Kinh Thủ Lăng Nghiêm

CHÚ THÍCH

(1) Samatha: chỉ, như để yên ly nước tự lắng. Theo văn kinh dùng Quán (Tỳ Bà Xá Na: vipassana) để ngẫm xét vạn pháp hư vọng, bản tánh là Như Lai Tạng. Rồi dùng vi mật quán chiếu để an định tinh thần. Sáu căn đình chỉ không chạy theo sáu trần. Tổ Vĩnh Nghiêm gọi phần Samatha là từ tuệ vào định.

Tam ma: chánh định, như gạn lấy nước trong bỏ phần cặn đục. Tổ Vĩnh Nghiêm gọi phần này là từ định phát tuệ. Đức Quán Thế Âm phản văn, phá xong 5 ấm, chứng tịch diệt hiện tiền tức là hoàn toàn trở về bổn giác.

Thiền na: tĩnh lự. Đã gạn được nước trong rồi, phải khuấy lên để nghiệm xem còn chút cặn đục nào thì gạn nốt. Tổ Vĩnh Nghiêm gọi phần này là định tuệ cân phân. Nghĩa là tướng sáng đã tinh thuần rồi, ra vào sanh tử độ chúng sanh không còn phiền não. Từ đây an lập Thánh vị.

(2) Phiền não chướng: thuộc ngã chấp. Thô là phân biệt, tế là câu sanh. Thô là thân kiến. Tế là nhậm vận khởi tham sân, nối tiếp sanh tử, chướng việc tu chứng. Cũng gọi là sự chướng, không được hưởng những vui thắng diệu cõi trời cõi người.

Sở tri chướng: thuộc pháp chấp. Thô là phân biệt, tế là câu sanh. Thô là không đạt sáu trần duy tâm, cho là thật có ở ngoài nên hư vọng thủ chấp. Tế là pháp ái, không đạt tu chứng tánh không, nhậm vận sanh ái trước không thể xả ly. Hai chữ sở tri không phải là chướng mà nếu ngại chánh tri kiến tức chướng Bồ đề. Cũng gọi là lý chướng, làm chướng chỗ chứng lý pháp không.

(3) Chữ Vạn: Tàu gọi là cát tường hải vân: một tướng lành do công phu thực hiện vạn đức mới thành. Chữ Vạn: căn bản trí ; phóng quang: hậu đắc trí ; từ chữ Vạn phóng quang: dùng cả hai trí để hiển chân.

(4) Khai mở mắt thanh tịnh: như như trí. Xa lìa phân biệt, sáu trần không can thiệp.

(5) Khách: kiến hoặc. Trần: tư hoặc. Kiều Trần Như thấu rõ cái khổ luân hồi nên phá kiến hoặc tư hoặc. Dứt được Tập, liền chứng A la hán.

(6) Tay co mở: đại diện cảnh trần nay nắng mai mưa, nay vinh mai nhục v.v...

Đầu quay trái phải: đại diện thân căn động loạn.

Tĩnh: trước động nay dừng nghỉ. Tánh thấy bản lai không hề động nên Anan trả lời “còn không tĩnh huống chi là động”.

(7) Người già mắt nhìn không rõ chữ. Đeo kính vào lại thấy rõ như người trẻ. Chứng tỏ con mắt già chớ tánh thấy không già.

(8) Mẫu đà la: bắt ấn.

(9) Đâu la miên: mềm như bông.

(10) Đầu ngón tay giơ lên là chánh, chúc xuống là đảo. Dù chánh hay đảo, cánh tay vẫn y nguyên không thêm bớt. Dụ cho tâm chúng ta, dù làm Phật hay làm ma, chân tâm vẫn y nguyên không thêm bớt. Phật nhấn mạnh chỗ này để cho phàm phu vững tin mình có khả năng thành Phật. Kinh Phạm Võng: “Ta là Phật đã thành, các ngươi là Phật sẽ thành. Thường có lòng tin như vậy thời giới phẩm đã trọn vẹn”.

Tuy chánh tà đều hư vọng nhưng “chánh” cảm quả báo nhân thiên còn hy vọng có đường giải thoát, chớ “tà” vào địa ngục, thai trâu, bụng ngựa, bao giờ tỉnh ngộ? Khách còn ở trong ba cõi xin lưu ý.

(11) Sắc: 5 căn + 6 trần. Tâm: 8 tâm vương. Các duyên: nhân duyên, sở duyên duyên v.v... Tâm sở: 51 thiện ác. Các pháp sở duyên: 24 bất tương ưng hành là chỗ thức sở duyên + 6 vô vi là chỗ trí sở duyên.

Mê muội thành hư không. Trong tăm tối kết ám thành sắc: Mê muội (vô minh) nhìn xung quanh thấy là hư không. Mê muội tăng trưởng, trong hư không thấy ra 7 đại. Từ đây biến hóa thành vạn pháp.

Sắc tạp vọng tưởng: Do ăn uống và thở, thâu nạp 4 đại kết thành thân.

Tướng của vọng tưởng là thân: Hỗn láo cảm quả báo làm chó. Ngang ngược cảm quả báo làm cua v.v...

Tụ duyên giao động bên trong: 6 căn lãnh 6 trần đem vào tâm suy nghĩ rồi lại tham sân chạy theo vọng cảnh. Tâm phan duyên này chính là gốc của luân hồi, còn có tên là vọng tâm hay căn bản sanh tử.

(12) Pháp: chân tâm ; Duyên: trợ duyên để nhận được chân tâm.

Pháp tánh: tánh của chân tâm.

(13) Mặt trăng: chân tâm ; Ngón tay: kinh pháp ; Sáng: trí tuệ ; Tối: ngu ; Mất tối: ngu mà không biết mình ngu.

(14) Vô sanh: vạn pháp đều có chỗ trả về: có nhân duyên để phát sanh cũng như có cha mẹ để thành thân. Cái thấy không chỗ trả về: không cha mẹ: không sanh.

(15) Cũng như máy ảnh, tùy theo các tia sáng mặt trời mà ảnh có gần xa rộng hẹp. Plack là chỗ nhận hình vẫn bất động. Con mắt cũng thế, thấy cảnh gần xa rộng hẹp là do các tia sáng chiếu qua con ngươi. Còn thị giác thần kinh là nơi lãnh các hình ảnh vẫn bất động.

(16) Trong bài kiến tinh bất động, Phật quở chúng sanh nhận vật làm mình nghĩa là thâu đất nước gió lửa kết làm thân, lấy bóng ảnh pháp trần nhận làm tâm. Vì thế chịu luân hồi sanh tử.

Còn ở đây nói lầm mình là vật: chỉ nhận kiến phần của thức A lại da làm ta. Còn tướng phần chấp là cảnh. Cho nên xa trái viên thông, ngược đạo Bồ đề.

(17) Kiến tinh bất nhị (tánh thấy không hai): Bởi kiến tánh lượng quát 10 phương, thể chu vạn pháp, cùng với vạn pháp chẳng tức, chẳng ly:

a) Trí cảnh phân minh:

Linh quang độc rỡ, thoát cả căn trần, thân giới không can, sanh tử không hệ. Chúng sanh không đạt nghĩa này nên lẫn lộn chân vọng, trầm nịch luân hồi.

b) Trí cảnh phi đồng phi dị. (Nếu cây không phải là cái thấy làm sao thấy được cây. Nếu cây tức là cái thấy làm sao gọi là cây):

Trần sát phổ dung, vạn vật nhất thể, sắc tâm không hai. Tiểu thừa không đạt nghĩa này nên trầm không trệ tịch, mắc ở hóa thành.

Từ đầu kinh tới đây Phật chỉ nói nghĩa “Bất Tức” (thấy không phải vật) để phân chân lọc vọng, quyết chọn thể ly trần độc lập. Nay nói về nghĩa “Bất Ly”, đem vọng về chân, để hiển cái diệu cùng vật hỗn dung. Vì sợ người đương cơ chỉ biết kiến tánh ly nhất thiết tướng (cái cây là cái cây, không phải cái thấy) mà không biết kiến tánh thị nhất thiết pháp (nếu cái cây không phải là cái thấy thì làm sao thấy được cây).

c) Trí cảnh nhất như: (như ông là Văn Thù, lại có ai là Văn Thù thật hay không có Văn Thù?): Tánh Phật tuyệt đối (không năng sở đối đãi). Chân tâm chỉ có một, không có hai để so sánh mà hỏi phải chân tâm hay không phải chân tâm. Câu này tiêu biểu ngoài tâm không pháp, vạn pháp là tâm. Không có gì khác cả, chỉ có tâm thôi.

(18) Đà la ni: Tổng trì: tổng nhất thiết pháp, trì vô lượng nghĩa.

Nhiều chữ: chú Thủ Lăng Nghiêm.

Đà la ni Một chữ: chữ Ám.

Không chữ: tịnh Viên Giác tâm.

(19) Kiến văn giác tri hư vọng bệnh duyên hòa hợp vọng sanh, hòa hợp vọng tử: Y báo chánh báo đều do nhân duyên nên sanh diệt không đình. Vô minh là nhân, nghiệp thức là duyên. Nhân duyên hòa hợp, trong vô sanh hư vọng có sanh. Có mà huyễn có. Nhân duyên biệt ly, hư vọng gọi là diệt. Đây là từ chân khởi vọng. Nếu có thể lìa các duyên hòa hợp cùng không hòa hợp liền diệt trừ nhân sanh tử: Đây là phản vọng quy chân.

Hai thứ điên đảo vọng kiến là gốc luân hồi. Biệt nghiệp vọng kiến thuộc sự thức là nhân phận đoạn sanh tử. Đồng phận vọng kiến thuộc nghiệp thức là nhân biến dịch sanh tử. Lìa gốc thì ngọn trừ, tức văn dưới nói rằng: “Không tùy phân biệt thế giới, nghiệp quả, chúng sanh, ba món tương tục”. Hòa hợp duyên tức cảnh biệt nghiệp, không những Hoặc hiện còn có nghiệp hòa hợp thành. Như nghiệp thức ở trong sanh tử lại còn cộng thêm nghiệp trộm cắp để phải đầu thai làm trâu đền nợ. Hoặc cộng thêm nghiệp bỏn sẻn để phải đầu thai làm quỷ đói. Bất hòa hợp duyên tức cảnh đồng phận chỉ do Hoặc hiện không có nghiệp hòa hợp. Như nghiệp thức tuy tự mình vẫn là biến dịch sanh tử nhưng không cộng thêm những nghiệp để phải vào phận đoạn sanh tử.

Nếu có thể xa lìa: Vi mật quán chiếu có công lìa vọng về chân. Tu đại định Thủ Lăng Nghiêm rõ biết cảnh duyên biệt nghiệp hay đồng phận đều hư vọng không thật có, tức xa lìa cả hai hòa hợp và không hòa hợp. Nếu không lìa duyên liền bị vật chuyển. Nếu có thể lìa duyên tức là chuyển được vật. Chân giác có rõ rệt mới lìa được vọng kiến. Có lìa vọng kiến mới trở về được chân giác. Bằng cứ luống giữ cái thấy nghe, chẳng lìa vọng thì làm sao dứt nghiệp luân hồi mà chứng quả thường trụ (tri kiến lập tri tức vô minh bản).

Chỉ có việc không thủ kiến duyên, không theo vọng kiến, trọn ngày đối cảnh, trọn ngày không có cảnh nào để đối. Năng sở không lập, pháp pháp toàn chân. Thế là thường trụ Thủ Lăng Nghiêm tam muội (tri kiến vô kiến tư tức Niết bàn).

(20) Vì văn trên trong bài “Kiến tinh chưa phải kiến tánh”, Anan có lời bạch rằng: “Con còn chưa rõ nhân duyên tự nhiên, các tướng hòa hợp và bất hòa hợp. Nay nghe “kiến tinh chưa phải kiến tánh” càng thêm mê muội...”. Nên Phật phải nói hai vọng kiến để trả lời câu hỏi hiện tại, gỡ mê cấp bách. Xong rồi nói bài này để minh tỏ bản diệu giác minh không phải hòa hợp hay bất hòa hợp, nêu bày ý chỉ nhất thể của vạn pháp. Nói tánh giác do hòa hợp sanh ắt trái câu “ly nhất thiết tướng”. Nói phi hòa hợp ắt trái câu “tức nhất thiết pháp”. Cuối cùng không văn kết riêng vì khoa này chỉ giải thích mê tình còn rớt lại của khoa trên.

(21) Đương xứ xuất sanh: Như cái bàn không từ đâu đến mà ngay tại chỗ đủ duyên hòa hợp (gỗ đinh công thợ) thành cái bàn.

Tùy xứ diệt tận: Cái bàn không đi về đâu mà ngay chỗ các duyên tan rã (đinh long gỗ mục, không người sửa chữa) cái bàn diệt.

(22) PHÁP SƯ VIÊN ANH GIẢNG BÀI TÓM THÂU:

Anan, ông còn chưa biết hết thảy phù trần các tướng huyễn hóa, đương xứ xuất sanh, tùy xứ diệt tận, huyễn vọng gọi là tướng, tánh thể chân thật là diệu giác minh.

Khoa trên nói về kiến tinh không có văn kết chính để hiển kiến tinh tướng vọng tánh chân. Cùng với văn dưới hội thông 4 khoa ấm nhập xứ giới. Quán tướng sanh diệt toàn vọng, luận tánh tức vọng đều chân. Kiến tinh đầy đủ trong căn là ước về gần. Thật ra thì lượng chu biến cả pháp giới, khắp làm thể cho vạn pháp. Cho nên cùng hội họp dung thông, nhiếp sự quy lý, hội tướng nhập tánh, tình và vô tình đồng thể, xứ xứ đồng chân pháp giới. Từ đây không dùng danh từ kiến tinh kiến tánh nữa mà cải là Như Lai Tạng diệu chân như tánh. Kiến tánh là biệt, riêng ước về một căn. Tạng tánh là tổng, nhiếp cả 6 căn. Chỉ có cái tên tổng biệt khác nhau chớ bản thể không khác.

Tất cả các pháp như hoa đốm trong hư không, như bóng trong gương, như cảnh trong mộng. Hoàn toàn không có thật thể nắm bắt được. Tướng tuy vọng mà tánh thật là diệu giác minh. Tướng không lìa tánh. Diệu: không tướng mà có thể hiện tất cả tướng.

Như vậy cho đến 5 ấm, 6 nhập, 12 xứ, 18 giới nhân duyên hòa hợp hư vọng có sanh, nhân duyên biệt ly hư vọng gọi là diệt.

Các nơi chỉ nói về Ấm Xứ Giới. Duy kinh này thêm 6 nhập vì viên thông pháp môn đặt trọng căn tánh.

Bốn khoa thâu hết vạn pháp, tóm lại có 2 là Sắc và Tâm, tùy theo căn cơ mà khai hợp.

a) Người mê tâm nhiều mê sắc ít thì hợp sắc khai tâm. Hợp tất cả sắc làm một sắc ấm ; khai một tâm thành 4 (thọ tưởng hành thức). Nên nói 5 ấm.

b) Mê sắc nặng, mê tâm nhẹ thì hợp tâm khai sắc mà nói 12 xứ. Hợp tất cả tâm pháp làm một ý căn. Khai một sắc pháp thành 5 căn 6 trần.

c) Mê cả sắc và tâm đều nặng thì khai cả sắc và tâm mà nói 18 giới. Tâm khai làm ý căn + 6 thức. Sắc khai làm 5 căn + 6 trần.

d) Tâm và sắc đều nhẹ, chỉ nói 2 pháp.

Nhân duyên hòa hợp hư vọng có sanh:

A/- Chân tâm tuyệt đãi không đợi nhân duyên. Còn 6 tâm hư vọng sanh diệt ắt nhờ nhân duyên:

a) Nhân: Chân như không thủ tự tánh.

Duyên: Vô minh vọng động.

Ba bất tương ưng nhiễm tâm (vô tham vô sân vô si) sanh trong biển Như Lai Tạng.

b) Nhân: Nghiệp thức nội huân.

Duyên: Cảnh giới kích động.

Ba tương ưng nhiễm tâm (tham sân si) sanh.

Đây là ước về tâm pháp.

B/- Phật giới chân thiện diệu sắc tánh bản thanh tịnh không mượn nhân duyên. Còn 9 giới kia, y báo chánh báo hư vọng sanh diệt, ắt nương nhân duyên:

a) Nhân: Chủng tử.

Duyên: Hiện hành.

Huân sự thức vọng có 6 pháp giới phàm do nhiễm sắc sanh.

b) Nhân: Bản giác nội huân.

Duyên: Thánh giáo ngoại huân.

Huân nghiệp thức vọng thành 3 pháp giới Thánh do tịnh sắc sanh.

Nhân duyên biệt ly hư vọng gọi là diệt:

A/- Tâm pháp:

a) Nếu y bản giác nội huân khởi trí thủy giác, nơi cảnh không chấp là thật, lìa tướng sai biệt, ắt sóng thức tự dừng. Ba nhiễm tâm tương ưng diệt.

b) Rõ biết tâm niệm do vô minh bất giác sanh khởi, kiến phần tướng phần của nghiệp thức đều do mê chuyển hiện, vô minh sẽ tắt, biển thức trừng lặng. Ba nhiễm tâm bất tương ưng diệt.

B/- Sắc pháp:

a) Thủy giác đắc lực. Rõ biết thân tâm thế giới không ta không của ta. Quán trí hiện tiền, sự thức đã chuyển, nhiễm sắc sáu phàm diệt.

b) Rõ biết tịnh sắc Niết bàn cũng chẳng thật. Vô minh phá thì nghiệp thức chuyển thành tánh bản giác. Ba Thánh tịnh sắc cũng diệt.

Đâu có biết rằng sanh diệt đi lại vốn là Như Lai Tạng diệu minh thường trụ, bất động chu viên diệu chân như tánh.

Trên nói về tướng vọng nay luận về tánh chân. Vọng tâm và khí thế gian có tướng sanh diệt. Căn thân có tướng đi lại. Tướng y tánh khởi. Tánh của hoa đốm chính là tánh của hư không. Thể của bóng chính là thể của gương. Người mộng chính là người tỉnh.

Như Lai Tạng: Tâm chúng sanh. Bản giác tánh thể tất cả chúng sanh đều đầy đủ. Bản giác này là Phật tánh.

Thường trụ: Không sanh diệt.

Diệu minh: Vượt ngoài mê ngộ.

Bất động: Vốn không đi lại.

Chu viên: Không chỗ nào không khắp.

Diệu chân như: Không thể nghĩ bàn vì toàn vọng tức chân. Như kinh Pháp Hoa nói: “Thị pháp trụ pháp vị, thế gian tướng thường trụ”.

Trong tánh chân thường cầu các pháp đi lại mê ngộ sanh tử rốt ráo không thể được.

Trên đã tỏ rõ toàn vọng tức chân. Đây minh định chân vốn không vọng. Vạn pháp duy tâm. Thấy kia đây, đi lại, thánh phàm, mê ngộ là sai. Tướng sanh tử ví như hoa đốm ở hư không chỉ do bệnh lóa khiến vọng thấy. Như mộng đi ngàn dặm, tỉnh dậy thì ra mình vẫn không lìa giường gối. Chúng ta đang mộng ở trong nhân gian, từ nhỏ đến già, báo hết mệnh chung, nắm bắt được gì? Mê ngộ ước về nghĩa là ở tâm ; ước về người là thánh phàm ; ước về pháp là sanh tử Niết bàn. Người có mê ngộ, lý không mê ngộ. Vì biết đương xứ xuất sanh, tùy xứ diệt tận, cho nên vô sở đắc.

(23) TỔ CHÂN GIÁM CHÙA BÍCH LIÊN DẠY:

Sau đoạn này, Phật vạch kỹ tướng hư vọng của Ấm, Nhập, Xứ, Giới, gốc là tánh diệu chân như của Như Lai Tạng. Có 5000 lời, chữ đã nhiều, nghĩa lại sâu. Sơ học khó lý hội. Nên đọc đoạn tóm thâu này cho thật thuộc, suy nghĩ thật kỹ, ý nghĩa tự nhiên rõ ràng. Đó là phương pháp học kinh cần phải biết.

(24) Sắc ấm không phải nhân duyên mà là Như Lai Tạng: Sắc ấm đã không thì chưa từng sanh. Đâu phải nhân duyên đã sanh ra hoa đốm. Chỉ Như Lai Tạng thường trụ mới là có thật ví như hư không bất động .

(25) TỔ GIAO QUANG GIẢNG VỀ THỨC ẤM:

Nói đi và đến đều lầm. Xả thân dụ như ở phương kia đến mà thức ở thân trước chưa từng thiếu. Thọ thân dụ như vào phương này mà thức ở thân sau chưa từng đến.

Hỏi: Thức là rõ biết. Thân chết không còn biết, làm sao bảo là không thiếu? Thân mới sanh biết đau biết khóc làm sao bảo là thức không vào?

Đáp: Thể chu biến vốn vẫn đủ, dụng hiểu biết đây ước về mê. Thể thường trụ không động. Dụng hằng dời đổi. Nếu mê ắt nhậm vận bị lôi đi. Ngộ thì thể và dụng không hai. Phật chính muốn chúng sanh ngộ toàn thể để tròn đại dụng. Dụ thức như hư không, khiến biết thân chết thức không hề đi. Khi chưa chết thức không riêng cuộc ở đây. Thân sanh ra, thức không phải đến. Thân chưa sanh, thức vốn vẫn thường khắp thì hẳn vẫn ở đây. Nghiệp dời đổi khiến thức như có đến có đi. Tập hằng sống với bản giác bất động. Sắc ấm tận, trí sẽ đỗng khai.

Hư không dụ thức ấm. Bình tần già dụ nghiệp báo nên có đổi dời thiên lưu. Hai vòi dụ trí và lý. Bị đút nút dụ trí mờ lý mịt nên không biết thức ấm không có đến đi.

Ấm: Che lấp chân tánh.

Uẩn: Chứa góp các tướng hữu vi.

Phải dùng cả hai nghĩa này mới đủ ý.

(26) Sáu nhập: Căn là năng nhập vì vào trần thủ cảnh. Căn cũng là sở nhập vì đây là chỗ để cho trần vào tâm. Kinh nói: “Hút trần tượng” nên 6 nhập là chỗ để hút 6 trần. Tánh không sanh diệt ở 6 căn chính là định thể Thủ Lăng Nghiêm, mật nhân tu chứng viên thông. Sáu nhập là chỗ hạ thủ công phu phản chiếu, yếu chỉ của Kinh Lăng Nghiêm.

Vốn là Như Lai Tạng:

Như: Thể bất biến.

Lai: Dụng tùy duyên.

Tạng: Chứa tất cả công đức thế gian và xuất thế gian như cái kho báu.

Diệu chân như tánh:

Diệu: Tức lý tức sự, không trệ ở một pháp cũng không xả một pháp. Nếu kia chân mà đây không chân, kia như mà đây không như, ắt có đối đãi, hẳn không viên mãn. Nay vạn pháp duy tâm, không một pháp nào không chân như. Nên sáu nhập chính là diệu chân như.

Ý nhập: Ý căn đặc biệt duyên được với cả chỗ biết của năm căn kia. Trong khi năm căn chỉ riêng biệt căn nào biết cảnh của căn ấy, không tới chỗ dung thông được.

(27) Xứ: phương sở. Quyền giáo tướng tông dạy căn trong trần ngoài, mắt duy đối sắc, tai duy đối thanh v.v... Trong ngoài đều có sáu chỗ thành mười hai xứ. Thủ cảnh ắt do căn nhập trần. Thọ cảnh tức do trần nhập căn.

Văn quán trong kinh, nhãn sắc và nhĩ thanh bốn xứ phá cả căn và trần. Hai xứ thân và xúc riêng phá căn. Còn sáu xứ kia phá trần. Mỗi mỗi cốt yếu hiển tướng vọng tánh chân, toàn sự tức lý. Văn dưới nói: “Căn trần đồng nguồn, cột cởi không hai. Mê muội tức vô minh. Phát minh tức giải thoát”. Nay căn trần quy cả về tạng tánh, chính muốn người phát minh.

(28) Thông thường thân có biết, vật không biết, hợp nhau thành xúc. Áo chưa mặc vào thân thuộc sắc trần. Mặc vào người rồi biết thuận nghịch mới gọi là xúc. Mùa hạ mặc áo bông là nghịch, mặc áo lụa là thuận. Xúc tức là giác biết của thân phần. Đầy đủ công dụng hay biết là năng xúc. Còn không giác biết là sở xúc. Thế là căn trần năng sở hợp thành. Trong văn kinh, đầu tay đều là thân căn, không có ngoại xúc. Căn trần lẫn nhau, không phân định được năng sở, để tỏ rõ các xúc đều hư vọng. Khoa này riêng phá căn.

Phật dạy các đệ tử xuất gia mỗi ngày xoa đầu, thầm tụng bài kệ: “Giữ miệng, nhiếp ý, thân chớ phạm. Chớ não bất cứ hữu tình nào. Xa lìa thói làm khổ người vô ích. Tu hành như vậy độ thế gian”. Khổ vô ích ở đây ý nói những khổ hạnh của ngoại đạo. Chẳng phải nhân làm sao kết quả. Mê là gốc khổ nên chủ yếu của giải thoát là giác tỉnh chớ không phải ở khổ hạnh.

(29) Giới: Ranh giới, nòi giống riêng biệt từng loài. Sáu căn, sáu trần, sáu thức, mỗi mỗi có ranh giới phận hạn của mình. Mỗi thứ có chủng tử tộc loại riêng. Khoa này cốt yếu phá thức. Thức giới đã phá thì căn trần tự không. Như căn nhà ba gian, chỉ cần phá hai vách của gian giữa thì cả ba đều thành không. Chỉ cốt phá tướng vọng để hiển lộ tánh chân là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

(30) Từ vô minh đến thô cảnh, kinh hay dùng hai chữ năng sở vì đây là mối sanh vạn pháp. Người tu, sau khi đã phân minh chân vọng, chỉ lìa vọng duyên liền vào định Thủ Lăng Nghiêm.

(31) Yết la lam: Cái thai bảy ngày hình bọt nhớt.

Át bồ đàm: Bảy ngày sau thành bong bóng.

Vân vân: 21 ngày thành thịt mềm ; 28 ngày thành thịt cứng ; 35 ngày thành hình người.

(32) Phú Lâu Na yên chí nhân tánh chúng sanh có thủy nên ngờ Như Lai quả đức có chung.

(33) Hải Ấn tam muội: Phật Tâm tam muội. Kinh Hoa Nghiêm, phẩm Hiền Thủ: “Chúng sanh hình tượng mỗi mỗi không đồng, hành nghiệp âm thanh vô lượng. Như thế tất cả đều hiện rõ, Hải Ấn tam muội oai thần lực”. Định tâm trừng trạm, ứng vật hiện hình, như biển nước lặng bao nhiêu hình tượng đều hiện rõ.

Phật Tâm Hải Ấn tam muội phát quang là đại dụng hiện tiền, chiếu phá các vọng trở về bản tâm, chứng cực Vô thượng Bồ đề, thấy chín giới chúng sanh đều đủ tri kiến Phật.

Các ông mống tâm trần lao liền khởi: Vì không diệu trí nên không phát được diệu dụng. Mống tâm: Phân biệt các pháp, tâm hướng về bên ngoài, cho cảnh ngoài là thật. Kinh Duy Ma Cật: “Bồ tát muốn được cõi Phật thanh tịnh phải giữ tâm thanh tịnh. Tùy lượng tâm thanh tịnh mà thành tựu cõi Phật thanh tịnh. Khi ấy Xá Lợi Phất nghĩ rằng: “Tâm đức Thích Ca thanh tịnh mà sao cõi Ta Bà của Ngài lại toàn hầm hố gai chông nhơ nhớp thế này?” Đức Phật biết tâm niệm của ông liền bảo: “Mặt trời sáng rực rỡ vì sao người mù vẫn thấy tối”. Rồi Phật ấn ngón chân xuống đất, tức thời tam thiên đại thiên thế giới liền hiện trăm ngàn trân bảo trang nghiêm”.

Phụ Chú

Pháp tướng tông (Duy Thức) có bốn thắng nghĩa đế:

a) Thế gian thắng nghĩa (ấm, xứ, giới).

b) Đạo lý thắng nghĩa như khổ tập diệt đạo.

c) Chứng đắc thắng nghĩa (nhị không chân như).

d) Thắng nghĩa thắng nghĩa (chân pháp giới).

Như Lai Tạng là chân pháp giới, lý thể bất biến hay khởi sự dụng tùy duyên. Trên Anan chấp hòa hợp nhân duyên là chấp Quyền nghi Thật vì mê mất thể tâm bất biến. Nay Phú Lâu Na chấp Thật mà mờ mịt phần Dụng tùy duyên.

Phật đáp:

a) Vạn pháp sanh diệt nối tiếp không lìa tánh giác và bản giác.

b) Ngũ đại viên dung quy một tâm ba tạng (không Như Lai Tạng, bất không Như Lai Tạng, không bất không Như Lai Tạng). Đó là chân thắng nghĩa trong thắng nghĩa.

Tịch diệt tràng địa: Mật nhân Bồ đề. Cảnh tịnh không phải chân a lan nhã. Chân tâm bản lai bất động, cùng cảnh vô can, tức là định thể Thủ Lăng Nghiêm, mới là “mười phương Bạc già phạm nhất lộ Niết bàn môn”, chính tu hành xứ. Ngộ được tâm này là khai viên giải để khởi viên tu hy vọng viên chứng.

Dặn dò nghe kỹ: Đừng chấp lý mê sự. Tạng tâm thể tuy không biến nhưng dụng vẫn tùy duyên. Nếu tùy nhiễm duyên thì ba thứ nối tiếp (chúng sanh, thế giới, nghiệp quả), năm đại lấn nhau. Nếu tùy tịnh duyên diệt trần hợp giác thì phát diệu giác minh tánh. Văn trên “Vạn pháp quy về Như Lai Tạng” là Không Như Lai Tạng, ước về tâm chân như môn, hội vọng quy chân, để hiển thể tạng tâm bất biến. Phần Quyết Nghi, ước về tâm sanh diệt môn, từ chân khởi vọng, để hiển cái dụng của tạng tâm vẫn tùy duyên. Tùy nhiễm khởi sáu phàm, tùy tịnh khởi bốn thánh. Ở đây muốn chuyển mê về ngộ nên riêng nói nhiễm dụng. Còn toàn dụng sẽ nói ở phần Không Bất Không Như Lai Tạng (cuối phần Quyết Nghi, đoạn bảy đại viên dung).

Tánh giác, bản giác nguyên một chân giác. Nói tánh là ước về một thể chân lý. Bản là chân nguyên của vạn pháp, không thiệp sự dụng, không luận tu thành.

Diệu minh: Tịch mà thường chiếu.

Minh diệu: Chiếu mà thường tịch.

Diệu: Thể không biến (tịch). Minh: Dụng tùy duyên (chiếu), chiếu dụng của lý cụ, chẳng phải do sự tạo. Phật cử hai lời này là có mật ý.

a) Vạn pháp vô minh lìa đây không chỗ nương.

b) Hiển tịch chiếu bản cụ không mượn vọng minh.

Phú Lâu Na hỏi nghĩa này để người học lưu tâm. Tánh tự linh minh là chân giác chân minh. Nay thêm minh cho giác (tức minh chẳng phải bản hữu của giác), liền lạc về sanh diệt, liền mất cả hai mà thành vọng giác vọng minh. Đây chính là căn bản vô minh. Như châu ma ni vốn tự sáng, thêm đèn chẳng những vô ích mà người, qua ánh đèn, không thấy được thật sáng của châu. Hoặc này có trước tam tế (huống chi là lục thô). Bồ tát đẳng giác còn chưa rõ. Như Lai hiện lượng thân thấy, dùng thắng phương tiện biện tài khiến kẻ sơ tâm dùng tỷ lượng cũng hiểu được.

Khi mê từ chân khởi vọng, chân thể không biến. Vọng tánh bản không. Vọng y chân khởi như bóng y gương mà khởi. Thể của bóng không phải gương mà là hư vọng y gương giả hiện. Mê không căn gốc cũng vậy. Chính lúc đương mê mê còn không có, huống chi đã ngộ làm sao còn tái mê? Trí quang bổn hữu chuyển thành vọng kiến, trong chân không pháp tánh, thấy có thế giới chúng sanh nghiệp quả. Nay đã thành Phật, đâu còn vọng kiến mà sợ không hoa tái phát. Phật nói Bất Không Như Lai Tạng xong lại nói Không Bất Không Như Lai Tạng để trừ nghi năm đại lấn diệt lẫn nhau.

a) Không Như Lai Tạng: Chân tâm tịch thể không lập một pháp.

b) Bất Không Như Lai Tạng: Minh là chiếu dụng biến hiện các pháp.

c) Không Bất Không Như Lai Tạng: Đồng thời thể tịch dụng chiếu viên dung không ngại.

B.- TU ĐẠO – TAMMA

Mục I: Hai Nghĩa Quyết Định

ANAN THỈNH PHÁP

Anan và đại chúng nghe lời Phật dạy, tiêu hết nghi hoặc, ngộ được thật tướng, thân ý khinh an, được pháp chưa từng có. Rồi lại thương khóc đảnh lễ chân Phật, quỳ thẳng chắp tay bạch rằng: “Vô thượng đại bi thanh tịnh bảo vương khéo khai ngộ tâm chúng con, dùng các nhân duyên phương tiện dắt dìu những kẻ chìm đắm ra khỏi bể khổ. Bạch Thế Tôn, nay con được vâng nghe pháp âm, nhận biết tâm tánh diệu minh Như Lai Tạng cùng khắp thế giới mười phương. Như Lai Tạng hàm dục cả bốn thánh sáu phàm trong các Thật Báo Trang Nghiêm độ và Biến Hóa độ. Như Lai trách con nghe nhiều vô dụng, không bằng tu tập vô lậu nghiệp. Con như kẻ lênh đênh phiêu bạt, tuy bỗng nhiên được Thiên Vương cho cái lâu đài nhưng cốt yếu phải biết cửa vào. Nguyện Như Lai chỉ bày cho kẻ mờ tối rời bỏ pháp tiểu thừa, nhận được con đường Vô dư Niết bàn. Khiến hàng hữu học biết cách uốn dẹp tâm phan duyên, được pháp tổng trì, vào tri kiến Phật”.

Nói rồi năm vóc gieo xuống đất, một lòng mong đợi từ chỉ.

– Này Anan! Các ông đối với pháp Tam ma đề của chư Phật quyết tâm không mệt mỏi thì trước hết phải rõ hai nghĩa quyết định:

a) Nhân quả tương ưng:

Xét kỹ chỗ phát tâm tu nhân với quả cầu giác ngộ là đồng hay khác. Anan, đem tâm sanh diệt làm nhân tu hành để cầu quả Phật bất sanh diệt, thật không thể được. Trong thế gian các pháp làm ra đều biến diệt. Không bao giờ nghe hư không bị tan rã vì hư không không do tạo thành.

Trong thân ông tướng đặc là đất, thấm ướt là nước, hơi ấm là lửa, chuyển động là gió. Bốn đại ràng buộc, chia tâm diệu giác minh thành ra thấy nghe hay biết. Xét từ đầu đến cuối tạo thành năm lớp ô trược. Thế nào là trược? Anan, ví như nước bản nhiên trong sạch. Bụi đất tro cát bản chất ngăn ngại. Có người lấy đất bụi ném vào nước sạch. Đất mất tánh ngăn ngại. Nước mất đức trong trẻo. Hình trạng đục bẩn hiện ra gọi là trược. Năm lớp ô trược nơi ông cũng thế.

1. Anan, ông thấy hư không khắp mười phương. Bên không bên thấy không tách rời nhau. Có cái không mà không thật thể. Có cái thấy mà không chánh giác. Hai thứ xen lộn giả dối thành kiếp trược.

2. Thân ôm bốn đại làm tự thể, khiến thấy nghe hay biết bị chướng ngại. Đất nước gió lửa trở thành có hay biết. Vật chất tinh thần xen lộn giả dối thành kiến trược.

3. Tâm nhớ biết học tập phát ra tri kiến. Rời tiền trần không có tướng. Rời tri giác không có tánh. Tánh tướng xen lộn giả dối thành phiền não trược.

4. Thân tâm ngày đêm sanh diệt không ngừng. Tri kiến muốn lưu lại thế gian, nghiệp báo xoay vần dời đổi đi cõi khác. Hai năng lực xen lộn giả dối thành chúng sanh trược.

5. Thấy và nghe bản tánh không khác. Vì các trần cách trở thành có khác. Đồng thể tánh nhưng dụng trái nhau. Đồng và khác mất chuẩn đích, xen lộn giả dối thành mệnh trược.

Nay Anan muốn cho thấy nghe hay biết xa hợp với Như Lai bốn đức thường lạc ngã tịnh. Trước hết phải lựa bỏ cỗi gốc sanh tử, nương theo cái không sanh diệt để thành tựu tánh viên trạm. Dùng tánh viên trạm xoay các thứ hư vọng sanh diệt trở về bổn giác. Được tánh không sanh diệt của bản giác làm nhân tu mới viên thành quả vị. Như lắng nước đục, để yên không động, đất cát tự chìm, nước trong hiện ra gọi là uốn dẹp khách trần phiền não. Gạn bùn sạch hết chỉ còn nước trong gọi là dứt căn bản vô minh. Tâm sáng suốt đã tinh thuần, hành giả có thể tùy cơ hiện hình trong mười pháp giới tế độ chúng sanh, tâm thường hợp với diệu đức thanh tịnh Niết bàn.

b) Thẩm tường căn bản phiền não:

Các ông phát tâm Bồ đề, nơi Bồ tát thừa sanh đại dũng mãnh, quyết định rời bỏ các tướng hữu vi, cần phải xét rõ cỗi gốc phiền não. Những gì là vô minh phát nghiệp? Những gì là nhuận sanh? Từ vô thủy ai làm ai chịu?

Anan, tu đạo Bồ đề, không biết căn trần hư vọng điên đảo ở chỗ nào làm sao uốn dẹp? Không thấy chỗ thắt làm sao cởi nút? Không hề nghe hư không bị phá vì hư không không hình tướng nên không thắt cởi. Còn ông từ vô thủy vơ bốn đại kết thành sáu căn, chấp làm thân ta, vọng sanh trói buộc. Đem tâm quảng đại viên mãn cuộc trong bốn đại, chôn vùi trong năm ấm như chim trong lồng. Hiện nay, sáu thứ mắt tai mũi lưỡi thân ý làm mai mối cho giặc, tự cướp gia bảo trong nhà.

1. Số lượng công đức sáu căn:

Anan, thế nào là thế giới chúng sanh? Thế là dời đổi, giới là phương vị. Những phương Đông Tây Nam Bắc, Đông Nam, Tây Nam, Đông Bắc, Tây Bắc, hai phương trên dưới là Giới. Quá khứ, hiện tại, vị lai là Thế. Phương vị có 10. Thời gian lưu chuyển có 3. Thế giới gắn bó nhau thành sự dời đổi trong thân tất cả chúng sanh. Giới tuy 10 song chính định chỉ có 4 là Đông Tây Nam Bắc. Giới đan dệt với Thế 3 x 4 = 12. Nhân luôn 3 lớp 12 x 10 x 10 = 1200(1). Tổng quát mỗi căn có đến 1200 công năng.

Anan, ông xét định sáu căn chỗ hơn chỗ kém. Mắt thấy đằng trước không thấy đằng sau, bên phải bên trái ba phần thấy hai. Tóm lại công năng của mắt ba phần thiếu một nên chỉ có 800.

Tai nghe khắp mười phương. Động có xa gần, tĩnh không bờ mé. Tai đủ 1200 công đức. Mũi thở ra vào còn thiếu khoảng giữa, ba phần khuyết một, chỉ có 800 công đức. Lưỡi phô bày cùng tột trí thế gian và xuất thế gian. Lời nói có hạn nhưng lý vô tận nên tròn 1200 công đức. Thân khi hợp biết xúc trần trái thuận, khi ly không biết. Ly có một. Hợp có hai. Ba phần thiếu một nên thân có 800 công đức. Ý căn thầm lặng dung nạp tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian suốt ba đời mười phương nên đủ 1200 công đức.

Anan, ông muốn ngược dòng sanh tử, xoay về tột gốc lưu chuyển đến chỗ không sanh diệt, thì nên xét sáu căn hiện đương thọ dụng cái nào là hợp là ly, cái nào là sâu là nông, cái nào viên thông cái nào không viên mãn(2). Tu căn viên thông so với căn không viên thông, hiệu quả nhanh chóng một ngày bằng một kiếp. Tôi đã chỉ rõ số lượng công năng sáu căn viên minh. Tùy ông lựa chọn một căn để nhập đạo, tôi sẽ chỉ bày khiến ông tăng tấn tu hành. Mười phương Như Lai, trong 18 giới, giới nào cũng tu hành được Vô thượng Bồ đề, không có hơn kém. Chỉ vì căn cơ thấp chậm, ông khó viên mãn trí tuệ tự tại nên cần lựa chọn. Một khi đã vào sâu đến chỗ không còn vọng tưởng thì cả sáu căn đều cùng thanh tịnh.

2. Nguồn gốc kết căn:

Anan bạch Phật: Thưa Thế Tôn, làm sao ngược dòng hư vọng, đi sâu vào một căn, lại có thể khiến cả sáu căn một thời thanh tịnh?

– Ông đã diệt kiến hoặc chứng Tu đà hoàn song còn chưa biết những tập khí hư vọng chứa nhóm trong căn từ vô thủy. Các tập khí phải tu đạo mới đoạn được. Huống chi còn rất nhiều phân loại số mục sanh trụ dị diệt. Nay ông hãy xét sáu căn hiện tiền là một hay là sáu. Nếu một thì tai sao không thấy, mắt sao không nghe? Nếu sáu thì khi tôi đang chỉ dạy đây, ông dùng căn nào lãnh thọ?

– Con dùng tai nghe.

– Tai nghe nào dính gì đến thân và miệng mà miệng ông hỏi nghĩa, thân ông đứng dậy tỏ ý kính vâng. Vậy nên biết các căn chẳng phải một, chẳng phải sáu. Do từ vô thủy điên đảo luân chuyển có thân nên tánh viên trạm mới có chuyện một và sáu. Nay ông đã chứng Tu đà hoàn, đã tiêu được cái sáu nhưng chưa quên cái một (Niết bàn).

Như những nhà vuông tròn ở trong thái hư không. Do hình trạng các ngôi nhà khác nhau mà ở trong đó có hư không vuông tròn. Một khi phá bỏ hết các ngôi nhà, trở lại ta nói hư không là một. Hư không vẫn là hư không, đâu có vì ta thành đồng hay khác. Huống chi còn nói là một hay không phải một. Sáu căn của ông cũng vậy.

Do hai thứ sáng và tối tỏ bày lẫn nhau, niêm tánh trạm diệu viên, phát ra cái thấy. Cái thấy ánh ra thành sắc, kết sắc thành căn, gốc căn là tứ đại thanh tịnh. Hình thể con mắt như quả bồ đào. Bốn trần của phù căn rong ruổi chạy theo sắc.

Do hai thứ động tĩnh kích thích lẫn nhau, niêm tánh trạm diệu viên, phát ra cái nghe. Cái nghe ánh ra thành tiếng, cuốn tiếng lại thành căn. Gốc căn là tứ đại thanh tịnh. Hình thể cái tai như lá mới cuốn. Bốn trần của phù căn rong ruổi chạy theo tiếng.

Do hai thứ thông và tắc phát hiện lẫn nhau, niêm tánh trạm diệu viên, phát ra cái ngửi. Cái ngửi ánh ra thành hương, thâu nạp hương thành căn. Gốc căn là tứ đại thanh tịnh. Hình thể cái mũi như hai móng tay rủ xuống. Bốn trần của phù căn rong ruổi chạy theo hương.

Do hai thứ nhạt và có vị tham trước lẫn nhau, niêm tánh trạm diệu viên, phát ra cái nếm. Cái nếm ánh ra thành vị, thưởng thức vị thành căn. Gốc căn là tứ đại thanh tịnh. Hình thể cái lưỡi như mặt trăng mới khuyết. Bốn trần của phù căn rong ruổi chạy theo vị.

Do hai thứ ly và hợp cọ xát lẫn nhau, niêm tánh trạm diệu viên, phát ra biết xúc. Cái biết ánh ra thành xúc, ôm nắm xúc thành căn. Gốc căn là tứ đại thanh tịnh. Hình thể cái thân như dáng trống cơm. Bốn trần của phù căn rong ruổi chạy theo xúc.

Do hai thứ sanh và diệt tiếp tục lẫn nhau, niêm tánh trạm diệu viên, phát ra cái biết. Cái biết ánh ra thành pháp, tóm thu các pháp thành căn. Gốc căn là tứ đại thanh tịnh. Cái ý như thấy trong phòng tối. Bốn trần của phù căn rong ruổi chạy theo pháp.

3. Phát minh chân tánh thì viên thoát:

Anan, giác minh chuyển thành minh giác, mất sáng suốt, dính vọng phát ra hay biết. Vì vậy nay ông rời sáng tối thì không thấy, rời động tĩnh thì không nghe, không có thông tắc thì không ngửi, không vị không nhạt thì không có nếm, không ly không hợp thì cái biết xúc vốn không, không diệt không sanh thì cái rõ biết không chỗ nương.

Ông chỉ cần đừng theo những động tĩnh, hợp ly, không vị có vị, thông tắc, sáng tối, sanh diệt, 12 tướng hữu vi. Rút một căn ra khỏi cái dính, phục vào trong, trở về tánh nguyên chân, phát minh tánh sáng suốt bản lai, thì năm chỗ dính kia cũng đồng thời giải thoát.

Không do tiền trần khởi tri kiến thì cái sáng suốt không theo căn, chỉ gá nơi căn mà phát hiện. Nhân đó sáu căn có thể dùng thay lẫn nhau.

Anan, há ông không biết ở trong hội đây, A Na Luật Đà không mắt mà thấy. Rồng Bạt Nan Đà không tai mà nghe. Thần nữ Căng Già không mũi mà ngửi. Kiều Phạm Bát Đề lưỡi trâu mà biết vị trời, người. Thuấn Nhã Đa không thân mà biết xúc (nương hào quang Như Lai, thần hư không tạm hiện thân chớ không có bản chất). Các vị Thanh văn được tịch diệt nhờ tu diệt tận định, như Ma ha Ca Diếp đã diệt ý căn từ lâu mà vẫn rõ biết cùng khắp, không cần tâm niệm.

Anan, sáu căn viên thoát thì cái sáng suốt từ trong tâm tánh hiển lộ. Các tướng biến hóa trong thế gian đều tiêu như băng gặp nước sôi, ứng niệm hóa thành vô thượng tri giác.

Anan, người đời chỉ thấy bằng mắt. Nhắm mắt tướng tối hiện ra, không thể biện biệt được đầu và chân người đứng trước mặt. Nếu lấy tay rờ quanh thân thể người kia thì tuy không thấy nhưng một phen nhận được đầu và chân rồi, cái biết đồng như thấy bằng mắt.

Nhân sáng mới thấy nên khi tối thành ra không thấy. Nếu thấy không cần ánh sáng thì các thứ tối không thể làm mờ. Căn và trần đã tiêu, làm sao giác minh không thành viên diệu?

4. Đánh chuông thật nghiệm tánh chân thường:

Anan bạch Phật: “Nhân địa tu hành cốt yếu phải tương ưng với quả chứng. Bạch Thế Tôn, quả vị gọi là Bồ đề, Niết bàn, Chân như, Phật tánh, Am ma la thức, Không Như Lai Tạng, Đại viên kính trí. Bảy danh hiệu nhưng đồng một thể tánh thanh tịnh viên mãn thường trụ.

Nếu thấy nghe lìa sáng tối, động tĩnh rốt ráo không tự thể cũng như tâm niệm rời tiền trần vốn không hề có, sao lại đem cái rốt ráo đoạn diệt làm nhân tu để cầu bảy quả thường trụ? Bạch Thế Tôn, lui tới vần xoay, suy xét chín chắn, thật không có tâm và tâm sở của con. Vậy lấy gì làm nhân để cầu vô thượng giác? Như Lai trước kia nói tánh thấy bất động viên mãn thường trụ. Nhưng đã trái với lý chân thì rốt cuộc chỉ thành hí luận. Xin Phật rủ lòng đại từ khai mở chỗ mê chấp cho con”.

– Ông học về mặt nghe nhiều nhưng chưa hết các lậu. Trong tâm chỉ biết suông cái nhân điên đảo. Khi điên đảo thật hiện trước mắt thì ông không nhận ra. E ông còn chưa tin phục. Nay tôi đem những việc thông thường trừ nghi cho ông.

Như Lai bảo La Hầu La đánh một tiếng chuông rồi hỏi Anan: Ông có nghe chăng?

– Thưa, có nghe.

Chuông hết, ngân không còn vang, Phật hỏi: Ông có nghe chăng?

– Thưa, không nghe.

La Hầu La lại đánh một tiếng chuông, Phật lại hỏi: Ông có nghe chăng?

– Thưa, có nghe.

– Này Anan, thế nào là có nghe, thế nào là không nghe?

– Tiếng chuông đánh lên, chúng con đều nghe. Đánh lâu tiếng hết, ngân vang không còn gọi là không nghe.

Như Lai lại bảo La Hầu La đánh chuông rồi hỏi Anan: Theo ông nay có tiếng không?

– Thưa có tiếng.

Ít lâu tiếng hết, Phật lại hỏi: Theo ông nay có tiếng không?

– Thưa không tiếng.

Lát sau, La Hầu La lại đánh chuông. Phật lại hỏi: Theo ông nay có tiếng không?

– Thưa có tiếng.

– Thế nào ông gọi là có tiếng, thế nào ông gọi là không tiếng?

– Tiếng chuông đánh lên gọi là có tiếng. Đánh lâu tiếng hết, ngân vang không còn gọi là không tiếng.

– Hôm nay các ông sao nói lộn xộn như thế?

– Bạch Thế Tôn, làm sao Phật bảo chúng con nói lộn xộn?

– Tôi hỏi ông về nghe, ông nói là nghe. Tôi hỏi về tiếng, ông nói là tiếng. Chỉ cái nghe và cái tiếng mà trả lời lẫn lộn. Này Anan, tiếng tiêu không còn ngân vang, ông gọi là không nghe. Nếu thật không nghe, tánh nghe đã diệt, tiếng chuông lại đánh lên, làm sao ông còn biết? Tự cái tiếng hoặc có hoặc không. Đâu phải tánh nghe vì thế mà không mà có. Nếu tánh nghe thật đã không thì còn cái gì để biết là không nữa.

Vậy nên Anan, tiếng ở trong nghe tự có sanh, có diệt. Không phải vì ông nghe tiếng sanh diệt mà tánh nghe của ông thành có, thành không. Ông còn lộn lạo lẫn tiếng với nghe. Lạ gì chẳng mê mờ, cho thường là đoạn, nói rằng rời các thứ động tĩnh tánh nghe không còn.

Người ngủ mê nằm trên giường. Trong nhà có kẻ giã gạo. Người ngủ trong chiêm bao nghe tiếng giã gạo, lầm cho là tiếng trống hoặc tiếng chuông. Tức trong chiêm bao người ấy cũng lấy làm lạ sao tiếng chuông lại nghe như tiếng cây, tiếng đá. Tỉnh dậy nghe tiếng chày, người ấy bảo người nhà rằng: “Trong lúc chiêm bao tôi nghe tiếng chày thành tiếng trống”. Này Anan, người đó trong chiêm bao, thân hình tuy ngủ mê nhưng tánh nghe không mờ. Mai đây thân hình tan rã, mạng sống đổi dời, tánh nghe đâu có theo thân mà tiêu diệt.

Chúng sanh từ vô thủy chạy theo thanh sắc, niệm niệm lưu chuyển, không hề khai ngộ bản tánh thanh tịnh diệu thường. Bỏ chân thường chạy theo sanh diệt nên đời đời tạp nhiễm luân hồi. Nay bỏ sanh diệt trở về chân thường, tánh sáng suốt hiện tiền. Căn trần thức ngay đó tiêu tan. Tưởng tướng là trần, thức tình là cấu. Trần cấu đã xa rời, pháp nhãn thanh tịnh, làm sao lại không thành vô thượng tri giác?

Mục 2: Phương Pháp Giải Kết

a) Xin khai thị cách cởi nút:

Anan bạch Thế Tôn: “Tuy Như Lai đã dạy nghĩa quyết định thứ hai, nếu không biết nút ở đâu hẳn không thể cởi. Hàng hữu học Thanh văn chúng con từ vô thủy đến nay cùng sanh cùng diệt với các thứ vô minh. Tuy được thiện căn nghe nhiều Phật Pháp, gọi là xuất gia mà vẫn như sốt rét cách nhật. Nguyện đức đại từ xót thương kẻ chìm đắm, chính nơi thân tâm hiện tại, chỉ cho chúng con biết thế nào là nút, do đâu mà cởi?”

Anan và đại chúng năm vóc gieo xuống đất, khóc mong thành khẩn Như Lai vô thượng khai thị.

b) Đích chỉ sáu căn là gốc giải thoát:

Thế Tôn xót thương Anan cùng hàng hữu học, lại cũng vì vị lai chúng sanh tạo nhân xuất thế, khai mở đạo nhãn, bàn tay sáng ngời xoa đầu Anan. Ngay khi ấy mười phương thế giới chư Phật sáu thứ chấn động. Hào quang từ đỉnh đầu vi trần Như Lai đồng thời rọi vào đỉnh đầu đức Phật tại rừng Kỳ Đà. Đại chúng được thấy việc chưa từng có. Ai nấy đều nghe rõ mười phương vi trần Như Lai khác miệng đồng lời nói rằng: “Hay thay Anan! Đầu nút câu sanh vô minh khiến ông luân hồi sanh tử chính là sáu căn của ông chớ không gì khác. Vô thượng Bồ đề khiến ông mau chứng đạo quả an vui giải thoát tịch thường cũng chính là sáu căn của ông chớ không gì khác”.

c) Đức Thích Ca giải nghĩa:

Anan cúi đầu bạch Phật: “Làm sao khiến con luân hồi sống chết hay được an vui diệu thường cũng đều là sáu căn?”

– Căn trần đồng nguồn nên cột và cởi không ở hai nơi. Thức phân biệt như hoa đốm trong hư không. Này Anan! Căn nhân trần phát ra cái biết. Trần nhân căn tướng mới hiện. Năng kiến sở kiến đều không tự tánh như hình cây lau. Thấy biết cho là thật biết tức gốc vô minh. Thấy biết không chấp, đây là Niết bàn (tri kiến lập tri tức vô minh bản, tri kiến vô kiến tư tức Niết bàn).

Muốn trùng tuyên ý này, Thế Tôn nói kệ:

Nơi chân tánh, hữu vi là không.

Vì duyên sanh nên bảo như huyễn.

Vô vi vốn không sanh không diệt.

Cũng chẳng thật, khác nào không hoa.

Nói cái vọng để hiển cái chân.

Vọng chân ấy, cả hai đều vọng.

Còn không phải chân và phi chân,

Làm sao có năng kiến sở kiến?

Thức ở giữa không có thật tánh,

Nên như hình cây lau gác nhau.

Kết và giải đồng do một chỗ,

Thánh hay phàm đâu ở hai nơi.

Ông hãy quan sát tánh cây lau,

Dù không hay có đều không đúng.

Mê mờ nghĩa đó là vô minh,

Khai hiểu nghĩa ấy liền giải thoát.

Gỡ nút cần phải theo thứ lớp.

Sáu đã cởi, một cũng không còn.

Nơi các căn chọn tánh viên thông,

Nhập lưu được thì thành chánh giác.

Thức A đà na rất vi tế,

Tập khí lưu hành như nước dốc,

E lầm là chân hay phi chân,

Nên ta thường ít khi diễn giảng.

Tự tâm trở lại chấp tự tâm,

Không phải huyễn thành ra pháp huyễn.

Không chấp trước, không gì chẳng huyễn,

Phi huyễn không, pháp huyễn sao thành?

Ấy gọi là như huyễn Tam ma đề,

Bảo giác chắc như Kim Cang Vương.

Không nhiễm, tịnh như Diệu Liên Hoa,

Gảy móng tay vượt hàng vô học.

Giáo pháp không gì so sánh được.

Hai tử hết, vạn đức viên thành.

Đường thẳng vào vô dư Niết bàn

Của mười phương các đức Như Lai.

d) Cột khăn chỉ nút:

Anan và đại chúng nghe kệ tụng diệu lý tinh túy, tâm được khai ngộ, tán thán pháp chưa từng có, chắp tay đảnh lễ: “Bạch Thế Tôn! Còn nghĩa cởi cả sáu thì một cũng không, con chưa rõ. Xin đức đại bi thương xót bố thí pháp âm, rửa sạch cấu nhiễm trầm trọng cho chúng con”.

Như Lai nơi sư tử tòa, sửa Niết bàn tăng, vén Tăng già lê, dựa ghế thất bảo, đưa tay lấy khăn hoa của trời Kiếp Ba La mới cúng, cột một nút rồi hỏi Anan: “Cái này gọi là gì?” – Thưa cái nút.

Như Lai cột một nút nữa, lại hỏi: Cái này gọi là gì? – Thưa cũng gọi là nút.

Phật tuần tự cột sáu nút. Cứ xong mỗi nút lại hỏi: “Cái này gọi là gì?” Anan và đại chúng đều tuần tự đáp: “Thưa cái nút”.

– Khăn báu vốn chỉ có một. Ông hãy xét kỹ. Nút ban đầu gọi là nút thứ nhất. Nút cuối cùng gọi là nút thứ sáu. Nay tôi muốn gọi nút thứ sáu là nút thứ nhất được không?

– Bạch Thế Tôn, không! Dầu con cố gắng biện bạch bao nhiêu cũng không làm cho sáu nút đổi tên được.

– Đúng thế, sáu nút không đồng nhau tuy vốn chỉ là một cái khăn. Sáu căn của ông cũng vậy, trong thể vốn vẫn đồng nay rốt ráo thành khác.

đ) Thứ lớp cởi nút:

Nay ông không thích để sáu nút khác nhau mà muốn trở về một thể khăn, phải làm thế nào?

– Còn nút còn thị phi. Nút này không phải nút kia, nút kia không phải nút này. Nếu cởi bỏ tất cả, không để nút nào, không còn kia đây thì một còn không có huống chi sáu.

– Sáu cởi, một không còn. Nơi sáu căn cũng thế. Do từ vô thủy điên loạn, tri kiến vọng phát, vì lao nhọc nên thấy các trần tướng. Như mắt mỏi thấy hoa đốm. Tất cả thế gian núi sông đất liền, sanh tử Niết bàn, đều là hoa tướng cuồng lao điên đảo.

– Như thế làm sao cởi gỡ?

Như Lai cầm cái khăn có nút, kéo xiết về bên trái, hỏi Anan: Thế này cởi được chăng?

– Thưa không.

Phật lại xiết về bên phải, hỏi Anan: Thế này cởi được chăng?

– Thưa không.

– Vậy ông dùng phương tiện gì thì cởi được?

– Ngay giữa lòng nút tháo ra liền được.

– Đúng thế, đúng thế, muốn cởi nút phải từ trung tâm. Này Anan, ta nói Phật Pháp từ nhân duyên sanh chẳng phải lấy thô tướng hòa hợp của thế gian. Như Lai biết rõ bản nhân của tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian. Hằng sa thế giới ngoài kia mưa bao nhiêu giọt Như Lai đều biết. Hiện tiền tùng thẳng gai cong, quạ đen hạc trắng, Như Lai đều rõ nguyên do. Anan, tùy ông lựa lấy một trong sáu căn để cởi. Căn kết nếu trừ, trần tướng tự tiêu. Các vọng đã hết chẳng phải chân còn đợi gì?

Nay tôi lại hỏi ông: Cái khăn hoa này hiện có sáu nút, đồng thời trừ cả một lần được chăng?

– Bạch Thế Tôn không. Khi cột có thứ lớp thì nay cởi cũng phải theo thứ lớp.

– Cởi gỡ sáu căn cũng vậy. Trước hết được nhân không. Tánh không viên minh thành pháp giải thoát. Giải thoát pháp rồi câu không chẳng sanh. Thế gọi là Bồ tát từ Tam ma đề được vô sanh nhẫn.

Mục 3: TRÌNH BÀY VIÊN THÔNG

ANAN THỈNH PHÁP

Anan và đại chúng được Phật khai thị, tuệ giác viên thông, không còn nghi hoặc, đồng thời chắp tay đảnh lễ chân Phật bạch rằng: “Chúng con đã ngộ được nghĩa một và sáu đều không. Nhưng còn chưa biết bản căn viên thông. Bạch Thế Tôn! Chúng con phiêu bạt bơ vơ nhiều kiếp như trẻ mất sữa. Nay may mắn gặp Phật như được mẹ hiền. Phải nhân cơ hội này mà thành đạo, chỗ ngộ phù hợp với diệu lý đã nghe. Nếu không thì khác gì chưa nghe. Cúi xin đại bi thùy từ khai thị mật nghiêm tối hậu”. Nói rồi năm vóc gieo xuống đất, trông mong Phật thầm truyền.

PHẬT THỈNH ĐẠI CHÚNG TỰ TRÌNH BÀY

Thế Tôn khắp bảo Bồ tát và A la hán sanh trưởng trong Phật Pháp đã chứng quả vô học: “Lúc ban đầu mới phát tâm, trong 18 giới các ông ngộ được giới nào viên thông, do phương tiện gì nhập Tam ma đề?”

24 Thánh phúc trình

SÁU TRẦN

1. Thanh trần:

Nhóm Kiều Trần Na, năm vị Tỳ kheo, đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Ở Lộc Uyển và Kê Viên, chúng con được thấy Như Lai khi mới thành đạo. Nhân nghe Phật dạy con ngộ Tứ Đế. Trước tiên trong chúng, con thưa đã hiểu, được Phật ban cho tên là A Nhã Đa. Diệu âm mật viên, con nơi âm thanh chứng A la hán. Phật hỏi Viên Thông, như chỗ con chứng, thanh trần hơn cả.

2. Sắc trần:

Ưu Ba Ni Sa Đà đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Con cũng được thấy Phật khi mới thành đạo. Quán tướng bất tịnh, con sanh tâm cực kỳ nhàm chán, ngộ được tánh của các sắc, từ tướng bất tịnh đến tướng xương trắng, tướng bụi nhỏ rồi tan về không. Không Sắc đều không, thành đạo vô học, con được Phật ban cho tên là Ni Sa Đà. Trần sắc đã hết, diệu sắc mật viên. Con do sắc tướng chứng A la hán. Phật hỏi Viên Thông, như chỗ con chứng sắc trần hơn cả.

3. Hương trần:

Hương Nghiêm đồng tử đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Như Lai dạy quan sát chín chắn các tướng hữu vi. Tĩnh tọa trong nhà thanh trai, con thấy các Tỳ kheo đốt hương trầm thủy. Hương thơm thoang thoảng vào mũi, con quán hương không phải cây, không phải khói, không phải lửa, không phải hư không, không từ đâu đến, không đi về đâu. Ý niệm phân biệt tiêu diệt, phát minh tánh vô lậu, được hiệu là Hương Nghiêm. Hương trần đã diệt, diệu hương mật viên. Phật hỏi Viên Thông, như chỗ con chứng hương trần hơn cả.

4. Vị trần:

Hai Pháp vương tử Dược Vương, Dược Thượng cùng với 500 Phạm Thiên đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Từ kiếp lâu xa, chúng con làm thầy thuốc, miệng nếm cỏ cây vàng đá, số mục có đến 10 vạn 8 ngàn. Đắng chua, mặn nhạt, ngọt cay, hòa hợp, câu sanh, biến đổi, lạnh nóng, lành độc, con đều biết cả. Thừa sự Như Lai, con quan sát vị trần chẳng phải không chẳng phải có, không rời thân tâm cũng chẳng phải tức là thân tâm. Chúng con nhân vị trần mà giác ngộ, được danh hiệu là Dược Vương Dược Thượng Bồ tát. Phật hỏi Viên Thông, như chỗ con chứng vị trần hơn cả.

5. Xúc trần:

Bạt Đà Bà La với 16 khai sĩ đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Chúng con xuất gia từ thời Phật Oai Âm Vương. Ngày chúng tăng tắm, con theo thứ lớp vào nhà tắm. Bỗng nhiên ngộ được nước không rửa bụi cũng không rửa thân. Căn, trần, thức đều không. Túc tập không quên, nay theo Phật được quả vô học. Do phát minh diệu tánh xúc trần, thành Phật tử trụ. Phật hỏi Viên Thông, như chỗ con chứng xúc trần hơn cả.

6. Pháp trần:

Ma ha Ca Diếp và Tử Kim Quang Tỳ kheo ni đảnh lễ chân Phật bạch rằng: Kiếp xưa trong cõi này Phật Nhật Nguyệt Đăng diệt độ. Chúng con thắp đèn sáng mãi cúng dường xá lợi, lấy vàng thắm thếp hình tượng Phật. Từ đó đến nay đời đời thân thể viên mãn sáng ngời. Tử Kim Quang Tỳ kheo ni là quyến thuộc của con hồi đó, cùng con đồng phát tâm. Quan sát thế gian sáu trần dời đổi, con tu định diệt tận, thân tâm trải qua trăm ngàn kiếp như gảy móng tay. Do quán pháp “Không” thành A la hán. Tu hạnh đầu đà được tôn xưng là bậc nhất. Diệu pháp khai minh con sạch hết lậu. Phật hỏi Viên Thông, như chỗ con chứng pháp trần hơn cả.