Kinh Diệu Pháp Liên Hoa Huyền Tán

I. Bốn lần sinh:

1. Sinh lần đầu:

Hai dụ đầu ở đây gộp lại là sinh lần đầu, thấy Phật đều bảo phát tâm.

2. Sinh lần hai:

Các dụ thứ 3, thứ 4 hợp lại là sinh lần hai. Kẻ căn thục siêng tu thì chẳng mất bản tâm nhưng tiệm tu chưa thành thục. Kẻ lười nhác thì bị mất bản tâm và còn bị thoái chuyển.

Các dụ thứ 5, thứ 6, thứ 7, thứ 8, thứ 9 gộp lại là sinh lần ba. Người căn thục siêng tu thì nhờ thấy Phật Thích Ca mà vô học mãn, liền phát đại tâm, thụ Biến dịch sinh. Kẻ chưa thành thục, lười nhác tuy thấy Phật hiện tại nhưng vẫn chưa chứng, vẫn trụ ở địa vị phàm phu.

4. Sinh lần bốn:

Các dụ thứ 10, thứ 11, thứ 12 hợp lại là sinh lần bốn. Kẻ căn xưa chưa thành thục, lười nhác gặp Phật Di Lặc đều được đắc đạo, cũng phát đại tâm, trước tiên thụ Biến dịch sinh. Người căn thành thục, siêng tu, đắc đạo cũng được thấy Phật đó.

Cho nên nói: đều khiến được thấy Di Lặc tức là ta, Di Lặc là tên khác của ta.

II. Ba lần sinh:

Hoặc thuyết chung về ba sinh.

1. Sinh lần đầu:

Bốn dụ đầu là sinh lần đầu, Phật mới thị hiện Niết bàn, kẻ kia chẳng thấy Phật liền khởi phiền não.

2. Sinh lần hai:

Năm dụ sau là sinh lần hai. Đó là Phật Thích Ca đúng pháp mà thị hiện Niết bàn. Kẻ căn cơ thành thục siêng năng tu đạo còn trụ ở địa vị hữu học, thì đoạn dần phiền não nên gọi là “chữa khỏi” (trừ dũ), chẳng phải là đều đoạn hết, thành đạo vô học. Còn kẻ căn chưa thành thục, lười nhác thì vẫn ở địa vị phàm phu và vẫn chưa chứng.

3. Sinh lần ba:

Ba dụ cuối cùng là sinh lần ba. Những người căn thục siêng tu đều đắc vô học. Những người chưa thành thục, lười nhác cũng đắc (quả) hữu học.

Cho nên trong việc thụ ký, thì cả hai loại vô học, hữu học đều có. Vì những loại này mà thị hiện là có Niết bàn. Đó là đại ý của dụ ở trong này.

Thầy f thuốc giỏi có bốn đức:

1) Biết bệnh trạng.

2) Biết nguyên nhân gây bệnh.

3) Biết bệnh diệt rồi chẳng sinh.

4) Biết bệnh diệt rồi lại sinh.

Kinh Niết bàn nói:

Đại từ mẫn chúng sinh.

Nên nay ta quy y.

Khéo nhổ các tên độc,

Nên khen đại y vương.

Thày thế gian chữa bệnh.

Tuy đỡ rồi lại sinh.

Bệnh mà Như Lai chữa,

Không bao giờ tái phát.

Phật đem thuốc cam lồ,

Để cho các chúng sinh.

Chúng sinh đã uống rồi,

Chẳng chết cũng chẳng sinh.

Cho nên dùng dụ về “thầy thuốc giỏi” để ví với Phật.

“Trí tuệ” là biết quán sinh tử. “Thông đạt” thì ứng cơ rủ lòng tế độ.

“Sáng suốt luyện thuốc hay” là am tường Giáo và Lý.

“Khéo chữa trị các bệnh” chẳng còn tái phát, giống với bốn đức của thày thuốc.

*

- Kinh văn: “Người ấy có nhiều con” tới “thậm chí hàng trăm”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 2: dụ về việc Phật từ bi khởi hóa.

Có nhị thừa chủng mới gọi là “con”, cho nên nói “mười, hai mươi”.

Gồm cả Bồ tát tính nữa, vì là bất định cho nên nói “tới hàng trăm”, vì tu trăm hạnh.

Đây là địa vị Sơ giáo phát tâm vậy.

*

- Kinh văn: “Vì có sự duyên phải đi xa tới nước khác”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 3: dụ về quán cơ, đạo ẩn.

Chúng sinh căn cơ lúc ấy vẫn chưa thành thục, mà phương khác thì có cơ hội, cho nên hóa thân (Phật) bèn ẩn đi, tới phương khác mà giáo hóa, hoặc tới tịnh độ, uế độ mà tiến hành giáo hóa, đó gọi là (tới) “nước khác”.

*

- Kinh văn: “Các con sau đó” tới “lăn lộn dưới đất”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 4: gặp duyên, Hoặc khởi.

Sau khi không có Phật, do ác tri thức, phiền não liền khởi lên, làm cho tâm họ mê muội say đắm, đó gọi là “uống thuốc độc khác, lăn lộn dưới đất sinh tử”.

Kinh Niết Bàn nói:

Nghèo túng không ai cứu,

Giống như người ốm đau.

Không thày, tùy ý thích,

Ăn thứ chẳng nên ăn.

Chúng sinh bệnh phiền não,

Thường bị chư Kiến hại,

Xa lìa thầy thuốc pháp,

Uống bậy thuốc độc nhảm.

Căn thục hay chưa thục, tuy đều khởi Hoặc. Nhưng loại căn chẳng thành thục, thì Hoặc nặng và thoái chuyển. Loại căn đã thành thục thì Hoặc nhẹ và tu hành.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ cha họ trở về nhà”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 5: nói về tế sinh, thành đạo.

Những người được (Phật) giáo hóa trước kia, thị hiện ở “nhà” sinh tử. Duyên này mới thành thục, cho nên Phật hiện thân. Hoặc hóa cảnh trước kia vốn trụ, gọi là “nhà”.

*

- Kinh văn: “Các con uống chất độc” tới “lại ban thêm cho thọ mệnh”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 6: nói về (chúng sinh) thấy Phật đều mừng: trước mừng, sau thỉnh.

“Kẻ mất bản tâm”: là hạng căn chưa thành thục, mất tịnh khởi nhiễm.

“Người chẳng mất tâm”: là hạng đắc bản tịnh tâm, các căn thành thục.

“Hoan hỉ” là ý nghiệp.

“Quỳ lạy” thuộc thân nghiệp.

“Thăm hỏi” thuộc ngữ nghiệp.

Ba nghiệp quy y, thỉnh (Phật) thuyết pháp yếu (những điều quan trọng trong Phật pháp).

“Lại ban cho thêm thọ mệnh”: nay xin tuệ thọ.

*

- Kinh văn: “Cha thấy các con” tới “không còn các bệnh hoạn nữa”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 7: nói về (Phật) ứng cơ thuyết pháp. Có hai phần:

1. Phần đầu: nhờ phương tiện diệu xảo.

2. Phần sau: (Phật) ban cho giáo pháp thiện quyền.

“Y vào kinh phương”: y vào giáo pháp của chư Phật ba đời.

“Cầu cỏ thuốc tốt”: nghĩa là dung nạp được Lý (dược) và Hạnh (thảo).

“Sắc hương mỹ vị, thảy đều đầy đủ”: nghĩa là tam học (Giới, Định, Tuệ) và tam hành (Trừ ác, Chuộng thiện, Lợi sinh) không hề thiếu sót.

“Đâm nghiền (cỏ thuốc)”: nghĩa là Trí tuệ giản trạch.

“Sàng lọc”: nghĩa là bỏ thô lấy diệu (bá dương thô diệu).

“Hòa hợp”: nghĩa là thực hành thuận theo tam học tam hành nói trên.

“Khuyên nên uống đại lương dược này”: khuyên người học thực hành hạnh đại thừa này thì diệt được Hoặc.

*

- Kinh văn: “Trong các con đó” tới “chữa khỏi bệnh hết”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 8: nói về căn thục đạo thành.

Chỉ các loại các căn thành thục, đắc đạo. Hai loại “sắc hương” ví với phúc và tuệ. Hai chữ đắc đạo đã giải thích như trước rồi.

* Chữ [愈] đọc là Dũ, nghĩa là khỏi bệnh. Đáng ra nên viết là [癒] Sách Ngọc Thiên viết là [愈] và giải thích là “càng thêm”. Trong tâm lo lắng thì là chữ [ ] ; bệnh khỏi là [癒].

*

- Kinh văn: “Còn kẻ mất tâm” tới “mà cho là chẳng ngon”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 9: nói về kẻ căn chưa thành thục, (nên) chán pháp. Có hai mục:

- Mục đầu: chẳng chịu uống thuốc.

- Mục sau: giải thích lý do.

Tức là căn chưa thục, tuy ban đầu cũng hơi có ý cầu pháp, nhưng sau chẳng chịu tu hành. Vì phiền não sâu nặng, cho nên chán pháp.

*

- Kinh văn: “Cha nghĩ như vầy” tới “khiến uống thuốc này”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 10: để khiến (chúng sinh) mong cầu (pháp), cho nên (Phật) thị hiện nhập diệt. Có ba phần:

- Phần đầu: nghĩ cách đặt ra phương tiện phù hợp căn cơ.

- Phần hai: để lại giáo pháp.

- Phần cuối: thị hiện nói là nhập diệt.

Vì phiền não sâu, nên chẳng tuân theo diệu giáo. Phải đặt ra phương tiện quyền nghi, để khiến họ tin phục tu hành.

*

- Kinh văn: “Liền nói như vầy” tới “chớ lo chẳng khỏi”.

Tán rằng: đây là (Phật) để lại giáo pháp.

(Phật) thành đạo đã lâu, nay nói rằng già yếu, sắp sửa tới lúc nhập diệt, nay để lại giáo pháp, ngươi hãy theo đó mà tu hành, ắt diệt được phiền não cho nên chớ lo.

*

- Kinh văn: “Giáo huấn như vậy rồi” tới “cha ngươi đã chết”.

Tán rằng: đây là (Phật) thị hiện nói là sẽ nhập diệt.

Lui về ở ẩn, không còn xuất hiện giáo hóa như trước kia, gọi là “tới nước khác”.

“Sai sứ về nói cha ngươi đã chết”: nghĩa là Phật để lại lời di giáo nói rằng Phật nhập diệt. Thực ra Phật chẳng diệt, chỉ tạm thời dừng việc giáo hóa.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ các con” tới “không còn có nơi trông cậy”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 11: nói về nhớ Phật, yêu pháp. Có hai phần:

- Phần đầu: nhớ Phật từ bi, nghĩ mình là đứa con côi.

- Phần sau: buồn thương, làm theo lời giáo huấn, Hoặc khổ đều trừ.

Đây là phần đầu: đầu là nhớ Phật, sau là yêu pháp.

Phật tại thế, từ bi cứu tế, cứu hộ, khiến không còn Hoặc khổ. Phật diệt rồi không nơi nương tựa, con côi ỷ lại vào đâu!

*

- Kinh văn: “Thường nặng lòng bi cảm” tới “bệnh độc đều khỏi”.

Tán rằng: đây là buồn thương, cứ theo di giáo mà tu hành, cho nên Hoặc khổ đều trừ.

Gia hạnh, đế quán, đó gọi là “tỉnh ngộ”.

Nhập thánh, y theo giáo pháp mà điều phục, Hoặc khổ đều trừ.

“Độc”: ví với phiền não.

“Bệnh”: ví với các nỗi khổ.

*

- Kinh văn: “Người cha đó nghe con” tới “để khiến thấy (Phật)”.

Tán rằng: đây là dụ thứ 12: nói về đắc thánh thấy Phật.

Nếu khiến đắc thánh, nhị thừa vô học mà thấy Phật, có nghĩa là nhập Biến dịch sinh tử thấy hóa thân Phật trụ lâu ở cõi tịnh độ. Nghĩa này trong dụ gọi là “người cha quay về khiến con nhìn thấy”.

Hoặc là Địa tiền đắc nhập Thập địa Báo độ thấy Phật. Đây tuy là hóa Phật ở ngôi trên mà giáng xuống, thì về lý cũng là thế.

*

- Kinh văn: “Này các thiện nam tử” tới “có lỗi hư dối”.

Tán rằng: đây là dụ vấn đáp, giải thích đó chẳng phải là hư dối. (Có ba mục):

1) Hỏi.

2) Đáp.

3) Thành (kết luận).

Đây nói hóa thân ví như thày thuốc kia thị hiện chết. Báo thân như cha, thực thể thường còn. Nghĩa của Niết bàn thì như chương khác đã nói.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “thường trụ đây thuyết pháp”.

Tán rằng: đây là 25 tụng rưỡi, chia làm hai phần:

- Phần đầu: gồm 20 tụng rưỡi, tụng Bồ đề vô thượng.

- Phần sau: gồm 5 tụng, tụng Niết bàn vô thượng.

Văn phần đầu chia làm ba phần:

1. Phần đầu gồm 10 tụng rưỡi, thuyết minh về hai thân báo hóa.

2. Phần hai gồm 8 tụng, thuyết minh về hai cõi báo hóa.

3. Phần cuối gồm 2 tụng: kết luận, khuyên chớ nghi ngờ.

Phần đầu này lại chia làm ba:

- 3 tụng đầu: tụng về hai thân báo hóa.

- 6 tụng sau: nói rõ báo thân Phật nếu không có duyên thì chẳng thấy, nếu có duyên thì được thấy.

- 1 tụng rưỡi cuối: kết luận lý do thấy hay không thấy báo thân Phật.

Đây là mục đầu gồm:

+ 2 tụng đầu: tụng về báo thân.

+ 1 tụng sau: nói về hóa thân.

*

- Kinh văn: “Ta thường trụ ở đây” tới “tuy gần mà chẳng thấy”.

Tán rằng: dưới là 6 tụng nói rõ báo thân Phật nếu không duyên thì chẳng gặp, có duyên mới được gặp. Trong có hai phần:

- 1 tụng đầu: không duyên chẳng gặp.

- 5 tụng sau: có duyên được gặp.

Đây là phần đầu.

Chúng sinh điên đảo, tự mình chẳng thấy Phật. Huống hồ lại thêm Phật dùng thần thông ẩn đi khiến họ chẳng thấy. Sợ rằng nếu thấy thì họ sẽ sinh ra lầm lỗi, nên Phật dùng thần thông mà che đi. Cũng như mặt trời, mặt trăng tự nhiên sáng chói, kẻ mù lòa chẳng nhìn thấy. Đó là lỗi của kẻ mù lòa, chứ chẳng phải là lỗi của mặt trời mặt trăng.

*

- Kinh văn: “Chúng thấy ta diệt độ” tới “chẳng tự tiếc thân mệnh”.

Tán rằng: dưới là 5 tụng nói về có duyên thì được thấy (Phật). Chia làm hai phần:

1. Phần đầu gồm 2 tụng: đợi chúng sinh căn cơ thành thục có duyên.

2. Phần sau gồm 3 tụng: (Phật) hiện thân thuyết pháp.

Đây là phần đầu.

Có 7 duyên căn thục:

1) Tu hạnh cúng dường.

2) Sinh tâm khát ngưỡng.

3) Tín phục chẳng phỉ báng việc tu hành.

4) Chất trực, lìa bỏ thói kiêu mạn v.v…

5) Nhu nhuyễn, từ bi, nhẫn nại.

6) Nhất tâm muốn thấy (Phật), một niềm mong gặp (Phật).

7) Chẳng tiếc thân mệnh, khinh thân trọng đạo.

*

- Kinh văn: “Giờ ta cùng chúng tăng” tới “chỉ nói ta diệt độ”.

Tán rằng: đây là hiện thân thuyết pháp. Có hai phần:

- Nửa tụng đầu: tụng hiện thân.

- 2 tụng rưỡi sau: tụng về thuyết pháp.

Thuyết pháp có hai:

+ 1 tụng đầu: nói thân Phật tại đây, (thị) hiện có Niết bàn.

+ 1 tụng rưỡi sau: nói về hóa nhập Niết bàn, làm lợi ích cho phương khác. Hiện ở chốn Linh Sơn, hoặc hiện có Linh Sơn.

*

- Kinh văn: “Ta thấy các chúng sinh” tới “bèn ra thuyết pháp cho”.

Tán rằng: đây là kết luận về lý do thấy hay chẳng thấy báo thân Phật.

*

- Kinh văn: “Lực thần thông như vậy” tới “trời người thường đầy rẫy”.

Tán rằng: dưới là 8 tụng thuyết minh về hai cõi báo độ và hóa độ. Có hai phần:

- 5 tụng đầu: tụng về độ tướng của hai cõi báo độ và hóa độ.

- 3 tụng sau: tụng về lý do vô duyên chẳng thấy, có duyên được thấy cõi tịnh độ.

Văn phần đầu có 5 mục. Đây là 2 mục đầu:

1) Một tụng, tụng trụ xứ.

2) Một tụng, nói về quyến thuộc.

“Kiếp tận” là hóa độ. “An ổn” là tịnh độ.

Bồ tát, trời, người thường ở trong hội.

*

Kinh văn: “Các nhà cửa trong vườn” tới “đều đầy rẫy như vậy”.

Tán rằng: trong này có 3 mục tiếp theo của 5 mục tụng về độ tướng của hai cõo báo hóa:

4) Độ tướng (tướng trạng cõi nước).

5) Cúng dàng.

6) Lìa sự sợ hãi (ly bố).

Hóa độ đầy rẫy lo sợ khổ não, tịnh độ lìa được các thứ đó. Trong độ tướng có sự, có công đức, như Kinh Vô Cấu Xứng nói về: vườn tược là dụ cho tổng trì, cây rừng là dụ cho đại pháp v.v… đều nên cứ theo thế mà nói. Còn nghĩa của tịnh độ thì như chương khác đã nói.

Luận nói rằng:

“Tịnh độ ta chẳng hư,

Mà chúng thấy cháy hết”.

Nghĩa là vì tịnh độ chân thực của báo Phật Như Lai thuộc đệ nhất nghĩa đế, chẳng giống như hóa độ thuộc thế tục đế.

* Chữ [樂] có hai âm đọc: “Lạc”: là vui (tha hồ thưởng thức). “Nhạo”: là thích, chơi chỗ cảnh đẹp, có thể sinh ra ưa thích.

*

- Kinh văn: “Các tội chúng sinh này” tới “chẳng nghe danh Tam bảo”.

Tán rằng: dưới là 3 tụng nói về: vô duyên thì chẳng thấy, có duyên thì được thấy. Chia làm hai phần:

- 1 tụng đầu: vô duyên chẳng thấy.

- 2 tụng sau: có duyên được thấy.

Đây là phần đầu.

Vì có bốn chướng: Hoặc (chướng), Nghiệp (chướng), Báo (chướng), Pháp (chướng), cho nên “chẳng nghe danh Tam bảo”.

Có ba chướng thì gọi là “chúng sinh tội”.

Nghiệp chướng gọi là ác chướng.

*

- Kinh văn: “Người có tu công đức” tới “bảo họ: Phật khó gặp”.

Tán rằng: đây là nói về có duyên thì được gặp Phật. Có hai mục:

1. Tụng đầu, nói về tu ba nhân, được thấy Phật ở tịnh độ.

2. Tụng sau, nói về thấy Phật tuổi thọ có dài ngắn (khác nhau).

Tu ba nhân gồm:

1) Công đức.

2) Nhu hòa.

3) Chất trực.

Ba nghiệp thân ngữ ý, (tu) ba thứ Tu thiện, Lợi sinh, Diệt ác, hoặc tu tam học Giới, Định, Tuệ, hoặc Thí, Giới, Tu, nên hiểu theo thứ tự như vậy.

Đối với hạng cảm ứng thường thấy Phật, thì nói tuổi thọ của Phật là vô lượng. Đối với hạng chẳng cảm ứng được, thì nói là Phật khó gặp.

*

- Kinh văn: “Trí lực ta như vậy” tới “lời Phật thực chẳng dối”.

Tán rằng: đây là kết luận khuyên chớ nghi ngờ.

Tuệ quang chiếu vô lượng, độ cho hết thảy, cho nên tu hành lâu thì được. Nhờ bi nguyện này cho nên thọ mệnh dài.

*

- Kinh văn: “Thày thuốc khéo phương tiện” tới “không thể nói hư vọng”.

Tán rằng: dưới là 5 tụng: nói về Niết bàn vô thượng. Có hai phần:

- 1 tụng đầu, là dụ (thuyết).

- 4 tụng sau, là hợp (thuyết).

Đây là phần đầu.

“Cuồng tử”: chỉ hạng căn chưa thành thục.

*

- Kinh văn: “Ta là cha thế gian” tới “chóng thành tựu thân Phật”.

Tán rằng: 4 tụng này hợp thuyết về bốn điều:

- 1 tụng: hiện thân khác.

- 1 tụng: vì ác sinh.

- 1 tụng: thuyết pháp khác.

- 1 tụng: nguyện làm Phật.

PHẨM PHÂN BIỆT CÔNG ĐỨC

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có ba ý:

1. Trong hai phẩm gián tiếp giải đáp những điều nghi nan ở phẩm Dũng Xuất, trước đã thuyết về hai Phật quyền thực, hai thân lý trí, tổng quát được cơ sở to lớn của muôn đức, tóm tắt được cực thể của tam minh, cực kỳ thần diệu, khiến người nghe ngộ được tâm Phật, khế hợp trí Phật, phù hợp với chân lý. Người nào dung hội được thì chứng được đạo. Nay thuyết minh về đẳng bậc, ngôi vị, cho nên có phẩm này.

2. Năm phẩm nói về quả nhất thừa, chia làm hai phần. Trong đó hai phẩm đầu thuyết minh về quả đã mãn, nhân phẩm trước mà trực tiếp thuyết minh về quả đã mãn. Phẩm này phân tích đại chúng lúc ấy nhân đó mà chứng hoạch khác nhau. Cho nên có phẩm này.

3. Luận giải thích rằng trong mười thứ vô thượng, thì cái thứ mười là Thắng diệu lực vô thượng, đây là dư tàn Tu đa la thuyết. Luận còn tự nói rằng: từ đây trở xuống thị hiện pháp lực và tu hành lực.

Pháp lực tức là uy thần của kinh.

Tu hành lực là thắng đức của năng hành sở hành.

Pháp lực có năm môn:

1) Chứng.

2) Tín.

3) Cúng dàng.

4) Nghe pháp.

5) Đọc tụng, trì, thuyết.

1 Chứng: chỉ những người được nghe thuyết về thọ lượng trong các Bồ tát có 11 vị chứng thánh.

2 Tín: chỉ 8 thế giới vi trần số Bồ tát phát tâm tín giải.

3 Cúng dàng: chỉ việc trời đổ mưa hoa v.v…

4 Nghe pháp: chỉ hai phần trường hàng và kệ ở giữa và cuối phẩm này, cùng phần nghe pháp tùy hỉ trong phẩm Tùy Hỉ.

5 Đọc tụng trì thuyết: chỉ phần thuyết minh về công đức thu được của những người đọc tụng trì thuyết ở trong phẩm Pháp Sư Công Đức. Phần văn tới sẽ giải thích.

Luận tự giải rằng: bốn môn đầu, phẩm Di Lặc thị hiện, vì đều bảo Di Lặc. Một môn sau, phẩm Thường Tinh Tiến thị hiện, vì chỉ bảo riêng Thường Tinh Tiến. Do đó, pháp lực chỉ bao gồm trong 3 phẩm. Còn tu hành lực thì bao gồm trong 11 phẩm:

1) Pháp Sư. 7) Quan Âm.

2) An Lạc Hạnh. 8) Đà La Ni.

3) Trì. 9) Diệu Trang Nghiêm.

4) Thần Lực. 10) Phổ Hiền.

5) Dược Vương. 11) Chúc Lụy.

6) Diệu Âm.

Cả 14 phẩm đều là vô thượng thứ mười: Thắng diệu lực vô thượng.

Do thuyết minh về ba loại: chứng, tín, cúng dàng, cho nên sau phẩm Thọ Lượng, phải có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

“Công”: có nghĩa là công lao, lực dụng nghe pháp.

“Đức”: chỉ đạo đức thể tức phúc tuệ.

Đức do công lực nghe diệu pháp mà đạt được, cho nên gọi là Công Đức.

* Chữ [分] đọc là Phân, còn đọc là Phận. Chữ [別] đọc là Biệt, còn viết là [ ] hoặc [ ]. Đây có nghĩa là “biện thích” (phân biệt giải thích).

“Phân biệt Công Đức”: có nghĩa là Phân Biệt các sự Công Đức. Phẩm này biện thích Phân Biệt sự Công Đức đó, cho nên gọi là phẩm Phân Biệt Công Đức.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- 1. Hỏi: vì nguyên nhân gì mà Thanh văn nghe thuyết về quyền thực và lĩnh ngộ, thì lại thụ ký cho, còn Bồ tát, nghe thuyết về chân hóa và hiểu rõ, thì lại chẳng ký biệt cho?

Đáp: việc thụ ký cho Bồ tát, Phật đã nhiều lần nói rõ, nên chỉ thuyết về chứng nhân, mà chẳng nói về quả sẽ được.Còn Thanh văn mới giác ngộ, thành Phật là việc khó, nhân chứng chưa thành, cho nên Phật thụ ký cho họ về quả sẽ được.

- 2. Hỏi: vì nguyên nhân gì mà khi thuyết về thừa quyền thực, Bồ tát cả hai thứ Ký, Chứng đều không? Còn khi thuyết về thân chân hóa thì Thanh văn cả hai thứ Ký, Chứng đều khuyết?

Đáp: Bồ tát đã biết trước về quyền thực, nên chỉ nghe về thân mà chứng đạo. Còn Thanh văn chưa chứng hóa chân, chỉ nghe thuyết về thừa để đắc ký. Đó là vì Bồ tát không có chuyện lấy hay bỏ, còn Thanh văn thì chưa chứng.

- 3. Hỏi: thoạt đầu có hỏi rằng, cớ sao thuyết về quyền thực để thụ ký cho Thanh văn, thì lại lấy đó làm tôn chỉ, còn thuyết về chân hóa để chứng cho Bồ tát, lại thuộc về lưu thông ?

Đáp: Pháp Hoa khai dụ, chính đối quyền thực để trình bày tôn chỉ. Chẳng thuyết về ứng chân, há lại thuyết về thân, lấy đó làm tôn chỉ. Chỉ là nhân phẩm Dũng Xuất ở đằng trước mà giải thích mối ngờ đó của đại chúng, chứ đó chẳng phải là mục tiêu của việc khai dụ. Cho nên chẳng phải là (chính) tông.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ đại hội” tới “được lợi ích lớn”.

Tán rằng: phẩm này chia làm hai phần:

- Phần đầu: một trường hàng và tụng, thuyết minh về hội lúc ấy được ích lợi, hiện tiền đạt được pháp lợi theo các cấp độ khác nhau.

- Phần sau: các trường hàng và tụng thuyết minh về sự so sánh hơn kém, thời sau sẽ được lợi ích.

Văn phần đầu có bốn mục:

1) Nêu lợi ích lúc đó.

2) Phật bảo rõ lợi ích.

3) Lợi ích của việc cúng dàng.

4) Tụng về lợi ích của việc lĩnh thụ.

Đây là mục đầu.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “pháp luân thanh tịnh”.

Tán rằng: dưới là mục Phật bảo rõ lợi ích. Có hai phần:

- Phần đầu thuyết minh về chứng đắc.

- Phần sau thuyết minh về tín phát.

Văn phần đầu này có hai phần:

- 6 môn đầu là y vị chứng đắc.

- 5 môn sau là y sinh chứng đắc.

Đây là phần đầu.

Theo luận, trong 5 môn của pháp lực, thì phần đầu của phẩm này có 3 môn:

- Chứng: đó là 11 vị đầu tiên.

- Tín: đó là 8 thế giới phát tâm.

- Cúng dường: đó là việc mưa hoa v.v…

Căm cứ vào nghĩa thù thắng, luận giải như vậy, vì không nói lĩnh thụ.

Sáu f môn y vị chứng đắc là:

1. Vô sinh pháp nhẫn.

2. Văn trì đà la ni.

3. Nhạo thuyết biện tài vô ngại.

4. Triền đà la ni.

5. Chuyển pháp luân bất thoái.

6. Chuyển pháp luân thanh tịnh.

1) Vô sinh pháp nhẫn:

“Vô sinh pháp nhẫn”, bản luận nói là Sơ địa, là căn cứ vào lúc ban đầu đắc vị. Thời gian dài tại Thất địa. Tương tục tại Bát địa. Viên mãn tại Phật địa.

“Vô sinh” là cảnh vô sở chấp. Sinh pháp là giáo, giải thích vô sinh giáo.

Địa tiền xưa kia nghe pháp chưa thể Trí chứng. Nay được Trí chứng. Xác nhận được Trí chứng (Trí chứng ấn), gọi là “Vô sinh pháp nhẫn”.

“Nhẫn”: có nghĩa là ấn chứng.

Vô sinh pháp nhẫn tức là ấn chứng Trí chứng.

Tam f vô sinh (ba thứ vô sinh):

- Biến kế sở chấp, là Danh tướng vô sinh.

- Y tha khởi tính, là Tự nhiên vô sinh.

- Viên thành thực tính, là Hoặc khổ vô sinh.

2) Văn trì đà la ni:

Văn trì tại Tam địa, đó là nói theo Phật Địa (luận) v.v…

Thập Địa luận thì nói tại Ngũ địa. Vì Tam địa lìa Định chướng, Ngũ địa Định tự tại.

3) Nhạo thuyết biện tài vô ngại:

Nhạo thuyết biện tài tại Ngũ địa, vì hiểu sâu Ngũ minh luận, biện tài đầy đủ. Duy thức v.v… nói tại Cửu địa, vì căn cứ vào sự thành mãn.

4) Triền đà la ni:

Triền đà la ni tại Thất địa.

* Chữ [旋] đọc là Triền, Tuyền, Toàn: có nghĩa là trở về. Nếu như nước chảy quẩn thì viết là [漩]. Nay dùng nghĩa trở về.

Quay trở về ở trong Không và hữu tình để che chở. Thất địa thời gian dài, vì vô tướng và quán hữu tình .

Kinh Di Lặc Thượng Sinh nói: Di Lặc đắc tại Đệ thập địa, vì căn cứ vào thành tựu viên mãn.

5) Chuyển pháp luân bất thoái:

Pháp luân bất thoái tại Bát địa, vì có đủ bốn thứ bất thoái.

6) Chuyển pháp luân thanh tịnh:

Pháp luân thanh tịnh tại Thập địa, vô tướng ly chướng là thanh tịnh thể.

Thêm nữa, đây là pháp công đức, chỉ tùy theo nghĩa mà nói chứng, chẳng cần theo thứ tự mà phối với địa.

*

- Kinh văn: “Lại còn có tiểu thiên” tới “Tam Bồ Đề”.

Tán rằng: đây là 5 vị Y sinh chứng đắc:

1. Bát sinh (tám đời) sẽ đắc Bồ đề.

2. Tứ sinh (bốn đời) sẽ đắc Bồ đề.

3. Tam sinh (ba đời) sẽ đắc Bồ đề.

4. Nhị sinh (hai đời) sẽ đắc Bồ đề.

5. Nhất sinh (một đời) sẽ đắc Bồ đề.

Luận rằng: đây đắc Sơ địa Bồ đề, lìa Phân đoạn tử, tùy phần được thấy Phật tính chân như, đó gọi là đắc Bồ đề, chẳng phải là đắc quả mãn Phật vị Bồ đề.

Cũng có người giải thích nói theo Kinh Niết Bàn:

- Bát sinh là người Tứ hằng, hiểu sâu 1 phần trong 16 phần nghĩa.

- Tứ sinh là người Ngũ hằng, hiểu sâu 8 phần nghĩa.

- Tam sinh là người Lục hằng, hiểu sâu 12 phần nghĩa.

- Nhị sinh là người Thất hằng, hiểu sâu 14 phần nghĩa.

- Nhất sinh là người Bát hằng, hiểu sâu 16 phần nghĩa.

Tuy có cách giải thích này nói Bát hằng là Đệ thập địa. Nay theo bản luận đắc Sơ địa Bồ đề, chẳng nói đắc Phật vị, cho nên chẳng giải thích thế.

*

- Kinh văn: “Lại còn có tám thế giới” tới “phát tâm Bồ đề”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về tín phát.

*

- Kinh văn: “Lúc Phật nói các vị Bồ tát Ma ha tát này” tới “tán thán chư Phật”.

Tán rằng: đây là môn thứ ba: cúng dàng. Có bảy thứ:

1) Mưa hoa.

2) Mưa hương.

3) Nổi nhạc

4) Mưa các thứ trang sức.

5) Thắp hương

6) Bồ tát lên trời.

7) Ca ngâm tán thán công đức của Phật.

“Hạt châu Mạt ni” tuy tốt đẹp thích ý nhưng chưa phải là thắng trội. “Hạt châu Như ý” (mới là) tối thắng.

“Hương” tỏa ra bay cao xuống thấp, cho nên nói là “chín phương”.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Di Lặc” tới “hoan hỉ đầy khắp thân”.

Tán rằng: đây là môn thứ tư: lợi ích của việc lĩnh thụ, gồm 19 tụng chia làm ba phần:

1. Phần đầu gồm 2 tụng: nghe pháp hoan hỉ.

2. Phần sau gồm 15 tụng: tụng về lợi ích.

3. Phần cuối gồm 2 tụng: kết thành hoan hỉ.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Hoặc trụ Bất thoái địa” tới “quả báo rất thanh tịnh”.

Tán rằng: dưới là 15 tụng nói về lợi ích, trong chia làm ba phần:

- 7 tụng: Chứng.

- 1 tụng: Tín.

- 7 tụng: Cúng dường.

Đây là phần đầu. Có ba mục:

+ 3 tụng: Vị chứng.

+ 3 tụng: Sinh chứng.

+ 1 tụng: Kết.

*

- Kinh văn: “Còn có tám thế giới” tới “đều phát tâm vô thượng”.

Tán rằng: đây là tụng về Tín.

*

- Kinh văn: “Thế tôn thuyết vô lượng” tới “ca vịnh các Như Lai”.

Tán rằng: đây là tụng về cúng dường, có hai mục:

- 1 tụng đầu: nêu lên để tán thán.

- 6 tụng sau: cúng dường.

Cúng dường có bảy thứ:

1) Nửa tụng: mưa hoa.

2) Một tụng rưỡi: mưa hương.

* Chữ [繽] đọc là Tân (cũng đọc là Phân). Chữ

[紛] đọc là Phân. Sách Ngọc Thiên nói: [繽 紛] có nghĩa là loạn, rối bời, bời bời.

3) Nửa tụng: nổi nhạc.

4) Nửa tụng: mưa áo (quần).

5) Một tụng: thắp hương

6) Một tụng rưỡi: lên trời.

7) Nửa tụng: ca vịnh tán thán.

*

- Kinh văn: “Bao nhiêu sự như vậy” tới “để giúp tâm vô thượng”.

Tán rằng: đây là kết thành hoan hỉ.

Những người thiện căn đầy đủ khi nghe danh hiệu Phật là trợ giúp tâm Phật vô thượng của họ, giúp họ tu hành thuận tâm Phật. Hoặc là khiến họ đầy đủ thiện căn, giúp các chúng sinh phát tâm vô thượng, đó gọi là “Giúp”.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “không có hạn lượng”.

Tán rằng: dưới là đoạn thứ hai: so sánh hơn kém, thuyết minh về lợi ích thời sau.

Trong chia làm hai phần:

1. Phần đầu: trường hàng và tụng nói về nghe (thuyết về) thọ lượng, sinh ra lợi ích tùy hỉ, tín giải, sinh ra một số bộ phận nói về Tùy hỉ công đức.

2. Phần sau: một trường hàng và tụng nói về nghe (thuyết về) thọ lượng, hiểu được lợi ích của các việc trì, đọc, tụng (kinh này), sinh ra mộ bộ phận nói về Pháp Sư Công Đức.

Phần đầu là giải thích về người tùy hỉ.

Phần sau nói về người chính tu hành.

Trường hàng của phần đầu có ba phần:

1) Phần đầu: thông minh tín giải.

2) Phần hai: so sánh hơn kém.

3) Phần cuối: nói về vô thoái.

Đây là phần đầu.

Sau Tùy hỉ công đức thì được Bồ đề, có gì mà phải lượng!

*

- Kinh văn: “Nếu có thiện nam tử” tới “cũng chẳng thể biết được”.

Tán rằng: đây là so sánh hơn kém. Thể nhất thừa ấy tức là Tuệ hữu vi và Trí vô vi, bởi vậy trừ Bát nhã, nếu coi đó là tối thắng.

Kinh này chỉ nói xuất sinh nhất thừa, thể tính rộng rãi đầy đủ. Nhất thừa trong kinh Thắng Man tuy gồm cả nhiếp nhập, nhưng chỉ coi Tuệ vô vi là nhất thừa. Đấy là như kinh đó nói: “Giả sử có người trải qua hằng hà sa kiếp tu hạnh Bồ đề, hành 6 pháp Ba la mật thì phúc đức cũng chẳng bằng phúc đức của người tay nghe, thọ trì, đọc tụng cho đến cầm nắm kinh quyển…”, chẳng nói về trừ Bát nhã.

Cho nên biết kinh này lấy cả Lý Trí làm nhất thừa, vì Lý Trí nhị thừa hội quy vào nhất thừa. Nếu chỉ lấy chân lý giống kinh Thắng Man coi đó là nhất thừa, thì cũng nên lấy cả lục độ mà so sánh để chung cho nghĩa xuất sinh. Cớ sao lại trừ Tuệ?

Kim Cương Bát Nhã luận của Thiên Thân nói: Số, Lực, Vô tự thắng (không có cái thù thắng tương tự), Vô tự nhân (không có cái nhân tương tự) cũng thế:

1) Số thắng.

2) Lực thắng, vì thắng thời.

3) Vô tự thắng, vì thắng dụ.

4) Nhân thắng, vì thắng nhân quả.

Văn này có hai: “toán số” và “ví dụ”. Cho đến hai thứ khác cũng chẳng bằng, cho nên nói là “cho đến”.

*

- Kinh văn: “Nếu thiện nam tử” tới “không có trường hợp ấy”.

Tán rằng: đây là nêu bật ý vô thoái.

Tín, Vị, Chứng, Hành tùy ứng vô thoái.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “tu hành năm Ba la mật”.

Tán rằng: đây là 19 tụng rưỡi, chia làm hai phần:

- Phần đầu, 14 tụng: so sánh.

- Phần sau, 5 tụng rưỡi: thuyết minh về năng tín.

Chẳng tụng về một mục đầu.

Phần đầu lại chia làm hai:

- 12 tụng đầu: tụng về tu hành ngũ độ.

- 2 tụng sau: tụng về so sánh một tín.

Trong phần đầu này lại chia làm 3 mục:

1) Một tụng: nêu lên.

2) Mười tụng: ngũ độ.

3) Một tụng: kết thành.

Đây là mục đầu.

*

- Kinh văn: “Ở trong các kiếp này” tới “để hồi hướng Phật đạo”.

Tán rằng: dưới là 10 tụng về ngũ độ, trong chia làm 5 phần.

Ba tụng này nói về hạng đệ tử nghèo bố thí, hạng đó là Thanh văn.

Ruộng có ba loại:

1) Tôn thắng.

2) Bần khổ.

3) Trung dung.

Cha mẹ là Ân điền, thuộc loại đầu là loại tôn thắng. Nay cúng loại ruộng đầu. Ruộng và ơn cả hai đều thắng trội. Trong các thứ như vậy, có bao gồm cả y dược, cho nên bốn sự sẽ đầy đủ.

*

- Kinh văn: “Nếu lại giữ cấm giới” tới “nhất tâm chẳng lười nhác”.

Tán rằng: đây là 1 tụng về giới, 2 tụng về nhẫn, 1 tụng về cần (chăm chỉ).

*

- Kinh văn: “Lại ở vô số kiếp” tới “tận tột các thiền định”.

Tán rằng: đây là 3 tụng về định.

*

- Kinh văn: “Người ấy ở trăm ngàn” tới “điều đã nói như trên”.

Tán rằng: đây là 1 tụng kết thành.

*

- Kinh văn: “Có các thiện nam nữ” tới “phúc họ là như vậy”.

Tán rằng: 2 tụng này so sánh về một niệm tín.

*

- Kinh văn: “Còn có các Bồ tát” tới “thuyết về thọ cũng thế”.

Tán rằng: dưới là 5 tụng rưỡi, thuyết minh về người năng tín, chia làm ba mục:

- 1 tụng: tín.

- 3 tụng: phát nguyện.

- 1 tụng rưỡi: kết thành.

Phát nguyện có hai:

1) Tổng (chung).

2) Biệt (riêng).

Đây là hai mục đầu.

*

- Kinh văn: “Nếu có người thâm tâm” tới “không nghi về điều này”.

Tán rằng: đây là kết thành. Có đủ 6 đức:

1) Thâm tâm hết lòng yêu pháp.

2) Thanh tịnh chẳng cầu danh lợi.

3) Chất trực.

4) Đa văn.

5) Tổng trì.

6) Hiểu sâu lời Phật.

Mới tin tưởng, không nghi ngờ.

*

- Kinh văn: “Thêm nữa, A Dật Đa” tới “Nhất thiết chủng trí”.

Tán rằng: dưới là đoạn thứ hai: giải thích lợi ích của việc Trì, Đọc, Tụng.

Trong trường hàng có 7 mục:

1) Hành giả công đức vô biên năng sinh chủng trí.

2) Hành giả thấy báo thân tịnh độ.

3) Hành giả đầu đội Phật.

4) Hành giả vì mình mà xây tháp Phật, xây tăng phòng để cúng dàng.

5) Hành giả kiêm hành lục độ để tự lợi, chóng được chủng trí.

6) Hành giả kiêm tu lục độ để lợi tha, để tới đạo tràng.

7) Hành giả ở nơi nào thì nên xây tháp để cúng dàng.

Đây tức là văn mục đầu. Có hai phần:

- Phần đầu: nghe thuyết về thọ lượng, sẽ nảy ra Vô thượng tuệ.

- Phần sau: đối với một bộ phận, do nghe, thọ trì kinh v.v… mà có thể sinh ra chủng trí, vì ắt sẽ được.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “tướng tin chắc hiểu sâu”.

Tán rằng: đây là mục hai: hành giả thấy báo thân tịnh độ. Có bốn phần:

1) Thấy báo Phật.

2) Thấy tịnh độ.

3) Thấy chúng Bồ tát.

4) Kết thành điều trên, vì ắt sẽ được thấy.

Vì thấy hiểu Phật trí như là thấy báo Phật. Đây là thấy bằng trí, chứ chẳng phải là thấy bằng mắt.

*

- Kinh văn: “Lại nữa Như Lai” tới “đầu đội Như Lai”.

Tán rằng: đây là mục ba: hành giả chính là người đầu đội Phật.

Nghe kinh tùy hỉ, đã tín giải sâu, huống hồ còn đọc tụng, thụ, trì, kính trọng Phật. Cho nên nói là “đầu đội”.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “cúng dàøng chúng tăng”.

Tán rằng: đây là mục bốn: hành giả chính vì mình mà dựng tháp Phật xây tăng phòng để cúng dàng.

Có ba phần:

- Thoạt đầu nêu lên.

- Sau đó giải thích.

- Cuối cùng kết luận.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Vì sao như vậy” tới “cúng dàng chúng tăng”.

Tán rằng: dưới là giải thích, có hai:

1. Giải thích sơ lược.

2. Giải thích rộng.

Đây là phần giải thích sơ lược.

Toàn thân tại đây, tức là “xây tháp”.

Nơi các chúng về học tức là “tăng phường”.

Thụ trì đọc tụng, thực sự tu hành tức là “cúng dàng”, cho nên nói: “tức là hai thứ cúng dàng này”.

*

- Kinh văn: “Thì là vì Phật” tới “làm việc cúng dàng này rồi”.

Tán rằng: đây là giải thích rộng, có hai phần:

- Phần đầu giải thích: “tức là xây tháp cúng dàng”.

- Phần sau giải thích: “tức là xây tăng phòng cúng dàng”.

Đây là phần đầu, có ba mục:

1) Lượng.

2) Dụng cụ.

3) Thời gian.

Vì người này nhất định siêu thoát khỏi Dục giới, cho nên tạm nêu ra mức tối thiểu là “tới cõi Phạm thiên”. Vì người hơi có khả năng tu hành thì thiện căn nhỏ, cho nên nêu mức nhỏ để làm ví dụ. Vì nội pháp cúng dàng thì hơn là ngoại tài (chỉ sự tài thí bề ngoài).

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “cùng tỳ kheo tăng”.

Tán rằng: đây là giải thích “tức là xây tăng phòng cúng dàng”.

Có hai phần: phần đầu chỉ ít, phần sau chỉ nhiều. Phần chỉ ít có 4 mục:

1) Số 3) Tăng trụ.

2) Lượng. 4) Dụng cụ.

“Ba mươi hai”: là để bốn phương tăng ở đó mà sống theo tám Thánh đạo.

“Tám đa la”: là tu tám giải thoát.

Một cây đa la thì cao bằng 7 nhận. Tương truyền một nhận bằng 7 thước. Cứ như vậy mà tính ra thì có thể biết (cao bằng) 8 cây đa La là bao nhiêu. Ngoài ra, mỗi thứ đều có biểu trưng cả, cứ tùy theo nghĩa mà lý giải.

Từ “Nhà cửa tăng phòng như vậy” trở xuống: đó là phần chỉ nhiều, tức là xây dựng tăng phòng như trên, việc đó nói rõ số nhiều.

*

- Kinh văn: “Cho nên ta nói” tới “cúng dàng chúng tăng”.

Tán rằng: đây là phần thứ ba: kết luận.

*

- Kinh văn: “Huống hồ lại có người” tới “Nhất thiết chủng trí”.

Tán rằng: đây là mục thứ năm: hành giả kiêm tu lục độ để tự lợi, chóng được chủng trí. Có ba mục:

- Mục đầu: pháp.

- Mục sau: dụ.

- Mục cuối: hợp thuyết “chóng thành chủng trí”.

*

- Kinh văn: “Nếu người nào đọc tụng” tới “khéo giải đáp những điều thắc mắc”.

Tán rằng: đây là mục thứ sáu: hành giả kiêm hành lục độ để lợi tha, để tới đạo tràng.

“Đạo tràng”: chỉ Chính đẳng giác tính. Trước kia là Bồ đề, còn đây là Niết bàn.

Có hai phần:

- Phần đầu: thuyết minh về lục độ lợi tha.

- Phần sau: kết luận đã tới đạo tràng.

Đây là phần đầu.

“Xây tháp xây tăng phòng để cúng dàng”: đó là Tài thí.

“Tán thán tam thừa”: đó là Vô úy thí.

“Thuyết Kinh Pháp Hoa này”: đó là Pháp thí.

Còn các thứ khác như: Giới, Nhẫn, An, Cần, Tuệ theo thứ tự mà lợi tha.

“Cùng ở trong nhẫn”: đó là Nại oán hại nhẫn.

“Nhẫn nhục không sân”: đó là An thụ khổ nhẫn.

“Chí niệm kiên cố”: đó là Đế sát pháp nhẫn.

“Đạt được định sâu, siêng gom điều thiện”, đó là đều để lợi tha.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “ngồi dưới cội đạo thụ”.

Tán rằng: đây là kết luận: đã tới đạo tràng.

Tới hai đạo tràng chân và hóa, vì giác thụ (tức cây Bồ đề) tự nó tươi tốt như cây sống vậy.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “như tháp của Phật”.

Tán rằng: đây là mục thứ bảy: hành giả ở chốn nào, cũng nên xây tháp cúng dàng.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “đã nói rõ như trên”.

Tán rằng: đây là 19 tụng rưỡi chia làm năm phần:

1) Phần đầu gồm 1 tụng: nêu lên 3 mục đầu của 7 mục ở phía trước.

2) Phần hai gồm 7 tụng rưỡi: tụng về mục thứ tư ở phần trước: tức là đã xây tháp, xây tăng phòng cúng dàng.

3) Phần ba gồm 3 tụng: tụng về mục thứ năm: hành giả kiêm hành lục độ để tự lợi, chóng được chủng trí.

4) Phần bốn gồm 3 tụng: tụng về mục thứ sáu: hành giả kiêm hành lục độ để lợi tha, để tới đạo tràng.

5) Phần năm gồm 5 tụng cuối: tụng về mục thứ bảy: hành giả ở chốn nào, cũng nên xây tháp cúng dàng.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Thế tức là đầy đủ” tới “đầy đủ các cúng dàng”.

Tán rằng: dưới đây là 7 tụng rưỡi, tụng về mục thứ tư, trong đó chia làm hai phần:

- Phần đầu gồm 4 tụng rưỡi: tụng về ý “tức là xây tháp cúng dàng”.

- Phần sau gồm 3 tụng: tụng về ý “tức là xây tăng phòng cúng dàng”.

Phần đầu này có ba mục:

- 2 tụng: tạo tháp.

- 1 tụng rưỡi: cúng dàng.

- 1 tụng: kết luận.

*

- Kinh văn: “Nếu năng trì kinh này” tới “mọi thứ đều đẹp đẽ”.

Tán rằng: đây là phần “tức là xây tăng phòng cúng dàng”.

*

- Kinh văn: “Nếu có tâm tín giải” tới “phúc ấy cũng như vậy”.

Tán rằng: đây là tụng về mục thứ năm ở trên, tức là mục “kiêm hành lục độ để tự lợi, chóng được chủng trí”.

Chỉ luận về một Bố thí độ, chẳng nói về ngũ độ còn lại.

*

- Kinh văn: “Huống lại trì kinh này” tới “công đức chẳng thể lường”.

Tán rằng: đây là tụng về mục thứ sáu: mục “kiêm hành lục độ để lợi tha, để tới đạo tràng”.

“Cung kính với chùa tháp, Khiêm hạ với tỳ kheo” v.v… đó đều là Tinh tiến độ.

*

- Kinh văn: “Nếu thấy Pháp Sư này” tới “kinh hành và nằm ngồi”.

Tán rằng: đây là tụng về mục thứ bảy: hành giả ở bất cứ chỗ nào cũng nên xây tháp cúng dàng.

Trong chia làm bốn phần:

1) Một tụng rưỡi: kính như Phật.

2) Một tụng: biết đạo thành

3) Một tụng rưỡi: nên dựng tháp.

4) Một tụng: chốn Phật dạo chơi.

KINH PHÁP HOA HUYỀN TÁN

QUYỂN THỨ CHÍN - PHẦN SAU

ĐÃ XONG

Năm Bảo An thứ ba, tháng Sáu ngày 21 viết xong, Sư Tăng Giác chùa Pháp Long đem in.

Ngày 24 tháng 12 năm này, sau khi dùng bản của Viên Như phòng, chùa Hưng Phúc di điểm xong, Sư Tăng Giác đem in.

“Để pháp được lưu truyền, để được vãng sinh cực lạc”

Bản viết chữ son đều là bản di điểm. Dưới là mượn tên… có… bản khác vậy.

Ngày 21 tháng 5 năm Thiên Phụng thứ nhất, tức năm Tân Hợi, vâng mệnh trao cho Thiện Minh phòng, chùa Dược Sư để bổ chính. Sau khi hoàn tất rồi, thì đem kèm cả lời giải thích mà sao chép ra. Mọi việc xong xuôi thì giao cho Sư Tăng Giác đem in.

Quyển Thứ Chín (Phần Trước)

PHẨM ĐỀ BÀ ĐẠT ĐA

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có ba ý:

1. Luận giải ký thứ tư trong sáu ký – Vô oán ký – nói rằng: việc thụ ký cho Đề Bà Đạt Đa để chứng tỏ Phật Thế tôn không hề có oán ghét. Cho nên có phẩm này.

2. Trong bốn phẩm tán trọng lưu thông đây là thứ ba, nêu rõ người trì kinh này đáng được tôn trọng, vì chẳng tiếc thân mạng để cầu pháp này, lấy thân làm giường ở nơi nhà thù oán. Cho nên mới có phẩm này.

3. Nêu bật kinh này diệu dụng lợi ích vô biên, thành đạo cũng nhanh, tức là hải hội đại chúng, Long nữ thành đạo. Cho nên có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

“Đề Bà”: là Thiên ; “Đạt Đa”: là Thụ.

Đề Bà Đạt Đa là em họ của Phật, là con của Hộc Phạn Vương. (Người này) do cầu xin với trời mà được, trời trao cho người này, nên gọi là “Thiên Thụ”.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: phẩm này cũng thuyết minh về việc long cung dũng xuất, Long nữ thành đạo, cớ sao lại chỉ lấy Thiên Thụ (Đề Bà Đạt Đa) để làm tên gọi của phẩm?

Đáp: Thiên Thụ lương duyên, đó chính là thày của Thích Ca, những thứ khác tuy tỏ rõ thắng đức, nhưng chẳng phải bản sự của Phật, cho nên không lấy để làm tên gọi của phẩm. Thêm nữa, đặt tên theo lúc ban đầu: Thiên Thụ là sự việc đã qua, còn long cung dũng xuất, được coi như sự việc hiện tại.

- Hỏi: vì sao long cung dũng xuất, Long nữ thành đạo chẳng lập thành phẩm riêng, mà lại ghép vào với chuyện Thiên Thụ?

Đáp: Văn Thù là thiện hữu thuận duyên, chẳng phải là lương duyên trái ngược, Thiên Thụ thì chẳng thế. Để tỏ rõ kinh này đáng trọng cho nên lấy nghịch duyên làm tên gọi của phẩm. Để khuyến khích người ta trì kinh, nên chẳng lấy thuận duyên làm tên gọi của phẩm. Vì đều là bạn tốt của kinh cả, cho nên gộp lại làm một phẩm.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “không hề lười nhác uể oải”.

Tán rằng: đại văn phẩm này chia làm hai phần:

- Phần đầu thuyết minh về Thiên Thụ là thiện hữu nghịch duyên của bản thân Phật. Phần này muốn nói rõ “chỉ cần là có khả năng trì kinh, thì bất kể là oán hay thân đều là thiện hữu cả”.

- Phần sau thuyết minh về Văn Thù cùng mọi chúng sinh là thiện hữu thuận duyên, thuyết kinh ích lợi nhiều, có lực nhanh chóng.

Phần đầu lại chia làm ba:

1. Đầu tiên nói rõ xưa kia Phật trọng pháp để cầu kinh.

2. Thứ đến là nói rõ Thiên Thụ do kinh mà sau này sẽ làm Phật. Đó là đoạn từ “Bảo với tứ chúng: Đề Bà Đạt Đa” trở xuống.

3. Cuối cùng là kết luận: nghe kinh được ích lợi. Đó là đoạn từ “Phật bảo các tỳ kheo: trong đời vị lai” trở xuống.

Phần đầu này lại chia làm hai phần:

1) Đầu tiên nói rõ xưa kia cầu pháp.

2) Sau đó thuyết minh về kết hội xưa nay.

Đó là phần cuối của kệ văn.

Trong phần đầu lại chia làm hai:

a) Phần đầu là trường hàng và kệ: thuyết minh về việc cầu pháp.

b) Phần cuối là 2 tụng, nói về con đường cầu pháp.

Phần trường hàng ở đầu chia làm ba:

1/ Đầu tiên: thuyết minh về cầu pháp.

2/ Thứ hai: thuyết minh về tu hành.

3/ Cuối cùng: thuyết minh về tìm kiếm. Đó là đoạn từ “đánh trống hạ lệnh” trở xuống.

Đây là phần đầu.

* Chữ [ ] có âm đọc là Quyện. Đúng ra phải viết là [倦]. Ngọc Thiên giải thích: Quyện là lười nhác uể oải, có nghĩa là vất vả cực nhọc, phải dừng nghỉ. Cũng có lúc viết là [ ] hoặc [ ]. Chữ [ ] này chẳng biết có xuất xứ từ đâu.

*

- Kinh văn: “Ở trong nhiều kiếp” tới “tâm chẳng thoái chuyển”.

Tán rằng: dưới là thuyết minh về tu hành.

Có bốn mục:

1) Ngôi cao mà có thể xuống thấp.

2) Tâm hèn kém mà có thể trở thành thắng trội.

3) Của khó mà có thể thí xả.

4) Ngôi khó mà có thể vứt bỏ.

Đây là hai mục đầu.

*

- Kinh văn: “Vì muốn thỏa mãn” tới “giao chính sự cho thái tử”.

Tán rằng: đây là hai mục cuối.

Đoạn từ “Người đời thời ấy” trở xuống, là mục “Ngôi khó mà có thể vứt bỏ”.

Trong mục “Của khó mà có thể thí xả” thì:

a) Đầu tiên là ý thí xả.

b) Sau đó là các thứ thí xả.

Trong các thứ thí xả thì đầu tiên là ngoại tài, sau đó là nội tài.

“Quyên”: có nghĩa là vứt bỏ. Đối với vua thì là chính quyền, đối với bề tôi thì là chức sự, nay bỏ chính quyền của vua, (vua) chẳng coi đó là nhiệm vụ của mình.

*

- Kinh văn: “Đánh trống hạ lệnh” tới “cung cấp sai khiến”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về việc tìm kiếm (cầu pháp).

*

- Kinh văn: “Bấy giờ có vị tiên” tới “sẽ tuyên thuyết cho”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về việc tiên hứa.

*

- Kinh văn: “Vua nghe tiên nói” tới “thân tâm không mỏi”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về tùy thuận. Có hai mục:

- Mục đầu: hạnh khó mà có thể tu được.

- Mục sau: việc khó mà có thể bền bỉ lâu được.

Đây là mục đầu.

“Cho đến”: có nghĩa trong khoảng giữa đã trải qua vô lượng sự nghiệp, như dù bị đánh mắng v.v… cũng chẳng hề lùi.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ phụng sự” tới “chẳng để thiếu thốn gì”.

Tán rằng: đây là mục “việc khó mà có thể bền bỉ lâu được”.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “thân phải làm tôi tớ”.

Tán rằng: dưới đây là 5 tụng rưỡi, tụng các mục trên, trong chia làm ba phần:

- 2 tụng đầu: cầu pháp.

- 1 tụng rưỡi: tiên hứa.

- 2 tụng: tùy thuận.

Đây là phần đầu.

* Chữ Thôi [推] ở phương đây có nghĩa là đánh, gõ. Có bản viết là [槌] Chùy: có nghĩa là gõ bằng dùi. Chữ này do các chữ [木追] ghép lại. Có bản viết là [槌] đọc là Chùy. Vùng Quan Đông, “gõ bằng dùi” gọi là Chùy [槌], còn vùng Quan Tây gọi là Trích [ ]. Hai chữ [槌擿] đều chẳng hợp với kinh nghĩa.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ có tiên A Tư ” tới “ta sẽ thuyết cho ngươi”.

Tán rằng: đây là tiên hứa. Tiên A Tư, ở phương đây gọi là Vô Tỷ.

*

- Kinh văn: “Khi vua nghe tiên nói” tới “thân tâm không lười oải”.

Tán rằng: đây là tùy thuận.

* Chữ [ ] đọc là Qua. Sách Ngọc Thiên nói: Quả là chỉ loại như đào mận. Qua là chỉ loại dưa bí v.v… Thêm nữa, loại có hạt thì gọi là Quả, loại không có hạt thì gọi là Qua. Thêm nữa, quả của loại cây thân gỗ thì gọi là Quả, quả của loại thân thảo thì gọi là Qua. Lại nữa, ở trên cây thì gọi là Quả, ở trên đất thì gọi là Qua.

*

- Kinh văn: “Vì khắp các chúng sinh” tới “nên nay thuyết cho ông”.

Tán rằng: đây là 2 tụng thuyết minh về con đường cầu pháp, khuyên phải chăm học.

*

*

- Kinh văn: “Phật bảo các tỳ kheo” tới “vì bậc thiện tri thức”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về kết hội xưa nay. Có hai phần:

- Phần đầu là kết hội.

- Phần sau là lãnh nhiệm.

Lãnh nhiệm có hai:

+ Phần đầu là lãnh 11 biệt đức.

+ Phần sau là lãnh 2 loại biệt đức, tức là thành (chính) giác, độ (chúng) sinh.

*

- Kinh văn: “Bảo với tứ chúng” tới “trụ, bậc bất thoái chuyển”.

Tán rằng: dưới thuyết minh về Thiên Thụ nhờ kinh mà sau này sẽ thành Phật.

Vì làm việc tổn hại, nên dẫu gần mà vẫn chìm đắm. Nhưng nhờ lực của kinh, nên sẽ thành thắng quả.

Kinh Vô Cấu nói: “những vị thị hiện thành ma vương phần nhiều đều là các vị Bồ tát giải thoát bất khả tư nghì. Chỉ có hương tượng mới chọi được với hương tượng, chứ lừa thì chẳng kham nổi”. Cho nên biết là Thiên Thụ thị hiện ra như vậy.

Thụ ký có hai loại:

- Đầu tiên là thụ ký cho hiện tại.

- Sau đó là thụ ký cho sau khi diệt độ.

Đây là thụ ký cho hiện tại, có bốn:

1) Tự thể. 3) Trụ thọ.

2) Tên cõi. 4) Lợi ích.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thiên Vương Phật” tới “bất thoái chuyển”.

Tán rằng: đây là thụ ký sau khi diệt độ. Có bốn:

1) Pháp trụ. 3) Cúng dàng.

2) Dựng tháp. 4) Lợi ích.

*

- Kinh văn: “Phật bảo các tỳ kheo” tới “hoa sen hóa sinh”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ ba: kết luận nghe kinh được ích.

Tín tâm chẳng nghi, sẽ đủ 5 đức:

1) Chẳng đọa vào ba nẽo ác.

2) Sinh ở trước Phật.

3) Thường nghe kinh này.

4) Sinh ở cõi người, cõi trời được thụ lạc.

5) Hóa sinh trước Phật.

Phàm a nạn thì có 8 thứ:

- Ba nạn đầu: là bị đọa vào ba nẽo ác.

- Bốn là sinh trước Phật sau Phật.

- Năm là các căn chẳng đầy đủ.

- Sáu là tà kiến thế trí biện thông.

- Bảy là ở vùng biên giới, cùng vùng Bắc châu.

- Tám là (ở) Trường Thọ thiên.

Thành Thật luận nói Bốn vòng (tứ luân) diệt được 8 nạn:

1) Trụ thiện xứ (ở chốn thiện), có nghĩa là sinh ở giữa nước. (Như vậy thì) trừ được 5 nạn: tức ba nẽo ác, biên địa và Trường Thọï thiên.

2) Y thiện nhân (nương nhờ người thiện), có nghĩa là gặp Phật. (Như vậy thì) trừ được nạn sinh trước Phật sau Phật.

3) Phát chính nguyện, chỉ chính kiến. (Như vậy thì) trừ được tà kiến thế trí biện thông.

4) Từ trước bồi dưỡng thiện căn. (Như vậy thì) trừ được nạn các căn chẳng đủ.

Nay nói: chẳng đoạ địa ngục v.v …: tức là lìa được nạn ba đường ác.

- Sinh ở trước Phật: có nghĩa là trừ được nạn sinh trước Phật sau Phật.

- Thường nghe kinh này: (thì) trừ được tà kiến thế trí biện thông.

- Sinh ở cõi người cõi trời, được thụ lạc: (thì) trừ đựơc nạn các căn chẳng đủ.

- Hóa sinh trước Phật: thì trừ được nạn sinh ra ở biên địa (vùng biên giới), Bắc châu và Trường Thọï thiên.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ hạ phương” tới “sẽ về bản thổ”.

Tán rằng: dưới là đoạn lớn thứ hai trong phẩm, thuyết minh về Văn Thù là thiện hữu thuận duyên thuyết kinh, lợi ích nhiều mau chóng.

Trong đó chia làm bốn phần:

1) Trí Tích thỉnh về. 3) Văn Thù vọt ra.

2) Thích Ca giữ lại 4) Trí Tích bàn luận.

Đây là phần đầu.

Nghiệm ý văn này Trí Tích thỉnh về, chứng tỏ việc thuyết kinh đã xong. Cho nên biết rằng tám phẩm chính tông là thắng trội.

- Hỏi: vì sao mà bạch với Đa Bảo mà Thích Ca lại giữ lại?

Đáp: thị giả thỉnh về, cho nên bạch với Đa Bảo. Vì đạo chủ khách, nên Thích Ca giữ ở lại.

*

- Kinh văn: “Phật Thích Ca Mâu Ni” tới “có thể trở về cõi nước của mình”.

Tán rằng: đây là mục hai: Thích Ca giữ ở lại.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi” tới “đến núi Linh Thứu”.

Tán rằng: dưới là mục ba: Văn Thù dũng xuất. Có hai phần:

- Phần đầu: vọt ra.

- Phần sau: từ hoa bước xuống kính lễ.

Đây là phần đầu.

- Hỏi: nêu ra ở đầu kinh và đáp đều có Di Lặc ở trong hội, cớ sao đây lại nói là long cung vọt ra?

Đáp: lợi ích lắm mối, đi ở đều có ích cả. Phật sáng thuyết nhất thừa rồi liền ẩn mà chẳng hiện, nay để chứng nghiệm mới xuất long cung. Vậy thì “từ biển vọt ra, đi đến Linh sơn” cũng có gì là sai đâu?

*

- Kinh văn: “Từ hoa sen bước xuống” tới “lùi về ngồi ở một phía”.

Tán rằng: đây là bước từ hoa xuống mà kính lễ. Kính lễ Thế tôn rồi cũng thăm hỏi Bồ tát.

- Hỏi: phân thân cũng có mặt ở đó, chứ chẳng phải chỉ có hai Phật, cớ sao Văn Thù chỉ lễ hai Phật?

Đáp: cứ vị nào gần thì quy kính, chứ không hẳn là phải lễ khắp lượt. Gần thì quy kính, chẳng cần lễ khắp cả phân thân. Thêm nữa, hiện tiền dễ lễ, chốn xa khó quy. Cho nên biết rằng thượng nhân Đông thổ chỉ lễ hai thánh (chỉ Phật Thích Ca và Phật Đa Bảo). Quan Âm dâng châu, chỉ chia làm hai phần. Lúc ấy phân thân cũng ở đó mà có sai đâu!

*

- Kinh văn: “Trí Tích Bồ tát” tới “số ấy là bao nhiêu?”.

Tán rằng: dưới là Trí Tích luận bàn. Có hai phần:

- Phần đầu: phân tích về số được hóa độ nhiều ít bao nhiêu.

- Phần sau: phân tích về sự hóa độ lâu mau ra sao? Đó là đoạn sau kệ từ “Trí Tích hỏi” trở xuống.

Phần đầu nêu rõ hai lợi ích:

1. Số được hóa độ rất đông.

2. Số được giáo hóa rất khó vì đều từ Thanh văn mà nhập đại thừa.

Phần sau cũng có hai lợi ích:

1) Thành đạo mau chóng.

2) Chuyển được ác thân, bỏ được tướng mạo súc sinh, chuyển chất nữ nhân, đó đều là nhờ lực của kinh mà được như vậy.

Văn phần đầu có sáu mục:

1/ Hỏi: hóa được bao nhiêu.

2/ Đáp: số nhiều vô tận.

3/ Long cung vọt ra.

4/ Văn Thù chỉ thị.

5/ Trí Tích tán dương.

6/ Văn Thù mách bảo về sự hóa độ.

Đây là mục đầu.

“Nhân”: sách Chu Lễ nói đến sáu đức, trong đó “Nhân” là một. Trịnh Huyền nói rằng: yêu người, yêu đến cả vật đó gọi là “Nhân”. Trên dưới thân nhau, đó gọi là “Nhân”. Quý trọng người hiền, thân với người thân gọi là “Nhân”. Hy sinh thân mình, tác thành cho người, đó gọi là “Nhân”. Nhân là nhẫn vậy. Ưa sinh ghét sát, đó gọi là “Nhân”. Thiện ác đều bao dung nhẫn nhịn, đó gọi là “Nhân”.

*

- Kinh văn: “Văn Thù Sư Lợi” tới “tự mình sẽ chứng”.

Tán rằng: đây là “đáp: số nhiều vô tận”.

* Từ “Tu du”, sách Ngọc Thiên giải thích là giống nghĩa của “Nga, Khoảnh”, có nghĩa là “chốc lát”.

Có chỗ nói rằng: tự mình sẽ chứng tri, thanh âm chẳng tới được đây.

*

- Kinh văn: “Lời nói chưa hết được” tới “nghĩa Không của đại thừa”.

Tán rằng: đây là từ long cung vọt ra. Có hai phần:

- Đầu là vọt ra rồi đến núi Linh Thứu.

- Sau là hóa đức của Văn Thù.

*

- Kinh văn: “Văn Thù Sư Lợi” tới “việc ấy như vậy”.

Tán rằng: (đây là) Văn Thù chỉ thị.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Trí Tích” tới “khiến chóng thành Bồ đề”.

Tán rằng: (đây là) Văn Thù tán dương.

*

- Kinh văn: “Văn Thù Sư Lợi” tới “Diệu Pháp Hoa kinh”.

Tán rằng: (đây là) Văn Thù mách bảo về sự hóa độ.

*

- Kinh văn: “Trí Tích Bồ tát” tới “chóng được (thành) Phật hay không?”.

Tán rằng: dưới là phân tích về sự hóa độ lâu mau (ra sao). Có bốn phần:

1) Trí Tích hỏi. 2) Văn Thù đáp.

3) Trí Tích nghi. 4) Long nữ hiện.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Văn Thù Sư Lợi” tới “có thể tới được Bồ đề”.

Tán rằng: đây là mục Văn Thù đáp.

Có 16 đức:

1) Rồng. 2) Nữ.

3) Nhỏ. 4) Trí tuệ lanh lợi.

5) Trí căn. 6) Đắc pháp tổng trì.

(đây là văn trì).

7) Đắc định. 8) Liễu pháp.

9) Đắc bất thoái. 10) Biện tài.

11) Từ niệm. 12) Cụ đức (đức đầy đủ).

13) Tấn biện 14) Sở thuyết sâu xa.

(biện bạch nhanh).

15) Nhân từ khiêm nhún.

16) Hòa nhã.

Như trên thì nữ này chóng tới Bồ đề.

“Sát na khoảnh”: chỉ thời gian cực ngắn (chốc lát). Câu Xá luận nói: 120 sát na là lượng Đát sát na. Lạp phọc bằng 60 (sát na), bằng 30 tu du (chốc lát).

“Ở đây”: (chỉ ở Ấn Độ). 30 ngày đêm ở đây là một tháng 30 ngày đêm. 12 tháng là một năm. Ở Trung Hoa thì đêm giảm một nửa.

Kinh Hoa Nghiêm nói về Bồ tát Thập tín tám tướng thành đạo. Nay có khi nói về điều này để khuyên bảo mọi người.

Trong Kinh Già Da Sơn Đỉnh, Tịnh Quang thiên tử hỏi có mấy loại phát tâm ? Văn Thù Sư Lợi đáp: có bốn loại:

1) Chứng phát tâm, có nghĩa là nhập Sơ địa.

2) Hành phát tâm: sáu địa tiếp theo.

3) Bất thoái phát tâm: Bát địa, Cửu địa.

4) Nhất sinh bổ xứ phát tâm, có nghĩa là đệ Thập địa.

Nay Long nữ này có khi là loại phát tâm thứ tư, hóa làm Long nữ, nhỏ mà có thể học Pháp Hoa, chóng được Bồ đề. Đó là để khuyến khích mọi người, chứ thực ra chẳng phải thế.

Văn Thù Vấn Bồ Đề kinh nói rằng: “trong bốn loại (phát tâm) này, loại đầu vượt quá Thanh văn, loại hai vượt quá Độc giác, loại ba vượt quá Bất định địa, loại cuối an trụ Định địa”. Cứ tăng thắng mà bàn, chẳng trái ngược với kinh trước.

Theo Pháp Ấn kinh, thì Bồ đề tâm có bảy (loại). Theo Phát Bồ Đề Tâm luận, thì có mười loại phát tâm. Theo Bồ tát địa thì có bốn duyên mười loại phát tâm. Ngại rườm, nên tạm dừng.

*

- Kinh văn: “Trí Tích Bồ tát” tới “liền thành chính giác”.

Tán rằng: đây là Trí Tích nghi. Có bốn điều:

1) Thời gian dài.

2) Hành rộng.

3) Ở khắp.¬

4) Ý lớn mới được Bồ đề cho nên sinh nghi.

*

- Kinh văn: “Ngôn luận chưa xong” tới “độ thoát cho chúng sinh bị khổ”.

Tán rằng: dưới là Long nữ hiện ra. Có bốn phần:

1. Long nữ xuất hiện tán thán.

2. Thu Tử (tức Xá Lợi Phất) bày tỏ điều nghi ngờ.

3. Long nữ đạo thành.

4. Các chúng đương thời được ích lợi.

Đây là phần đầu. Có 2 mục:

a) Mục đầu: xuất hiện rồi thì quy kính.

b) Mục sau: tán thán bằng tụng.

Trong 3 tụng rưỡi có hai ý:

- 2 tụng rưỡi đầu là tán thán.

- 1 tụng sau là bày tỏ lòng thành.

Đây là phúng tụng kệ.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Xá Lợi Phất” tới “sự này khó tin”.

Tán rằng: dưới là Thu Tử bày tỏ điều nghi vấn. Có hai phần:

- Phần đầu: nêu vấn đề.

- Phần sau: giải thích.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Sở dĩ như vậy là vì sao?” tới “chóng được thành Phật”.

Tán rằng: đây là phần giải thích. Có ba điều:

1. Nếu thân uế tạp thì chẳng được (thành Phật), vì (Phật là) biết dựa vào thắng pháp, thắng nhân.

2. Thời gian ít thì chẳng được (thành Phật), vì quả (Phật) mầu nhiệm to lớn.

3. Nếu chướng ngại, thì chẳng được (thành Phật), vì lìa chướng, vô ngại mới viên giác.

Kinh Siêu Nhật Minh Tam Muội nói: “Thượng tọa tỳ kheo bảo Tuệ Thí rằng: chẳng thể là thân nữ nhân mà được thành Phật đạo, vì có ba sự chướng, năm sự ngại”. Ba sự chướng đó là những gì? (đó là):

1) Ở nhà phải theo sự chế định của cha mẹ.

2) Lấy chồng phải theo sự chế định của chồng.

3) Chồng chết phải theo sự chế định của con.

Cũng giống như nghĩa tam tòng trong sách thế tục. Năm ngại cũng giống ở đây. Tức là điều kinh đó nói rằng:

1/ Chẳng được làm Phạm thiên, (vì cõi trời này) giữ hạnh thanh tịnh, không có hành động nhơ bẩn, tu tứ đẳng tâm, khéo đạt tứ thiền mới được lên cõi Phạm thiên. Dâm đãng vô độ lại là nữ nhân, cho nên chẳng được làm Phạm thiên.

2/ Chẳng được làm Đế Thích, (vì cõi trời này) dũng mãnh ít dục, mới làm Đế Thích. Còn nữ nhân thì tạp ác đủ thứ, (cho nên chẳng được làm Đế Thích).

3/ Chẳng được làm ma vương, (vì cõi này) mười thiện đầy đủ, tôn kính Tam bảo, phụng sự cha mẹ, khiêm tốn cung thuận đối với người lớn tuổi mới làm ma vương. Còn khinh mạn chẳng thuận, hủy mất chính giáo mới là nữ nhân (cho nên chẳng được làm ma vương).

4/ Chẳng được làm luân vương (vì bậc này) thực hành đạo Bồ tát, thương xót chúng sinh, cúng dàng Tam tôn, tiên thánh, sư phụ mới làm luân vương, làm chủ bốn cõi thiên hạ, giáo hóa thực hành mười điều thiện, tôn sùng đạo đức, mới làm luân vương. Vì không có tịnh hạnh (mà) là nữ nhân (nên không được làm luân vương).

5/ Chẳng được làm Phật, (vì quả vị này) là do hành Bồ tát tâm, xót thương hết thảy, đại từ đại bi, mặc giáp đại thừa, tiêu năm ấm, hóa sáu suy, hành tam muội, giải nhị vô ngã, chứng vô sinh nhẫn, thểû đạt hết thảy mới được thành Phật. Nữ nhân không có các sự trên, cho nên chẳng được thành Phật.

Bồ Tát Địa kinh nói: hết thảy nữ nhân thành tựu phiền não, các trí nhiễm ô. Chư Phật chẳng dùng ác thân mà có thể chứng được vô thượng đại Bồ đề. Cho nên nói rằng nữ nhân chẳng được làm Phật.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Long nữ” tới “lại mau hơn việc này”.

Tán rằng: dưới là Long nữ đạo thành. Có hai phần:

- Đầu là dâng châu, phát dụ.

- Sau là thị hiện đạo thành.

Đây là phần đầu. Có bốn mục:

1) Dâng châu. 3) Đáp thẳng.

2) Phản vấn. 4) Kết dụ.

*

- Kinh văn: “Đương thời chúng hội” tới “diễn thuyết diệu pháp”.

Tán rằng: (đây là) thị hiện đạo thành. Có

hai ý:

1) Hiện nhân. 2) Hiện quả.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Sa bà” tới “thảy đều kính lễ từ xa”.

Tán rằng: dưới là đại chúng đương thời được lợi ích. Có bốn mục:

1) Mừng lễ. 2) Được ích.

3) Cõi Vô cấu động. 4) Chúng hội tín thụ.

Đây là mục đầu.

*

- Kinh văn: “Vô lượng chúng sinh” tới “được thụ đạo ký”.

- Tán rằng: (đây là) chúng sinh cõi ấy được ích lợi.

*

- Kinh văn: “Thế giới Vô cấu” tới “mà được thụ ký”.

Tán rằng: đây là cõi Vô cấu động. Có hai ý:

- Đầu tiên thuyết minh về thấy động.

- Sau đó thuyết minh về đây được ích lợi.

Do thấy ở đó động, bèn chứng đạo quả.

*

- Kinh văn: “Trí Tích Bồ tát” tới “mặc nhiên tín thụ”.

Tán rằng: (đây là) chúng hội tín thụ.