là 3 bậc tam tôn. Đại khái như vậy.

Còn nếu dùng theo khoa học, vấn đề không gian thời gian tôi sẵn nói luôn. Thì 4 đường ác và 4 đường thiện thì có không gian và thời gian tương ưng, thời gian tức vô thường tức nhận thức, còn không gian có 10 phương tức là đối tượng nhận thức. Không gian và thời gian nó phải tương ưng với nhau (ưng là ăn chịu, tương là cùng, tương ưng là cùng ăn chịu với nhau). Hễ người thì không gian là nước, mà các nhà hóa học không gian là H2O. Sáng tôi có giảng rồi, thì cái đó không gian và thời gian phải tương ưng nhau. Đây là pháp môn người trời thì nếu cải sửa nhận thức thì không gian phải thay đổi, còn nếu mà người ta như Đức Phật hay các nhà hóa học nâng cao cái không gian thì nhận thức mình sẽ thay đổi. Còn người tu phải nâng cao nhận thức chứ không nhờ ngoại đạo được. Cũng như bây giờ chúng ta muốn thấy H2O, muốn thấy vi trùng thì chúng ta phải nhờ kính hiển vi chiếu rọi trong không khí này hay trong cái phổi mình có vi trùng cóc. Còn các nhà tu sĩ thì không cần kính hiển vi, các ngài tu có thiên nhãn, các ngài nhìn thẳng vào con người mình thấy con vi trùng cóc nó nằm trong đó, tức là mình cải sửa nhận thức thì đối tượng nhận thức phải hiện ra. Còn mình cải sửa không được phải nhờ khoa học nâng cao chiếu rọi phóng đại cho nó lớn ra mình mới thấy được. Thì đó là 2 cách tu. Cách tu kia trong Thủ Lăng Nghiêm kêu là địa tiên, còn cái nọ kêu là thiên tiên hay là thần tiên. Thì thôi cái đó quý tăng ni muốn coi cho kỹ thì coi Thủ Lăng Nghiêm lại, Thủ Lăng Nghiêm giảng rành nhất. Đây tôi nói sơ thôi.

Cái đó tôi nói là 4 đường ác, 4 đường thiện thì không gian thời gian tương ưng. Thời gian là nhận thức. Nếu chúng ta dùng tư tưởng thì đó là 4 đường ác, rồi chúng ta chuyển qua tới thức trong sáng. Thức trong sáng là gì? Là bắt đầu có ý chí có nghiệp. 4 đường ác chưa có nghiệp, cái này coi bài Lục căn của Minh Đăng Quang, trong đó Ngài nói rất rành, tức là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh chưa có nghiệp tức là sống bằng nhân quả. Tới người bắt đầu có nghiệp tức là có mạt-na, khoa học kêu là ý chí nhưng mà chưa có kinh nghiệm, kiến thức tức là chưa có A-lại-da. Chỉ có 5 giới, cõi trời dục giới bắt đầu có A-lại-da, rồi trời sắc giới có đầy đủ A-lại-da tức là có sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Tới cõi trời vô sắc giới còn có 3 căn thôi, không có sắc, không có thọ mà có tưởng, hành, thức thôi. Thì cái đó chút nữa chúng ta đi sâu vào cái đó, chúng ta phải tìm hiểu. Tu người trời thì dễ lắm nghĩa là những tật xấu mình khởi lên cứ đè nó xuống thôi, cải sửa nó, cứ từ từ, cứ lai rai. Còn qua Đạo Phật không phải vậy đâu, phải thấy cái hóc búa, cái ngóc ngách, cái xảo quyệt của tiến trình 5 uẩn cho nó rõ ràng, cho chi tiết. Để chi vậy? Để khi nó phát hiện ra mình nhận diện nó và không được phê phán, không được cải sửa, không được chỉ trích, thì chính cái nhận diện này là Bất tử, không có tu tập gì hết trơn. Nhưng mà muốn nhận diện thì phải biết cái đường đi, cái ngóc ngách, cái đường đi nước bước của nó, cái xảo quyệt của nó, cái hóc búa của nó thì chúng ta biết cái đường đi từ sắc uẩn sang thọ uẩn, sang tưởng uẩn làm sao, từ tưởng uẩn qua hành uẩn làm sao, từ hành uẩn qua thức uẩn làm sao, nhìn nó sự thật y như là nó. Mà muốn như vậy chúng ta phải qua người trời trước, mà người trời chỉ thấy mờ mờ thôi chứ không đi vào chi tiết.

Thành ra chúng ta thấy pháp môn đối trị chỉ là dối gạt thôi dù đó là Tứ Niệm Xứ. Tứ Niệm Xứ là niệm thân bất tịnh, niệm thọ thị khổ, niệm tâm vô thường, niệm pháp vô ngã là pháp của người trời chứ không phải của Đạo Phật. Mà dường như chính Đức Phật tìm ra bởi vì cái đó không đi vào ngã tẻ kêu là pháp môn duy nhất. Duy nhất không phải là chỉ có 1, duy nhất tức là nó không đi vào cái ngã tẻ, nó dùng cái quán nhiều hơn cái chỉ.

Còn ngoại đạo thì phải diệt 5 triền cái đi từ sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền. Từ nhị thiền mới có thể quán các pháp vô thường - vô ngã được rồi mới đi qua Bát nhã, còn không thì lọt vào tứ không. Thành ra ngã 3, có ngả tẻ, không phải là con đường duy nhất. Nhưng mà niệm thân bất tịnh, niệm thọ thị khổ, niệm tâm vô thường, niệm pháp vô ngã cũng là dối gạt thôi, dối gạt để đi tới niệm thân như thân, niệm thân trên thân, niệm thọ trên các cảm thọ,... đây là Đạo Phật, đây là qua Thánh. Thì chúng ta phải hiểu. Còn tới nhị thiền rồi quán các pháp là vô thường - vô ngã chu kỳ, để rồi từ đó nhận cái Bất tử là vô thường - vô ngã sát-na thì qua Nhập lưu, Nhất vãng lai. Đây mới là Đạo Phật.

Còn Thiền tông của Bồ-Đề-Đạt-Ma, đây mới chánh cống là Đạo Phật đấy.

Nhưng mà từ Đức Phật Thích Ca truyền cho tới Lục Tổ Huệ Năng. Rồi từ Lục Tổ Huệ Năng tới ngài Lâm Tế thì không còn là Đạo Phật nữa mà trở lại đạo người trời. Chúng ta phải học hết, chúng ta phải để ý mấy cái đó, nghĩa là bắt đầu có công án, có thoại đầu thì là dối gạt nữa. Công án, thoại đầu là gì? Là để tập trung vào 1 đối tượng để cho mình nhất niệm, khi mà nó nhất niệm phá vỡ cái nghi tình, dứt nghi tình rồi mới đắc quả Nhập lưu, đây mới là Đạo Phật. Thành ra có công án, có nghi tình. Trước kia là không có công án, không có nghi tình, chỉ thầy trò đối đáp với nhau "dĩ tâm truyền tâm" là đắc được. Thì đầu tiên chúng ta thấy Đức Phật vi tiếu đưa cành hoa sen thế là Ca Diếp mĩm cười thế là đắc quả, đâu có pháp môn, không có pháp môn. Rồi Lục Tổ Huệ Năng nghe câu "Ưng vô sở trụ nghi sanh kỳ tâm" đắc quả đâu, có học gì của Ngũ tổ đâu. Rồi chúng ta coi quyền Huyền Giác đi mà đấu trí huệ với Huệ Năng cũng không có pháp môn gì, 2 người đấu với nhau. Bữa nào tôi giảng, cái đó rất là hay, là Chứng đạo Ca đấy, thì đó mới chính là Đạo Phật. Còn từ đó về sau cái căn cơ người ta thấp, các Tổ không thể dĩ tâm truyền tâm nữa, không thể qua Nhập lưu liền nữa, mà phải dùng thoại đầu. Có tới một ngàn mấy chục công án, thì đây là dối gạt nữa, cũng trở lại pháp môn thôi. Tôi nói sơ thôi.

Tịnh độ cũng vậy. Tịnh Độ mà Hạ phẩm Hạ sanh, Hạ phẩm Trung sanh, Hạ phẩm Thượng sanh là dối gạt thôi, chừng nào qua Trung phẩm thì đây mới qua Đạo Phật. Tịnh Độ với các pháp môn đâu có khác, hễ nhất niệm là giống hệt thôi. Nhưng mà Tịnh Độ khác một cái là thêm phát nguyện, tức là nhờ thêm tha lực A Di Đà, còn không thì đạt nhất niệm tự lực chúng ta sinh về cõi trời. Tất cả pháp môn Đạo Phật dường như là tự lực ít có tha lực, chỉ có 1 mình Tịnh Độ là tha lực. Nhưng mà cũng phải tu chết mồ chết tổ, cũng phải nhất niệm rồi phải phát nguyện mới vãng sanh. Tôi nói như thế này cho dễ hiểu nè. Bây giờ cư sĩ ở ngoài tu thì được nhất niệm sanh về cõi trời. Còn bây giờ tôi tu được nhất niệm rồi tôi niệm Phật đếm từ 1 đến 10, niệm Phật khỏi đềm; hít vô thở ra đềm 1, hít vô thở ra đềm 2, hít vô dài biết, hít vô ngắn biết. Chút nữa chúng ta đến cái đó. Rồi khỏi cần hít vô nữa, cái hơi thở với cái thân mình nó dính liền nhau, hay tiếng niệm Phật từ trong A-lại-da phát ra rồi mình tống vô kêu là định sanh hỷ lạc, thì tới giai đoạn này giống nhau thôi. Bên Tịnh Độ cũng vậy bên Thiền tông cũng vậy, tất cả các pháp môn khác, Tứ Niệm Xứ hay cái gì cũng vậy thôi. Nhưng mà nếu thêm phát nguyện thành Tịnh độ, không phát nguyện tự lực sinh về cõi trời. Còn nếu phát nguyện, còn giáo hội đây thì mình xin Phật Thích Ca cho con vào giáo hội Ngài. Thì muốn vào giáo hội Ngài mình phải nhất niệm. Nhất niệm là gì? Là dứt bỏ cái ghiền bên ngoài, con không ghiền rượu, không ghiền cà phê thuốc lá, ghiền vợ, ghiền con, ghiền tiền bạc nữa, Phật Thích Ca chấp nhận vô liền. Còn nếu còn tạp niệm Phật Thích Ca vĩnh viễn không chấp nhận, dù có vô giáo hội ở cũng không được nữa. Thành ra thế giới Cực Lạc không có 4 đường ác, giống hệt giáo hội Phật Thích Ca không có 4 đường ác. Xì ke, ma túy, sát sanh, trộm cắp, tà dâm thì không thể vào giáo hội được. Thì đại khái nó là như vậy thôi chứ không có gì khác hết trơn. Theo tôi giảng pháp môn nào cũng vậy thôi, nhưng mà Tịnh Độ khác là có thêm cái phát nguyện, bởi vì ở đây Phật Thích Ca mất rồi.

Mà có ai sống 1.250 vị mà hòa hợp không? Thế giới này không có. Tôi đi mà tôi nghe nói trên chùa Bát nhã gì của thầy Nhất Hạnh tôi lên trên đó tôi coi, tưởng đâu hòa hiệp, bên tăng thì khoảng đâu 100, bên ni gần 300 mà nội bộ sứt mẻ chứ đâu có hòa hiệp được. Ông Minh Trường đệ tử tôi, ông trốn tôi bỏ lên trên đó, ông nói tôi mới biết, ông vô ở trong đó ở 3-4 tháng. Rồi bây giờ báo Giác Ngộ còn đăng, thầy Trụ trì Thích Đức Nghi gì đó dụng độ với đệ tử Làng Mai, Làng Mai qua đó cả trăm, đệ tử đụng độ nhau, thì thầy giải quyết không được, cái này báo Giác Ngộ đăng tôi không biết, thầy mới kêu chính quyền lại đuổi không cho đăng ký hộ khẩu, không cho đăng ký tạm trú nữa. Thì chính quyền đi lại đuổi mới đưa giây của thầy Đức Nghi yêu cầu chính quyền đuối, thì chính quyền phải đuối thôi. Thì không biết là Làng Mai hay phật tử lên cho Giáo hội Trung ương ở thành phố xuống can thiệp. Thì can thiệp 1 thời gian thầy Đức Nghi đồng ý cho ở, ở đâu 1 tháng mấy 2 tháng thì thầy cũng gởi lên chính quyền, công an xuống đuổi nữa. Không biết sao, nói đệ tử thầy Đức Nghi với đệ tử Làng Mai có một sự hiểu lầm nhau, trong báo Giác Ngộ đăng, tôi thấy, rồi đuổi thêm lần thứ 2 nữa. Thì ở đây cũng đi lên Giáo hội Trung ương hay xuống can thiệp, thầy Đức Nghi lánh mặt không tiếp. Tôi nằm ở Đà Lạt thì cô Khánh Hồng có báo sẵn, tôi hơi căng thắng thần kinh tôi coi chơi thôi. Tôi nói trời ơi không ở đâu yên hết. Còn Trúc Lâm ở Đà Lạt, vô trong đó coi cũng tùm lum trong đó hết trơn.

Thì chúng ta thấy sống chung rất là khó. Chính Đức Sư Trưởng Minh Đăng Quang nói rồi: "Nếu không sống chung thì không đắc quả, phải nên tập sống chung tu học." Mà sống chung, thì tôi nghe Nhị Tổ nói hồi đó Sư Trưởng nói "Mỗi Sư là 1 bồ đề gai, bồ đề mà có gai, chỉ sống chung thì gai mới gãy được.", Cả thân - tâm - ý giao cho người thầy, "Mặc người uốn nắn chuyển xoay. Đặng mình diệt hắn thiển tây ý xẵng, sống chung giáo hội chư tăng, không còn tự ý mới năng thuận hòa." Tự ý mỗi người là 1 cái ngã, ai cũng có ngã hết, tôi thích cái này, Sư kia không thích cái kia, Sư nọ thích cái khác. Giờ sống chung thì có một giới luật thôi, là cái thích của mình phải dứt bỏ, mình sống với đại chúng, thì đại chúng phải lấy giới luật, giới luật chỉ có 1 thôi, tất cả đều dồn vào đó hết thì hòa. Nếu không thì cho cái ý của tôi là đúng hơn, Sư nói ý tôi đúng hơn, chiến tranh giống ở ngoài. Ở ngoài thế giới chiến tranh ý thức hệ. Thì cái đó khó sống chung, mà hễ sống chung được thì trước sau cũng đắc quả thôi. Thành ra tôi thấy đông vậy tôi rất mừng, tôi nói thật, tôi mà có sức khỏe tôi cũng sống chung. Năm nay tôi suy quá rồi, bốn mấy năm trời, giờ bảy mươi, tay chân run hết, chứ tôi như vầy là tôi ở đây luôn, tôi nói thật như vậy. Hồi xưa tôi không được như vậy. Hồi xưa tôi sống chung là sống chung với Nhị Tổ thì Nhị Tổ không bao giờ dẫn đoàn trên 20 vị, 17-18 vị, tới 21-22 chừng 4-5 bữa là đụng nhau đi về tịnh xá, tôi đi theo giáo hội, Sư Thời cũng rành cái đó, biết là nó khó.

Bây giờ chúng ta trở lại. Nói về không gian thời gian, nói về 4 đường ác 4 đường thiện. Có không gian có thời gian, thì thời gian là nhận thức, vô thường, không gian là đối tượng nhận thức, vô ngã. Chúng ta nên nhớ vô thường - vô ngã không phải khác, nếu nói 1 là sai, nói khác là trật, bởi vì nó đều là thức biến tức là từ A-lại-da biến ra, mà cái nào chuyển động nhanh thì là vô thường là nhận thức, cái nào chuyển động chậm thì ở không gian là vô ngã là đối tượng của nhận thức, nhưng mà tất cả đều là thức, đều là thức nên là 1 thứ, nhưng mà tác dụng khác nhau do đó nó khác. Cái vô thường là nhận thức thấy được đối tượng là không gian, không gian không thể thấy nhận thức được, nhưng mà 2 cái đều là thức biến hết. Cái này là cái khó nhất, mình học Duy thức mình nghiên ngâm, mình hiểu được. Cái đó kêu là Nghiệp cảm duyên khởi, chư phật tử muốn rành coi quyền Đức Phật và Phật pháp của Narada do Phạm Kim Khánh dịch toàn là Nghiệp cảm duyên khởi không, không có đi tới A-lại-da, chỉ nói 1 chút thôi, thì đây mới qua Đại thừa đấy.

Thì A-lại-da duyên khởi tôi sẽ đi sâu nữa. Trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm Đức Phật có giảng cái thấy, cái nghe sau khi ông A Nan bị Ma-Đăng-Già bắt. Thì A Nan mừng quá xá, nói nếu mà con ngộ được cái thấy cái nghe này, lúc mà Đức Phật đưa cái khăn lên Đức Phật đánh chuông thì ông nhận cái Bất tử. Sau khi nhận cái Bất tử rồi thì ông lễ Đức Phật ông mừng quá. Thì Đức Phật nói: "A Nan ơi! cái này không phải là Bất tử nhé không phải là Phật tánh, nó không phải là chơn, nhưng không phải là vọng." Cái này là cái chỗ chết. Sau chúng ta có thời giờ chúng ta trở lại cái đó. Tôi mà tu vào được Bát nhã đó là nhờ Thủ Lăng Nghiêm. Bát nhã tôi hiểu lâu rồi nhưng mà tôi không biết cách tu, tới chừng coi Thủ Lăng Nghiêm tôi mới biết cách tu, biết cách hạ thủ công phu. Tôi thấy Bát nhã, vào Nhập lưu rất là khó, phải cho thí dụ. Mà bên Tiểu thừa tuyệt đối là không thí dụ, hễ giảng Niết bàn là thành ra tư tưởng. Thành ra Tiểu thừa không bao giờ giảng đến Niết bàn. Thí dụ con rùa với con cá, chúng ta biết kinh Tiểu thừa, con rùa lên mặt đất, nó giảng mặt đất liền cho con cá, con cá không bao giờ tin. Thành ra Niết bàn không thể giảng, giảng thì nó sai, nó thành ra hiện tượng giới. Chỉ có Đại thừa mới dám giảng thôi, nhất là Duy thức giảng Niết bàn. Nhưng cuối cùng Duy thức kết luận làm sao biết không? Niết bàn, tôi giảng không phải tự thân Niết bàn mà là pháp Niết bàn. Cái Đại thừa hay chỗ đó không phải là tự thân mà là cái pháp Niết bàn. Pháp của Niết bàn là cái gì? Là cái bảng chỉ đường. Nếu không chỉ đường làm sao tu. Thành ra chúng ta thấy có 2 lối tu, 1 lối tu của Thần Tú và 1 lối tu của Huệ Năng. Thần Tú có Niết bàn, có con đường đi tới Niết bàn, nhưng Niết bàn không phải là kết quả của con đường. Có giới luật, nhưng giới luật không phải là mục đích của Niết bàn. Thì con đường đó là giới-định-tuệ của người trời, nhưng mà người trời không phải kết quả, người trời không phải là đi đến Niết bàn. Ai có coi trạm xe Xá-Lợi-Phất với Phú- Lâu-Na cái này rất hay. 7 trạm xe: 1-Giới thanh tịnh 2-Tâm thanh tịnh 3-Kiến thanh tịnh 4-Đoạn nghi thanh tịnh 5-Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh 6-Đạo tri kiến thanh tịnh 7-Tri kiến thanh tịnh đến Vô Thủ Trước Bát Niết Bàn đây là qua Đại thừa đấy. Nhờ cái chỗ này mới giải thích rộng ra. Thôi cái đó chúng ta đề khi khác.

Ở đây chúng ta hiểu thì chúng ta thấy cái thứ 1 là cái không gian và thời gian tương ưng. Cái thứ 2 tức là dòng nước biên tức là A-lại-da duyên khởi. Thì ở đây chúng ta thấy nó không có không gian mà chỉ có thời gian thôi. Chúng ta nhìn dòng nước, khi mà nó xao động thì bắt đầu có không gian, mà nó đứng lặng thì không gian nó biến mất, không gian hóa giải vào thời gian, còn trôi chảy là thời gian, thành ra ở đây là thời gian tuyệt đối tức là vô thường mà không có ngã. Thành ra chúng ta thấy A-la-hán dứt được cái ngã chấp, mà pháp chấp chưa dứt. Cái này ít có ai hiểu, thầy Chơn Quang ông viết "Ai nói A-la-hán là dứt ngã chấp mà còn pháp chấp là ngu, dứt ngã chấp thì lấy cái gì chấp pháp, ngã là ngã đối với pháp, pháp là pháp đối với ngã."

Nhưng mà chúng ta thấy có 2 cái vô thường: 1 vô thường tương đối với vô ngã, 1 cái vô thường tuyệt đối chưa có ngã. Thì sau khi mà A Nan lạy Đức Phật, Đức Phật nói: "A Nan ơi! Cái này không phải là chơn tâm đâu nhé, mà nên nhớ nó cũng không phải là vọng, nó chơn vọng hòa hợp, nó là mặt trăng thứ 2 do đè mí mắt mà thấy." Câu này tôi nhức đầu 4-5 năm trời. Khi Đức Phật mà giảng về vấn đề Chơn tâm rồi mà mình không nhận được.

Ngài đưa khăn lên hỏi A Nan: "Có cái khăn trên tay không?" A Nan nói có. Rồi Ngài để khăn xuống, Ngài hỏi: "A Nan, có cái khăn trên tay không?" A Nan nói không. Ngài nói ông thông minh.

Ngài đưa cái khăn lên nữa, Ngài hỏi A Nan: "Ông thấy cái khăn trên tay không?" A Nan nói thấy.

Ngài để tay xuống, Ngài hỏi A Nan: "Ông thấy cái khăn trên tay Như Lai không?" A Nan nói không thấy. Ngài nói ông điên đảo.

Nếu Đức Phật có hỏi tôi, tôi cũng nói vậy thôi. Chúng ta không ngờ Đức Phật hỏi 2 câu hỏi khác nhau, 1 câu hỏi về cái khăn, còn 1 câu hỏi về cái tâm. Đưa tay có khăn ông nói có khăn thì phải rồi, mà để xuống không khăn ông nói không khăn thì Ngài khen đúng. Còn Ngài đưa lên Ngài hỏi "Ông có thấy cái khăn không chứ tôi không hỏi cái khăn, tôi hỏi cái tâm ông có thấy không, thì ông trả lời thấy là đúng rồi, tôi để cái khăn xuống tôi hỏi ông có thấy cái khăn không, ông nói không thấy, ông điên đảo, cái khăn mất tâm ông mất theo." Thì ban đầu tôi cũng trả lời như A Nan thôi. Nhưng giảng cái này tôi thấy nó sáng tỏ, cái này là cái thế đi vào Bát nhã, nương cái này mà tôi nhận được cái Bát nhã, tôi biết cách hạ thủ công phu. Nghĩa là cái khăn có ông cũng thấy, mà cái khăn không ông cũng thấy, thấy không có khăn chứ không phải là không thấy.

Nhưng sau đó Ngài đánh chuông, Ngài cũng hỏi A Nan: "Có tiếng chuông không?" Thì câu hỏi thứ 2 tôi hiểu liền, vì cái trước mình hiểu rồi. A Nan nói có tiếng chuông.

Rồi Ngài không đánh, hỏi A Nan: "Có tiếng chuông không?" A Nan nói không. Ngài nói đúng.

Ngài đánh nữa, hỏi A Nan: "Ông có nghe tiếng chuông không?" A Nan nói nghe. Ngài không đánh, nói A Nan: "Có nghe không?" A Nan nói không nghe. Ông điên đảo.

Thì cái thứ 2 tôi hiểu. Thì Ngài đánh mình cũng nghe, mà Ngài không đánh mình cũng nghe mà nghe có tiếng và nghe không tiếng.

Nhưng mà cuối cùng khi A Nan lễ lạy mừng nói nếu mà con ngộ cái Bất tử này thì con không bị Ma-Đăng-Già bắt đâu. Thì Đức Phật cười nói: "A Nan ơi! Cái này không phải Chơn tâm đâu nhé, nhưng mà nó không phải vọng, nó là mặt trăng thứ 2 do đè mí mắt mà thấy?" Câu này 3-4 năm trời tôi nhức đầu. Bây giờ hỏi không ai trả lời được hết, tôi đi các nơi tôi hỏi không ai trả lời rành hết. Bây giờ hỏi đâu bây giờ. Hỏi Vô Sư Trí tức là cái nghiền ngẫm ngồi thiền 1 tiếng không ra,5 tiếng, 7 tiếng, 8 tiếng, ngày này qua ngày khác thì tự nhiên mình hiểu, mình ngộ thôi.

Thành ra tôi thấy cái lặng lẽ, cái thiền định rất là quan trọng. Sư Trưởng đề tới 3 trong Trú dạ lục thời: khuya, chiều, sáng lo tu tịnh. Mà Đức Nhị Tổ nói Sư Trưởng nói giờ từ 23h đến 1h là thanh tịnh nhất trong ngày, bên tu Tiên kêu là giờ tý (tý, ngọ, mẹo, dậu) giờ tý mà không thức là không thành Tiên được. Cái đó ta kêu luyện tinh hóa khí, luyện khí hóa thần, luyện thần... bởi hồi xưa tôi tu Tiên mà.

Trước khi tôi vô đây thì tôi đã tu Tiên rồi, tôi là người Tàu, tôi coi quyển Tiên Phật hiệp tông, tôi tưởng Tiên Phật 1 thứ, nhưng sau vô Nhị Tổ rầy. Tôi tu Tiên Ngài biết rồi Ngài hỏi: "Sư Khang tu Tiên phải không?" Tôi nói: "Bạch Thượng Tọa đúng. con có tu Tiên." Ngài mới kế chuyên ông Nguyễn Kim Muốn với Sư Trụ. Sư Trụ hồi đó cũng tu theo ông Nguyễn Kim Muôn, ông là nhà xuất nhập cảng gì đó, tu đắc quả ở Phú Quốc, ông ngồi trên mặt biển lấy 2 cái tay bơi từ Phú Quốc vô tới Rạch Giá, rồi đi về ở với vợ bể cái bụng chết luôn, chết trên mình vợ. Thì Sư Trụ mới bỏ đi qua gặp Sư Trưởng, thì Ngài mới kể sự đau khổ đó. Cái này Đức Nhị Tổ Giác Chánh kể tôi nghe, tôi mới bỏ tu Tiên, chứ không tôi còn tu Tiên nữa. Tôi thở sao hỏng biết, mà tôi ngôi gần Ngài, thì Ngài hỏi Sư Khang tu Tiên hả, rồi Ngài mới kế cho nghe. Rồi Sư Trụ mới bỏ ông Nguyễn Kim Muôn, ổng chết rồi mới gặp Tổ Sư mình, Khất sĩ Minh Đăng Quang, Ngài mới hỏi. Thì Minh Đăng Quang trả lời làm sao biết không? Ngài nói: "Đoạn căn không bằng đoạn tâm." Tu Phật là đoạn tâm chứ đoạn cái căn đâu có ăn thua gì, cái căn nó đâu có lợi hại gì, cái căn nó dùng để tiêu tiểu thôi, tại ông dùng sai, cái tâm ông dùng sai do đó mà không đắc đạo quả, niệm thân thì ông được sống lâu, nhưng mà khi cái tâm nó khởi lên thì bao nhiêu công phu bỏ hết, cái tâm là chánh. Thành ra tôi mới hiểu được thân nghiệp, khấu nghiệp, ý nghiệp. Thân nghiệp, khẩu nghiệp không ăn thua gì hết, không tội lỗi gì hết, mà có ý nghiệp vô thì có tội hay phước. Thành ra cái kinh Pháp Cú ngay đầu tiên vô mấy câu đầu là tâm dẫn đầu các pháp. Thành ra mình phải hiểu luôn luôn Đạo Phật là Đạo của tâm, được tâm là được tất cả, đó là khất sĩ Minh Đăng Quang đề trong đó. Thôi giờ chúng ta trở lại. Thì cái thứ 2 là A-lại-da duyên khởi, không gian thời gian hóa giải với nhau tức là cái này vô lượng vô biên. Chúng ta thấy dòng nước biển là vô lượng vô biên tức là nó không có giới hạn nữa, còn sóng là có giới hạn, còn tới nước biển là phi không gian phi thời gian. Thành ra diệt thọ tưởng định, diệt như thọ cảm và tư tưởng.

Khi 1 vị A-la-hán mà nhập vào Niết bàn tịch tịnh rồi thì tam giới không còn nữa, nhưng mà pháp giới vẫn còn. Pháp giới là gì? Là mặt trăng thứ nhất, mặt trăng thứ 2, mặt trăng thứ 3. Nữa để giảng qua tứ Thánh tôi sẽ giảng cái đó. Bây giờ chúng ta giảng 4 đường ác trước. Rồi tới biến. Biến là gì? Thường thường A-la-hán đi tới nước biến là xong, nước biển là phi không gian phi thời gian kêu là Niết bàn tịch tịnh hay là Báo thân của Như Lai, còn đi tới Pháp thân Như Lai kêu là biển. Thành ra trong Tiểu thừa nói chuyển biến tới đây thì đứng lặng và bất biến. Thì bên Đại thừa cải lại 1 chút, nó đứng lặng thì có còn bất biến thì không phải, bởi do nó chuyển biến quá thần tốc nên mình thấy dường như nó bất biến, mà do thần tốc nên nó ứng hiện lập tức vô lượng vô biên pháp giới, thành ra pháp giới trùng trùng duyên khởi, đó là Kinh hoa Nghiêm. Thì thôi tôi lặp lại. Nghiệp cam duyên khởi nương vào A-lại-da duyên khởi. Nghiệp cảm duyên khởi có 2 nhận thức: một cái nhận thức tà giới-tà định-tà tuệ; cải sửa chuyển nghiệp thành ra chánh giới-chánh định-chánh tuệ.

Một cái A-lại-da duyên khởi đó là Thánh giới-Thánh định-Thánh tuệ.

Và Chơn như duyên khởi của A-la-hán cũng là Thánh giới-Thánh định-Thánh tuệ. Danh từ mà, để cho nó rõ vậy thôi, là Thánh giới-Thánh định-Thánh tuệ siêu việt, siêu việt nghĩa là vượt khỏi các xiềng thiện ác.

Còn của 3 bậc Tam Tôn là Bích chi phật, Bồ-tát Thánh và Chư Như Lai thì Thánh giới-Thánh định-Thánh tuệ siêu việt mà viên dung tức là phải trở lại tùy thuận, tự tại nhậm vận với tất cả từ A-la-hán, A-la-hán Như Lai còn quở tức là "hóa thành dụ", còn Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, còn 4 đường ác 4 đường thiện Ngài phải tùy thuận hết. Tùy thuận 1 chúng sanh, nhiều chúng sanh cho tới vô lượng chúng sanh. 1 chúng sanh, nhiều chúng sanh đó là Bồ-tát thôi, còn vô lượng chúng sanh là Như Lai. Thì chúng ta thấy cái kia không gian thời gian tương ưng. Còn cái A-lại-da duyên khởi không gian bị hóa giải vào thời gian, tức là chỉ có nhận thức không có đối tượng nhận thức. Còn cái Chơn như duyên khởi là phi không gian phi thời gian luôn. Còn Pháp giới duyên khởi là phi không gian phi thời gian mà bao trùm cả không gian thời gian và thời gian tuyệt đồi dài dài, tức là thị hiện ra giáo hóa. Đại khái là vậy. Tôi tóm lại cái hồi sáng chúng ta giảng. Bây giờ chúng ta đi vào 4 đường ác.

Thì chúng ta thấy 4 đường ác có căn-trần-thức. Thì căn bên khoa học kêu là sinh lý, trần kêu là vật lý, còn thức kêu là tâm lý. Mà tôi hỏi tăng ni 1 chút hen. Làm sao phân biệt giữa căn-trần-thức, làm sao phân biệt giữa cái nào là vật lý-sinh lý và tâm lý, nó khác nhau ra sao? Tôi hỏi các bác sĩ mà vô tịnh xá với các giáo sư cấp 3 không ai trả lời rành, ông nào cũng đâu hàng, nói tụi con không để ý, hồi đó đi học vật lý học, rồi học tới sinh lý học, rồi học tới tâm lý học, nhưng mà 3 cái nó khác nhau sao. Trong Đạo Phật kêu sinh lý là căn, vật lý là trần, tâm lý là thức.

Bây giờ, ở đây thử suy nghĩ coi, chúng ta trả lời sao, ai có thể phát tâm trả lời căn-trần-thức nó khác nhau sao. Căn-trần-thức ngay trong cơ thể mình, ngay trong vũ trụ, trong mình có cái gì thì trong vũ trụ có đủ hết, ngoài vũ trụ có gì thì trong mình có đủ hết. Một vị Nhập lưu phải rành cái đó, người trời thì không rành cái đó, còn không rành thì không qua Nhập lưu được, còn người trời thấy là đè xuống thôi. Mà có 2 cách đè, 1 là đè dùng định lực đè đó là chỉ, hai là dùng quán chiếu đè. Thành ra pháp môn Tứ Niệm Xứ dùng quán chiều mà đè cũng là người trời thôi, nhưng mà quán chiếu thì nhẹ hơn, nó ít có bị bùng nổ, hễ đè mạnh quá thì nó phản kháng, nó nổ dữ dội. Ví dụ bây giờ tôi nối sân.

- Thì niệm Phật đếm từ 1 đến 10, niệm Phật khỏi đếm, khỏi niệm Phật tôi đè nó xuống, nó chửi nữa tôi đè dữ nữa, nó chửi nữa tôi đè dữ nữa, mà đè không nổi thì bùng nổ giết người, mà nãy có cái đánh chửi thôi, đó là pháp đè kêu là chỉ hay là định.

- Còn pháp quán là nghĩ mình với nó hồi trước có oan trái, thôi giờ nó chửi mình bỏ qua. Thì cái này mình thấy nó nhẹ, rồi nó chửi nữa, mình nghĩ nữa thôi giờ như mình trả nợ hay nó như con nít coi nó như bụi, mình phủi xuống thôi.

Thì pháp quán cũng có vô lượng pháp quán, pháp định cũng có vô lượng pháp định. Nhưng mà pháp quán độc đáo hơn, ít có đi đường tẻ. Còn định thì đi vào trong đó, đi vào cái mê hồn trận thì mình dễ lạc vô tứ thiền, tứ không. Còn cái quán này nó rõ hơn, thành ra Tứ Niêm Xứ dường như của Đạo Phật. Đức Phật Thích Ca tìm ra từ Tứ Niêm Xứ. Rồi tứ cái Tứ Niêm Xứ đó niệm thân bất tịnh, niệm thọ thị khổ,... đó mới niệm thân trên thân, niệm thọ trên các cảm thọ, niệm tâm trên tâm,... đây mới thực sự là Đạo Phật, đây mới thực sự là Thánh nhân.

Bây giờ, ở đây ai trả lời được như thế nào là căn, như thế nào là trần, như thế nào là thức, khác nhau sao ngay trong con người mình và ngay trong vũ trụ? Ai trả lời được, 1 người đưa tay đại diện thôi, coi coi tăng ni có nghiền ngẫm cái đó không. Ngay con người mình từ nhỏ đến lớn, mà chính tôi, tôi coi Duy thức, mà Duy thức hỏi câu hỏi đó tôi trả lời không được, tôi ngồi nghĩ hoài không biết căn-trần-thức nó khác nhau sao. Thì căn là sinh lý, trần là vật lý, thức là tâm lý, mà hồi đó mình đi học từ lớp đệ thất, đệ lục, ngũ, tứ bắt đầu có rồi, qua tới lớp 11-12 thì bắt đầu có tâm lý rồi, nhưng mà mình không để ý, tới giáo sư cấp 3 giờ vô hỏi Đạo, tôi mới hỏi cái đó các ngài không trả lời được, bác sĩ cũng vậy. Thôi giờ tôi giảng. Có ai phát tâm không? Một vị Tăng trả lời: Theo cái hiểu của con, căn là tứ đại tạo ra mắt-tai-mũi-lưỡithân-ý, còn trần là đối tượng của mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-ý, còn cái thức là do cái căn và trần duyên nhau tạo ra thức, rồi 3 cái này gặp gỡ nhau nó sinh ra linh hồn. Sư nói: "Được, cũng khá." 3 cái này gặp gỡ nhau, cái đó kêu là xúc chứ chưa có thọ đâu, xúc rồi mới tới thọ. Thì chúng ta nói chữ trần đó kêu là vật lý tức là chưa có cái biết mà chưa có sự sống nữa, cái nào chưa có cái biết chưa có sự sống thì cái đó là trần mà trong Duy thức kêu là địa ngục vô gián; còn có sự sống mà chưa có cái biết thì đó là căn gọi là sinh lý, có sự sống mà chưa có cái biết đó là căn tức là địa ngục hữu gián. Trong Duy thức rành cái đó.

Tôi nói lại, trần tức là vật lý tức là địa ngục vô gián chưa có cái biết, chưa có sự sống. Còn căn là sinh lý tức là địa ngục hữu gián, chưa có cái biết mà có sự sống. Tôi lấy ví dụ. Chẳng hạn, trong cơ thể chúng ta về sắc trần là gì? Con mắt có ghèn, lỗ mũi có cứt mũi, lỗ tai có cứt ráy, miệng có đàm nhớt, có nước tiểu, có phẫn,... tất cả cái này là vật lý. Có sự sống không, có cái biết không? Không. Phải không? Cục ghèn mình, cái lỗ tai mình có cứt ráy, cái đàm nhớt, có nước tiếu, có phần,... có cái biết không, có sự sống không? Không. Còn ở ngoài là gì? Cột nhà, cái quạt máy, cái bóng đèn, cái bình thủy,... đó là vật lý, không có cái biết không có sự sống. Còn căn đó là có sự sống nghĩa là có ăn, mặc, ở, bệnh, có sự sống của nó.

Ví dụ: Con mắt, chúng ta kêu là sinh lý, cái lỗ tai, cái màng nhĩ kêu là sinh lý, cái lỗ mũi kêu là sinh lý. Con mắt này kêu là căn, mà khi con mắt hư tôi móc ra khỏi con mắt kêu là trần. Phải không? Nó không còn sự sống nữa. Còn cái răng cũng vậy, nó ở trên hàm tôi, tôi còn ăn được, nó có cảm giác nhức thì đó là sinh lý, mà khi tôi nhờ cái răng ra rồi thì cái răng lập tức thành vật lý, không có sự sống nữa, không còn ăn uống ngủ nghỉ và bồi dưỡng nữa. Cái gì có ăn uống ngủ nghỉ thì cái đó gọi là sinh lý, còn cái nào không có cái biết không có ăn uống ngủ nghỉ đó là vật lý. Phải không? Thì cái đó tôi nói là sắc trần. Bây giờ thinh trần là cái gì? Là vật lý, là tiếng chim hót, tiếng trống, tiếng múa lân, tiếng người nói chuyện,... toàn cái này không có ăn uống, không có ngủ nghỉ, không có cái biết. Còn hương trần là mùi thơm, mùi thối,... chư phật tử biết rồi. Còn vị trần là chua, cay, đắng, chát, mặn, nồng đều là vật lý hết, không có ăn uống, không có bồi dưỡng, không có ngủ nghỉ. Sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp, thôi khỏi giảng cái này nữa hen, tăng ni thì rành cái này quá rồi.

Bây giờ tới căn là mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc. Theo Tiểu thừa thì có óc. Bên Đại thừa thì không chấp nhận óc, óc là mạt-na chứ không phải là óc. Nhưng mà chúng ta đi sâu, chúng ta thấy giữa Đại thừa và Tiểu thừa rất đúng với nhau, nhưng mà Đại thừa là tiếp nối Tiểu thừa thôi, thành ra Đại thừa cái gì cũng chơi gác Tiểu thừa hết. Chúng ta coi kinh Duy Ma Cật, chúng ta biết những cái đại bát lớn bên tiểu thừa hết, Xá-Lợi- Phất, Mục-Kiền-Liên, 10 vị đại đệ tử người ta coi là Tiểu thừa hết. Thì cái đó là vấn đề Đại thừa và Tiểu thừa chơi với nhau thôi, mà chúng ta nghĩ rất là hay. Thì chúng ta biết rằng, ở bên ngoài sinh lý là cái gì? Rễ cây. Thành ra Sư Trưởng mới nói cây cỏ là ngạ quỷ, nhờ cái rễ cây mà cảm giác mới mượn cái đó để phát hiện. Thành ra khi con mắt tôi nhìn sự vật rồi thì sự vật sẽ nằm trên tròng đen của tôi, trong Duy thức kêu là võng mô, thì cái đó kêu là do duyên địa ngục hữu gián tiếp xúc với địa ngục vô gián, con mắt của tôi là địa ngục hữu gián, bình thủy là địa ngục vô gián thì cái bình thủy sẽ nằm trên tròng đen của tôi thì cảm giác ngạ quỷ mới phát hiện. Cảm giác ngạ quỷ là gì? Ngạ là đói, quỷ là xảo quyệt. Ví dụ bây giờ tôi thấy cục vàng trước mặt tôi, thì trước tiên là có địa ngục hữu gián là con mắt là sinh lý tiếp xúc với cục vàng là địa ngục vô gián, thì cái cục vàng mới nằm trên tròng đen của tôi, thì bây giờ tôi chưa phân biệt gì hết, tôi thấy cái đó sẽ đem lại giàu sang cho tôi, tôi nhào tới tôi chụp liền "kiến tài ám nhãn", người khác thấy nữa vô đánh giết chết liền, không có sự suy xét, thì cái đó kêu là ngạ quỷ, chỉ biết tìm cái ích lợi cho xác thân mình thôi, còn ai chết nấy chịu, thì cái đó kêu là ngạ quỷ, nghĩa là tham lam sự vật mà không có vấn đề phân biệt. Thì Đức Sư Trưởng trong bài Lục Căn cho đó là cỏ cây, cái rễ cây. Chúng ta thấy hén, nó không có sự phân biệt, chỗ nào có nước là nó tìm tới ăn thôi, mà chỗ nào có ánh sáng mặt trời nó gie ra thôi, còn bây giờ mình nuôi nó, nó không biết mình là chủ nó đâu, cỏ cây nó không có vấn đề đó.

Thành ra Đức Sư Trưởng mới nói cỏ cây cái đầu dưới đất, cái chân trên trời, cái gốc cây là cái đầu, cái ngọn cây là cái chân, thì cái đầu đâm xuống đất mà cái chân trở lên trời, kêu là sống đảo ngược, sống lộn mèo. Thành ra chúng ta mới có vấn đề "Giải đảo huyền". Thành ra người nào ham tiên, ham vật chất thì chết thành ra cỏ cây, ngạ quỷ. Coi bài Lục Căn của Sư Trưởng, coi tới coi lui bài Lục Căn là bài khó nhất trong 69 quyền của Sư Trưởng, cái đó là Nhị Tổ Giác Chánh nói. Ngài nói Sư Trưởng nói tôi viết trong 69 bài chỉ có 10 bài đầu căn bản thôi hễ coi 10 bài đầu căn bản hiểu thì tất cả đều hiểu, mà trong 10 bài đầu có bài Lục Căn khó ăn nhất, mắc mỏ nhất, tôi viết lâu nhất, còn mấy cái kia thì tương đối dễ, cái đó Nhị Tổ Giác Chánh nói lại, gần Sư Tổ, Ngài nhớ hết. Thì tôi nhớ lại cái đó. Thành ra ngạ quỷ là khi mình sống, lúc mình chết, mà lúc mình còn sống mình tham tiền bạc như vậy thì mình chết mình thành cỏ cây thôi. Thì cái cỏ cây với cái nhận thức đó thì cảnh giới ngạ quỷ nó sẽ hiện ra cảnh giới đó, mình không biết đâu, muốn biết là mình phải hạ cái trình độ mình xuống cỏ cây mình sẽ thấy cõi địa ngục của ngạ quỷ, cái cõi hành hình đau khổ của ngạ quỷ. Cũng như bây giờ như quý tăng ni muốn biết lớp mẫu giáo nó đê tiện, nó hèn hạ, nó ỉa trong quần, nó đáy trong quân như thế nào thì xuống đó dạy sẽ biết. Hồi đó tôi có đi dạy, xuống lớp mẫu giáo nó nói thưa thầy con đi ia là nó làm 1 đống trong quần, đó cái lớp đó nó là vậy. Thì bây giờ mình nghe nói mình không biết, mình xuống dạy mình mới thấy cái trường hợp của ngạ quỷ, còn mình đâu có vụ đó. Nó nói thưa thầy Hiệu trưởng con đi tiểu là nó làm 1 đống trong quần nó rồi, dạy cái lớp đó cực, tôi phải chạy lên lớp nhứt tôi kiếm mấy đứa con gái 16-17 tuổi, nó có em xuống dưới nó rửa, tôi đâu có làm cái đó được, tôi đâu biết vụ đó, ỉa cho 1 quần, phải dẫn nó ra ngoài sông tắm rửa giặt quần cho nó, thì mấy cô gái giỏi đó. Thì cái đó là ngạ quỷ đó, nó không có sự phân biệt, nó gặp mình nó sợ quá, nó không dám bạch, mà tới chừng nó thưa thầy con ỉa 1 cái là làm 1 đống, nó rớt đầy đất hết trơn. Thì chúng ta biết chúng ta vào cỏ cây chúng ta sẽ biết cảnh giới đau khổ của cỏ cây. Thì thôi giờ chúng ta qua hen.

Thì trong bài kinh Sáu Sáu đó là: do duyên con mắt, do duyên sắc trần, phát hiện nhãn thức. Con mắt là địa ngục hữu gián, sắc trần là địa ngục vô gián, nhãn thức là ngạ quỷ tức là chưa có sự phân biệt, 1 sự phân biệt rất là lờ mờ, chỉ có tham làm cái đó thôi, chứ không có phân biệt làm cái gì hết. Rồi tới do duyên lỗ tai, do duyên thinh trần, phát hiện ra nhĩ thức. Rồi dài dài, mắt-tai-mũi-lưỡi-thân. Rồi tới ý thì cái đây phải nói là óc đấy. Duy thức không chấp nhận 4 đường ác, Duy thức không chấp nhận thành ra kêu ý là mạt-na. Còn bên Vi diệu pháp, bên Tiêu thừa "ý" đó, "ý căn" tức là óc tiếp xúc với sắc-thinh-hương-vị-xúc mới sửa thành pháp trần. Thì sắc-thinhhương-vị-xúc-pháp đó là thế giới của tánh cảnh. Thì cái này nữa học duy thức chúng ta đi sâu vào một chút, nếu có thời giờ, không có thời giờ giảng mệt lắm, thì ở đây nghe phải nhiều lần chứ một lần nghe không nổi đâu.

Tôi xin thưa nếu có thời gian chúng ta gặp nhau nữa thì tôi sẽ giảng lại, chứ giảng 1 lần không được đâu tôi giảng phải 9-10 lần, tôi giảng ở Trà Vinh mười mấy năm trời, thì có hai mấy người hiểu thôi, còn những ngày mà cúng hội ngày rằm và ba mươi, 300-400 người thì giảng pháp thấp cũn thôi, tôi giảng Tịnh độ là cầu vãng sanh về Cực Lạc. Địa ngục, ngạ quỷ tôi giảng cầu nhất niệm thôi chứ còn không dám qua vô niệm được. Có bữa chủ nhật đó, tôi giảng độc đáo, giảng về Bát nhã, còn rằm ba mươi thì 200-300, chủ nhật có 50-60 hà, mà 50-60 đó hiểu được tôi giảng có hai mươi mấy người, tôi mừng lắm rồi đó. Thì bài kinh Sáu Sáu lần đầu tôi giảng mười mấy năm về trước, tôi giảng rặc ròng tư tưởng không, rồi đâu tôi giảng 2-3 năm nghỉ. Rồi sau này phật tử yêu cầu giảng kinh khác, tôi nói không, Sáu Sáu nữa, thì tôi bắt đầu có qua Bát nhã phân nửa, tư tưởng phân nửa, tôi giảng mà không có chạy, nó khó giảng lắm, rồi giảng được 2-3 năm hết, rồi nghỉ. Rồi 2-3 năm sau nữa yêu cầu giảng lại, tôi nói cũng Sáu Sáu nữa thôi. Người ta sợ nhất là người đọc 1 bộ kinh chứ không phải nhiều bộ kinh. 1 bộ kinh mà đọc đi đọc lại nghiền ngẫm cho sâu, hễ thông 1 bộ kinh là thông tất cả các kinh. Mà kinh Sáu Sáu chư phật tử hiểu thông hết thì trong đó có Nguyên thủy, có Tiểu thừa, có Đại thừa, tùy theo người giảng. Mà nếu mình đi sâu 1 bài kinh rồi là mình đi sâu tất cả, còn lớt lớt như lục bình trôi, giảng đủ thứ hết. Cái kinh Trung bộ đó quý phật tử coi 2 bài thôi bài Căn bản pháp môn và Căn tu tập là đủ hết rồi, luôn cả Nguyên thủy, luôn cả Tiểu thừa, luôn cả Đại thừa, chúng ta thấy, tôi đọc cái đó 5 lần, 5 lần tôi đi Đà Lạt, tôi đọc 1 bộ đó thôi 152 bài, nhưng mà đọc một ngày ngồi đọc có 1 tiếng đồng hồ, ban đêm phải ngồi 7-8 tiếng mới hiểu được nó, tôi đã có số vốn sẵn rồi đó. Chúng ta thấy kinh Phật không phải dễ, không phải coi như coi tiểu thuyết, không phải vậy đâu, không phải vậy.

Duy thức tôi phải bỏ 10 năm, mình không có chủng tử thì tôi biết mình không có chủng tử, đem coi ngồi nó ngủ gục, nó rớt quyển Duy thức xuống, tôi tức quá, tôi đóng cái thiền sàn, cái thiền sàn có 7-8 tấc, rồi cái mùng lưới nữa như mấy người chài lưới chụp xuống chui vô đó ngồi coi, coi chừng 5 phút quyển Duy thức nó rớt hồi nào không hay, ngủ gục, lượm lên coi chừng 10 phút, 15 phút nó rớt quyển Duy thức nữa, tôi nói trời ơi sao mà nó khó quá, chạy vô lấy quyển Con đường siêu việt với Thoát vòng tục lụy coi luôn 2-3 tiếng không ngủ gì hết, chủng tử đó mình có nhiều rồi, chủng tử tình với tưởng, còn Duy thức mình chưa học, kiếp trước mình chưa có, thì bây giờ huân tập nó không có vô. Thành ra ở đây, tôi giảng cho chư tăng ni tôi rất lo, nếu ai có nghiên cứu nhiều thì có thể hiểu của tôi còn không thì không thể hiểu nổi đâu. Nhưng mà phải bền. Trong Đạo Phật chỉ có tinh tấn thôi. "Trên đường Đạo không có gì bằng tinh tấn". Tinh tấn là bền. Chúng ta nhớ là trong 37 pháp về "Khô - Tập - Diệt - Đạo" chia làm 7 cái: Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất bồ đề phần, Bát chánh đạo. Có 7 phần đó mà Đức Phật lập tới 9 lần về tinh tấn. Có 1 cái Tứ chánh cần nói về tinh tấn 4 cái luôn, tinh tấn: "Tư tưởng ác chưa phát hiện đừng cho nó phát hiện, tư tưởng ác phát hiện phải tiêu diệt nó, tư tưởng thiện chưa phát hiện làm cho nó phát hiện, tư tưởng thiện đã phát hiện làm cho nó phát triển mạnh thêm." 4 cái đó toàn là tinh tấn không, kêu là Tứ chánh cần. Thì trong kinh Cô Đức nói:

Trên đường đạo không gì bằng tinh tấn.

Không gì bằng trí tuệ của đời ta. (duy tuệ thị nghiệpmà) Sống phiêu linh trong kiếp sống ta bà.

Chỉ tinh tấn là vượt qua tất cả.

Ai cho mình tinh tấn? Chỉ có mình thôi. Mà coi chừng có 2 thứ tinh tấn nhe: Một cái tinh tấn là của tác ý tức mạt-na mà khoa học kêu là ý chí "Người không chí như thuyền không lái, như ngựa không cương, trôi dạt long bong, không ra thế nào cả." Cái tinh tấn này tôi có. Tôi hồi xưa khi tôi tu, tôi rất là tinh tấn, ý chí rất là mạnh. Tôi hiểu được, hồi đó tôi ăn mặn 1 tháng 30 ngày vô mấy ông cha, hồi đó tôi học trường Công giáo, khi tôi hiểu là tôi ăn chay trường, chứ tôi không có ăn kỳ. Thì tôi biết cái ý chí tôi mạnh, tôi quyết định xuất gia, gia đình cha không cho, mẹ không cho, anh em không cho, mà tôi nhất định phải đi thôi, thì tôi đi cho được thôi. Thì vô đây tôi ngồi thiền tới quý Sư kêu tôi là Thiền sư, tôi cứ chìm đắm trong thiền hoài bởi tôi khoái quá đi. Hồi đó đâu có kinh Trung bộ, Minh Châu còn đi học ở Ấn Độ, hồi thời của tôi chưa có ai dịch Trung bộ kinh, còn A hàm thì có. Thành ra không có coi được cái gì hết, cứ ngồi thiền, may nằm trong đó, sau này coi mới biết mình lọt trong đó. Thì phật tử thấy là cái vấn đề tu nó rất là khó. Bây giờ ở đây chư tăng ni khỏe, cái gì thao thức, thắc mắc có họp nhau bàn và có mấy vị Hòa Thượng từng trải giải thích cho mình tận tường. Thành ra tôi đây là tới trao đổi thôi, tôi xin thưa đắc quả tôi chưa đắc nha. Hỏi tôi đắc cái gì? Tôi không biết, giữa mê và ngộ tôi mơ màng. Còn hỏi tôi không đắc? Tôi dám kết luận chắc tôi chưa đắc, cái đó tôi biết rất rõ. Còn vấn đề đắc thì cái này tôi xin trình bày cái bánh vẽ thôi nhe, do cái sự nghiền ngẫm của tôi, mà nếu đúng thì tôi thành Phật mà trật thì tôi thành ma. Thì phật tử phải nghiền ngẫm, coi chừng hen, tôi xin thưa trước vậy.

Bây giờ tôi xin đi sâu vào. Do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Thì nhãn thức là ngạ quỷ. Rồi tới do duyên ý căn, do duyên pháp trần phát hiện ý thức, thì cái này là súc sanh, bắt đầu có sự phân biệt, nhưng mà phân biệt cho xác thân, cho cái xác thân phù trần này. Phù trần là cái gì? Là mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc bên ngoài. Còn tịnh sắc là dây thần kinh: thị giác-thính giác-khứu giác-vị giác-xúc giác và trung khu thần kinh não, cái đó là của người-trời kêu là tịnh sắc căn. Còn cái này là của 4 đường ác. Cái này là cái gì? Lấy những cái ngoài cho mình như ghiền rượu, ghiền cà phê, ghiền trà, ghiền xì ke ma túy, ghiền tiền, bạc, vợ, con,... tất cả những cái chiếm hữu bên ngoài đem cho xác thân này, thành ra trong khổ đế mới kêu là khổ khổ. Cái này định nghĩa của tôi nha, tôi thấy các nhà học giả định nghĩa khác, tôi không chịu cái đó, tôi định làm sao cho nhất trí thôi, tôi giảng từ đầu tới đuôi cái gì cũng nhất trí hết. Chiếm hữu bên ngoài đã là khổ rồi mà đem những cái vật chất bên ngoài: sắc, tài danh, lợi, thực, thùy cho mình, những cái mà người khác có thể chiếm được, có thể giết mình chết được,. Cũng như tiền bạc người ta có thể giết mình để lấy tiền bạc, vợ con nó bỏ mình nó đi lấy người khác. Thì cái này đã khổ rồi mà còn tranh giành chiếm giựt nữa, kêu là chiếm hữu bên ngoài.

Còn các vị cõi trời người ta dứt cái đó, nhưng mà người ta thích chiếm hữu bên trong. Tôi ngồi nhập định, tôi niệm Nam Mô A Di Đà Phật 1, Nam Mô A Di Đà Phật 2, rồi niệm Phật khỏi đếm; hít vô thở ra đếm 1, đếm 2 tới 10 hễ nó phóng ra tôi kéo lại; hít vô thở ra biết hít vô dài thở ra dài biết, hít vô ngắn thở ra ngắn biết, rồi khỏi hít vô, khỏi thở ra hễ cái hơi thở đâu là cái tâm ở đó, tâm đâu là hơi thở ở đó cái giai đoạn này là định sanh hỷ lạc, rồi chìm đắm trong trạng thái đó tới mất thân. Thì định sanh hỷ lạc mình kêu là thân an mà tâm hỷ. Rồi ly hỷ diệu lạc là thân lạc tâm lạc. Chúng ta coi lại cái hồi sáng tôi đọc đó, chút nữa có nhân duyên tôi giảng cái đó. Bên 4 cõi trời thì bây giờ người này không còn ham chiếm hữu bên ngoài nữa, sống luôn luôn tìm cái chỗ vắng ngồi thiền nhập trong cái hỷ lạc do chính mình tu tập, công phu của mình. Cái này không ai chiếm được hết, nó đâu có hình tướng. Khi tôi niệm Phật hay tôi hít thở vô ra tới giai đoạn mà hơi thở đâu tâm đó, tâm đâu hơi thở đó, rồi tôi chìm đắm trong trạng thái đó, thì cái này kêu là thân an mà tâm hỷ, thân được an mà tâm mừng. Hồi đó tôi coi tôi không hiểu nhưng mà qua cái quyển Vi Diệu Pháp của Narada do ông Phạm Kim Khánh dịch, ông độc đáo, chắc tu cái này, ông người Tích Lan thuộc về Tiểu thừa hay là Nguyên thủy Phật giáo. Thì ông ví dụ rất hay, giống như người khát nước (giai đoạn 3 định sanh hỷ lạc) thì đi lại hỏi: "Bạch Sư Trụ trì, ở đây có nước không?" Thì sư trụ trì nói có, có nước dừa mà lat-sê nữa, thì người này nghe mừng quá thân an tâm hỷ, thân mình sắp được đả khát thì cái tâm mình cảm thấy mừng (Cái mừng nó khác với cái lạc, cái lạc là cái vui, thành ra danh từ Đạo Phật nó kỹ lắm á) nhưng mà có uống đâu. Còn nếu Sư Trụ trì nói không có, lúc này hạn hán quá không có nước gì uống hết, thì thôi thân bất an thì tâm ưu. Chúng ta coi lại bài kinh Sáu Sáu:

cảm xúc với lạc thọ mà hoan hỉ, tán thán, trú ở, ái trước; cảm xúc với khổ thọ mà sầu muộn than van, than khóc, đập ngực rơi vào bất tỉnh, thì chúng ta thấy độc đáo á. Cái đó chút nữa sẽ giảng sau. Thì cái này thân an tâm hỷ. Rồi bây giờ Sư Trụ trì kêu phật tử lấy nước dừa lat-sê đem ra cho mình, mình uống vô cảm giác mát cả ruột gan toàn cơ thể mình, mình không biết cái thân nó ở đâu, bây giờ tôi chìm đắm trong cái lạc thọ, thân lạc tâm lạc, thì trong kinh Nguyên thủy giảng rất hay, cái này nó vi diệu hơn, cái lúc nãy thân an tâm lạc, cái này thân lạc mà tâm lạc luôn, thân và tâm dính liên, mình ngồi thiền tới giai đoạn cái thân mình không biết đi đâu, toàn thể thân đều lạc thọ kêu là mất thân, thì cái đó giai đoạn tam thiền. Thì thôi chúng ta đi 1 chút vậy thôi hén. Giờ chúng ta trở lại. Thì chúng ta coi bài kinh Sáu Sáu đó, hình như tôi có đưa xuống phát, thì tôi có làm cái bản trong đó nhìn vào cái bản mình thấy do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Nhãn thức là tâm lý. Tâm lý nó có tất cả là: cảm thọ, tư tưởng, ý chí và A-lại-da. Cảm thọ là gì? Là biết cái vui, cái buồn nhưng mà chưa phân biệt. Ví dụ như tôi nhìn cái bình thủy, mặt tôi hớn hở. Thì quý Sư mới hỏi sao thấy Sư vui quá vậy? Thì cái cảm thọ không trả lời được, nó chỉ biết vui với buồn thôi. Bây giờ cái vui buồn nó đưa lên trên óc thì trung khu thần kinh óc tiếp xúc cái đó thì tư tưởng mới bắt đầu trả lời, mượn cái óc để trả lời. Thành ra chúng ta muốn suy nghĩ cái gì thì chúng ta từ chỗ cái óc, nhưng mà cái óc không trả lời nhen, mà tư tưởng nó mượn cái óc để trả lời, giống như làn sóng mượn cái ống loa để phát ra tiếng nói, thì tiếng nói đây là của làn sóng chứ không phải của ống loa, tư tưởng nó mượn cái óc để trả lời, thì chính tư tưởng trả lời chứ không phải là cái óc. Hiểu kịp không? Tăng ni chắc rành lắm, tôi giảng sơ thôi, không có giảng kỹ được vì thời giờ không có, chúng ta gần hết giờ nữa rồi, tôi để 20 phút để chúng ta hỏi, chúng ta trao đổi nhau. Rồi bây giờ tới giai đoạn thứ 3. Chúng ta nên nhớ rằng chưa có tác ý tức là chưa có nghiệp.

Mà ở đây phật tử có biết nghiệp với nhân quả khác nhau sao không? Chư tăng ni, mà nghe nói nghiệp với nhân quả thì chúng ta phân biệt làm sao? Có nhiều người nói nghiệp chính là hành động! Sai. Nó khó à, Đạo Phật khó. Nghiệp chính là tác ý nghĩa là nghiệp là tâm chứ không phải là thân, nghiệp chính là mạt-na, mạt-na chính là ý chí, ý chí chính là nghiệp. Còn nhân quả 2x2 là 4. Ví dụ tôi trồng hạt bình bát lên cây bình bát, trái bình bát đây là nhân quả chứ không phải nghiệp. Còn bây giờ tôi trồng hạt bình bát lên cây bình bát mà trái mãng cầu, thì đây không kêu là nhân quả được vì có sự cải sửa trong đó. Thành ra trong nghiệp có nhân quả, còn trong nhân quả chưa có nghiệp.

Ví dụ: tôi ở trong tịnh xá, tôi bước xuống tôi đạp nhằm con rắn mối chết, cái này là nhân quả, tôi đâu có tác ý. Nhưng mà tôi nhìn xuống tôi thấy nó chết, nếu mà tôi không tu tôi nói:" Mày đáng số mày, sao mày nằm dưới dép tao, tao không hay, bây giờ tao lấy dép tao chà mày nữa." Đây là ác nghiệp. Hồi nãy là nhân quả thôi 2x2 là 4, còn bây giờ 2x2 là 8, là 10. Mày ác quá mày sửa cho nó nặng thêm. Còn bây giờ tôi nhìn con rắn mối tôi nói" Trời! tội nghiệp mày quá. Thôi rắn mối ơi, tao vô tình, bây giờ tao đọc chú Vãng sanh cho mày, mong mày được vãng sanh về cõi Phật A Di Đà, tôi đem chôn nó, tôi tụng chú Vãng sanh cho nó. Thì cái này là nghiệp thiện chớ không còn là nhân quả nữa. Như vậy hiểu được nhân quả và nghiệp chưa? Thành ra nói nghiệp là hành động thì không đúng. Nghiệp là tác ý tức là ý chí cải sửa thân - khẩu. Thân - khẩu tự nó không có tội lỗi gì hết mà khi có cái nghiệp vô đó rồi thì thân ác, khẩu ác hay là thân thiện, khẩu thiện. Chúng ta nên để ý. Tôi thường giảng Đạo Phật đó nó như thế này.

Vi dụ: Có một người đi ăn xin.

- Người ăn xin đi tới người thứ nhất là người bỏn xẻn không từng cho ai. Ông này nhà giàu nứt đất nhưng mà không từng cho ai cắc bạc nào hết. Hôm đó có đám cưới con gái rất lớn thì mời tinh là tỉnh trưởng, tỉnh ủy, mấy ông tai to mặt bự, nhà giàu thôi, ông lão 80 tuổi rách rưới hôi hám vô xin, thì ông này đuối không được, chứ ngày thường không có khách là đuôi ra khỏi nhà, bây giờ đuổi thì mất mặt, mà cho ít thì cũng mất mặt, phải đem 100 ngàn cho ông lão này, nhưng mà lầm bầm nói mai mà ông đến tôi lấy chổi chà tôi đôm ông à, mai không có đến nữa nghe, hôm nay có khách buộc lòng tôi cho, không cho thì không được, cho ít thì coi cũng không được, tôi cho mà tôi tiếc đó. Thì chúng ta Đạo Phật cũng cho ông lão đó nhưng mà tội chứ không có phước. Bây giờ cho 1 triệu đông cũng tội nữa. Tôi là tại ở cái tâm.

- Rồi bây giờ ông lão 80 tuổi qua xin người thứ hai cũng là giàu có nhưng mà có lòng thương, vô thấy nói tại sao ông già như tôi mà tôi được con cái hộ, còn ông sao rách rưới, hôi hám, đi xin ăn như vậy. Thôi cho ông 100 ngàn và khi nào ông thiếu thứ gì thì ông đến tôi cho nữa nhe. Thì cũng cho ông lão số tiền giống nhau nhưng mà cái này theo Đạo Phật là phước.

- Rồi ông lão đi qua nhà thứ 3 thì đây là 1 vị A-la-hán cũng cầm 100 ngàn cho ông lão. Nhưng không thấy có ông lão, không thấy có mình, không thấy có tiền cho, tất cả đều là tiến trình của 5 uẩn, tất cả đều là Chân không, đều là hào quang, đều là chuyển biến sát-na, do con người chụp thành ra có ông, có tôi và có số tiền. "Tam luân không tịch." Thì ông này lại khác, cho ông lão mà ông lão có giận chửi thì ông này tỉnh queo, ông lão có khen, có cám ơn ông A-la-hán này cũng tỉnh queo. Tức làm không có mục đích, làm không cần tội với phước, siêu việt, vượt lên cả tội phước.

- Còn ông lão đi qua người thứ 4 là 1 vị Bồ-tát Thánh. Thì cũng đem 100 ngàn ra cho ông lão, nhưng dùng cái Phật tán, cái bất biến của mình chiếu kiến vào cái A-lại-da của ông lão coi cái tiền kiếp của ông lão làm cái nhân gì quả gì bây giờ ra cái nhân quả phải đi ăn xin như vầy, mới thuyết 1 bài pháp chỉ cách tu cho ông này thoát khỏi cái này. Nếu ông đi ăn xin như vậy mà ông không giữ giới thì kiếp sau ông ăn mày nữa. Bây giờ ông phải quy y Tam bảo, thọ trì 5 giới, phải ăn chay tháng 10 ngày, rồi phải niệm Phật, định như thế nào, huệ như thế nào thì ông sẽ thoát ngay bây giờ và kiếp sau ông không còn ăn xin như vậy nữa.

Thì chúng ta thấy 4 hạng người giống như tôi giảng hồi nãy, 15 hạng chúng sanh: 4 đường ác, 4 đường thiện, 4 tiểu Thánh, 3 bậc Tam Tôn, thì cuộc đời vậy thôi. Thành ra cũng hành động bằng thân, bằng miệng, cho 1 ông lão 1 số tiền giống nhau mà 1 người phải đọa xuống địa ngục ngạ quỷ, 1 người sanh về cõi trời, 1 người sanh về tứ Thánh, 1 người Bồ-tát, thì Đạo Phật có vậy thôi. Nhưng mà đi sâu vào hơi mệt đấy. Thôi chúng ta giảng tới đây thôi hén, còn người trời thì ngày mai chúng ta tiếp, vì cái này nó dài lắm.

Người, trời dục giới thì do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Thì con mắt là địa ngục hữu gián, sắc trần là địa ngục vô gián, còn nhãn thức là ngạ quỷ, còn ý thức là súc sanh, điểm gặp gỡ của 3 pháp căn-trần-thức là nhãn xúc. Nhãn xúc đây là cõi người bắt đầu có tác ý. Điểm gặp gỡ căn-trần-thức. Cái gì làm cho căn-trần-thức gặp gỡ? Chính mạt-na, chính ý chí. Thành ra hồi xưa, tôi ý chí mạnh, nhưng khi tu Bát nhã là tôi chết mồ, chết tổ luôn. Ý chí chướng ngại trên con đường giải thoát, phải dứt bỏ ý chí. Trời ơi! bỏ cái ác thì được, bỏ cái cao thượng làm sao bỏ. Mình nhập sơ thiền, nhị thiền, tam thiền phải đứt luôn đừng có ghiền. Tôi hồi đó ghiền cái đó, đi đâu cũng kiếm chỗ ngồi thiền không thôi, mà biểu dứt bỏ cái này luôn. Mà dứt bỏ cái này tức là dứt bỏ ý chí, ý chí là mạt-na. Thành ra trong Đạo Phật mới nói: "Ai thấy được mạt-na, dứt được mạt-na người đó đắc quả A-la-hán." Sư Trưởng cũng có nói: "Dứt ngã mạn là đắc quả A-la-hán." Thì ngã mạn tức là mạt-na. Nữa chúng ta đi sâu vào tiến trình ngũ uẩn chúng ta mới thấy rất là hay, mà hồi đó chúng ta thấy ít có ai giảng tiến trình ngũ uẩn cho nó sáng tỏ, bây giờ chúng ta bắt đầu đi vào sáng tỏ. Thì thôi có tăng ni có hỏi gì không? Còn 15 phút, để rồi tôi đi sâu là tùm lum, phải hỏi cho biết, nếu mà tôi đi sâu nữa cái trước không biết, cái sau này nắm không được, nó khó à. Tôi lấy Duy thức ra tôi giảng, mà nếu không có Duy thức là chúng ta không sáng tỏ được. 10 tông phái Đạo Phật tôi coi qua hết trong Phật học phổ thông thì tôi thấy Duy thức trả lời hết tất cả pháp môn, tự nhiên sao tôi nhận thấy vậy, tôi mới chìm đắm trong Duy thức, phải 10 năm trời. Tôi coi được 5-7 bữa chán quá, tôi coi Thoát vòng tục lụy, Con người siêu việt, rồi coi này kia nó đã đã thì bắt đầu coi lại nữa, rồi nó ngủ gục nữa, rồi coi mấy chuyện này, chuyện kia, truyện cổ Phật giáo nó đỡ, bắt đầu coi lại nữa, nó ngủ gục nữa. Thành ra con người phải có cái bền, tôi học được cái đó. Con cứ gõ mãi đi rồi cửa sẽ mở. Thiệt! gõ mãi thì sẽ mở thôi. "Trên đường đạo không gì bằng cái bền" cứ làm hoài, làm mãi, thua keo này gầy keo khác. Sáng Sư nào hỏi tôi, thì giờ muốn đắc quả phải làm vậy thôi, Trú dạ lục thời làm hoài. Đi bất cứ chỗ nào có nhân duyên được cứ đi bát, còn nếu có đi hành đạo được cứ đi hành đạo, thì cái đó nó giúp cho cái hoàn cảnh.

Thành ra tôi đi Sài Gòn, tôi có nghe cái băng gì của thầy Nhất Hạnh trả lời, Nhất Hạnh trả lời hay. Có cái ông chắc coi về tăng sự bên Trung Ương, tôi không nhớ pháp danh. Ông hỏi Hòa Thượng Nhất Hạnh: "Bây giờ tăng ni nó hư nhiều lắm, ở các chùa gửi tăng sinh, ni sinh lên đây nó không ở chùa, nó ở nhà trọ, nó rớt hết trơn, thằng nào, con nào (ông kêu là thằng, con không hà, ông nổi sân, ông nói thằng nào, con nào) nó muốn còn thì còn, nó muốn hư thì cho nó hư. Bây giờ Hòa Thượng thấy có cách nào giúp nó ít rơi rớt không, chứ lên đây 100 người rớt hết 70-80 rồi Hòa Thượng. Thằng nào, con nào mà nó ham ngũ dục: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp thì nó rớt hết, còn có vài chục phần trăm còn ở lại thôi." Thì Hòa Thượng Nhất hạnh trả lời rất hay "Lấy cái tăng thân làm gốc. Ngài nói sao mà Giáo hội Trung Ương này không tạo 1 chùa cho thật lớn chừng 100 mẫu, cất cái trường học cho thật lớn, cho tăng sinh nó nội trú 1000 tăng sinh ở trong đó, thì ở các tỉnh lên mình cho ở trong đó, mình kiểm soát. Thì 100 thầy cô thì họ rớt 1-2 thầy thôi. Người sơ cơ thì hoàn cảnh quan trọng hơn hết, mình đổ thừa tăng sinh sao được. Nó là học trò, nó là người ngu cho nên nó mới lên đây học, còn mình là thầy dạy nó, mình có trình độ, mình phải giúp đỡ cho nó. Cái hoàn cảnh là quan trọng nhất đối với người sơ cơ."

Thành ra khi mà tôi giảng pháp, phật tử không hiểu nói" tụi con ngu quá Sư ơi! Sư phải giảng 5-7 lần. Tôi nói ông bà ngu là dĩ nhiên rồi, nhưng mà chính người giảng mới là ngu hơn nữa. Thì ngu mình mới đi học. Đứa học trò học lớp 1, lớp 2 nói sao mày ngu quá, mày ở lại 2-3 năm mày không lên lớp được. Thì thật sự nó ngu nó mới đi học, chứ nó mà hay nó đi làm thầy giáo rồi, nhưng mà bây giờ thầy này dạy hoài nó ở lại 3-4 năm, đưa qua thầy khác. Thầy khác đưa nó lên thì nghĩ sao? Thì ông thầy mới là ngu chứ sao mà học trò ngu. Thành ra tôi giảng pháp tôi rất lo, giảng mà không hiểu là tôi khổ tâm, mà chừng phật tử nói tại tụi con ngu sư phải giảng 5-7 lần. Tôi nói dĩ nhiên ngu mới nghe pháp chứ, còn ông thầy giảng mà không khế cơ, không khế lý, không hiểu được trình độ, ông thầy này mới ngu chứ. Chúng ta phải luôn luôn nghĩ lỗi ở mình. Thành ra ở Ngọc Vân thường thường có 7-8 phe chứ không phải 1, mà tôi thấy tịnh xá nào cũng vậy chứ không phải ở Ngọc Vân, lại méc tôi nói tôi xử. Tôi nói lỗi đâu phải ở cô đó, đâu phải ở phe này. Nói vậy chứ ở ai Sư? Tôi nói ở ông thầy dạy đạo cổ á, ông thầy hư thì đệ tử mới hư, con mà hư là do cha mẹ" Giáo bất nghiêm sư chi đọa." Học trò hư là tại ông thầy, nếu cô muốn phạt, muốn rầy là rầy ông thầy, chửi ông thầy mới đúng, chứ đừng chửi phật tử, phật tử ngu nó mới đi học, nhưng mà ông thầy không biết cách dạy cho nên mới hiểu lầm nhau. Nói nếu vậy lần sau tụi con không méc Sư nữa. Nó khỏe cho mình, cả 2 đều được hết.

Thành ra mình phải ngồi thiền mới thấy cái đó, mà cái đó là do Nhị Tổ Giác Chánh, tôi học được cái đó. Ngồi thiền tôi thấy tất cả, cứ đổ lỗi về mình thì êm hết. Chứ giờ nghiêng bên nào giờ, nghiêng bên này nó nói mình bênh, nghiêng bên này nó nói mình bênh. Nếu đánh lộn thì sao? Cả 2 hư hết. Nó đánh tôi trước mình nhịn cái êm, mà không đánh lại. Nó đánh trước là nó lỗi, tôi đánh sau là tôi không lỗi. "Một kẻ cộc cằn thêm đứa nữa, rồi ra 2 đứa cũng như nhau." Cái này tôi nhớ Nhị Tổ, hồi mà xử tăng trong đoàn tôi thấy hay vô cùng. Thôi tới đây thôi. Có ai hỏi gì không? Còn 10 phút thôi. Giảng nhiều quá tôi sợ nắm không vô.

Một vị Sư cô hỏi:" Bạch Thượng Tọa, Thượng Tọa giảng 4 đường ác đạo, con chưa nắm được 4 đường ác đạo. Kính bạch Thượng Tọa có thể cho con 1 ví dụ, ví dụ như căn-trần-thức thì Thượng Tọa cho con lại nguyên văn để từ đó con nhận được thế nào là 4 đường ác, con năm chưa rõ. Ví dụ như Thượng Tọa cho con câu căn-trần-thức, như thế nào là địa ngục, như thế nào là ngạ quỷ, như thế nào là súc sanh, chỗ đó con năm chưa được vững.

Sư đáp. Sư cô hỏi rất hay đó, nhưng mà thực ra tôi giảng chưa hết đâu, tôi mới khơi màu thôi, thì ngày mai mình tiếp giữa địa ngục khác với ngạ quỷ sao, ngạ quỷ khác súc sanh sao, rồi súc sanh khác atula sao, thì ngày mai mình tiếp tục. Để cho tăng ni đây có 1 khái niệm, tối nay về suy ngẫm, chứ nếu giờ tôi giảng thẳng vô là không nắm được.

Hồi xưa giờ mình không để ý, mà nó ngay trong con người mình và mình phải thấy cho rõ, người trời thì thấy không rõ, còn 1 vị Nhập lưu phải thấy rõ, thấy rõ đường đi nước bước giữa địa ngục qua ngạ quỷ, giữa ngạ quỷ qua súc sanh, giữa súc sanh qua atula, thì tất cả đều là chiếm hữu bên ngoài thôi. Như địa ngục nó thuộc về si mê, ngạ quỷ nó thuộc về tham lam, súc sanh nó thuộc về sân giận, còn atula thuộc về tật đố, ganh ty, thích chiến đấu. Thì ngày mai mình giảng rồi mình cho ví dụ đàng hoàng, đây là tôi mới khơi màu thôi, đề mọi người có 1 nhận thức, cái này đều chiếm hữu bên ngoài hết. Nhưng mà người thì vô minh đó là địa ngục mà chúng ta thường kêu si mê, người tham lam chúng ta kêu ngạ quỷ, thường hay sân giận chúng ta kêu súc sanh, còn người tật đố ganh ty thích chiến đấu, thích hơn thua đó là atula ác thần. Thì mai tôi giảng lại kỹ.