Kinh Diệu Pháp Liên Hoa Huyền Tán

PHẨM PHÁP SƯ CÔNG ĐỨC

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có ba ý:

1. Trong sáu phẩm nói về người có khả năng tu hành trước đây, đã nói về phúc của người gián tiếp có khả năng tu hành, chưa nói về phúc của Pháp sư trực tiếp có khả năng tu hành. Nay chính thức thuyết minh về điều này. Cho nên mới có phẩm này.

2. Hai phẩm dưới nói rõ Chính y hành, phúc quả nhiều ít bao nhiêu. Trong đó, phẩm đầu thuyết minh chung về đắc quả nhiều ít bao nhiêu, phẩm sau dẫn đã chứng thành (đắc quả). Cho nên mới có phẩm này.

3. Luận giải rằng: Pháp lực có năm loại, loại thứ năm là Đọc tụng trì thuyết. Phẩm Thường Tinh Tiến đã thị hiện rõ. Trong phẩm này Phật bảo với Thường Tinh Tiến về công đức của Trì thuyết v.v… Cho nên mới có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

Y theo pháp mà tu hành, có thể làm mẫu mực, cho nên gọi là “Pháp sư”.

Chỉ nói về người năng hành, chứ chẳng phải là nói về pháp sở hành.

Phẩm này nói rõ công đức của Pháp sư, cho nên gọi là phẩm “Pháp Sư Công Đức”.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: vì sao trong phẩm Pháp Sư trước đây thì Phật bảo Dược Vương ; trong các phẩm Bảo Tháp, Thiên Thụ thì Phật bảo các Bồ tát và bốn chúng trời người ; trong phẩm An Lạc Hạnh thì Phật chỉ bảo một mình ngài Văn Thù ; trong các phẩm Như Lai Thọ Lượng, Phân Biệt Công Đức, Tùy Hỉ Công Đức thì Phật chỉ bảo riêng một mình ngài Di Lặc, thế mà phẩm Pháp Sư Công Đức này thì Phật lại bảo Thường Tinh Tiến, mà chẳng bảo các vị khác?

Đáp: Phẩm Pháp Sư thuyết minh về hai loại thầy: nhân và pháp. Dược Vương trước kia chẳng tiếc thân mệnh để hoằng dương Kinh pháp, lấy pháp làm thầy, lấy thân làm Pháp sư. Bởi vậy Phật mới bảo riêng Dược Vương.

Phẩm Bảo Tháp nói về pháp chứng, phẩm Thiên Thụ nói về nhân chứng, cốt để khuyến khích mọi người, cho nên Phật đã bảo chung.

Phẩm An Lạc Hạnh thuyết minh về ba nghiệp thiện hành để tránh sự hủy hoại thương tổn, ngài Văn Thù thường khuyên chúng sinh tu hành, thường làm bậc thiện hữu của chúng sinh, bản thân ngài cũng tự mình đi đầu trong việc tu hành, cho nên Phật chỉ bảo riêng ngài Văn Thù.

Phẩm Thọ Lượng thuyết minh về ba Phật Bồ đề. Phẩm Phân Biệt Công Đức thuyết minh về thứ bậc chứng đạo. Phẩm Tùy Hỉ Công Đức so sánh khuyến khích mọi người mong cầu Phật quả. Nếu tự mình chẳng phải là bậc địa vị ngang với Chính giác, trí tuệ cỡ bậc đại thánh thì làm cách nào mà biết được sự huyền vi của chân hóa, xét tỏ được sự viên chứng của đạo đức ? Cho nên ba phẩm này Phật chỉ bảo riêng cho ngài Di Lặc.

Phẩm này cũng có thể bảo chung cả ngài Di Lặc nhưng vì ngài Thường Tịnh Tiến về Danh và Hạnh cả hai đều phù hợp, cho nên Phật mới bảo riêng Thường Tinh Tiến.

Tu hành diệu hạnh của ngũ sư, thu được thắng đức sáu ngàn. Nếu tự mình chẳng thật tu hành thành đạt từ kiếp trước thì chẳng chứng được, và nếu chẳng thường xuyên tinh tiến thì cũng chẳng chứng được. Há phải là do lười nhác chơi bời mà có thể thành tựu được? Cho nên Phật chỉ bảo riêng ngài Thường Tinh Tiến vậy.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “nếu sao chép”.

Tán rằng: văn toàn phẩm chia làm ba phần:

1. Phần đầu: bảo rõ các loại tu hành Pháp sư khác nhau.

2. Phần hai: nói rõ công đức sẽ đạt được nhiều ít là bao nhiêu.

3. Phần cuối: nói rõ quả dụng thù thắng của sáu căn.

Đây là phần đầu.

Căn cứ vào thực tế thì Pháp sư tổng cộng có mười loại. Đây chỉ nói sơ qua về năm loại:

1) Trì. 4) Thuyết.

2) Đọc. 5) Viết (kinh).

3) Tụng.

Để lệ chứng năm loại khác là: Cúng dường, Thí tha (bố thí cho người khác), Thính văn (nghe kinh), Tư duy, Tu tập cũng đều là Pháp sư. Ba loại đầu dễ nên chẳng bàn, hai loại cuối khó mà chẳng thuyết, nêu năm loại giữa để làm lệ chứng về khó dễ.

*

- Kinh văn: “Người ấy sẽ được” tới “đều khiến thanh tịnh”.

Tán rằng: đây là nói về công đức đạt được nhiều ítø bao nhiêu: đầu tiên là phân tích, sau đó là kết luận.

Xưa có 2 cách giải thích, nay có 4 cách:

I. Hai cách giải thích theo xưa:

I.1. Cách thứ nhất:

Thập thiện là gốc, mỗi thiện đều có sự trợ giúp của chín thiện khác thành tựu cho. Mỗi thiện đều thành tựu 10 hạnh, mỗi hành đều có 4 môn:

- Tự tác (tự làm).

- Giáo tha (dạy bảo người khác).

- Tán thán thắng pháp.

- Tán hành thập thiện.

Gộp cả lại thì thành 400. Bốn thứ này, mỗi thứ đều có 3 bậc tu là: thượng, trung, hạ, nên nhân lên thành 1200.

Ba căn Nhĩ (tai), Thiệt (lưỡi), Ý: Thính văn (nghe kinh), đàm thuyết kinh pháp, tâm đắc pháp nghĩa, sức tu hành thắng trội đầy đủ ba bậc, đều 1200. Còn ba căn khác kém cỏi, đều không có bậc thượng, cho nên mỗi căn chỉ có 800. Nếu y vào thập thiện, lấy đó làm đầu thì tu thành đức này. Công đức sáu căn phải là như vậy. Các kinh khác cũng thế, đâu phải chỉ riêng kinh này.

I.2. Cách thứ hai:

Sáu căn mỗi căn đều có 100 phúc, mỗi phúc đều được trang nghiêm bằng 10 thiện, nhân lên thì thành 1.. Sáu căn nhân với số này thì tổng cộng thành 6.. Ba căn trội hơn, thì mỗi căn được tăng thêm 200. Ba căn kém hơn, thì mỗi căn giảm bớt 200.

Cách giải thích xưa dẫn kinh Chính Pháp Hoa và Trang Nghiêm luận, thì sáu phẩm mỗi phẩm 1.. Vậy ba căn Nhãn, Tị, Thân đều cho thêm 200, số ấy là sao? Thêm nữa, 100 phúc là quả đã cảm ứng được gấp 10 lần của nhân là thập thiện.

Nay vì nhân trợ chưa thấy do đâu, cho nên ở đây giải thích lại cho đúng. Trong bản luận chỉ nói ba căn mỗi căn đều 1.200, còn căn khác mỗi căn chỉ có 800. Không được đem Trang Nghiêm luận đánh đồng với kinh này. Hơn nữa lại chưa đối chiếu văn bản của 2 sách đó.

II. Bốn cách giải thích theo nay:

II.1. Cách thứ nhất:

Trong kinh này tu 10 pháp hành:

1) Thư tả (sao chép kinh văn).

2) Cúng dàng.

3) Thí tha (bố thí cho người khác).

4) Thính văn (nghe giảng kinh này).

5) Phi độc (giở đọc kinh này).

6) Thụ trì.

7) Khai diễn.

8) Phúng tụng.

9) Tư duy.

10) Tu tập.

Ở trong 10 thứ này, mỗi mỗi giúp nhau, chuyển thành 100 hành. Trăm hành mỗi hành có 4 thứ:

a) Tự tác.

b) Giáo tha.

c) Tán lệ (tức tán thán pháp thắng).

d) Khánh úy (tức tán thán hành thập thiện).

Tổng cộng nhân lên thì thành 400 thứ, mỗi thứ đều có 3 bậc tu tập, thành ra 1200. Ba căn trội, thì mỗi căn đều 1200. Ba căn kém, không có thượng phẩm, cho nên mỗi căn chỉ có 800.

II.2. Cách thứ hai:

Nhân trong 10 pháp hành ở kinh này mỗi mỗi đều dùng 10 thiện để giúp cho, như vậy mười lần mười đầy đủ thành 100. Nhân với 4 thứ: Tự tác, Giáo tha, Tán lệ, Khánh úy thì thành 400. Nhân với 3 bậc tu tập thì thành 1200. Ba căn trội kém tăng giảm như trên. Kinh này thắng diệu, riêng thành đức này. Các kinh khác chẳng thế, cho nên không có đức này. Văn này lược đi cho nên chỉ thuyết về 5 loại Pháp sư, nhưng thực ra là có 10 loại, loại nào cũng đứng đầu, còn các hành khác giúp đỡ tác thành, đều được đức đó. Thêm nữa, theo kinh này thì 6 căn đều chỉ nói về 5 loại Pháp sư, chứ chẳng phải là 10 loại.

III.3. Cách thứ ba:

Năm loại Pháp sư này mỗi loại kiêm tu 10 thiện, thì thành 50. Tự tác, Giáo tha, Tán lệ, Khánh úy là 4 môn, nhân với 50, thì thành 200. Mỗi một căn môn tuy đều 200. Ba căn Nhãn (mắt), Tị (mũi), Thân vì kém cỏi cho nên đều có ba căn Nhĩ, Thiệt, Ý giúp đỡ cho, bởi cùng loại kém như nhau thì chẳng giúp được nhau, căn trợ gộp với căn gốc thì thành 800. Nhĩ, Thiệt, Ý thắng trội cho nên có thể dẫn được tam trợ, tức Nhĩ, Thiệt, Ý, thành ra 1200.

II.4. Cách thứ tư:

Chưa thấy văn thuyết, chẳng thể đoán mò. Kinh nói rằng: “dùng công đức này mà trang nghiêm cho sáu căn, khiến đều thanh tịnh”.

Luận rằng: các người phàm phu nhờ lực của kinh này mà được cái dụng thù thắng của căn, tuy chưa nhập vị Sơ địa – giống như trong kinh đã nói – “mới chỉ dùng mắt thịt do cha mẹ sinh ra, mà đã thấy được tam thiên đại thiên thế giới v.v…”

Về điều này, có người giải thích đó là do ở tại Thập trụ Thập hạnh, Thập hồi hướng, chứ chẳng phải là ở tại Thập tín, vì lực còn yếu.

Nay giải thích rằng: chỉ tại Tứ thiện căn vị vì dùng mắt thịt mà thấy được đại thiên. Giải thoát phần vị chưa thể như thế. Vì Giải thoát phần vị chỉ thấy được một châu trong cõi của một hóa Phật, còn Quyết trạch phần vị mới thấy được đại thiên trong cõi của một hóa Phật. Tức như kinh nói rằng: “Tam thiên đại thiên là cõi của một hóa Phật”, cho nên biết rằng Quyết trạch phần mới thấy được đại thiên thế giới. Chẳng thế thì cõi của một hóa Phật là nói về cõi của ai thấy?

Luận nói rằng: “Hơn nữa, sáu căn thanh tịnh”: có nghĩa là ở trong mỗi căn đều có đủ cả: thấy sắc, nghe thanh, biết hương, vị, xúc v.v…, vì các căn hỗ dụng.

“Mắt thấy” thì có thể ngửi thấy mùi thơm có thể biết được. Như trong kinh nói: “Do ngửi thấy mùi mà biết Thích Đề Hoàn Nhân ở trên điện đẹp, năm dục vui sướng, ngồi ở trên điện”. Sắc ứng với mắt thấy, mà mũi có thể biết được, cho đến thuyết pháp, ngửi mùi thơm mà biết. Đó là trí cảnh Tị căn biết.

Thuyết pháp ứng với cái biết của trí, dùng Tị căn biết. Nghĩa này có hai:

1) Chỉ ở Thập địa thì các căn mới hỗ dụng. Duy Thức (luận) v.v… nói rằng: “đắc vị tự tại thì các căn hỗ dụng, một căn khởi biết duyên vào mọi cảnh”. Cho nên chẳng phải là Địa tiền mà có thể gọi là tự tại các căn hỗ dụng được. Điều mà trước đây nói là “nhìn thấy nghe thấy đại thiên” là chung cho cả Địa tiền vị. Sơ địa trở lên thấy trăm thế giới; vì chẳng phải chỉ là tam thiên. Thêm nữa, trên Sơ địa thực ra thấy được 100 tam thiên đại thiên. Căn cứ vào cõi của một hóa Phật, mà tạm nói là thấy được đại thiên. Về lý không sai.

2) Các căn hỗ dụng, đắc đại tự tại chỉ tại Thập địa. Duy Thức (luận) v.v… giải thích như vậy. Nếu Gia hạnh lực phần cũng được thì Địa tiền cũng được.

Cho nên bản luận nói: Địa tiền mà đắc thì đắc tại phàm phu (vị), vì cho thông với hỗ dụng ở dưới. (Địa) tiền phàm phu đắc (Địa) tiền công đức. Nay trên Sơ địa, các căn hỗ dụng, cho nên chẳng phải Địa tiền có hỗ dụng.

*

- Kinh văn: “Thiện nam tử này” tới “thấy hết biết hết”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ ba: thuyết minh riêng về tác dụng thù thắng của sáu căn.

Đây là phần trường hàng nói về Nhãn căn, có ba ý:

1) Mắt thịt chẳng phải thần thông, mà đều biết cả.

2) Tầm nhìn thấy gần hay xa.

3) Thấy nghiệp báo.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “sức mắt thịt như vậy”.

Tán rằng: đây là 5 tụng, chia làm bốn phần:

1) Một tụng: dặn phải lắng nghe.

2) Một tụng về số.

3) Hai tụng về gần xa.

4) Một tụng về chúng sinh và kết.

Tiểu giáo (tức tiểu thừa giáo) nói rằng: thiên nhãn của nhị thừa thấy được đại thiên. Nay nói mắt phàm phu nhờ lực trì kinh này mà thấy được đại thiên. Bồ tát Sơ địa thấy được 100 đại thiên thế giới. Sáu căn công đức nhiều ít khác nhau nhưng cảnh giới sở đắc là đại thiên không khác.

Tu nhân có hơn có kém, quả đức chẳng giống như nhau. Thức dụng chẳng có sai biệt, đại thiên đều bằng như nhau. Thêm nữa, đức là thành tựu bên trong, do nhân mà tăng giảm, Cảnh là cõi của một hóa Phật chỉ có ở bên ngoài, nên lượng giống nhau.

Chỉ như nhị thừa chấp một bên cho nên mới có nhị thiên tam thiên. Điều mà hàng Túc mệnh thiên nhãn biết được về quá khứ và vị lai, đều được tám vạn kiếp. Lại như Sơ địa thiên nhãn thấy được 100 đại thiên hơn hẳn nhị thừa, nhưng Túc mệnh sinh tử chỉ biết trăm kiếp, kém hẳn nhị thừa. Chẳng thể nhất loạt như nhau.

*

- Kinh văn: “Lại nữa, Thường Tinh Tiến” tới “mà chẳng hoại nhĩ căn”.

Tán rằng: đây là Nhĩ căn. Trường hàng có bốn:

1) Lượng.

2) Cảnh giới.

3) Sở văn sai biệt (kết quả nghe được khác nhau).

4) Kết thắng (kết luận về tính thắng trội).

Sai biệt có bảy loại:

1/ Mười hai tạp khởi thanh.

2/ Mười hai lục đối thanh.

3/ Tám bát bộ thanh.

4/ Ba tam tai thanh.

5/ Tam ác thú thanh.

6/ Nhị xuất gia thanh.

7/ Tứ thánh nhân thanh.

Bồ Tát Địa luận nói: Bồ tát tu lâu tại thắng giải hành vị mà chưa chứng nghiệm, chú thuật dùng đều hiệu nghiệm cho nên sáu căn thanh tịnh, ắt tại Địa tiền phàm phu thượng vị, chẳng phải là ở hạ trung vị.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “âm thanh cõi tam thiên”.

Tán rằng: đây là 18 tụng, chia làm ba phần:

- 1 tụng đầu: nêu lên.

- 14 tụng sau: tụng về phần nói trên.

- 3 tụng cuối: kết luận về sự thắng trội.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Tiếng voi, ngựa, xe, trâu” tới “thảy đều nghe được cả”.

Tán rằng: đây là phần hai: tụng về phần trên, gồm 14 tụng chia làm bốn mục:

- Đầu tiên là 8 tụng, tụng về âm thanh của Dục giới.

- Thứ đến 1 tụng rưỡi, tụng về âm thanh ở Sắc giới.

- Thứ nữa 1 tụng rưỡi, tụng về âm thanh xuất gia.

- Cuối cùng là 3 tụng, tụng về âm thanh của hiền thánh.

“Trong mười phương thế giới,

Tiếng chim muông gọi nhau”

“Mười phương thế giới”: ở đây là cõi 10 phương của tứ thiên hạ trong 1 tam thiên giới, chứ chẳng phải số đại thiên giới trong 10 phương.

Thêm nữa, đắc tam thiên, đó là Nhĩ căn phàm phu. Đây là Thập địa cho đến Phật vị, cho nên đắc thập phương cũng chẳng trái ngược nhau.

*

- Kinh văn: “Tam thiên đại thiên giới” tới “công đức đã như vậy”.

Tán rằng: đây là kết luận về sự thắng trội.

*

- Kinh văn: “Lại nữa, Thường Tinh Tiến” tới “đủ các loại hương”.

Tán rằng: đây là Tị căn, trường hàng có bốn phần:

1) Đức lượng, 3) Sai biệt.

2) Cảnh lượng. 4) Kết thành.

Đây là hai phần đầu.

Trên dưới đã xa, thì làm sao mà có thể biết được? Nếu căn xa cảnh thì cái biết chẳng tới cảnh để biết được. Hoại căn chẳng hoại cảnh. Nếu cái biết tới được cảnh để biết, há chẳng phải mọi mùi hương đều tới căn được ư?

Luận rằng: đó là vì trí cảnh Tị căn biết. Định trí từ xa mà biết, vì y vào Tị căn mà biết cho nên gọi là ngửi thấy mùi hương, chứ chẳng phải là cái mũi thực sự gặp được cảnh mà biết. Thêm nữa, các căn hỗ dụng, mũi còn thấy được sắc huống hồ còn y vào trí của mắt của tai, mà chẳng biết được hương của cả đại thiên ư? Được thứ giả tựa như hương, chứ chẳng phải là được thực thể. Vì nếu lìa cảnh mà biết được cái thể, thì làm hoại tính của cảnh.

*

- Kinh văn: “Hương hoa Tu mạn na” tới “ghi nhớ chẳng sai”.

Tán rằng: đây là hai phần:

- Phần thứ ba: Sai biệt,

- Phần thứ tư: Kết thành, đó là đoạn từ “tuy ngửi thấy mùi hương này” trở xuống.

Sai biệt có hai:

1. Phàm. 2. Thánh.

Trong phàm lại có hai:

a) Dục giới. b) Sắc giới.

Dục giới lại có hai:

1) Phi thiên. 2) Thiên.

Phi thiên có hai:

- Cảnh vật. - Sinh thân.

Thiên cũng có hai:

+ Cảnh vật. + Thiên thân.

Sắc giới vì sao lại có hương? Đây là thông quả hương, chẳng phải là nghiệp quả.

Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: “Tị căn của Bồ tát ngửi thấy hương của cung điện Vô sắc giới”.

Đây là căn cứ vào sự hình thể dựa theo cái do Thông lực biến thành, còn đó thì căn cứ vào sự hình thể tương tự cái do Định lực biến thành. Cho nên chẳng trái gì nhau.

Song Du Già nói: “Phải nên biết rằng thắng định quả sắc chỉ có tướng hiển sắc v.v…” . Vì sinh nhân của hương đó thiếu, lại vô dụng cho nên nương nhờ vào Sắc giới. Vì bản chất của Định, nếu biến hóa ra Định cảnh thì không hương, vị ; phải dựa vào Dục cảnh mới có.

Thêm nữa, nếu Gia hành tâm kém, sinh nhân thiếu thì không có. Nếu Gia hành tâm mạnh, sinh nhân có, thì có. Bồ tát có, nhị thừa không. Thánh nhân có, phàm phu không. Đệ tử Phật có, bọn ngoại đạo không, vì yếu kém vậy.

Song Du Già cũng nói: “Thắng định quả sắc đối với mọi sắc đều được tự tại”. Cho nên biết Định quả thông biến hết thảy.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “được tướng mũi này trước”.

Tán rằng: dưới đây là 30 tụng, được chia làm ba phần:

- 1 tụng: nêu lên.

- 28 tụng: tụng về phần trên.

- 1 tụng: kết.

Trong 28 tụng về phần trên, lại chia làm hai:

a) 23 tụng đầu: tụng về phàm hương.

b) 5 tụng cuối: tụng về thánh hương.

Phàm hương lại có hai:

+ 21 tụng: tụng Dục giới hương.

+ 2 tụng: tụng Sắc giới hương.

Dục giới chia làm hai phần:

- Phần đầu gồm 7 tụng, thuyết minh sơ qua về hương của người, trời.

- Phần sau gồm 14 tụng, thuyết minh kỹ về hương của người, trời.

Phần đầu này lại có hai:

a/- 5 tụng lược tụng về hương của cảnh vật và hương của chúng sinh trong cõi trời.

b/- 2 tụng lược tụng về hương của chúng sinh và hương của cảnh vật trong cõi trời.

Trong 14 tụng thuyết minh rộng về hương, chia làm hai phần:

Ÿ 9 tụng đầu: tụng về hương trong cõi người.

Ÿ 5 tụng sau: tụng về hương trong cõi trời.

Trong cõi người có ba:

a. 2 tụng đầu: hương cảnh vật.

b. 5 tụng sau: hương chúng sinh.

c. 2 tụng cuối: hương phục tàng.

Trong 5 tụng về (hương) chúng sinh:

- 2 tụng đầu: nói về hiện sinh hương.

- 3 tụng sau: tụng về ẩn sinh hương.

Năm tụng tụng về hương trong cõi trời chia làm bốn:

1/- Một tụng về hoa.

2/- Hai tụng về cung.

3/- Một tụng về trời.

4/- Một tụng về vui đùa (hí).

Trong năm tụng về thánh hương, chia làm bốn phần:

a) Hai tụng Tỳ kheo.

b) Một tụng Bồ tát.

c) Một tụng Phật.

d) Một tụng chúng sinh.

*

- Kinh văn: “Thứ nữa, Thường Tinh Tiến” tới “không thứ gì không ngon”.

Tán rằng: đây là Thiệt căn. Trường hàng có ba:

1) Đức lượng.

2) Căn dụng (tác dụng của thiệt căn).

3) Thiệt cụ dụng (tác dụng cụ thể của lưỡi).

Đây là hai phần đầu.

Đây không có cảnh lượng. Cớ sao chẳng giống Tị căn có thể biết được tam thiên ? Đã chẳng thể biết, cớ sao công đức lại thành 1200? Thiệt căn lẽ ra cũng phải được nếm mùi vị của tam thiên giới, chỉ vì tụng văn nói về Thiệt cụ dụng:

“Người nói kinh pháp đó,

Nếu muốn dùng diệu âm,

Khắp cả cõi tam thiên,

Tùy ý đều đến được”.

Cho nên chẳng thuyết về việc nếm vị. Hương lìa chất thì có thể có. Vị lìa chất thì sẽ là không. Cho nên chẳng thuyết về nếm được vị của Tam thiên giới. Trong kinh cũng nói Phật có Tị thiệt thông (lực thần thông của mũi, lưỡi), còn hơn là cả nhãn nhĩ.

*

- Kinh văn: “Nếu dùng Thiệt căn” tới “pháp âm thâm diệu”.

Tán rằng: dưới đây là Thiệt cụ dụng, chia làm 5 mục:

1) Khéo thuyết pháp.

2) Nhiều chúng tới nghe.

3) Được cúng dàng.

4) Gần hiền thánh.

5) Ủng hộ thuyết pháp.

Mục nhiều chúng tới nghe có ba:

a) Trời.

b) Rồng v.v…

c) Tứ chúng tới nghe.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “hoặc có lúc hiện thân”.

Tán rằng: dưới là 8 tụng rưỡi, chia làm hai:

- Một tụng đầu, nói về Thiệt căn dụng.

- Các tụng còn lại, tụng về Thiệt cụ dụng.

Thiệt cụ dụng chia làm bốn mục:

a) 1 tụng rưỡi: khéo thuyết pháp.

b) 3 tụng: chúng tới nghe.

c) 1 tụng: cúng dàng.

d) 2 tụng: hiền thánh ủng hộ.

*

- Kinh văn: “Lại nữa, Thường Tinh Tiến” tới “hiện sắc tướng của mình”.

Tán rằng: đây là Thân (căn), văn trường hàng có bốn:

1) Đức lượng.

2) Hỉ kiến (thích thấy).

3) Cảnh lượng.

4) Sai biệt.

Sai biệt có ba:

a) Khí giới. b) Thượng hạ. c) Hiền thánh.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “hết thảy hiện ở trong”.

Tán rằng: đây là 7 tụng rưỡi, chia làm năm phần:

1) Một tụng: hỉ kiến.

2) Một tụng rưỡi: độc kiến.

3) Một tụng rưỡi: cảnh lượng.

4) Hai tụng rưỡi: sai biệt.

5) Một tụng: kết thắng.

Sai biệt có hai:

a) Một tụng rưỡi: cảnh.

b) Một tụng: hiền thánh.

*

- Kinh văn: “Lại nữa, Thường Tinh Tiến” tới “điều đã nói ở trong kinh”.

Tán rằng: đây là Ý (căn), văn trường hàng có bảy:

1) Đức lượng. 5) Cảnh lượng.

2) Xa rộng. 6) Hiển thắng.

3) Vô cùng. 7) Chân thực.

4) Thuận lý.

Trong cái vô cùng, thì “một tháng, bốn tháng v.v…” là tạm nêu các phần đều nhau của thời gian năm tháng.

Trong cái sai biệt thì:

- “Sở hành của tâm”: là cảnh giới sở thủ.

- “Tâm sở động tác”: là hành tướng của tam tính.

- “Tâm sở hý luận”: là ngôn thuyết phân biệt tính của các pháp.

Hoặc là thân, ngữ, ý cứ theo thứ tự mà phối hợp.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “nhất thời đều biết hết”.

Tán rằng: dưới đây là 11 tụng, chia làm năm phần. Đây có ba phần:

- 1 tụng rưỡi đầu: tụng về xa rộng.

- Nửa tụng: tụng về vô cùng.

- 2 tụng: tụng về sai biệt.

*

- Kinh văn: “Mười phương vô số Phật” tới “trước đám đông không sợ”.

Tán rằng: đây là phần thứ tư: có 4 tụng, tụng về chân thực, chia làm bốn:

1) Một tụng: năng trì.

2) Một tụng: chẳng quên.

3) Một tụng: như thuyết.

4) Một tụng: vô úy (không sợ).

*

- Kinh văn: “Người trì kinh Pháp Hoa” tới “vì trì kinh Pháp Hoa”.

Tán rằng: đây là phần thứ năm: có 3 tụng, tụng về hiển thắng (thể hiện sự thắng diệu), chia làm ba:

1) Một tụng: hiển thắng.

2) Một tụng: hỉ kiến.

3) Một tụng: khéo thuyết.

Sợ rằng văn rườm rà, nên chỉ phân tích những nét lớn khác với trường hàng, cứ phối hợp với trường hàng mà đọc thì sẽ hiểu hết.

***

PHẨM THƯỜNG BẤT KHINH BỒ TÁT

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý..

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có bốn ý:

1. Nói về người năng học hành tuy có sáu phẩm, nhưng chia làm bốn đoạn, đây là đoạn thứ tư thuyết minh về Phật tự thân xưa lúc ở vị trí tu nhân, hành an lạc hạnh, tu nhẫn nhục v.v…, lưu thông kinh này, nên được an lạc. Nay thuyết kinh này khuyến khích pháp hội đương thời, cho nên mới có phẩm này.

2. Trong ba phẩm thuyết minh về quả chưa mãn, trước đã thuyết minh về sự tu hành cái hạnh sáu căn thanh tịnh, nhưng chưa biết người chứng đắc thực sự là ai? Nay thuyết tự thân xưa tu hành hạnh đó, được sáu căn thanh tịnh để khuyến khích pháp hội đương thời, cho nên mới có phẩm này.

3. Muốn nêu rõ thực hành an lạc hạnh thì uy thế sẽ không gì sánh nổi. Ta là Bất Khinh, thực hành an lạc hạnh, chúng sinh lúc đó có những hành động làm tổn hại đến ta, thoạt đầu tuy bị khổ, nhưng rồi nhờ lực của ta, họ đều chứng đắc Phật đạo. Huống hồ lại đích thân tự mình tu hành mà chẳng thành Phật được ư? Nay thuyết về duyên này để làm lợi cho pháp hội đương thời, cho nên mới có phẩm này.

4. Trong luận thuyết về sáu loại ký thì đây thuyết minh về Bồ tát đầy đủ nhân tu được dự ký, cho nên mới có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

“Thường”: có nghĩa là hằng.

“Bất khinh”: có nghĩa là cung kính.

Quan sát thấy bốn chúng ấy đều sẵn có nhân Phật tính, khuyến khích họ tu hành, ắt sẽ được thành Phật. Ba nghiệp luôn vững chắc cung kính ngưỡng mộ cho nên gọi là “Thường Bất Khinh”.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: vì sao phẩm này (Phật) chỉ bảo cho một mình Đắc Đại Thế ?

Đáp: vì muốn nói rõ uy thế của kinh này có thể khiến cho mọi người thuận theo mà tu hành thì sẽ chóng được thành Phật, còn kẻ ác trái với kinh này cũng có thể chóng trừ được nỗi khổ của họ. Cho nên chỉ bảo riêng cho vị đó mà chẳng bảo người khác.

- Hỏi: phẩm này cũng thuyết minh về Uy Âm Vương Phật, (thế mà) tại sao chỉ lấy Bất Khinh đặt tên phẩm?

Đáp: Phật nhân tiện mà nói về vị đó, chứ chẳng phải là chủ yếu thuyết minh về vị đó.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “thân ý thanh tịnh”.

Tán rằng: toàn văn phẩm này chia thành 4 phần:

- Phần đầu: nhắc lại về tội phúc do nghịch hạnh thuận hạnh sinh ra trước đây để chỉ bảo cho mọi người.

- Phần hai: nêu bật riêng về nhân tướng thuận nghịch đối với người trì kinh thuyết kinh.

- Phần ba: kết hội xưa nay để chỉ cho mọi người tướng thuận nghịch.

- Phần bốn: kết khuyên mọi người trừ nghịch hạnh, tu thuận hạnh.

Đây là phần đầu.

Tội thì như phẩm Thí Dụ trước. Công đức thì cũng như các phẩm trước (đã nói).

*

- Kinh văn: “Đắc Đại Thế” tới “đều cùng một danh hiệu”.

Tán rằng: dưới là phần thứ hai: nêu bật riêng về nhân tướng nghịch thuận đối với người thuyết kinh, có ba:

1. Đầu tiên nêu rõ thời tiết.

2. Thứ đến là Phật được gặp.

3. Cuối cùng là nói rõ nhân tướng thuận nghịch đối với người năng hành.

Đây là hai phần đầu.

Phật được gặp có hai loại:

a) Phật đầu tiên. b) Phật sau.

Phật đầu tiên có 6 mục:

1) Danh hiệu. 2) Kiếp.

3) Nước. 5) Thọ trụ.

4) Thuyết pháp. 6) Niết bàn.

“Chư Phật cùng danh hiệu là Uy Âm vương”: nêu bật cái âm thanh thuyết kinh Pháp Hoa là thứ tôn quí thắng trội như vua, có uy thế lớn có thể khiến chúng sinh được lợi lạc lớn. Tức là điều mà Thường Bất Khinh chứng đắc lúc lâm chung. Đó là kinh Pháp Hoa này lợi ích to lớn.

*

- Kinh văn: “Vị Uy Âm Vương Như Lai đầu tiên” tới “có thế lực to lớn”.

Tán rằng: dưới là nói rõ nhân tướng thuận nghịch đối với người năng hành.

Trong đó có 8 phần:

1) Kẻ ác tăng thế.

2) Thiện sĩ thêm chăm.

3) Bị lời xúc phạm, có thể nhẫn nhịn.

4) Thân bị xâm hại, có thể chịu được.

5) Tiếng lành đã nổi.

6) Thắng quả bèn sinh.

7) Kẻ ác theo sự giáo hóa.

8) Thiện sĩ tăng đạo.

Đây tức là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Bây giờ có một” tới “vì sẽ thành Phật”.

Tán rằng: đây là phần hai: Thiện sĩ thêm chăm. Có ba mục:

1) Nêu danh.

2) Giải thích danh.

3) Nêu rõ về hạnh.

Đó là đoạn từ “Vị tỳ kheo này” trở xuống.

“Bồ tát tỳ kheo”: nêu rõ đây là Bồ tát chứ chẳng phải chỉ là tỳ kheo, nếu là tỳ kheo mà chẳng phải là Bồ tát thì chẳng phải là hạnh này, vì đầu tiên thì chẳng đáng trách, nhưng cuối cùng thì phạm giới.

“Tôi rất kính các ngài, chẳng dám khinh mạn”: vì các ngài đều có Phật bản tính, là trụ chủng tính. Nên đây là kính báo thân Như Lai tạng.

“Đều tu hành đạo Bồ tát sẽ được thành Phật”: có nghĩa là người có chủng tính, nếu khởi tập tính, phát tâm tu hành, ắt được thành Phật. Thêm nữa, vì y vào pháp thân Như lai tạng mà hết thảy đều có, nên tôi rất kính trọng các ngài. Nếu tu hành đạo Bồ tát, tôi tu tập báo thân Như lai tạng, thì sẽ được thành Phật.

Kinh Vô Úy Đức Nữ nói rằng: Bồ tát vì độ cho các chúng sinh kiêu mạn sân não, khiến họ được khởi tâm hồi hướng, hơn nữa để phát triển thêm cái gốc các thiện căn của chúng sinh, cho nên Bồ tát đã lễ các chúng sinh.

- Hỏi: vị Bồ tát tỳ kheo nàu hễ gặp bốn chúng thỉ việc đầu tiên là lễ. Lễ cả tỳ kheo ni và bạch y (chỉ người tại gia), như thế chẳng phạm (giới luật) ư?

Đáp: Bồ tát tỳ kheo chẳng làm lễ đó, lễ thì có phạm. Nay làm lễ đó, sở dĩ chẳng phạm là vì Bồ tát đối với Tính tội ắt trì (giới) luật, nhưng đối với Già tội thì có phạm, vì để khuyến khích việc làm lợi cho đại chúng. Nếu chỉ là tỳ kheo chẳng phải là Bồ tát mà lễ thì có phạm, chẳng lễ thì không phạm. Thêm nữa, nếu lễ bốn chúng thì chẳng phạm, nếu chỉ lễ riêng một (chúng) thì sẽ khiếm khuyết.

Lại nữa, (đó là) kính Phật tính chứ chẳng phải là lễ thân xác. Cho nên đã chẳng chuyên đọc tụng, cũng chẳng chuyên lễ bái, luôn cả hai sự đó.

Tỳ kheo mới học lễ chân Duy Ma là vì chưa biết, vì chẳng phải là hạng cựu học. Nhưng có người giải thích rằng: tỳ kheo này chẳng thực hành việc đọc tụng mà chỉ lễ bái. Nếu thế thì lẽ ra phải nói rằng: chẳng đọc tụng kinh, chứ cần gì phải dùng chữ “Chuyên” nữa. Cho nên biết rằng: “chẳng chuyên đọc tụng, cũng không chỉ thực hành việc lễ bái”. Đó chính là ý trong này.

*

- Kinh văn: “Trong bốn chúng” tới “ngài sẽ thành Phật”.

Tán rằng: đây là phần thứ ba: bị lời xúc phạm mà nhẫn nhịn được. Có hai mục:

1) Bị lời xúc phạm.

2) Có thể nhẫn nhịn được.

*

- Kinh văn: “Lúc nói lời này” tới “là Thường Bất Khinh”

Tán rằng: đây là phần thứ tư: “thân bị xâm hại có thể chịu đựng được” và phần thứ năm “tiếng lành đã nổi”.

Trên đây chính là Tứ thập tâm vị.

*

- Kinh văn: “Tỳ kheo này” tới “kinh Pháp Hoa này”.

Tán rằng: đây là phần thứ sáu “thắng quả bèn sinh”, có ba ý:

1) Nghe pháp, có thể thụ trì.

2) Sáu căn thanh tịnh.

3) Tăng thọ, thuyết pháp.

Nếu Thường Bất Khinh chẳng giở đọc kinh Pháp Hoa trong thời Tượng pháp từ trước, thì há có thể vào lúc lâm chung nghe xong liền thụ trì ngay được? Nếu trước chẳng tu nhân, thì quả làm sao mà sinh ra được? Trước kia lễ bái là Tứ thập tâm vị. Nghe pháp căn tịnh là Tứ thiện căn vị. Vì tăng thọ mệnh nên được “sức đại thiện tịch”, dần thành Lý quán vì quán chân lý.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ, tăng thượng mạn” tới “Tam Miệu Tam Bồ đề”.

Tán rằng: đây là phần bảy “kẻ ác theo sự giáo hóa”. Có hai mục:

1) Kẻ ác theo sự giáo hóa.

2) Số được giáo hóa trở thành nhiều.

“Đại thần thông lực”: (khiến) tăng thọ, căn tịnh.

“Nhạo thuyết biện lực”: (khiến) nhớ kệ, thuyết pháp.

“Đại thiện tịch lực”: (khiến) dần dần thành đế quán, nghe pháp hiểu lý.

*

- Kinh văn: “Sau khi mệnh chung” tới “tâm không sợ gì”.

Tán rằng: đây là phần thứ tám: (nói về) thiện sĩ tăng đạo. Có 5 phần, văn này có 4:

1) Gặp Phật thuyết pháp.

2) Gặp Phật trì tụng.

Hai thứ này tại phàm Tứ thập tâm vị.

Do như vậy mà:

3) Được sáu căn thường tịnh, liền nhập Sơ địa.

4) Trừ được năm điều sợ hãi, đạt được bốn vô úy.

Cho nên biết là thường được sáu căn thanh tịnh, nhập trong Sơ địa.

Bồ tát lẽ ra phải trụ ở trong vòng sinh tử để hóa độ chúng sinh. Người thường gặp Phật thì chưa nhập Thập địa. Nếu chẳng gặp chư Phật thì như thuyền nát rò, tự mình chẳng thể độ, làm sao mà có thể độ cho người, như đem chút nước nóng đổ xuống ao băng lớn, ban đầu dẫu có làm tan một ít, nhưng sau đó lại đóng băng. Người chưa lìa được phiền não lại chẳng gặp Phật, mà làm việc lợi sinh thì cũng như thế.

Kinh Hoa Nghiêm trong phần thuyết về Thập địa nói: “Bồ tát được Hoan hỉ địa, thì lìa xa mọi sự sợ hãi liền. Đó là nỗi sợ chẳng sống, sợ tiếng xấu, sợ chết, sợ sa vào đường ác, sợ uy đức đại chúng. Vì sao vậy?

Vì Bồ tát đó lìa ngã tướng, cho nên ngay đến thân còn chẳng tham, huống hồ là các vật dụng. Cho nên Bồ tát không có nỗi sợ chẳng sống.

Tâm chẳng hy vọng được cung kính cúng dàng, ta phải cúng dàng hết thảy chúng sinh, cung cấp cho họ những thứ mà họ cần, cho nên Bồ tát không sợ tiếng xấu.

Vì lìa xa ngã kiến, không có ngã tướng, nên không có nỗi sợ chết.

Lại nghĩ như vầy: nếu ta chết rồi, lúc tái sinh ắt sẽ trông thấy chư Phật, Bồ tát, cho nên không có nỗi sợ bị sa vào đường ác.

Chí nguyện của ta không ai bằng được, huống chi là có sự trội hơn! Cho nên không có nỗi sợ uy đức đại chúng”.

Nếu theo cách giải thích của luận, thì Vô úy có hai loại:

1) Vô sở úy của Bồ tát.

2) Vô sở úy của Phật.

Vô sở úy của Phật tức là Chính đẳng giác. Ở đây là Vô sở úy của Bồ tát, có 4 thứ:

1/- Vì chúng sinh mà thuyết pháp, Vô sở úy (không sợ gì hết) vì mọi điều đã được nghe đều có thể thụ trì, vì được các Đà la ni, cho nên thường nhớ chẳng quên.

Ba thứ sau đây gọi là Thuyết pháp giữa đại chúng Vô sở úy:

2/- Vì biết Dục, Giải, Nhân duyên, các căn lợi độn của hết thảy chúng sinh, cho nên tùy theo sự hưởng ứng của họ mà thuyết pháp cho họ.

3/- Chẳng thấy thập phương có ai đến hỏi vặn mà khiến ta chẳng thể giải đáp được như pháp, vì chẳng thấy chút tướng trạng nào như vậy.

4/- Hết thảy chúng sinh thính thụ, vấn nạn thì đều tùy ý như pháp khéo biết phá dứt mọi điều nghi ngờ.

Lìa năm thứ sợ hãi nói trên, đạt được bốn thứ vô úy này thì nhập Sơ địa. Sau này nhập Bát địa rồi thì mới lìa được Bố nhân (nguyên nhân của sự sợ hãi).

*

- Kinh văn: “Đắc Đại Thế” tới “sẽ được thành Phật”.

Tán rằng: đây là phần thứ năm: duyên tu đạo mãn, nhập chư địa rồi, sau đó càng được gặp Phật, càng thuyết kinh điển này.

*

- Kinh văn: “Đắc Đại Thế” tới “Tam Miệu Tam Bồ đề”.

Tán rằng: dưới là đoạn lớn thứ ba: kết hội kim cổ để chỉ mọi người tướng thuận nghịch. Chia làm hai phần:

Ÿ Phần đầu: hội Bất Khinh.

Ÿ Phần sau: hội bốn chúng.

Đây là phần đầu, có hai mục:

- Đầu là hội thân.

- Sau là hội pháp.

*

- Kinh văn: “Đắc Đại Thế” tới “đó là người chẳng thoái chuyển”.

Tán rằng: đây là hội bốn chúng, có ba phần:

Ÿ Đầu tiên là hội lúc xưa hành ác hạnh chịu quả báo (Sơ hành ác hạnh quả).

Ÿ Thứ hai là hội quả của người nữa chừng mới theo sự giáo hóa của Phật (Trung đồ tòng hóa quả).

Ÿ Cuối cùng là hội các chúng xưa nay.

- Hỏi: Thanh văn Thiện Hiện vẫn còn đang trụ ở hạnh Vô tránh. Vốn phải giúp đỡ chúng sinh và làm lợi ích cho họ, cớ sao Bồ tát lại thụ ký gượng ép cho tứ chúng, khiến họ đánh chửi ông ta chuốc lấy tội báo này?

Đáp: Bồ tát địa nói: Bồ tát thường lấy sự vui được yên ổn để giáo hóa chúng sinh. Nếu chẳng phải là sự vui được yên ổn thì cũng biết được đúng như thực, rồi tùy lực mà phương tiện giáo hóa khiến họ đoạn trừ. Nếu lúc đầu khổ mà sau được yên ổn, họ tuy ưu não nhưng rốt cuộc cũng được lợi ích. Đó là Bồ tát y vào phương tiện thiện xảo.

- Hỏi: nếu lúc đầu tuy vui mà sau chẳng yên, họ dù chịu ưu khổ nhưng chẳng muốn theo, thì phải dùng lực phương tiện để giúp họ đoạn trừ. Vì sao vậy?

Đáp: vì sau này ắt sẽ vui. Nay Bất Khinh quan sát thấy lúc đầu tuy khổ, nhưng sau này trở lại hóa đạo sẽ khiến họ nhập đạo. Giống như vị đại lương y quan sát người ốm nặng, trước hết phải làm cho bệnh của người đó phát ra rồi sau mới cho thuốc để chữa khỏi. Lại giống như người đánh cá giỏi, khéo léo khiến cá ở dưới suối xuất hiện.Cũng giống như người thợ săn giỏi, khéo léo khiến gấu beo xuất hiện. Nếu biết sân là cái nhân có ích, thì khiến kẻ đó nổi sân lên, để rồi độ cho họ. Nếu biết tham là cái nhân có ích thì, khiến họ nổi tham lên, để rồi độ cho họ. Cũng như cảm hóa dâm nữ, để ả mặc sức bừa bãi rồi sau đó mới độ cho ả.

Nhị thừa thì chẳng thể làm nổi, cho nên trụ ở Vô tránh, hiện tuy trừ được Tranh, nhưng chẳng thể giúp người khác rốt ráo trừ bỏ được mọi sự tranh cạnh. Bồ tát tự mình chứng được Vô tránh chân như, rồi giúp người khác trừ được gốc rễ của mọi sự tranh cạnh, rốt ráo khiến họ cũng chứng được chân lý vô tránh này. Cho nên, thoạt đầu tuy khởi Tránh, nhưng sau lại khiến diệt Tránh. Đó là “hành Đại vô tránh” chẳng giống với “hiện Tiểu vô tránh” của nhị thừa. Cho nên không hề gì.

*

- Kinh văn: “Đắc Đại Thế” tới “sao chép kinh này”.

Tán rằng: đây là đoạn lớn thứ tư: kết luận khuyên mọi người trừ nghịch hạnh, tu thuận hạnh.

Có hai phần:

- Phần đầu: lợi ích kinh này lớn.

- Phần sau: khuyên lưu thông kinh này.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “chóng được thành Phật đạo”.

Tán rằng: đây là 19 tụng rưỡi, tụng về ba đoạn cuối, chia làm ba phần:

1. Phần đầu: gồm 10 tụng, tụng về tướng thuận nghịch đối với người thuyết kinh.

2. Phần hai: gồm 3 tụng rưỡi, kết hội cổ kim để chỉ cho mọi người tướng thuận nghịch.

3. Phần cuối: gồm 6 tụng, kết luận khuyên mọi người trừ nghịch hành thuận.

Đây là phần đầu, có hai mục:

+ 1 tụng rưỡi đầu: được gặp Phật.

+ 8 tụng rưỡi sau: hành thuận nghịch.

Trong hành thuận nghịch lại chia làm năm:

- 3 tụng đầu: kẻ ác tăng thế, thiện sĩ thêm chăm.

- 1 tụng sau: bị lời xúc phạm vẫn nhẫn nhịn được, thân bị xâm hại vẫn chịu đựng được.

- 2 tụng sau: thắng quả bèn sinh.

- 1 tụng sau: kẻ ác thuận theo sự giáo hóa.

- 1 tụng rưỡi cuối: thiện sĩ tăng đạo.

Chẳng tụng về mục “tiếng lành đã nổi”.

“Tội hết rồi”: có nghĩa là các nạn bị ác mạ (chửi rũa độc địa), bị gia hại (làm hại) chuyển từ nặng thành nhẹ, vì là tội nghiệp đời trước.

*

- Kinh văn: “Lúc đó Thường Bất Khinh” tới “đó là người nghe pháp”.

Tán rằng: đây là kết hội cổ kim.

Chia làm hai mục:

- Nửa tụng đầu: hội thân.

- 3 tụng sau: hội chúng.

*

- Kinh văn: “Ta ở trong đời trước” tới “chóng được thành Phật đạo”.

Tán rằng: đây là kết luận, khuyên mọi người bỏ nghịch hạnh, tu thuận hạnh.

Có bốn mục:

- 2 tụng đầu: những người trước đây đã được giáo hóa.

- 1 tụng sau: kinh này khó được nghe.

- 1 tụng sau: kinh này hiếm khi thuyết.

- 2 tụng cuối: khuyên chớ sinh nghi.

***

PHẨM THẦN LỰC NHƯ LAI

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có ba ý:

1. Trong ba lưu thông, tám phẩm dưới đây là Phó thụ lưu thông: thị tướng phó chúc, thụ mệnh lưu hành kinh này. Hai phẩm Thần Lực, Chúc Lụy phó chúc cho việc lưu hành kinh này. Sáu phẩm kia là thụ mệnh lưu thông. Phó chúc có hai phần:

1) Hóa phép thần thông khiến tin lời phó chúc.

2) Tay xoa đỉnh đầu khiến thi hành lời phó chúc.

Nay đây tức là phần đầu. Phật phó chúc cho họ, sợ họ chẳng tin tưởng, cho nên đã hóa phép thần thông phóng quang v.v… để thị hiện, để khiến cho họ biết Thế tôn có phép đại thần thông từ lâu chẳng hề vọng ngữ, nói ra lời chân thực, khiến họ sinh tín giải rồi mới nói lời phó chúc. Cho nên mới có phẩm này.

2. Theo trong khoa thứ hai, 1 phẩm đầu tiên ở phần trên gọi là Tự phần, thứ đến 19 phẩm là Chính tông, 8 phẩm dưới là Lưu thông phần. Hai phẩm Thần Lực, Chúc Lụy khuyên tin phó thụ, 6 phẩm cuối là vâng mệnh lưu thông, thế giống như trước, đây không thuật nữa.

3. Luận nói rằng: tu hành lực có bảy loại, thì loại thứ hai là Thuyết lực, có ba loại pháp môn được thị hiện trong phẩm Thần Lực. Phẩm này nói rõ Phật Thế tôn có thần lực này cho nên có thể thuyết pháp đều thật chẳng dối để khuyên bảo chúng sinh. Cho nên mới có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

Phân thân, Năng tịch đều gọi là “Như Lai”.

Diệu dụng vô phương thì gọi là “Thần”.

Uy thế có thể phá trừ được thì gọi là “Lực”.

Phẩm này thuyết minh rộng về thần lực của Như Lai, các phân thân Phật đều thị hiện diệu dụng không gì sánh nổi, có uy thế có thể đả phá được tà kiến bất tín để khuyến chúng sinh sinh tín, cho nên gọi là phẩm “Thần Lực Như Lai”.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: Bồ tát dũng xuất là những vị đã từng được Phật giáo hóa, (Phật) cần gì phải hiện thần thông để khiến sinh tín?

Đáp: Bồ tát dũng xuất từ lâu đã tin tưởng, chẳng cần Phật phải hiện thần thông, nhưng khuyến phát (kẻ) sơ cơ thì phải hiện thần lực. Thêm nữa, tín tâm có nông có sâu, phó chúc có nặng có nhẹ. Nếu chẳng hiện thần thông để phó chúc thì e rằng sự phó chúc còn nhẹ. Nếu chẳng khiến tin tưởng sâu sắc thì tín tâm ấy còn nông, họ sẽ hy vọng là pháp sẽ dễ tu hành, cho nên phải hiện thần lực.

- Hỏi: vì sao kinh này phó chúc phải hiện thần lực, còn các kinh khác thì phó chúc không có sự kiện này?

Đáp: vì kinh này bí mật hội nhị quy tông, còn các kinh khác chẳng thế, nên phải hiện thần lực.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ ngàn thế giới” tới “mà cúng dàng ngài”.

Tán rằng: toàn văn phẩm này được chia làm hai phần:

1) Phần đầu: Dũng Xuất thỉnh.

2) Phần sau: Như Lai phó chúc.

Đây là phần đầu. Có hai: đầu tiên nên lên, sau đó giải thích.

Chẳng những muốn để tế độ người khác mà còn muốn tự tu hành, cho nên thỉnh (Phật) hãy thuyết cho. Nếu chẳng thế mà cũng nói, thì sẽ là vô dụng.

“Chân”: có nghĩa là chân thực.

“Tịnh”: có nghĩa là lìa nhiễm.

“Đại pháp”: chỉ nhất thừa.

“Thân cung, Ngữ diễn, Thuật tâm”: dùng cả ba (nghiệp thanh tịnh) mà thỉnh (Phật).

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “hiện đại thần lực”.

Tán rằng: đây là phần sau: “Như Lai phó chúc”.

Có hai phần: đầu là trường hàng, sau là kệ tụng. Trong trường hàng có hai phần:

Ÿ Phần đầu: hiện thần lực.

Ÿ Phần hai: nói lời phó chúc.

Văn phần đầu có bảy đoạn:

1) Nêu lên việc hiện thần lực,

2) Lè lưỡi, phóng quang.

3) Đằng hắng, búng ngón tay.

4) Đất đều chấn động.

5) Họ thấy, qui y.

6) Ghép lọng thành màn.

7) Thế giới thông làm một.

Đây là đoạn đầu.

Nói qua Phật hiện thần lực là vì ba nghĩa:

+ Một là để nêu rõ thắng đức của kinh này, đặng khuyến khích việc lưu thông kinh này. Đó là đoạn văn trường hàng từ “Phật bảo Bồ tát thượng hạnh v.v…” trở xuống.

+ Hai là để làm vui lòng chúng sinh khiến họ sinh tín. Đó là 1 tụng đầu.

+ Ba là thấy các Bồ tát phát nguyện lưu thông, thuận tâm chư Phật, cho nên (Phật) hiện thần lực. Đó là tụng thứ tư.

*

- Kinh văn: “Thè lưỡi dài rộng” tới “phóng vô lượng quang”.

Tán rằng: dưới đoạn thứ hai: “Thè lưỡi, phóng quang”. Có ba mục:

1. Thích Ca thè lưỡi phóng quang.

2. Phân thân (Phật) thè lưỡi phóng quang.

3. Thuyết minh thời tiết.

Cổ đức tương truyền (Phật) có bảy thần lực:

1) Thè lưỡi.

2) Phóng quang.

3) Đằng hắng.

4) Búng ngón tay.

5) Động đất.

6) Ghép lọng.

7) Biến độ (biến đổi cõi nước).

Nay thêm thứ 8 nữa là Thị hiện, tức là khiến phương khác từ xa mà ở đây vẫn nhìn thấy, đó là Thần cảnh thông đầu tiên trong sáu thông.

Thầ cảnh thông có hai thứ:

a) Năng biến. b) Năng hóa.

Năng hóa: là vốn không có mà bỗng nhiên có, nhĩa là hóa thân, hóa ngữ, hóa cảnh.

Năng biến: nghĩa là chuyển đổi chất cũ, đây chỉ 18 biến:

1) Chấn động: đó là đất động sáu cách v.v…

2) Rực lửa: trên dưới người bốc lửa v.v…

3) Lưu bố: phóng quang dần dần chiếu hết nơi này nơi kia.

4) Thị hiện: thị hiện đủ mọi sự vật của các nẻo, các cõi v.v… ở phương khác, khiến chúng trong hội từ xa thảy đều nhìn rõ.

5) Chuyển biến: biến đất thành vàng, biến nước thành sữa v.v..

6) Qua lại: tung người qua lại khắp hết mọi chốn, thảy đều không gặp chướng ngại gì.

7) Co lại: có thể co cái to lại bỏ lọt trong cái nhỏ.

8) Duỗi ra: có thể duỗi cái nhỏ ra thành to. Dùng một hạt cải mà có thể chứa cả núi Tu Di, phình một sợi lông thành chật pháp giới v.v…

9) Đưa nhiều cảnh tượng vào trong bản thân: như có thể đưa các thế giới vào trong lỗ chân lông, thân mình v.v…

10) Biến thành cùng loài: ứng với từng loại chúng sinh mà hiện thành hình loài đó để thuyết diệu pháp cho chúng, xong việc lại biến mất, khiến chúng chẳng biết.

11) Hiện.

12) Ẩn: ẩn mất giữa đại chúng, rồi lại khiến tự thân hiển hiện ra.

13) Sở tác tự tại: có nghĩa là biến chuyển hữu tình khiến chúng qua lại, còn bản thân lẳng lặng mà hết thảy đều được tự tại.

14) Chế tha thần thông: nghĩa là Phật dần dần lần lượt có thể chế phục được các phép thần thông của các ngôi dưới là Bồ tát, thánh phàm nhị thừa thể hiện.

15) Năng thí biện tài: bố thí Thất biện và Tứ biện.

16) Năng thí ức niệm (có khả năng bố thí cho trí nhớ): nếu ai quên về pháp thì có thể bố thí cho trí nhớ.

17) Năng thí an lạc (có thể bố thí cho sự an lạc) thuyết pháp cho v.v… giúp đỡ trừ bỏ những sự hiểm nguy sợ hãi, dịch bệnh, tai họa khiến được các sự an lạc.

18) Phóng đại quang minh: có thể chỉ phóng một tia quang minh bỗng chốc chiếu sáng được vô lượng nước, làm ra sự lợi lạc lớn.

“Tám f thần lực” ở đây:

- Thần lực thứ nhất “Lè lưỡi”: là biến thứ 8 “Duỗi ra” trong 18 biến.

- Thần lực thứ hai “Phóng quang”: là biến thứ 18 phóng “Đại quang minh” trong 18 biến.

- Thần lực thứ ba “Đằng hắng”: ở đây tức là năng hóa “Không mà bỗng có”, cho nên chẳng phải là 18 biến.

- Hoặc phép này và Thần lực thứ tư “Búng ngón tay”: là biến thứ 13 “Sở tác tự tại”.

- Thần lực thứ năm “Động đất”: là biến thứ 1 “Chấn động”.

- Thần lực thứ sáu “Khiến phương khác thấy”: đây là biến thứ 4 “Thị hiện”.

- Thần lực thứ bảy “Ghép lọng”: là biến thứ 7 “Co lại”.

- Thần lực thứ tám “Thông làm một cõi”: đó là biến thứ 5 “Chuyển biến”, biến nhiều thành một, biến uế thành tịnh.

Ở đây, luận nói rằng:

“Phật lè lưỡi”: là để khiến chúng sinh nhớ lại, tin điều Phật thuyết. Như Phật vào thành Ba La khất thực, chẳng được. Sau ra khỏi thành rồi gặp một cô gái bố thí cho Phật cơm thiu canh cặn, Phật thụ ký cho quả báo sau này. Bấy giờ có vị Bà la môn rất không tin, Phật bèn thè lưỡi cho vị đó xem, khiến vị đó tin điều thụ ký của Phật sẽ chẳng sai ngoa. Lưỡi thè chạm tới mũi, còn chẳng vọng ngữ, huống hồ là lại che kín mặt. Giảng rộng ra thì như kinh đã nói.

“Tới cõi trời Phạm thế”: vì có lời biểu đạt. Vì trên cao hơn nữa thì không dùng lời để diễn đạt, nên chẳng tới trên.

“Phóng quang”: là để thức tỉnh những ai có duyên. để phá si ám.

“Mỗi một lỗ chân lông”: biểu hiện kinh này có đầy đủ từ bi, nhất thừa bình đẳng.

“Vô số quang”: vì đủ muôn đức.

“Khắp mười phương”: nghĩa là che chở hết thảy.

Vì Phật Đa Bảo đã chứng kinh rồi, nên chẳng thị hiện thần thông, chỉ có hóa Phật thị hiện.

*

- Kinh văn: “Thích Ca” tới “thu tướng lưỡi lại”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về thời tiết (tức thời gian).

Kẻ ngu vì tâm mê cho là thời gian ngắn. Người trí hiểu rõ thực tình thấy đủ trăm ngàn năm (Phật) chuyển đổi tâm họ, khiến họ chẳng cảm thấy. Thêm nữa lợi lạc của báo (Phật) hóa (Phật) có sự khác nhau, kiến giải của thánh phàm cũng có sự phân biệt.

Lại nữa, Phật hiện thần lực thực ra là trăm ngàn năm, nhưng thần lực của Phật khiến chúng sinh chẳng cảm thấy. Song rút ngắn lại, chẳng kéo dài thời gian ra, đó là định luận, cho nên chỉ nói là Thế tôn tám mươi tuổi nhập diệt.

Lại nữa, những điều thánh phàm được nghe tuy giống nhau, nhưng thời gian chứng đạo được giác ngộ hoàn toàn khác nhau, (như vậy) cũng chẳng trái ngược nhau.

*

- Kinh văn: “Nhất thời đằng hắng” tới “đất đều chấn động sáu cách”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ ba: “Đằng hắng, búng ngón tay” và đoạn thứ tư: “Động đất”.

“Đằng hắng”: là để thuyết kệ cho mà nghe, đã nghe tiếng rồi thì như thực mà tu hành, chẳng phóng dật nữa.

Luận nói rằng: “búng ngón tay” là để khiến cho giác ngộ, khiến cho tu hành, giác ngộ rồi thì tinh tiến tu hành.

“Động đất”: là để nhắc nhở đôn đốc những kẻ chưa phát tâm ở mười phương hãy phát tâm.

* Chữ [謦] đọc là Khánh. Sách Ngọc Thiên nói: nghĩa chữ Khánh giống chữ Khái [咳], có nghĩa là “ra tiếng” (để khiến người khác chú ý). Chữ [欬] đọc là Khái, còn viết là [咳]. Ngọc Thiên giải thích là “Hơi ngược” (nghịch khí). Hai chữ “Khánh khái” có nghĩa là đằng hắng, dặng hắng.

*

- Kinh văn: “Chúng sinh trong đó” tới “Mâu Ni Phật”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ năm: “họ thấy rồi thì quy y”, có ba ý:

1) Nhìn thấy rồi sinh ra ưa thích.

2) Tiếng trong không trung chỉ giáo.

3) Theo lời mà kính lễ.

*

- Kinh văn: “Đem đủ mọi thứ hương hoa” tới “như một cõi Phật”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ sáu nói về “ghép lọng thành màn” và đoạn thứ bảy nói về “thế giới thông làm một”. Đầu là tán hoa, sau là thành màn.

“Tán hoa”: có nghĩa là nghe kinh Pháp Hoa.

“Ghép lại thành lọng”: nghĩa là vì ba thừa đầu tiên khác nhau, cuối cùng thành một, che cho hết thảy chúng sinh ở thế giới này.

“Thế giới thông làm một”: Trí tâm không gì ngăn ngại, Tịnh độ chẳng gì khác nhau, vì chỉ có một thừa, không có thừa nào nữa.

Trên biểu hiện thần lực 8 loại khác nhau, luận chỉ giải thích nghĩa của 3 loại: lè lưỡi, búng ngón tay, đằng hắng. Các kinh khác có 5 loại, chẳng phải thắng nghĩa, nên chẳng giải thích. Còn 3 loại trên phần nhiều các kinh khác cũng không theo thắng nghĩa mà giải thích. Thêm nữa vì 3 loại này chính thức dùng để phó chúc, bởi vậy giải thích riêng. Các thần thông khác chẳng phải là chính, cho nên chẳng thuyết.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “tu hành như thuyết”.

Tán rằng: dưới là lời phó chúc. Có năm phần. Trong này có bốn:

1) Kết luận: thần lực nói trên vô lượng khó lường.

2) Để dặn dò phó thác, thuyết về công đức khôn cùng.

3) Nêu bật bốn loại đều do kinh này thuyết:

a. Đạo quyền thực.

b. Lực thần thông.

c. Lý Phật còn cất giấu.

d. Trí tuệ thâm sự.

4) Kết thành khuyến thụ.

*

- Kinh văn: “Đất nước sở tại” tới “mà bát Niết bàn”.

Tán rằng: đây là phần thứ năm: “khuyên tùy hỉ cúng dàng”. Đầu tiên nêu ra, sau đó giải thích.

Giải thích do bốn nghĩa cho nên phải cúng dàng, vì pháp thân diệu lý đầy đủ trong này. Chốn chứa đạo thì gọi là đạo tràng ; chốn thành đạo, chốn đắc Bồ đề, chốn thuyết pháp, chốn Niết bàn, gọi chung là đạo tràng. Ba nghĩa dưới sẽ giải thích riêng.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “hiện vô lượng thần lực”.

Tán rằng: đây là 16 tụng, chia làm hai phần:

- 4 tụng đầu: tụng thần lực.

- 12 tụng sau: tụng phó chúc.

Đây là phần đầu, có ba mục:

+ 1 tụng: nêu ý nghĩa của việc hiện thần lực..

+ 2 tụng: năm thần lực.

+ 1 tụng: thuận Phật tâm.

*

- Kinh văn: “Để giao phó kinh này” tới “chẳng thể được bờ bến”.

Tán rằng: dưới là 12 tụng, tụng về phó chúc, trong đó chia làm ba:

a) 2 tụng: nêu bật công đức vô cùng.

b) 8 tụng rưỡi: tán thán riêng.

c) 1 tụng rưỡi cuối: kết luận khuyến khích (tu hành).

Đây là phần đầu: tán thán phúc quả của người trì kinh để khuyến khích mọi người.

*

- Kinh văn: “Người trì được kinh này” tới “rốt ráo trụ nhất thừa”.

Tán rằng: đây là tán thán riêng biệt, có năm mục:

1) Một tụng rưỡi: thấy Phật.

2) Hai tụng: hoan hỉ.

3) Một tụng: đắc pháp.

4) Một tụng rưỡi: năng thuyết.

5) Hai tụng rưỡi: năng ích.

Trong mục năng thuyết thì “các pháp nghĩa” là:

- Nghĩa vô ngại.

- Pháp (danh tự) vô ngại.

- Từ (ngôn từ) vô ngại.

- Nhạo thuyết biện tài vô ngại.

Bốn vô ngại này đầy đủ, “như gió vô ngại”.

*

- Kinh văn: “Bởi vậy người có trí” tới “quyết định không có nghi”.

Tán rằng: dưới là kết luận khuyến khích (tu hành).

***