Kinh Diệu Pháp Liên Hoa Huyền Tán

PHẨM DIỆU TRANG NGHIÊM VƯƠNG BẢN SỰ

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có hai ý:

1. Luận nói rằng: thắng lực công đức là do phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương thị hiện. Phẩm này thuyết minh về việc Tịnh Tạng, Tịnh Nhãn trì kinh Pháp Hoa, đã ngộ đạo, dựa vào thắng lực công đức mà khiến vua cha vốn có tà kiến được hồi tâm, được thụ ký tương lai sẽ thành Phật. Đó đều là do lực công đức của Pháp Hoa. Nói về bản duyên của vị đó để làm lợi ích cho pháp hội lúc bấy giờ. Cho nên mới có phẩm này.

2. Phẩm Diệu Âm trước kia thuyết minh về việc Hoa Đức Bồ tát xin hỏi về tam muội mà Diệu Âm chứng được, nhờ vậy mà tự mình chứng được Pháp Hoa tam muội. Diệu Trang Nghiêm Vương ở đây chính là Hoa Đức. Trước khi đắc tam muội thì Diệu Trang Nghiêm Vương vốn chấp trước tà kiến. Nay thuyết minh về chuyện hai con khuyên giải thuyết phục vua cha. Làm thiện tri thức thì chẳng chọn kẻ oán người thân mà chỉ bảo cho mọi người biết, khiến họ hoằng dương kinh này. Cho nên mới có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

Khi còn làm vua chúa quyền quý tại thế tục thì dùng châu báu lụa là để mà trang sức, nhưng khi đã bỏ tà kiến nhập chính đạo thì dùng Pháp bảo thắng diệu để khiến bản tâm được trong sáng như ngọc, cho nên gọi là Diệu Trang Nghiêm Vương. Là nhân duyên đời trước, cho nên gọi là Bản sự.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: phẩm này chủ yếu thuyết minh về Tịnh Tạng và Tịnh Nhãn là thiện tri thức. Cớ sao chẳng lấy đó mà đặt tên phẩm?

Đáp: nhờ công đức thắng diệu mà bản thân Diệu Trang Nghiêm Vương bỏ tà nhập chính, chứ chẳng phải là hai con ông ta. Hai con ông tuy là thiện hữu, nhưng cha nhờ công đức mà bản thân nhập chính.

Thêm nữa, Hoa Đức trước kia tức là Diệu Trang Nghiêm Vương, muốn hợp nhất thân ấy cho nên lấy đó làm (tên) phẩm. Lại nữa, Tịnh Tạng và Tịnh Nhãn tức Dược Vương và Dược Thượng, trước đã thuyết minh về Dược Vương, sợ tên đầu đề bị phiếm lạm, cho nên chẳng dùng mà đặt tên phẩm.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “tên kiếp là Hỉ Kiến”.

Tán rằng: toàn phẩm văn chia làm 4 đoạn:

1. Kể về bản duyên.

2. Hội kim cổ.

3. Khuyên mọi người quy lễ.

4. Kết thành lợi ích của đại chúng.

Đoạn đầu lại chia làm 4 phần:

1) Kể về thời.

2) Nêu Phật.

3) Thuyết minh về cha con Bồ tát.

4) Thuyết minh rộng về nguyên do.

Đây là hai phần đầu.

*

- Kinh văn: “Trong pháp Phật đó” tới “thứ hai tên là Tịnh Nhãn”.

Tán rằng: đây là phần ba: thuyết minh về cha con Bồ tát.

*

- Kinh văn: “Hai người con này” tới “cũng đều thông đạt”.

Tán rằng: dưới làø phần thứ tư: thuyết minh rộng về nguyên do, chia làm 4 phần:

1. Tán thán đức của hai con.

2. Thuyết minh về Phật đương thời thuyết pháp.

3. Đoạn từ “Bấy giờ Tịnh Tạng Tịnh Nhãn” trở xuống: nói về việc hai con cảm hóa cha.

4. Đoạn từ “Vua ấy tức thì đem nước giao phó cho em trai” trở xuống: nói về việc (Diệu Trang Nghiêm) xuất gia được lợi ích.

Đây là phần đầu. Có 3 mục:

A. Mục đầu: nêu thành phúc trí.

B. Mục hai: liệt kê riêng 4 đức.

C. Mục cuối: liệt kê 7 định.

B. Bốn đức:

1) Lục độ.

2) Phương tiện thiện xảo, có 12 thứ:

(1) Bi tâm cố luyến.

(2) Liễu tri chư hành.

(3) Thường ở chốn sinh tử.

(4) Vui được diệu trí Phật.

(5) Luân hồi chẳng nhiễm.

(6) Hăng hái tinh tiến.

Sáu thứ này là nội.

(7) Khiến chỉ dùng ít thiện mà cảm được vô lượng quả.

(8) Chỉ dùng lực nhỏ mà thu được thiện căn lớn.

(9) Kẻ ghét thánh giáo thì khiến họ trừ được sân não.

(10) Kẻ dừng giữa chừng, thì khiến họ thú nhập.

(11) Kẻ đã thú nhập rồi, thì khiến họ thành thục.

(12) Kẻ đã thành thục rồi thì khiến họ được giải thoát.

Sáu thứ này là ngoại.

3) Tứ vô lượng.

4) Ba mươi bảy phẩm trợ đạo.

C. Bảy định:

Đây là “Các tam muội”:

1. “Tịnh (tam muội)”: là vì đã đoạn chướng chứng chân.

2. “Nhật tinh tú”: là vì như mặt trời đại phá, như vô vàn tinh tú phá được các ám.

3. “Tịnh quang”: là vì phóng đại quang.

4. “Tịnh sắc”: là vì hiện các diệu sắc.

5. “Tịnh chiếu minh”: là vì soi tỏ Phật pháp.

6. “Trường trang nghiêm”: là vì chứng được công đức không hề suy giảm.

7. “Đại uy đức”: là vì khởi thần thông.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật đó” tới “kinh Pháp Hoa này”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ hai: thuyết minh về Phật đương thời thuyết pháp.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Tịnh Tạng, Tịnh Nhãn” tới “cần phải nghe và vâng theo”.

Tán rằng: đây là phần thứ ba: hai con cảm hóa cha. Có 5 phần nhỏ:

1. (Con) thưa với mẹ xin tới chỗ Phật.

2. Mẹ sai con cảm hóa cha.

3. Vâng lời dạy, tiến hành cảm hóa.

4. Đoạn từ “Bấy giờ tám vạn bốn ngàn người trong hậu cung của Diệu Trang Nghiêm Vương” trở xuống: tín tâm theo Phật.

5. Đoạn từ “Bấy giờ Phật đó thuyết pháp cho vua” trở xuống: Phật đáp ứng, dẫn đạo làm lợi lạc.

Đây là phần đầu. Có 2 mục: đầu là nêu ra, sau là giải thích.

* Chữ [爪] (móng vuốt) âm đọc là Trảo. Lại có bản viết là [抓] (Trảo: cào, cấu, ngắt bằng móng vuốt. Sách Ngọc Thiên giải thích [抓] Trảo là cấu, ngắt, cào (bằng móng vuốt).

Dùng móng vuốt mà cào cấu vật thì gọi là [抓] Trảo, tuy âm đọc giống chữ [爪] Trảo, nhưng ở đây chẳng phải là chỉ móng vuốt.

*

- Kinh văn: “Mẹ bảo con rằng” tới “cùng nhau cùng đi”

Tán rằng: đây là phần thứ hai của 5 phần: mẹ sai con cảm hóa cha.

*

- Kinh văn: “Tịnh Tạng, Tịnh Nhãn” tới “nhà tà kiến này”.

Tán rằng: đây là phần thứ ba của 5 phần: vâng lời dạy tiến hành cảm hóa. Có 9 mục:

1) Hai con sinh hận.

2) Mẹ khiến nghĩ tới cha.

3) Thuận theo lời, liền hóa độ.

4) Cha thấy, mừng hỏi.

5) Hai con giải đáp cặn kẽ.

6) Cha nói muốn đi.

7) Bẩm với mẹ, xin xuất gia.

8) Mẹ bèn cho phép.

9) Bạch với cha mẹ, xin tới chỗ Phật.

Đây là mục đầu.

*

- Kinh văn: “Mẹ bảo con rằng” tới “đi đến chỗ Phật”.

Tán rằng: đây là mục thứ hai: mẹ khiến nghĩ tới cha.

*

- Kinh văn: “Thế là hai con” tới “tâm tịnh tín giải”.

Tán rằng: đây là mục thứ ba: thuận theo lời (mẹ) tiến hành hóa độ (cho cha). Đầu tiên nêu ra, sau đó giải thích, cuối cùng kết luận.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ cha thấy con” tới “chúng con là đệ tử”.

Tán rằng: đây là mục thứ tư “cha thấy mừng hỏi” và mục thứ năm “hai con giải đáp cặn kẽ”.

*

- Kinh văn: “Cha bảo con rằng” tới “xin cho con xuất gia”.

Tán rằng: đây là mục thứ sáu “cha nói muốn đi” và mục thứ bảy “báo với mẹ, xin xuất gia”.

Mục “báo với mẹ, xin xuất gia” có hai phần:

- Phần đầu: báo rằng cha đã tin hiểu, phát tâm.

- Phần sau: xin mẹ cho xuất gia.

“Xuất gia”: khoan khoáng dụ như hư không. Như khế kinh nói: “chim Công tuy có màu sắc để trang điểm cho thân mình, nhưng chẳng bằng chim Hồng, chim Hạc có thể bay xa. Người bạch y (tức người tại gia) tuy có thế lực giàu sang, nhưng chẳng bằng người xuất gia có công đức thắng diệu”.

Thập Luân kinh nói: “hoa Chiêm bác ca tuy héo nhưng vẫn còn hơn các hoa khác lúc đang tươi. Các Bật sô phá giới ác hạnh vẫn còn hơn hẳn các ngoại đạo tinh tiến”.

Do đó mà hai con xin mẹ xuất gia.

*

- Kinh văn: “Mẹ liền bảo rằng” tới “thời cơ cũng khó gặp”.

Tán rằng: đây là mục thứ tám “mẹ hiền cho phép” và mục thứ chín “bạch với cha mẹ, xin tới chỗ Phật”. Mục thứ chín có 3 phần:

- Đầu tiên nêu lên lời xin.

- Sau đó giải thích lời xin.

- Cuối cùng là kết luận về lời xin.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ tám vạn bốn ngàn người trong hậu cung của Diệu Trang Nghiêm Vương” tới “ưa thích Phật pháp”.

- Tán rằng: trong 5 phần nói về hai con cảm hóa cha, thì đây là phần thứ tư nói về tín tâm qui Phật. Có 3 mục:

- Mục đầu: thuyết minh về đạo khí kham thành.

- Mục hai: hai con khéo cảm hóa.

- Mục cuối: mọi người tới chỗ Phật.

Đây là hai mục đầu.

Trong mục đạo khí kham thành có bốn loại:

1) Hậu cung. 3) Tịnh Tạng.

2) Tịnh Nhãn. 4) Phu nhân.

*

- Kinh văn: “Thế là Diệu Trang Nghiêm Vương” tới “lùi ra đứng ở một phía”.

Tán rằng: đây là mọi người tới chỗ Phật.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật đó” tới “phóng đại quang minh”.

Tán rằng: trong 5 phần nói về hai con cảm hóa cha, đây là phần thứ năm nói về Phật đáp ứng, dẫn đạo làm lợi lạc. Có 4 ý:

1) Phật khéo thuyết pháp.

2) Vua cởi hạt châu đem bố thí.

3) Vua nghĩ tới sắc thân Phật.

4) Phật hỏi, ký thành.

Đây là hai ý đầu.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Diệu Trang Nghiêm” tới “công đức như vậy”.

Tán rằng: đây là ý thứ ba: “vua nghĩ tới sắc thân Phật” và ý thứ tư “Phật hỏi, ký thành”.

Trong mục “Phật hỏi, ký thành” thì đầu là hỏi, sau là ký. Trong ký có sáu:

1) Nhân. 4) Kiếp.

2) Thể. 5) Chúng.

3) Nước. 6) Cõi đất.

*

- Kinh văn: “Vua ấy lập tức” tới “Trang nghiêm tam muội”.

Tán rằng: trong 4 phần của đoạn đầu, thì đây là phần thứ tư thuyết minh rộng về nguyên do, phần này nói về xuất gia sẽ được lợi ích. Có 6 ý:

1) Xuất gia.

2) Tu hành đắc định.

3) Lên trên không bạch Phật.

4) Tán thán ấn chứng, rồi trần thuyết rộng.

5) Từ trên không xuống, tán thán, phát nguyện.

6) Nói rồi thì lui ra.

Đây là hai ý đầu.

*

- Kinh văn: “Liền lên hư không” tới “tới sinh ở nhà ta”.

Tán rằng: đây là ý thứ ba: lên trên không bạch Phật. Có ba mục:

1) Đầu là lên trên không.

2) Sau đó là chính thức tác bạch.

3) Mục cuối: kết bằng tán thán.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật Vân Lôi Âm” tới “được gặp thiện tri thức”.

Tán rằng: đây là ý thứ tư: tán thán ấn chứng, trần thuyết rộng ra. Có 3 mục:

1) Mục đầu: nói rõ nhờ nhân xưa mới gặp được thiện hữu.

2) Mục sau: giải thích ý nghĩa của lợi ích do thiện hữu.

3) Mục cuối: nêu bật cái nhân khiến vua phát tâm Bồ đề, đó là hai người con làm thiện hữu.

Đây là mục đầu.

*

- Kinh văn: “Thiện tri thức ấy” tới “Tam bồ đề tâm”.

Tán rằng: đây là giải thích ý nghĩa của lợi ích do thiện hữu. Có 2 phần:

1) Phần đầu nêu rõ lợi hỷ của việc chỉ giáo khiến chứng quả đại Bồ đề.

2) Phần sau nêu rõ cái nhân khiến được thấy Phật, phát tâm Bồ đề.

Kinh Thiện Giới và Bồ Tát Địa luận nói: “Nếu thân cận thiện hữu thì giới không bị khuyết phá. Đa văn, tu chứng, ai mẫn, vô úy, kham nhẫn, không mỏi, ngôn từ biện liễu, đó gọi là tướng thiện hữu. Cầu thí lợi lạc, hiểu biết đúng đắn về điều này, có lực, khéo quyền nghi, làm lợi ích không ngừng, đại bi không thiên lệch, đó gọi là thiện hữu. Làm gì cũng chẳng dối, uy nghi viên mãn, ngôn hành đôn hậu nghiêm túc không hề mỏi mệt, không hề ghen ghét, tiết kiệm xúc tích cần thì thí xả, can gián nêu lỗi, khiến phải nhớ lại, truyền thụ, răn bảo, năng thuyết pháp cho, đó gọi là thiện hữu.

Đáng làm chỗ tin cậy, dù có bệnh hay không có bệnh đều kính yêu cúng dàng hầu hạ. Thăm hỏi, rước lễ, tu nghiệp hòa kính, đồ vật bốn sự lúc cần đến đều chẳng thiếu, kính cẩn phụng sự, hỏi nghe không động, đó gọi là thân cận”.

Kinh Niết Bàn nói: “Thiện tri thức là người trụ ở khắp nơi trong hình tướng Phật, Bồ tát, Bích chi Phật, Thanh văn và người phàm. Vì sao gọi là thiện tri thức ? Thiện tri thức là người có khả năng giáo hóa chúng sinh xa lìa mười điều ác, tu hành mười điều thiện. Vì nghĩa này mà gọi là thiện tri thức.

Thêm nữa, thiện tri thức là người như pháp mà mà thuyết, như pháp mà hành. Thế nào gọi là như pháp thuyết, như pháp mà hành? Nghĩa là tự mình chẳng sát sinh, bảo ban người khác chẳng sát sinh. Cho đến tự mình tu hành chính kiến, giáo dục người khác tu hành chính kiến. Nếu làm được như vậy thì được gọi là bậc chân thiện tri thức.

Này thiện nam tử ! Như vầng trăng trong hư không, từ ngày mùng một tới ngày rằm dần dần tăng trưởng. Bậc thiện tri thức cũng giống như vậy, khiến các học nhân dần dần xa ác pháp, tăng trưởng thiện pháp.”

Theo Kinh Hoa Nghiêm thì Bồ tát có mười loại thiện tri thức. Những gì là mười:

1) Có thể khiến an trụ ở tâm Bồ đề.

2) Có thể khiến tu tập thiện căn.

3) Có thể khiến tu hành rốt ráo các Ba la mật.

4) Có thể khiến phân biệt giải thuyết mọi pháp.

5) Có thể khiến an trụ thành thục.

6) Có thể khiến đầy đủ biện tài, hỏi gì cũng giải đáp được.

7) Có thể khiến chẳng trước mọi thứ sinh tử.

8) Có thể khiến tu hành hạnh Bồ tát, tâm không hề mỏi mệt chán nản trong mọi kiếp.

9) Có thể khiến an trụ ở hạnh Phổ Hiền.

10) Có thể khiến thâm nhập hết thảy Phật trí.

Thêm nữa, thiện tri thức là cha mẹ ta, vì sinh trưởng được hết thảy các thiện căn. Hơn nữa, thiện tri thức còn làm thuốc tốt chữa khỏi các bệnh, còn là con mắt để dẫn dắt tới chỗ sáng, là mặt trăng mặt trời chiếu rọi mở ra con đường chính giác để vượt ra khỏi thế gian, cho tới nói rộng ra nữa thì đó là tất cả Phạm hạnh để cảm hóa chúng sinh, khiến được thấy Phật, gọi là đại duyên ; khiến phát tâm Bồ đề vô thượng, gọi là đại nhân. Do nhân duyên này mà khiến chứng Phật quả, gọi là Phật sự.

*

- Kinh văn: “Đại vương ngài thấy” tới “khiến trụ chính kiến”.

Tán rằng: đây nêu rõ cái nhân khiến vua phát tâm Bồ đề, đó làø hai người con làm thiện hữu.

*

- Kinh văn: “Diệu Trang Nghiêm Vương” tới “như quả Tần bà”.

Tán rằng: đây làø từ trên hư không xuống, tán thán, phát nguyện. Có hai phần:

1) Phần đầu: tán thán 5 đức.

2) Phần sau: phát 6 nguyện.

* Chữ [紺] có âm đọc là Cam, màu xanh ánh đỏ (tức màu cánh cam).

Mắt Phật có sắc đẹp như màu lá của loài sen có hoa đỏ tía. Xanh có ánh hồng bao quanh nên gọi là màu xanh đỏ.

“Quả Tần bà” màu đỏ và bóng cho nên lấy làm ví dụ.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Diệu Trang Nghiêm Vương” tới “các tâm ác”.

Tán rằng: dưới làø phát 6 nguyện, trong đó phần đầu tán thán chung Phật pháp, phần sau là phát riêng sáu nguyện.

Dù là “giáo” (dạy) hay là “giới” (răn) nơi chốn thực hành hai loại này thảy đều yên ổn, vì chúng sinh lìa ác mà tích thiện.

*

- Kinh văn: “Nói lời này rồi, lễ Phật mà ra”.

Tán rằng: đây là ý thứ sáu: nói rồi thì lui ra.

*

- Kinh văn: “Phật bảo đại chúng” tới “Bồ tát đấy”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ hai: hội kim cổ.

*

- Kinh văn: “Dược Vương, Dược Thượng này” tới “cũng nên lễ bái”.

Tán rằng: dưới làø đoạn thứ ba: khuyên mọi người quy lễ: đầu tiên là tán thán, sau đó là khuyên (quy lễ).

*

- Kinh văn: “Phật thuyết … này” tới “được pháp nhãn tịnh”.

Tán rằng: dưới đây là đoạn thứ tư trong phẩm: kết luận tạo thành ích lợi thù thắng.

Đối Pháp quyển 9 nói rằng: đạo vô gián có thể xa được trần, đạo giải thoát có thể lìa được cấu. Do hai đạo này mãn cho nên “được pháp nhãn tịnh”, chứng Sơ quả.

***

PHẨM PHỔ HIỀN BỒ TÁT KHUYẾN PHÁT

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Luận nói rằng: lực hộ pháp thì do phẩm Phổ Hiền và phẩm cuối thị hiện. Trong phẩm Chúc Lũy, Phật tự mình ba lần dặn dò phó thác việc hộ pháp. Còn trong phẩm này Bồ tát khuyến phát mọi người hộ pháp. Vì thế cho nên có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

Nhân từ tuệ ngộ thì gọi là “Hiền”. Đức lợi đầy khắp thì gọi là “Phổ”. Đó là do trong thì chứng được nhất chân, ngoài thì thành tựu muôn đức, bởi vậy đức lợi đầy khắp, nhân từ tuệ ngộ, cho nên gọi là “Phổ Hiền”.

Bát Nhã Lý Thú luận nói rằng: “hết thảy hữu tình đều là Như Lai tạng, vì Phổ Hiền Bồ tát khắp trong tự thể. Do chứng lý Phổ biến Hiền thiện và đạo năng chứng thì gọi là Phổ Hiền”.

Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: “thân tướng Phổ Hiền y vào Như như, chẳng y vào nước Phật. Do trong thì chứng được lý Phổ biến Hiền thiện này, ngoài thì thể hiện ba nghiệp không gì không Hiền, cho nên gọi là “Phổ Hiền”. Đó chính là tên gọi của đức tự lợi.

Dẫn dụ khích lệ thì gọi là “Khuyến”. Dìu dắt khiến sinh thì gọi là “Phát”. Dạy dỗ, dẫn dụ khích lệ, khiến tín đạo phát sinh thì gọi là “Khuyến Phát”. Đây chính là đức lợi tha.

Trong phẩm này thuyết minh việc Phổ Hiền Bồ tát khuyến phát tín tâm, trì kinh nhập đạo, cho nên gọi là phẩm Phổ Hiền Bồ tát Khuyến Phát.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: vì sao Phổ Hiền tới khuyến phát mà chẳng phải là các vị khác?

Đáp: vì muốn thuyết minh về tin thuận theo đạo, chứng nhất thừa, hết thảy mọi thứ trong ba nghiệp không gì không hiền.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phổ Hiền” tới “đi vòng quanh bảy vòng theo chiều tay phải”.

Tán rằng: toàn phẩm văn chia làm 6 đoạn:

1) Đường đi tới của Phổ Hiền.

2) Bẩm bạch, nghe kinh.

3) Phật bảo cho bốn pháp.

4) Phổ Hiền khuyến phát.

5) Thích Ca tán khuyến.

6) Đại chúng đương thời được lợi ích.

Đây là đoạn đầu, có 4 mục:

a) Từ phương đông tới.

b) Tướng nơi trải qua.

c) Đồ chúng đi theo.

d) Tới rồi quy lễ (Phật).

Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: “thân tướng Phổ Hiền y vào Như như, chẳng y vào nước Phật”.

Trí Độ luận nói: “mỗi lỗ chân lông của Phổ Hiền Bồ tát đều thường xuyên xuất hiện thế giới chư Phật và chư Bồ tát, đầy khắp mười phương để hóa độ chúng sinh, không có trụ xứ đích xác nhất định nào. Nay nói “từ phương đông tới”, đó là căn cứ vào một hóa thân ứng hiện nhìn thấy nghe thấy của chúng sinh mà nói.

Kinh Bảo Vân nói: Bồ tát có mười loại pháp gọi là thiện năng tác hóa:

1) Bản thân ở một nước Phật, chẳng hề động mà có thể thăm hỏi thuyết pháp ở khắp mọi nước Phật.

2) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể nghe và tiếp thụ được lý sâu ở khắp các cõi Phật.

3) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể cúng dàng khắp cả mười phương chư Phật.

4) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể trang nghiêm Bồ đề, thảy đều đầy đủ ở khắp các nước Phật.

5) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể cung kính cúng dàng tôn trọng tán thán mỗi khi có vị Phật nào ở mọi nước Phật, mới thành đạo ngồi ở đạo tràng dưới cây Bồ đề.

6) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà tự thân có thể thị hiện ở mọi cõi Phật, ngồi ở đạo tràng, hiện thành Phật đạo.

7) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể thị hiện chuyển pháp luân ở mọi cõi Phật.

8) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể thị hiện nhập Niết bàn ở mọi cõi Phật.

9) Bản thân ở một nước Phật, chẳng động mà có thể vì những ai cần thụ hóa ở mọi cõi Phật mà đều hiện thân.

10) Bồ tát chứng đắc vô tác thần thông, đối với hết thảy mười phương cõi Phật, chẳng khởi ý tưởng là phải biến hóa, chẳng khởi ý tưởng là phải dùng thần thông mà thảy đều thị hiện tùy theo thân cần thị hiện tương ứng để độ chúng sinh cần độ.

Nghiệm theo đây thì thấy Phổ Hiền đã thành Phật từ lâu, nhưng thị hiện làm Bồ tát để khuyến khích việc tu diệu hạnh.

Kinh Vô Cấu Xưng nói rằng: tuy đắc Phật đạo nhưng chẳng bỏ đạo Bồ tát, đó gọi là Bồ tát hạnh.

*

- Kinh văn: “Bạch Phật rằng…” tới “được kinh Pháp Hoa này”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ hai: bẩm bạch, nghe kinh. Có 2 mục:

1) Mục đầu nói về dụng ý tới đây.

2) Mục sau thỉnh cầu giải đáp nghi hoặc.

Cho rằng ngay lúc Phật tại thế mà pháp còn khó đạt được, thì sau khi Phật diệt độ rồi không ai làm chủ thì làm sao mà đạt được kinh, được nghe, tư duy và tu hành (Văn Tư Tu) để sinh tin thuận?

Thêm nữa, khi Phật tại thế thì chúng sinh Hoặc nhẹ nghiệp mỏng nên còn có thể đạt được kinh này, sau khi Phật diệt độ rồi thì chúng sinh nghiệp dày Hoặc nặng, làm sao mà đạt được kinh, vì khó tin, khó được nghe, khó tư duy, khó tu hành.

*

- Kinh văn: “Phật bảo Phổ Hiền” tới “ắt đạt được kinh này”.

Tán rằng: đây là đoạn lớn thứ ba: Phật bảo cho 4 pháp. Có 3 bước:

- Bước đầu: nêu lên.

- Bước hai: nói rõ.

- Bước cuối: kết luận.

Bốn pháp đó là:

1) “Được chư Phật hộ niệm”: có nghĩa là đòi hỏi phải căn thục.

Bát Nhã luận nói rằng: Khéo hộ niệm cho các Bồ tát là thuyết cho Bồ tát căn thục. Người mà căn chưa thục thì chỉ nghe ngôn ngữ mà chưa đạt được lý. Căn thục thì có thể đạt được Giáo và Lý.

2) “Vun trồng các gốc đức”: nghĩa là đòi hỏi trước hết phải tu cả hai nhân phúc tuệ, khởi các căn như Tín v.v… thì mới đến được cái mức nghe Giáo thì đạt được Lý..

3) “Nhập chính định tụ”: nghĩa là chính kiến quyết định.

4) “Phát tâm đại bi, cứu tế chúng sinh”.

Pháp đầu là Tư lương đạo, năng văn năng tư. Pháp thứ hai là Gia hành đạo, năng tu định quán. Pháp thứ ba là Kiến đạo, năng chứng thâm lý. Pháp cuối cùng là Tu đạo, năng tập năng chứng.

Y vào bốn vị này, mỗi vị đều tăng trưởng.

Thêm nữa, ngoài gặp Phật giúp, trong tu gốc đức, quyết định chẳng hủy báng, từ bi quảng đại, đều tại địa tiền thì mới có thể đạt được cả hai thứ Giáo và Lý của kinh.

Nhưng theo Du Già thì “nhập chính định tụ” nghĩa là phải nhập Sơ địa. Ở đây nói rằng chẳng phải thế.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phổ Hiền” tới “trong đời trược ác”.

Tán rằng: đây là đoạn lớn thứ tư: Phổ Hiền khuyến phát. Có 4 mục:

1. Thuyết minh về việc hộ trì.

2. Lợi ích trong kiếp này.

3. Đoạn từ “Nếu chỉ sao chép thì người ấy sau khi mệnh chung sẽ được sinh trên cõi trời Đao Lợi” trở xuống: lợi ích trong kiếp sau.

4. Đoạn từ “Có những công đức lợi ích như vậy” trở xuống: kết luận khuyên hãy phát tâm.

Đây là mục đầu.

Kinh Đại Tập, phần Nguyệt Tạng nói: “Sau khi Phật diệt độ:

- 500 năm đầu là Giải thoát kiên cố.

- 500 năm thứ hai là Thiền định kiên cố.

- 500 năm thứ ba là Đa văn kiên cố.

- 500 năm thứ tư là Tạo dựng chùa tháp v.v… Phúc đức kiên cố.

- 500 năm thứ năm là Đấu tranh kiên cố ”.

“500 năm sau”: có ba cách giải thích:

a) Một là nay đang là 500 năm thứ ba, là Đa văn kiên cố, vì y vào đại thừa chính pháp 1000 năm, sau chính pháp cho nên nói là 500 năm sau.

b) Hai là nay đang là 500 năm thứ năm. “500 năm sau” nói trong kinh này phải là (500 năm) cuối cùng. Căn cứ vào hai cách giải thích trên thì trước đây sau đây nếu có ai thụ trì kinh này tuy chẳng phải là chẳng ủng hộ, nhưng con người trong thời gian sau đây phần nhiều tệ ác, người tin là khó, cho nên cần phải ủng hộ.

c) Ba là Thế tôn ký biệt về thời gian, các chủng loại nhất nhất đều 500 năm, đều gọi là “500 năm sau, sau khi Phật diệt độ”. Trong các khoảng thời gian này, Bồ tát đều ủng hộ cả.

Do trong việc ủng hộ, Thập Địa luận nói có ba hộ pháp:

1) Hộ giáo pháp: đó là sao chép đọc tụng, diễn thuyết cho người khác.

2) Hộ hành pháp: tư duy tu tập, trong lúc tu hành, nếu có gì khó khăn trở ngại thì nhiếp thụ, cứu giúp.

3) Hộ chứng pháp: tam Phật Bồ đề nhiếp chứng pháp này, giáo hóa truyền thụ.

Tức là thể hiện Bồ tát trong thời chính pháp ủng hộ ba pháp này, vì vẫn còn có chứng; trong thời tượng pháp thì Hộ giáo (pháp) và Hộ hành pháp, vì không còn có chứng nữa; sau thời mạt pháp thì chỉ có Hộ giáo pháp, vì không còn hành nữa.

Bí yếu của thiền pháp chẳng phải là tông chỉ của đại thừa, nên chẳng cần hòa hợp. Điều mà kinh Bi Hoa và ngài Chân Đế nói là “năm mươi năm sau sau khi Như Lai diệt độ”, xét về lý mà nói thì e rằng câu văn viết lầm. Có người nói rằng: (đó là nói) sau khi Phật diệt độ tới thời kỳ con người thọ năm mươi tuổi, cho nên cũng chẳng trái ngược nhau.

*

- Kinh văn: “Nếu có người thụ trì” tới “đều chẳng được tiện”.

Tán rằng: dưới làø mục thứ hai: Lợi íchtrong kiếp này. Có 3 phần:

1. Phần đầu thuyết minh về ba phẩm tu được lợi ích khác nhau.

2. Phần hai là đoạn từ “Nếu kinh Pháp Hoa lưu hành ở cõi Diêm Phù Đề” trở xuống, nói rõ kinh được lưu hành ở đời đó là nhờ lực Phổ Hiền.

3. Phần cuối là đoạn từ “Nếu có ai thụ trì, đọc tụng v.v…” trở xuống, nói rõ người có khả năng lưu hành kinh này thì phù hợp với hạnh Phổ Hiền.

Trong văn phần đầu có 3 mục:

a) Mục đầu: ủng hộ cho hạng hạ phẩm thụ trì.

b) Mục hai: ủng hộ cho hạng trung phẩm thụ trì. Đó là đoạn từ “người đó hoặc đi hoặc đứng” trở xuống.

c) Mục cuối: ủng hộ cho hạng thượng phẩm thụ trì. Đó là đoạn từ “Bạch Thế tôn ! nếu đời sau” trở xuống.

Mục đầu có 2 ý:

1) Đầu tiên nêu rõ mọi ác pháp ác nhân đều chẳng làm gì được.

2) Sau đó nói riêng 12 hạng phi nhân cũng chẳng làm gì được.

* Chữ [伺] đọc là Tứ. Sách Ngọc Thiên giải thích [伺] Tứ có nghĩa là rình mò, dòm dỏ.

*

- Kinh văn: “Người đó hoặc đi hoặc đứng” tới “Đà la ni”.

Tán rằng: đây là ủng hộ cho hạng trung phẩm thụ trì. Có 4 ý:

1) Ủng hộ khi đọc.

2) Ủng hộ cho khi tư duy.

3) Nếu quên thì khiến nhớ.

4) Nhìn thấy thì thêm tinh tiến.

Thêm tinh tiến có ba:

a) Nhìn thấy thì vui thích, thêm tinh tiến.

b) Đạt được định.

c) Đạt được tổng trì.

“Pháp âm phương tiện đà la ni” là trí định để tăng thêm lực thực hành việc thuyết pháp.

*

- Kinh văn: “Thế tôn” tới “lực thần thông”.

Tán rằng: đây là ủng hộ cho hạng thượng phẩm thụ trì. Có 5 ý:

1) Dạy cho biết quỹ tắc ba lần bảy ngày tinh tiến.

2) Khiến được thấy, được truyền đạo, được nghe pháp, đạt được tổng trì.

3) Kẻ ác chẳng làm tổn hại được.

4) Chính thuyết thần chú.

5) Kết luận: lực của bản thân mình.

“Người tìm kiếm” là người cần tu Pháp Hoa hoặc là tất cả những người mà thiện nguyện có ý mong cầu tu tập kinh Pháp Hoa này, thì “trong thời gian ba lần bảy ngày phải nhất tâm tinh tiến”.

Phổ Hiền Quán Kinh thuyết minh về hành pháp có năm:

1/- Ba lần bảy ngày thì thấy.

2/- Bảy lần bảy ngày được thấy.

3/- Một lần sinh được thấy.

4/- Hai lần sinh được thấy.

5/- Ba lần sinh được thấy.

Trong này theo thuyết xưa: Thượng phẩm tinh tiến thì ba lần bảy ngày là thấy được. Cho đến phẩm thứ năm phải tu trong ba lần sinh mới được thấy. Thêm nữa, điều này chẳng nhất định. Đầu tiên thấy thân hạ liệt thì có thể chỉ một lần bảy ngày. Cho tới ba lần sinh thì được thấy thân thù thắng. Vì sự tu hành khác nhau, cho nên phải qua thời gian dài mới thấy được (thân) thù thắng.

Về tinh tiến thì kinh đó (chỉ Phổ Hiền Quán Kinh) nói có 6 pháp:

1) Trang nghiêm đạo tràng.

2) Tẩy rửa bản thân cho sạch sẽ.

3) Sáu thời lễ bái.

4) Khải thỉnh lục sư.

5) Đêm ngày đọc tụng kinh điển đại thừa.

6) Tư duy về đạo lý Không pháp rất sâu.

Lúc làm pháp quán này thì lập tức thấy Phổ Hiền, có thể diệt được trăm vạn ức A tăng kỳ tội nặng sinh tử.

Chưa thấy văn nói về Khải thỉnh lục sư, nay tạm thời giải thích như sau: Thích Ca là Hòa thượng, Văn Thù Sư Lợi là A xà lê. Di Lặc Bồ tát là Giáo thụ sư. Mười phương Phật là Tôn chứng sư. Mười phương Bồ tát Ma ha tát là đồng pháp lữ. Bồ tát Phổ Hiền là Sám hối giới chủ. Đủ lục sư như thế mới có thể sám hối, thụ tam tụ giới v.v… Khải thỉnh như vậy thì mới thấy Phổ Hiền.

*

- Kinh văn: “Nếu kinh Pháp Hoa” tới “lực uy thần”.

Tán rằng: đây là phần thứ 2 của mục thứ hai: kinh được lưu hành ở đời là do lực của Phổ Hiền.

*

- Kinh văn: “Nếu có ai thụ trì” tới “tay xoa đầu người ấy”.

Tán rằng: đây là phần cuối của mục thứ hai: người nào có thể lưu hành được kinh này thì phù hợp với hạnh Phổ Hiền. Cho nên được Phật xoa đầu.

*

- Kinh văn: “Nếu chỉ sao chép” tới “vui chơi thỏa thích”.

Tán rằng: dưới đây là mục thứ ba của đoạn lớn thứ tư: Lợi ích trong kiếp sau. Có 3 phần:

1. Hạ phẩm tu thì sinh ở cõi trời Đao Lợi v.v…

2. Trung phẩm tu như thụ trì v.v… thì sinh ở cõi trời Dạ ma v.v…

3. Thượng phẩm tu thì được ngàn Phật trao tay v.v…

Đây là phần đầu, có 3 ý:

1) Nơi sinh của người chỉ sao chép.

2) Tướng đón tiếp.

3) Thân trạng.

Sinh ở cõi trời Tứ Thiên Vương cũng là hạ phẩm sinh, lược đi chẳng nêu.

*

- Kinh văn: “Huống chi thụ trì” tới “tu hành đúng pháp”.

Tán rằng: đây là trung phẩm tu thụ trì v.v… . Sinh ở cõi trời Dạ Ma và hai cõi trời ở trên chẳng thấy Phật. Văn lược đi, vì không có quả.

*

- Kinh văn: “Nếu có người” tới “mà sinh ở trong”.

Tán rằng: đây là thượng phẩm tu, được ngàn Phật trao tay. Có 4 ý:

1) Ngàn Phật trao tay.

2) Khiến không sợ hãi.

3) Chốn vãng sinh.

4) Thấy Bồ tát.

Ba phẩm tu sinh đã nói ở trên mới chỉ nêu một tướng, chẳng phải là đã nói hết lẽ thực. Nói cho hết lẽ thực thì trong mười pháp hành mỗi pháp đều có ba phẩm, vì chỉ như trung phẩm đã có thụ trì cho đến giải nghĩa ; thượng phẩm cũng có, tùy theo sự tự tu tập, có thượng có hạ.

“Tu hành đúng pháp”, đều có hạ có thượng. Nay chỉ ở trung phẩm nói là có, còn thượng phẩm thì không. Đó là căn cứ vào một tướng mà nói.

Mười pháp hành trên, Biện Trung Biên luận nói:

- Tám pháp hành đầu là Văn tuệ, là hạ phẩm.

- Pháp hành thứ chín là Tư tuệ, là trung phẩm.

- Pháp hành thứ mười là Tu tuệ, là thượng phẩm.

Ở trong văn tuệ: sao chép, cúng dàng, thí tha là hạ, vì là dễ ; nghe giảng, duyệt đọc, phúng tụng là trung ; thụ trì, khai diễn là thượng, vì khó.

Thêm nữa, tu một, hai, ba pháp hành là hạ ; bốn, năm, sáu pháp hành là trung ; bảy, tám, chín, mười pháp hành là thượng, vì điều mong mỏi của mỗi loại thì khác nhau.

*

- Kinh văn: “Có những công đức lợi ích như vậy” tới “khiến chẳng đoạn tuyệt”.

Tán rằng: trong đoạn lớn thứ tư: Phổ Hiền khuyến phát, đây là mục thứ tư: kết luận khuyên hãy phát tâm. Có 2 ý:

1) Đầu tiên là nói rõ thắng pháp khuyên hãy tu hành.

2) Sau đó là hộ pháp khiến hành.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật Thích Ca” tới “danh hiệu Bồ tát Phổ Hiền”.

Tán rằng: dưới đây là đoạn lớn thứ năm trong phẩm: Thích Ca tán khuyến. Có 3 phần:

- Phần đầu: ca ngợi Phổ Hiền.

- Phần hai: tán thán người trì kinh.

- Phần ba: tướng thuận nghịch đối với hành giả.

Đây là phần đầu, có 3 ý:

1) Tán thán việc hộ trợ kinh (này).

2) Tán thán hạnh nguyện của Phổ Hiền.

3) Hộ người trì danh hiệu Phổ Hiền.

Tán thán hạnh nguyện có 3 nhân:

a) Tự lợi.

b) Lợi tha.

c) Khen người.

*

- Kinh văn: “Phổ Hiền nếu có” tới “được áo che cho”.

Tán rằng: dưới làø tán thán người trì kinh. Có 4 điều:

1. Thuận Phật hành.

2. Lìa mọi ác.

3. Sẽ được xuất thế.

4. Nhất định chán sinh tử.

Điều đầu tiên này có 6 ý:

1) Vì thấy Phật nên biết được ba loại thân: lý, trí, hóa.

2) Như đích thân nghe pháp từ miệng Phật nên hiểu được giáo ý.

3) Là pháp cúng dàng để cúng dàng Phật.

4) Được Phật tán thán, vì hợp với bản tâm của Phật thì Phật tùy hỉ.

5) Được Phật xoa đầu, được Phật giáo hóa gia bị cho bản tâm, như thụ ký cho.

6) Được y Phật che cho, vì có đầy đủ (các hạnh) tàm quý, nhu hòa, nhẫn nhục v.v…

*

- Kinh văn: “Người như vậy” tới “hạnh của Phổ Hiền”.

Tán rằng: đây là lìa các điều ác. Có 5 ý:

1) Chán sự vinh hoa sung sướng của thế gian.

2) Chẳng thích ác duyên.

3) Tâm khéo điều hòa thanh tịnh.

4) Diệt trừ phiền não.

5) Tu hành, ít dục.

“Chẳng thích ác duyên” có 3 thứ:

a) Tà hạnh.

b) Ác nghiệp.

c) Văn chương, nghệ thuật v.v… của ngoại đạo.

“Tâm khéo điều hòa thanh tịnh” có 3 thứ:

a) Chất trực.

b) Chính niệm.

c) Phúc đức.

“Diệt trừ phiền não” có 3 thứ:

a) Trừ tam độc.

b) Diệt ghen ghét.

c) Trừ tam mạn.

“Tu hành, ít dục” có 3 thứ:

a) Ít dục.

b) Tri túc (biết đủ).

c) Tu hạnh Phổ Hiền.

*

- Kinh văn: “Phổ Hiền! Nếu Như Lai” tới “trên pháp tòa”.

Tán rằng: đây là mục thứ ba: sẽ được xuất thế. Có 5 ý:

1) Hướng đạo tràng. 4) Chuyển pháp luân.

2) Phá ma chúng. 5) Thăng pháp tòa.

3) Đăng chính giác.

*

- Kinh văn: “Phổ Hiền! nếu ở…” tới “được phúc báo của mình”.

Tán rằng: đây là mục thứ tư: nhất định chán sinh tử. Có 2 ý:

1) Chẳng tham của cải đồ vật.

2) Được quả báo hiện tiền.

*

- Kinh văn: “Nếu có người” tới “được quả báo hiện tiền”.

Tán rằng: trong đoạn lớn thứ năm của phẩm này: nói về Thích Ca khuyến tán. Dưới đây là phần thứ ba nói về tướng thuận nghịch đối với hành giả.

Có 5 ý. Trong đây có 2 ý:

1) Kẻ hủy báng (kinh này) thì (sẽ bị quả báo) không có mắt, vì đã hủy báng pháp nhãn thanh tịnh.

2) Người tán thán (kinh này) thì được hiện báo, vì tâm, điền đều thù thắng.

*

- Kinh văn: “Nếu lại thấy người thụ trì” tới “phải như kính Phật”.

Tán rằng: trong này có 3 ý:

1) Kẻ nào bới lỗi lầm của hành giả, thì bị bệnh hủi cùi.

2) Kẻ nào khinh rẻ chê cười hành giả, thì đắc tội.

3) Khuyên hãy sinh tâm cung kính.

Kẻ khinh rẻ chê cười đắc tội sẽ bị mười thứ bệnh, như trong kinh văn đã nói, có thể biết được.

* Chữ [繚] trong từ Liễu lệ [繚戾]: xoáy tít chỉ nước, đọc là Liễu. Trong sách Thuyết Văn chỉ có chữ Liễu [了] trong từ Liễu đạt [了達] (hiểu thấu). Chữ [寥] Liêu trong từ Liêu thái [寥菜] (rau răm), chữ [暸] Liễu trong cụm từ “Mục tinh lãng liễu” [目精朗暸] (con mắt tinh sáng).

Ngoài ra không có chữ nào đọc âm Liễu như chữ [了] cả. Có hai chữ [燎] Liệu trong từ Liệu trá (đốt nướng) và chữ [繚] Liêu trong từ Liêu nhiễu [繚繞] (vòng quanh, quấn quít). Nay chữ [繚] này đọc là Liễu.

Chữ [睞] trong từ [角睞] đọc là Lai. Theo sách Ngọc Thiên thì từ Giác lai [角睞] có nghĩa là mắt lác.

*

- Kinh văn: “Lúc nói phẩm Phổ Hiền này” tới “làm lễ rồi đi”.

Tán rằng: đây là đoạn lớn thứ sáu trong phẩm nói về đại chúng đương thời được ích lợi.

Có hai phần:

1) Phần đầu nói về ý được ích lợi.

2) Phần sau nói về ý phụng hành.

***

LỜI CUỐI SÁCH

Cơ tôi đây trong thời gian vân du thuyết pháp trên đường dừng lại Bác Lăng, các giới Tăng tục học tập đạo Phật có bảo tôi giảng kinh này. Vì bản thân tôi chẳng thể tu học nghĩa cũ, cho nên đành phải tự mình soạn ra văn mới, tối soạn sớm giảng, khi giảng xong thì kinh sớ (tức bộ Pháp Hoa Huyền Tán này) cũng viết xong.

Than nỗi, (bản thân tôi) học ít, biết nông, cho nên nghĩa lý biên xong thì ngôn từ cũng hết. Nghĩa kinh vốn rất sâu xa súc tích, (cho nên tôi) tuy vụng về cũng cố gắng tán tụng thêm để thành sáng tỏ.

Tôi nem nép thận trọng y vào thánh giáo, xoáy vào một mực lấy ở huyền tông. Thế mà vẫn còn sợ là ngôn từ sơ suất, sai với tôn chỉ trong kinh, trái với những điều viện dẫn.

Kinh này là bộ kinh điển quan trọng nhất đối với người đang tu đạo, người ta ai chẳng tán tụng lời văn sâu xa của kinh này. Đã chẳng thể lặng im không nói, nên đành phải trình bày những suy nghĩ ngông cuồng hời hợt của mình. Những mong các bậc thức đạt quân tử phủ chính cho tôi!

Vậy tôi xin kết thúc bằng bài tụng rằng:

Hạnh, Lý tiếp thu từ các kinh.

Lược tán nhất thừa chân pháp nghĩa.

Đôi lời chân thực thí quần sinh.

Nguyện cùng chóng thành Vô thượng quả.

KINH PHÁP HOA HUYỀN TÁN

QUYỂN THỨ MƯỜI

(HẾT)

Đây là sách đã viết xong tại phòng Trí luận sư Phiên kinh viện, chùa Đại Từ Ân tại Tây kinh (tức Tràng An, Trung Quốc, đời Đường) vào năm Điều Lộ thứ hai tháng chín.

Sách này được biên soạn in ấn ra, đó là nhờ công tích của vị sư hoằng pháp dịch kinh, nhờ công đức cao cả tốt đẹp của các vị đại vương, tiểu vương. Sách này phải biên soạn nhiều lần mới xong. Nhưng (đại sư Khuy Cơ) vẫn chuyên tâm vào việc biên soạn, chẳng để ý tới các việc khác. Chưa được bao lâu thì (ngài) đã bỗng nhiên nhập diệt. Thần (của ngài) tuy đi rồi, nhưng phong độ (của ngài) vẫn còn mãi.

Mỗi khi giảng bộ kinh sớ này lại hằng thương nhớ tới ngài. Những mong nhờ phúc thiện này mà được Tam hội sơ đăng, nhờ sự huân tu này mà tới bậc thượng phẩm, vượt biển Chân như, giỡn sóng Bát nhã, có trí tuệ từ bi xót thương chúng sinh bị đau khổ, đưa họ tới cõi Niết bàn Cực lạc, cùng vô cùng giới, tận vô tận sinh, đều diệt khổ nhân, cùng lên Lạc quả.

- Niên hiệu Bảo An năm thứ ba, tức năm Nhâm Dần, tháng 7 ngày 11, tức ngày Đinh Mão, giờ Thân sao chép xong, sư trụ trì chùa Pháp Long là Tăng Giác đem in.

Nguyện nhờ công đức chép Pháp Hoa.

Cùng ơn từ bi giải đại thừa.

Cha mẹ bảy đời của Đại sư.

Cùng cả pháp giới mau thành Phật.

***

- Niên hiệu Thiên Thừa năm đầu, tức năm Tân Hợi tháng 6, ngày 21, tức ngày Bính Tuất, sư Nhiếp Kiến bắt đầu từ hạ tuần tháng Giêng năm ngoái đem so với bản của Thiện Minh phòng ở chùa Dược Sư. Đắc nghiệp [xxx] xong.

“để được lợi ích vãng sinh tới cõi Cực lạc [xxx]”.

- Niên hiệu Bảo An năm thứ ba, tháng Chạp ngày 13, lấy bản của Viên Như phòng chùa Hưng Phúc, di điểm xong thì đem in.

“để khiến cho pháp được trụ lâu dài và lợi ích cho cõi người, cõi trời”.

Bản di điểm này đều là bản của bậc cao danh. Thêm nữa, [ x ] bản đều là bản di điểm, những điều di điểm đều viết bằng son, còn các chữ khác đều viết bằng mực thường, để cho hạng mạt học mê muội được sáng tỏ vậy.

- Niên hiệu Đại Chính năm thứ mười, tháng 7 ngày 20, sau khi đối chiếu bản của Sư Tăng Giác in với điểm bản của năm sư, thêm một bản nữa đem giao xong. Ngày đó giảng phẩm Thọ Lượng xong.

Hạ an cư, giảng ba kinh.

Mạt học là Định Dận, quán chủ chùa Pháp Long

kính bút.

***

HỒI HƯỚNG.

Nguyện đem Công đức ấn tống bộ sách này, hồi hướng Tây phương, trang nghiêm Tịnh độ. Nguyện từ đời vô thủy cho đến sau này, hết thảy kẻ oán người thân, Thất tổ Cửu huyền, Sư Tăng Cha mẹ, đời nay và nhiều đời về trước. Rộng cùng mười phương pháp giới, tất cả chúng sinh, thiện ác tri thức, tám nạn ba đường, cỏ cây sâu bọ, loài sinh bằng trứng, loài sinh bằng thai, loài ẩm thấp sinh, loài biến hoá sinh, hoặc nhầm mà giết, hoặc cố ý giết, tất cả muôn loài, nguyện cởi hết thảy các oan khiên, tiêu tất cả các tội nghiệp, đồng chứng đại Bồ đề, đồng sinh Cực lạc quốc.

Nam mô Đại từ Đại bi Cứu nạn Linh cảm Quán Thế Âm Bồ tát Ma Ha Tát, tác đại chứng minh.

Quyển Thứ Mười (Phần Trước)

PHẨM TÙY HỈ CÔNG ĐỨC

Ba môn phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có ba ý:

1. Trong bảy phẩm học hành lưu thông, sáu phẩm cuối thuyết minh về người năng hành. Chia làm bốn phần. Từ phần thứ ba trở xuống có hai phẩm thuyết minh về công đức của Bàng tu hành và Chính y hành nhiều ít bao nhiêu. Phẩm này thuyết minh về phúc của Bàng tu hành. Cho nên mới có phẩm này.

2. Trong quả nhất thừa, hai phẩm trên thuyết minh về quả đã mãn. Còn ba phẩm dưới thuyết minh về quả chưa mãn, chia làm hai. Phẩm này thuyết minh về phúc quả Bàng tu hành tùy hỉ nhiều ít bao nhiêu. Hai phẩm sau thuyết minh về phúc quả Chính y hành nhiều ít bao nhiêu. Cho nên mới có phẩm này.

3. Luận nói rằng: pháp lực có 5 môn, trước đã thuyết minh 3 môn. Đây là môn thứ tư: nghe pháp, ý như trong phẩm Tùy Hỉ Công Đức đã nói. Do nghe người khác nói, rồi có thể sinh ra tùy hỉ cho nên gọi là nghe pháp. Phẩm này thuyết minh về ý ấy, cho nên phải có phẩm này.

II. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

“Tùy”: có nghĩa là thuận theo.

“Hỉ”: có nghĩa là vui thích.

Thân tâm thuận theo, rất là vui thích, lấy đó làm nhân sinh quả “Công Đức”.

Phẩm này thuyết minh rộng về ý ấy, cho nên đặt tên phẩm như thế. Có nghĩa là tùy theo các điều sở Văn, sở Tư, sở Tu mà sinh tâm tùy hỉ.

Luận theo kinh cho nên lúc đầu chỉ nói về Văn (nghe pháp).

III. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC.

- Hỏi: phẩm này chẳng những (nói về) tự mình sinh ra tùy hỉ, mà còn giáo dục khuyến khích người khác (tùy hỉ). Vậy cớ sao chẳng đặt tên phẩm này là phẩm Khuyến Nhân?

Đáp: đó là vì đặt tên theo cái gốc: nhân tự tùy hỉ rồi mới khuyên người khác.Ngoài ra, cả hai (tự mình và khuyên người) đều bao gồm trong Tùy Hỉ, cho nên hợp lại làm tên Tùy Hỉ.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Di Lặc” tới “thì được bao nhiêu phúc?”.

Tán rằng: phẩm văn chia làm hai phần:

- Phần đầu là Di Lặc thỉnh.

- Phần sau là Thế tôn đáp.

Đây là phần đầu, gồm 2 mục: trường hàng và kệ tụng.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Phật bảo” tới “ngươi hãy lắng nghe”.

Tán rằng: dưới là Thế tôn đáp. Chia làm ba phần:

1. Phần đầu: dùng hình thức so sánh để mà hỏi.

2. Phần hai: Di Lặc đáp.

3. Phần cuối: Phật mách bảo để thành tựu cho.

Văn phần đầu lại chia làm ba mục:

1) Mục đầu: thuyết minh về người hay tùy hỉ.

2) Mục hai: thuyết minh về cảnh được so sánh.

3) Mục ba: là đoạn từ “ý ngươi thế nào” trở xuống: chính thức đặt ra câu hỏi.

Văn mục đầu này có hai phần:

- Phần đầu: thuyết minh về người đầu tiên tùy hỉ.

- Phần hai: chỉ người tùy hỉ sau khi đã so đọ.

Văn phần đầu lại chia làm ba mục:

a) Mục đầu thuyết minh về lúc ban đầu.

b) Mục hai thuyết minh về chốn đi tới (vãng xứ).

c) Mục cuối thuyết minh về việc lần lượt đi tới các ngõ ngách.

* Chữ [陌] Mạch, theo sách Ngọc Thiên là chỉ đường ruộng theo hướng Đông Tây. Vậy Mạch có nghĩa như Đạo, tức là đường vậy.

*

- Kinh văn: “Nếu bốn trăm vạn ức” tới “đủ tám mươi năm rồi”.

Tán rằng: dưới là cảnh được so sánh. Trong có bốn phần:

1. Chủng loại số lượng chúng sinh.

2. Các dụng cụ được bố thí.

3. Tuổi tác.

4. Đắc đạo.

Đây là ba phần đầu.

Trong phần nói về chủng loại chúng sinh có hai phần:

- Phần 1: tách riêng ra mà bảo thì có năm môn:

a) Lục thú (sáu nẻo chúng sinh).

b) Tứ sinh (bốn loại chúng sinh, sinh ra theo bốn cách khác nhau).

c) Hình loại.

d) Tư tưởng khác nhau (tưởng thù).

e) Số lượng chân khác nhau (túc dị).

Nghĩa của các môn này như chương khác đã nói.

“Vàng Diêm phù đề”: Diêm phù đề là tên loại cây ở Thiệm bộ châu, ở dưới nước gần cây này tại bờ bắc châu này có loại tử kim ánh sáng át cả ánh mặt trời, mặt trăng cho nên lấy tên cây ấy mà đặt tên cho loại vàng đó.

- Phần 2: đoạn từ “Các loại chúng sinh như vậy” trở xuống: kết luận.

*

- Kinh văn: “Mà nghĩ như vầy” tới “đủ tám giải thoát”.

Tán rằng: đây là khiến cho đắc đạo. Trong có hai mục:

1) Khởi niệm.

2) Hóa đạo.

*

- Kinh văn: “Ý ngươi thế nào?” tới “há phải là nhiều chăng?”.

Tán rằng: đây là chính thức đặt câu hỏi.

*

- Kinh văn: “Di Lặc bạch Phật” tới “quả A la hán”.

Tán rằng: đây là Di Lặc đáp. Thế quả đã nhiều, huống hồ lại còn khiến đắc thánh (quả).

*

- Kinh văn: “Phật bảo Di Lặc” tới “điều chẳng thể biết”.

Tán rằng: dưới là Phật dạy về thành tựu. Có hai phần:

1) Đầu tiên: thành tựu của người thứ năm mươi.

2) Sau đó: thành tựu của người thứ nhất.

Đây là phần đầu.

Một niệm tùy hỉ, khiến sẽ chứng được Bồ đề. Số chúng sinh được giáo hóa sẽ gấp bội số trên. Cho nên sẽ được nhiều phúc.

Khiến đắc quả A la hán, thì chẳng thể thành Phật để tế độ rộng rãi cho chúng sinh, cho nên phúc sẽ kém.

Cũng như so sánh tướng Phạm âm của Phật với tướng âm thanh của phàm phu.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “chẳng thể so sánh được”.

Tán rằng: dưới là thành thứ nhất. Văn chia làm năm phần:

- Phần đầu: thuyết minh chung về người đầu tiên tùy hỉ công đức hơn người thứ 50 nêu ở phần trước không gì sánh nổi.

- Phần thứ hai: quả tùy hỉ của người đi nghe pháp.

- Phần thứ ba: quả tùy hỉ của người khuyên người khác nghe, hoặc chia chỗ cho người khác ngồi nghe pháp.

- Phần thứ tư: quả tùy hỉ của người vâng lời đi nghe pháp.

- Phần thứ năm: nêu cái kém để thành tựu cái hơn.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Lại nữa, A Dật Đa” tới “chốn nơi ngồi”.

Tán rằng: đây là phần hai và phần ba: quả tùy hỉ nghe pháp và quả tùy hỉ khuyên người khác nghe pháp: cũng được lục thông, tòa kim cương.

Đây là căn cứ vào thế quả, chẳng phải là xuất thế quả. Nếu có bệnh thì được phép nằm nghe, đây là căn cứ vào lúc chẳng có bệnh, chỗ rộng thì chỉ khuyên nên ngồi mà nghe, chỗ hẹp thì khuyên chia chỗ mà ngồi nghe.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “cùng sinh một chỗ”.

Tán rằng: dưới là phần thứ tư: quả tùy hỉ thụ giáo đi nghe pháp. Có ba mục:

- Mục đầu: nói rõ được thiện hữu tốt.

- Mục hai: thuyết minh về phúc tuệ trang nghiêm.

- Mục cuối: thấy Phật, nghe pháp.

Đây là mục đầu: được bạn hiểu pháp làm thiện hữu.

*

- Kinh văn: “Lợi căn trí tuệ” tới “không có những điều đáng ghét”.

Tán rằng: dưới là phúc tuệ trang nghiêm, đó là lợi căn trí tuệ vậy. Các thứ khác đều bao gồm trong phúc. Trong phúc có 5 thứ:

1) Thanh tướng (tướng giọng nói).

2) Khẩu tướng (tướng miệng).

3) Tị tướng (tướng mũi).

4) Diện tướng (tướng mặt).

5) Chúng tướng (các tướng mạo).

Đoạn từ “trăm ngàn vạn đời” trở xuống: là nói về các quả (khác).

Khẩu tướng có 5 thứ:

1/- Khí (hơi thở).

2/- Thiệt (lưỡi).

3/- Lợi, vòm miệng v.v… không có bệnh.

4/- Răng không có 6 khuyết tật xấu.

5/- Môi không có 10 tướng xấu.

“Chẳng vẩu chẳng ngắn”:

* Chữ Khiên [褰] ở đây có nghĩa là khểnh, vẩu (chỉ răng). Chữ Súc [縮] ở đây là ngắn (vốn chữ này nghĩa là rút ngắn).

“Chẳng thô tháp”: có nghĩa là nhỏ mịn.

“Chẳng lở loét (miệng)”:

* Chữ [ ] đọc là Chẩn, chỉ mụn nhọt ở môi.

Có bản chép là “môi khít chẳng có mụn nhọt”.

“Chẳng méo”: có nghĩa là miệng chẳng méo.

* Chữ [ ] đọc là Khỏa (thường đọc là Oa): méo miệng.

*

- Kinh văn: “Mũi chẳng tẹt dí” tới “tướng chẳng đáng ưa”.

Tán rằng: đây là tướng mũi và tướng mặt.

“Biển thê”: vốn có nghĩa là mỏng (bẹt), ở đây chỉ mũi tẹt dí.

* Chữ [ ] đọc là Biển, vốn nên viết là [遍]. Chữ [睇] đọc là Thê, vốn nên viết là [ ].

“Khúc lệ”: có nghĩa là gãy gập.

*Hai chữ [窊曲] đọc là Oa Khúc . [窊] Oa: có nghĩa là lõm xuống. Chữ [曲] Khúc: có nghĩa là “cong vạy”, nghĩa như chữ [枉] Uổng. Chữ [細] Tế, nghĩa như Tiểu [小], nghĩa là nhỏ.

*

- Kinh văn: “Môi, lưỡi, răng, lợi” tới “tướng người đầy đủ”.

Tán rằng: đây là các tướng (khác), có sáu.

*

- Kinh văn: “Đời đời sinh ra” tới “tin tưởng tiếp thụ sự dạy bảo (của Phật)”.

Tán rằng: đây là thấy Phật nghe pháp.

*

- Kinh văn: “A Dật Đa” tới “tu hành đúng như lời (Phật) thuyết”.

Tán rằng: đây là phần thứ năm: nêu cái kém để thành tựu cái hơn.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “chẳng thể làm thí dụ”.

Tán rằng: đây là 18 tụng, chia làm hai phần:

- 8 tụng đầu: Bàng tùy hỉ.

- 10 tụng sau: Chính tùy hỉ.

Đây là phần đầu. Có ba mục:

+ 2 tụng đầu: nêu lên việc tùy hỉ.

+ 5 tụng sau: so sánh.

+ 1 tụng cuối: kết luận thành tựu.

*

- Kinh văn: “Nghe lần hồi như vậy” tới “thường từ miệng đó ra”.

Tán rằng: dưới là 10 tụng, tụng về Chính tùy hỉ. Có 5 phần, đây có 2 phần:

- 1 tụng: thuyết minh chung về người đầu tiên tùy hỉ.

- 5 tụng: tụng về người tùy hỉ vâng lời đi nghe (pháp).

*

- Kinh văn: “Nếu cố tới tăng phường” tới “phúc ấy chẳng thể lường”.

Tán rằng: đây có ba phần:

- 2 tụng đầu: tùy hỉ nghe pháp.

- 1 tụng sau: tùy hỉ chia chỗ khuyên người khác nghe.

- 1 tụng cuối: nêu cái kém để thành tựu cái hơn.

***