Bồ Đề Chánh Đạo Bồ Tát Giới Luận

Bồ Đề Chánh Đạo Bồ Tát Giới Luận

Bồ Đề Chánh Đạo

Bồ Tát Giới Luận

Thượng sư Tsong Kha Pa tạo luận

Thang Hương Danh dịch Tạng Hán

Ns.Thích Tịnh Nghiêm

Mục Lục

Lời Giới Thiệu Bản dịch Việt Văn

Lời Tựa Bản dịch Hán văn

Phần 01

A1. Phần tựa

A2. Chánh thức giải thích giới phẩm.

B1. Tổng nhiếp.

B2. Phân thích

C1. Nói sơ lược về tự tính giới.

D1. Giới tính

D2. Sự lợi ích thù thắng.

Phần 02

F1. Phân biệt sở y

F2. Phân biệt tự tính

G1. Lược nhiếp

G2. Nói chi tiết

G3. Nhiếp nghĩa

F3. Nhiêu ích hữu tình giới

G4. Ưa thích chỗ vắng vẻ

G5. Lời nói, tư tưởng thảy đều thanh tịnh

G6. Không tự khinh miệt mình

G7. Nhu hòa

G8. Nhẫn nhục

G9. Không phóng dật

G10. Đầy đủ quỹ tắc tịnh mệnh

F2. Nhân duyên đầy đủ của nhiếp thiện pháp giới

Phần 03

F3. Nhân duyên đầy đủ của nhiêu ích hữu tình giới.

G1. Làm bạn trợ giúp cho người cần trợ giúp

G2. Làm lợi ích cho người mê muội nghĩa lý

G3. Làm lợi ích cho những người ơn

G4. Cứu hộ những sự xâm hại, sợ sệt

G5. Làm cho những người đang ưu sầu khổ não được khai tâm mở ý

G6. Làm lợi ích cho người thiếu thốn

G7. Làm lợi ích cho người đến cầu nương tựa

G8. Tùy tâm chúng sinh mà làm lợi ích

G9. Làm lợi ích cho người tu chánh hạnh

G10. Làm lợi ích cho những người phạm tội

G11. Dùng thần lực làm lợi ích

E4. Thâu góp ý nghĩa chánh yếu

Phần 04

J1. Biện minh người thọ giới

J2. Biện minh người truyền giới

H2. Đầy đủ tư lương.

H3. Cung thỉnh nhanh chóng truyền giới

H4. Sinh khởi niềm vui thù thắng

H5. Hỏi theo thứ tự

G2. Nghi quỹ chánh hành

H2. Tán thán công đức thọ giới.

H3. Cúng dường báo ân.

H4. Không được vội vàng trình bày, khai thị Bồ tát giới

F2. Pháp không có thầy truyền giới

Phần 05

J1. Thông chi

J2. Biệt chi

K1. Vì lợi dưỡng cung kính, khen mình chê người

K2. Bỏn sẻn không bố thí tài vật, Phật pháp

K3. Đánh đập hữu tình, không xả oán kết

K4. Phỉ báng Bồ tát tạng, nói pháp tương tự

Phần 06

L1. Bồ Đề Hiền

L2. Vô Úy Sinh

L3. Tây tạng pháp sư 1

L4. Tây tạng pháp sư 2

L1. Phá ngài Bồ Đề Hiền

L2. Phá ngài Vô Úy Sinh

L4. Phá Tây tạng pháp sư 2

J2. Thuyết minh của Học Tập Luận

K1. Pháp tha thắng thứ nhất

K4. Pháp tha thắng thứ tư

K5. Pháp tha thắng thứ năm

K7. Pháp tha thắng thứ bảy

K8. Pháp tha thắng thứ tám

K9. Pháp tha thắng thứ chín

K10. Pháp tha thắng thứ mười

K11. Pháp tha thắng thứ mười một

K12. Pháp tha thắng thứ mười hai

K13. Pháp tha thắng thứ mười ba

K14. Pháp tha thắng thứ mười bốn

Phần 07

H2. Hậu quả của sự phạm tội tha thắng

H3. Phân biệt ba loại phiền não phạm giới

H4. Có thể khôi phục sự thanh tịnh đặc thù

H5. Nhân duyên xả bỏ Bồ tát tịnh giới

Phần 08

H1. Nói tổng quát

K2. Chướng ngại sự đối trị san tham (vi phạm thứ hai)

L1. Đối với thắng cảnh (vi phạm thứ ba)

L2. Đối với hằng cảnh (vi phạm thứ tư)

L1. Không nhận sự mời thỉnh (vi phạm thứ năm).

L2. Không nhận đồ vật cúng dường (vi phạm thứ sáu)

K5. Chướng ngại pháp thí (vi phạm thứ bảy)

M1. Bỏ phế người đáng thương xót (vi phạm thứ tám)

M2. Không học những điều giới chung với Thanh văn (vi phạm thứ chín)

M3. Tu học giới không cùng chung với Thanh văn (vi phạm thứ mười)

Phần 09

L2. Nêu rõ sự khác biệt giữa tính tội của giới Bồ tát và tính tội của giới biệt giải thoát

Phần 10

L1. Hủy phạm tịnh mệnh (vi phạm thứ mười một)

L2. Hủy phạm quỹ tắc (vi phạm thứ mười hai)

L3. Đắm mê ba cõi (vi phạm thứ mười ba)

L1. Không phòng hộ danh dự mình (vi phạm thứ mười bốn)

L2. Không dùng biện pháp mạnh để lợi ích chúng sinh (vi phạm thứ mười lăm)

K1. Không chịu an nhẫn (vi phạm thứ mười sáu)

L1. Không tự xả bỏ (vi phạm thứ mười bảy)

L2. Không tha thứ lỗi lầm của người khác (vi phạm thứ mười tám)

K3. Không khởi tâm đối trị phiền não (vi phạm thứ mười chín)

K1. Ý hướng hành vi hạ liệt (vi phạm thứ hai mươi)

K2. Hành vi lười biếng (vi phạm thứ hai mươi mốt)

K3. Ham việc đàm luận vô ích (vi phạm thứ hai mươi hai)

K1. Chướng ngại gia hành (vi phạm thứ hai mươi ba)

K2. Chướng ngại chánh hành (vi phạm thứ hai mươi bốn)

K3. Chướng ngại chung hành (vi phạm thứ hai mươi lăm)

Phần 11

L1. Không học pháp Tiểu thừa (vi phạm thứ hai mươi sáu)

L2. Chuyên tâm tu học pháp Tiểu thừa (vi phạm thứ hai mươi bảy)

L3. Chuyên tâm tu học giáo điển ngoại đạo (vi phạm thứ hai mươi tám)

L4. Đam mê tu học pháp ngoại đạo (vi phạm thứ hai mươi chín)

L1. Ghét bỏ hủy báng cảnh giới trí tuệ (vi phạm thứ ba mươi)

L2. Có thể phá hoại quả của trí tuệ (vi phạm thứ ba mươi mốt)

M1. Không đi nghe Chánh pháp (vi phạm thứ ba mươi hai)

M2. Có thể hủy hoại cảnh giới của sự nghe pháp (vi phạm thứ ba mươi ba)

K1. Không làm lợi ích (vi phạm thứ ba mươi bốn)

M1. Không giúp đỡ người bệnh (vi phạm thứ ba mươi lăm)

M2. Không giúp diệt trừ sự khổ (vi phạm thứ ba mươi sáu)

L2. Không giúp diệt trừ nguyên nhân sự khổ (vi phạm thứ ba mươi bảy)

L1. Không biết báo ơn (vi phạm thứ ba mươi tám)

L2. Không an ủi người sầu khổ (vi phạm thứ ba mươi chín)

L3. Không cứu giúp người nghèo khổ (vi phạm thứ bốn mươi)

L4. Không khéo chế ngự đệ tử (vi phạm thứ bốn mươi mốt)

L5. Không tùy thuận người khác (vi phạm thứ bốn mươi hai)

L6. Không tán thán người có đức (vi phạm thứ bốn mươi ba)

L1. Đối với việc phi pháp, không chịu dùng uy đức chiết phục (vi phạm thứ bốn mươi bốn)

L2. Đối với việc trái ngược Thánh giáo, không chịu điều phục (vi phạm thứ bốn mươi lăm)

Phần 12

F2. Hộ trì tâm tướng của hành giả

F3. Phương tiện làm cho người phạm giới khôi phục thanh tịnh

F4. Mật ý của sự thuyết minh “tham là tội nhẹ”

F5. Phân biệt các tội phẩm thượng, trung, hạ

Phần 13

D1. Nan hành giới

D2. Nhất thiết môn giới

D4. Nhất thiết chủng giới

D5. Toại cầu giới

D6. Thử thế tha thế lạc giới

D7. Thanh tịnh giới

D1. Sự lợi ích thù thắng rốt ráo

D2. Sự lợi ích thù thắng hiện đời

C5. Nhiếp tập giới tướng

C6. Hành nghiệp của giới

A3. Hậu phần. Chỗ y cứ và ý chỉ của Luận chủ, khuyến khích kỳ nguyện

Lời Giới Thiệu Bản dịch Việt Văn

Bồ Đề Chánh Đạo Bồ Tát Giới Luận, nguyên đề Tối Cực Thanh Tịnh Bồ Tát Giới Tạng Trì Giới Hành Tướng Bồ Đề Chánh Đạo Luận, là một trong những kiệt tác của Thượng sư Tsong Kha Pa, tổ sư khai sáng phái “Mũ vàng” của Mật tông Tây Tạng. Theo truyền thuyết, Thượng sư là hóa thân của Đức Văn Thù, thị hiện làm một nhà tôn giáo vĩ đại, một bậc học giả uyên bác, tinh thông Tam tạng, và cũng là một nhà canh tân vĩ đại của Phật giáo Tây Tạng vào thế kỷ thứ mười bốn!

Quyển Bồ Tát Giới Luận này phân tích, biện luận và giải thích phần Giới Ba La Mật của bộ Du Già Sư Địa Luận, một trước tác vĩ đại của hai ngài Di Lặc và Vô Trước thuộc trường phái Duy Thức. Trong đây, ngài Tsong Kha Pa đã phân tích tỉ mỉ, giải bày tường tận những áo nghĩa của Bồ tát giới luật, phô bày sự khác biệt giữa giới biệt giải thoát của Thanh văn và giới luật nghi của Bồ tát, cùng trình hiện tỏ tường năng lực vĩ đại của Bồ đề tâm là có thể làm cho một hành giả Bồ tát thừa phạm tội căn bổn, bất luận tại gia hay xuất gia, có thể hoàn toàn khôi phục lại sự thanh tịnh của giới thể Bồ tát của mình. Đây là một sự kiện “kinh động” mà Phật giáo Đại thừa Trung hoa và Việt nam chưa hề mơ tưởng tới. Hơn nữa, bộ luận này còn hé mở cho chúng ta thấy được chân trời siêu việt của lý tưởng Đại thừa, một sự sinh động tuyệt vời, một tinh thần cách mạng vĩ đại, cùng những sự hy sinh cao cả hùng tráng của những hành giả Đại thừa chân thật.

Trong quyển luận này, ngoài những điều giới vừa kể trên, ngài Tsong Kha Pha đã trích lục thêm mười bốn điều giới trọng từ quyển Đại Thừa Tập Bồ Tát Học Luận (gọi tắt là Học Tập Luận) của Bồ tát Tịch Thiên, đồng thời, khai triển các giới khinh thành bốn mươi lăm điều, thành thử, tổng cộng có mười tám giới trọng và bốn mươi lăm giới khinh. Ngoài ra, ngài còn tham khảo các bộ giới luận cùng các kinh điển khác để tìm lời giải đáp thỏa đáng nhất cho những sự thắc mắc hoặc nghi ngờ về ý nghĩa và công năng của Bồ tát giới luật.

Những điều giới Bồ tát trong phần Giới Ba La Mật đã từng được phiên dịch tại Trung quốc, lần thứ nhất do ngài Tam tạng Đàm Vô Sấm, dưới nhan đề Địa Trì Bồ Tát Giới Bổn, bao gồm bốn giới trọng và bốn mươi mốt giới khinh, lần thứ hai do ngài Tam tạng Huyền Tráng, dưới nhan đề Du Già Bồ Tát Giới Bổn, bao gồm bốn giới trọng và bốn mươi ba giới khinh. Hai quyển giới bổn này, tuy phiên dịch đã lâu, nhưng vì bị sự lưu truyền phổ biến của quyển Phạm Võng Bồ Tát Giới Bổn tại Trung quốc ảnh hưởng, lấn áp, cho nên đến nay, sự lưu hành của chúng vẫn còn rất hạn chế.

Bồ tát giới luật được phân tích và phát huy ở đây là gia sản chung cho cả Đại thừa Hiển giáo và Đại thừa Mật giáo, nó là nền tảng cơ bản và đồng thời cũng là một cấu trúc quy mô thiết yếu cho tất cả hành giả Đại thừa muốn đi trên con đường huy hoàng đến mục đích tối cao của mình là Vô thượng Bồ đề, chứ không phải là chỉ dành riêng cho những hành giả Mật thừa. Cúi xin các hành giả Đại thừa Hiển giáo đừng chỉ vì nhìn thấy tựa đề hoặc tên tác giả, rồi vội vàng cho đây là một tác phẩm của Mật tông mà lơ là, bác bỏ.

Đây là một kiệt tác vĩ đại về Bồ tát giới luật mà Phật giáo Đại thừa Trung hoa và Việt nam cần phải để tâm nghiên cứu, hầu có thể phát huy tinh thần và ý nghĩa chân thực của Bồ tát đạo. Ngưỡng mong chư vị thức giả hãy phát khởi sự đồng tình, cảm thông với những hành giả tôn sùng lý tưởng “thành Phật độ sinh” và để chút ít tâm tư chiếu cố đến những ý nghĩa sâu xa chân thật ở đây. Âu cũng là một cơ duyên may mắn cho Phật giáo Đại thừa vậy!

Mùa Vu Lan năm Bính tuất 2006

Vô Liêu Tịch Tĩnh Trai

Thích Tịnh Nghiêm cẩn chí

Lời Tựa Bản dịch Hán văn

Bồ Tát Giới là cương lĩnh của vạn hạnh, kho tàng của phước đức, bậc thang lên quả Phật, đường Chánh đến Niết bàn.

Từ khi Đấng Đại Giác ứng thế, khai thị pháp môn tự lợi lợi tha, xiển dương giáo pháp Hiển thừa, Mật thừa, đưa chúng sinh lên Thập địa, độ hữu tình ra ba cõi, phương tiện tuy vô lượng vô biên, nhưng không có phương tiện nào mà không dùng giới luật làm thuyền bè, lấy thi la làm bờ bến. Tu giới hạnh nên nghiệp ác diệt trừ, tự thành thục mà chúng sinh lợi ích. Chí cực thay Giới độ! Hành địa của Bồ tát còn có chỗ vượt ngoài phạm vi này chăng? Đáng buồn thay, đời mạt pháp suy, giới luật không còn ai giảng giải! Chỉ trì, tác trì mất đi chánh quỹ, tu tập, phụng hành oai lệch hành nghi. Muốn vượt biển khổ mà không nghiêm trì giới đức, thì cũng giống như voi cuồng đi lạc đường tà. Đạo pháp mịt mờ, âu cũng là nỗi lo của Bồ tát vậy!

May thay, Bậc Thượng sư của chúng ta, Thánh Tsong Kha Pa, Bậc trí tuệ khai ngộ siêu việt hơn đời, Đấng giới đức uy nghiêm vượt xa thế tục, xuất sinh ở Cam Ninh, trưởng thành tại Tây Tạng, học nhiều hiểu rộng, thâm nhập Thánh giáo, hoằng dương Chân Thừa, quang hiển Chánh Pháp. Mở đường đạt đạo cho ba loại căn cơ, bày sự thâm sâu của Hiển giáo, Mật giáo. Đây chính là đắp đường phẳng đến Niết bàn, chấn uy phong cho giới luật. Ngài đã tham khảo luật tạng mà tạo nên bộ luận này, thống nhiếp vạn hạnh thành ba tụ, bao quát ức độ vào chín loại. Chỗ xả bỏ, tức là mười tám tội tha thắng, bốn mươi lăm tội vi phạm, chỗ giữ lấy, tức là giới biệt giải thoát của bảy chúng, cùng các học xứ lục độ, tứ nhiếp, lại còn thâu nhiếp bổn nghĩa của các bộ luận Du Già, Học Tập, dung hợp ý thú của các ngài Long Thọ, Vô Trước, y cứ rộng rãi vào các sớ giải của kinh luận để xiển minh hành tướng giới luật, nghi quỹ thọ giới, cùng hành tướng của sự phòng hộ tịnh giới.

Hai thừa Hiển, Mật, xả bỏ giới luật thì không còn là con đường đạo mà Bồ tát ba đời đều phải học tập. Đây quả thực là Thuyền Từ trong việc độ thế, Diệu Phẩm cho sự xuất ly.

Hương Danh, lúc ở cố đô học pháp, từng nghe vị Thượng sư họ Tân nói: “Bộ luận này, ý chỉ sâu xa, nghĩa lý tinh xác. Người tại gia, xuất gia học tập Phật pháp ở Tây Tạng, bất luận Hiển giáo hay Mật giáo, không ai mà không nghiên cứu, dùng đây làm pháp thức cho sự tu hành.”

Hôm nay, nhân cơ duyên thành lập Bồ Đề Học Hội, với tông chỉ hoằng truyền Phật pháp, Hương Danh bèn đem quyển luận này trưng bày trước đại chúng, nguyện ý phiên dịch, mọi người trong hội nghe qua đều nhiệt liệt tán đồng, nhân đây, vào tháng tám năm Giáp tuất (1934) thiết lập Dịch Kinh Xứ, ủy nhiệm Hương Danh chủ quản sự việc này. Hương Danh đã cung cẩn y vào bản Tạng văn của chùa Tung Chúc ở Bắc Kinh san hành mà phiên dịch. Khi gặp ý nghĩa khó hiểu thì đến nhờ sự chỉ giáo của vị Đạo sư của Bồ Đề Học Hội là Thượng sư Vinh Tăng, qua sự thông dịch của ông Ngô Kiếm Quân, hơn nữa, lại còn được ông Cao Quán Như giúp đỡ hiệu đính lời văn. Đến tháng tư năm sau, Ất hợi (1935) thì phiên dịch hoàn tất.

Hương Danh, học thức thô thiển, chưa thể hiểu thấu ý nghĩa sâu xa khó dò, e rằng bản dịch mất đi phần nào ý nghĩa chân thực. Nguyện các bậc cao đức Phật giáo, từ bi chỉ chánh những chỗ sai lầm, làm sáng tỏ những nơi tăm tối.

Xin nguyện Tam Bảo gia hộ, chứng minh lòng thành của con, khiến cho Diệu Pháp được phổ cập, để mọi người đều được ngồi trên thuyền Giới Luật, đến thẳng nơi Phật Địa.

Tiết Mạnh Hạ, Dân Quốc năm Ất Hợi (1935), Thang Hương Danh kính ghi ở Thượng Hải Dịch Kinh Xứ.

Phần 01 A1. Phần tựa

Kính lạy Đồng Tử Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát Ma Ha Tát

(1) Tán thán Phật Thích Ca.

Kính lạy Bậc đem lòng Đại bi,

Bao kiếp tu những công hạnh khó,

Nay chứng quả Phật, diễn pháp mầu,

Lay tỉnh chúng sanh đang mê muội.

(2) Tán thán Phật Di Lặc.

Lạy Bậc được Đấng Đại Giác Tôn,

Thọ ký kế vị ngôi Pháp Vương,

Tự tại trên đời, Vô Năng Thắng ,

Dùng Thanh Tịnh Tạng hộ hữu tình.

(3) Tán thán ngài Vô Trước.

Kính lạy dưới chân như đóa sen,

Của bậc thánh giả, ngài Vô Trước,

Ngài đem đến mọi sự cát tường,

Con nay cung kính xin thờ phụng.

(4) Tán thán Bồ tát địa.

Ngài Vô Năng Thắng diễn diệu pháp,

Đối với hạnh Bồ tát cần học,

Chỉ dạy pháp tu hợp Chánh lý,

Người thích Thượng thừa nên thọ trì.

Những người tự xưng là Đại thừa,

Nhưng đối với giới luật Bồ tát,

Mù không trí tuệ, không phân biệt,

Hoặc chỉ tụng niệm theo mặt chữ,

Đối pháp Thượng thừa cần tu tập,

Cùng đạo Đệ nhất của Bồ tát,

Không thể quyết tâm cầu Thánh pháp,

Phóng dật, xả bỏ nghĩa chân thực,

Bọn họ, tâm mê muội Chánh đạo,

Giống như nài voi không móc sắt.

Những Bậc có căn tính Thượng thừa,

Đối với pháp này, rất thích nghe.

(5) Nhân duyên ngài Vô Trước soạn Bồ tát địa.

Phần Ký biệt trong quyển Diệu Cát Tường Bổn Tục nói:

Có bậc Bí sô tên Vô Trước,

Thấu rõ chân nghĩa của luận tạng,

Hay khéo chọn lựa các kinh điển,

Tất cả liễu nghĩa, không liễu nghĩa,

Lại hay khai triển trí thế gian,

Khéo phân biệt luận tạng bổn nghĩa,

Ngài là bậc viên chứng “trì minh” ,

Là sứ giả của Đức Điều Ngự,

Bậc nói lời thật đủ uy lực,

Khéo hay sinh khởi tuệ thù thắng,

Khiến Thánh Giáo trụ thế lâu dài,

Chọn nghĩa chân thực của kinh điển,

Ngài thọ một trăm năm mươi tuổi,

Sau khi mất, hiện thân cõi Phật,

Tuy ở trong sinh tử luân hồi,

Vĩnh viễn hưởng mùi vị an lạc,

Trong đời vị lai sẽ chứng được,

Vô thượng Bồ đề tối cứu cánh.

Bồ tát Vô Trước tu tập pháp môn thù thắng vi diệu, phát nguyện rộng lớn, đã trong nhiều đời, tích tập vô lượng tư lương khó nghĩ bàn, tinh tiến thành khẩn tu tập, chứng được Pháp quang định, có thể làm cho mọi người đạt được sự giải thoát cứu cánh, giống như vượt biển lớn, đều được đến bờ bên kia, đầy đủ năng lực khéo léo lựa chọn các pháp mà các chúng sanh khác khó thể lường được. Ngài ở nơi Bồ tát Di Lặc, rộng nghe vô lượng Phật pháp, đặc biệt đối với lý thú hành quả rộng lớn của Thượng thừa, ngài đã nghe và lãnh thọ một cách viên mãn. Sau đó ngài đã sưu tập những nghĩa lý thiết yếu, biên soạn phần Bồ Tát Địa của bộ Du Già Sư Địa Luận.

(6) Nhân duyên luận chủ Tsong Kha Pa tạo luận này.

Nếu như có người, đối với pháp Thượng thừa, tu tập ít ỏi, sức hiểu biết yếu ớt, đối với các học xứ của Bồ tát, không thể quán xét, thông đạt, vì muốn những người kém cỏi này có thể hiểu rõ một cách dễ dàng, cho nên tôi (Tsong Kha Pa) xin giải thích sơ lược ý nghĩa phẩm Giới Ba La Mật của phần Bồ Tát Địa này.

(7) Tổng luận trì giới.

Hành giả Bồ tát dùng chỗ nào làm nơi y chỉ? Phải y như Thánh giáo đã dạy. Trước tiên phải phát khởi tâm Bồ đề thù thắng, kế đó, đối với những điều Bồ tát phát nguyện tu học, phải dùng sự trì giới làm công hạnh thiết yếu, vì nếu như không thể tu tập học xứ của Bồ tát, thì không thể nào chứng đắc Vô thượng Bồ đề, bởi thế, trì giới là con đường quan yếu nhất trong tất cả công hạnh của Bồ tát ba đời. Trong phần Bồ Tát Địa nói rằng ba tụ giới này (luật nghi, nhiếp thiện pháp, nhiếp hữu tình) là những điều mà tất cả Bồ tát quá khứ cầu Đại Bồ đề đã học, tất cả Bồ tát vị lai sẽ học, và tất cả Bồ tát hiện tại ở vô lượng vô biên mười phương thế giới đang học. Lại nữa, Giới Sơù nói: “Phàm tất cả hành giả đã phát tâm Vô thượng Bồ đề, bước vào ngưỡng cửa Đại thừa, ắt phải an trụ trong tịnh giới của Bồ tát.”

Nếu đối với những học xứ của Bồ tát đã được giảng nói trong Giới Ba La Mật không chịu tu tập, hoặc không cung kính, tin tưởng, mà tự cho mình là hành giả Đại thừa, thì nên biết đây chỉ là Bồ tát tương tự, chứ không phải Bồ tát chân thực.

Bởi thế, phát tâm Bồ đề, mà đối với học xứ của Bồ tát, không chịu tu tập với lòng tin tưởng sâu xa, thì không thể nào chứng đắc Vô thượng Bồ đề. Những vị hành giả cầu Bồ đề, phải nên quán xét học xứ của Bồ tát, xem đó là con đường chính yếu của mình, theo đó mà siêng năng tu học. Thánh Tam Giới Kinh nói: “Này Hộ Quang! Nếu có thiện nam, thiện nữ nào tu học Bồ tát thừa, khi nghe được Bồ tát học xứ, mà lại không thể sinh lòng tin tưởng chân thực sâu xa, nên biết người đó rốt ráo không thể chứng đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Vì sao? Do sự tu học mà chứng được Bồ đề, chẳng phải không tu học mà có thể chứng được. Nếu như không tu học mà có thể chứng được, thì những loài như mèo, thỏ, v.v..., cũng phải chứng được Vô thượng Bồ đề. Vì sao? Vì những người không tu chánh hạnh, ắt không thể chứng được quả Vô thượng. Lại nữa, nếu không tu chánh hạnh mà chứng được Vô thượng Bồ đề, thì lời nói, âm thanh cũng chứng được Vô thượng Bồ đề, giống như chỉ cần nói lời như sau: “Tôi sẽ thành Phật! Tôi sẽ thành Phật!”, cũng sẽ làm cho vô lượng chúng sanh thành Phật”.

(8) Hai Thừa Hiển, Mật đều phải trì giới.

Nếu như cho rằng chỉ có hành giả Hiển giáo mới cần tu học, hành trì tịnh giới của Bồ tát, còn hành giả Mật giáo thì không cần phải tu học, quan niệm như thế gọi là đại tà kiến. Những bộ kinh Mật giáo như Tam Bồ Đề, Kim Cương Không Hành, Kim Cương Đảnh đều nói như sau:

Con nay đúng lý xin phát khởi,

Tâm Bồ đề tối thắng vô thượng,

Đối với tất cả giới luật nghi,

Cùng giới nhiếp thiện pháp vi diệu,

Giới nhiêu ích hữu tình thù thắng,

Mỗi giới đều kiên quyết thọ trì.

Nghĩa là, nếu muốn thọ trì giới luật của Kim cương thừa (Mật thừa), trước tiên cần phải phát nguyện học ba tụ giới này. Hơn nữa, đối với năm Phật bộ , phải nên cung kính thọ trì, y cứ vào nghi quỹ Mạn đà la, và cũng phải hộ trì hai loại giới “cộng” và “bất cộng”. Cộng giới, tức là giới pháp của Bồ tát. Bởi thế, hành giả Bồ tát phát tâm hành trì, đối với ba tụ giới, hoặc sáu Ba la mật, đều phải nên tu học. Ngoài ba tụ giới và sáu Ba la mật, không có con đường Đại thừa Ba la mật nào khác. Vì thế, việc tu học ba tụ giới và sáu Ba la mật, là điều cần thiết của bốn Tục bộ trong Mật thừa, bất luận là bộ nào.

Lại nữa, (1) phát tâm Bồ đề, và (2) sáu Ba la mật, là con đường chung cho cả Hiển giáo và Mật giáo, cho nên hành giả Mật giáo, trong tất cả mọi thời, đều không nên xả bỏ hai điều này. Diệu Cát Tường Bổn Tục nói: “Hành giả Mật giáo, phải nên đầy đủ viên mãn ba pháp. Ba pháp đó là gì? Một là không xả bỏ chúng sanh; hai là hộ trì Bồ tát tịnh giới luật nghi; ba là không tự mình bỏ mất những Mật pháp hiện đang tu tập.” Kinh Kim Cương Đảnh nói:

Đối với sáu hạnh Ba la mật,

Phải theo thứ tự mà tu học,

Có thể làm lợi ích hữu tình,

Đây gọi là hành Bồ tát hạnh.

Kinh Kim Cương Mạn, phẩm thứ mười hai cũng nói:

Con phát tâm Bồ đề thù thắng,

Rộng nhiếp tất cả kẻ đáng thương,

Nương vào Thắng Bồ Đề tu tập,

Vì lợi chúng sanh, nguyện thành Phật.

Hiển giáo và Mật giáo, đối với các học xứ của Bồ tát, sự khai, giá tuy có khác biệt, song bản thể của giới chỉ là một. Phải nên biết rằng, Hiển giáo và Mật giáo, bất luận tu theo pháp nào, đều phải nghiêm trì giới luật.

A2. Chánh thức giải thích giới phẩm.

Giải thích giới phẩm, sơ lược phân làm hai phần: 1. Tổng nhiếp, 2. Phân thích.

B1. Tổng nhiếp.

Thế nào là tất cả giới của Bồ tát? Nói sơ lược về hành tướng thì có chín loại giới:

(1) Tự tính, (2) nhất thiết, (3) nan,

(4) Nhất thiết môn, (5) thiện sĩ,

(6) Nhất thiết chủng, (7) toại cầu,

(8) Tam thế lạc, (9) thanh tịnh,

Chín loại hành tướng này,

Nói sơ lược về giới.

Trong đây, (1) tự tính giới: là tổng tướng của giới; (2) nhất thiết giới: là sự phân biệt một cách rộng rãi thể tướng của giới; (3) nan hành giới: giới này rất khó hành trì, không phải những người tầm thường có thể hành trì được; (4) nhất thiết môn giới: giới này có thể phân biệt tất cả công hạnh; (5) thiện sĩ giới: giới này có thể làm chỗ y chỉ thù thắng cho những bậc thiện sĩ; (6) nhất thiết chủng giới: giới này có thể phân biệt rộng rãi về hành tướng, chủng loại của giới; (7) toại cầu giới: như trong Đại Sớ có nói: “Lìa xa sự khổ não của người khác, do vì cảnh và hành có sự thay đổi, khác biệt.” (8) tam thế lạc giới, và (9) thanh tịnh giới, đều là nói về quả báo thù thắng của giới, do phương tiện xả, đắc, mà có sự khác biệt.

B2. Phân thích

Có sáu phần: (1) nói sơ lược về tự tính giới; (2) nói tường tận về tất cả giới; (3) lập luận về sự sai biệt; (4) nói về sự lợi ích thù thắng của giới; (5) nhiếp tập giới tướng; (6) nói về hành nghiệp của giới.

C1. Nói sơ lược về tự tính giới.

Có hai phần: (1) giới tính, (2) sự ích lợi thù thắng.

D1. Giới tính

Trong phần giới tính, có bốn công đức, nghĩa là công đức của tự tính giới tổng cộng có bốn loại: (i) công đức của sự chánh thức từ người khác thọ giới; (ii) công đức của sự vui thích thanh tịnh; (iii) công đức của sự sám hối thanh tịnh những sự phạm giới; (iv) công đức của sự cung kính sâu xa, chuyên tâm tưởng niệm, hành trì giới pháp không có sự vi phạm.

Bốn công đức, có nghĩa là: (i) Do sự chánh thức từ người khác thọ giới, nếu có nhân duyên vi phạm giới pháp, biết rõ sẽ bị người khác quở trách, hủy báng sự bất chánh, vì vậy đối với những hành động xấu, sanh tâm hổ thẹn; (ii) vì đối với giới pháp có niềm tin vui thích thanh tịnh, cho nên, nếu có nhân duyên vi phạm, liền tự quán xét chính mình, e sợ sự phạm giới sẽ lôi kéo, phá hoại những công phu tu hành, liền khởi tâm hổ thẹn đối với việc ác. Do vì hai việc: (iii) sau khi phạm giới, sám hối thanh tịnh, và (iv) không hề hủy phạm giới pháp, cho nên xa lìa pháp ác. Do vì Bồ tát chánh thức từ người khác thọ giới, nương vào niềm vui thích thanh tịnh, cho nên sinh tâm hổ thẹn, và do tâm hổ thẹn, cho nên không phạm giới; hoặc giả, nếu lỡ phạm thì liền sám hối thanh tịnh, nhờ đó có thể khéo phòng hộ những điều giới đã thọ. Do vì cẩn thận phòng hộ, nên không bị phạm giới, xa lìa pháp ác.

Bởi thế, có thể nói rằng, những người thọ giới phải nên đúng lý, dùng trí lực quán xét tự tâm; do thường thường quán xét, cho nên xa lìa những sự hổ thẹn, hối hận; cho đến khi không còn phạm vào các điều giới, dù nặng hay nhẹ, do đây mà có thể sanh khởi tâm thanh tịnh thù thắng.

Nhân đây, từ lúc bắt đầu thọ giới, không còn bị nhiễm ô bởi sự lỗi lầm, giả như, đôi lúc bị mất chánh niệm, bị nhiễm ô bởi sự lỗi lầm, thì vẫn có thể ngay lập tức, không một chút do dự, khiển trừ những lỗi lầm đó không còn mảy may, bằng cách phát lộ sám hối trừ diệt tội phạm giới, làm cho trở lại thanh tịnh. Sau khi sám hối xong, phải nên khởi tâm cực kỳ hổ thẹn; sau đó phải nên từ một vị thiện tri thức đầy đủ đức hạnh uy nghi, cầu thọ lại tịnh giới. Sự mong muốn thọ giới, không phải là theo ý người khác, mà phải do chính người thọ giới suy ngẫm, quyết định; cũng không phải vâng theo mệnh lệnh của người khác, mà là y theo sự vui thích vi diệu thù thắng của chính mình. Đối với hai nhân duyên này, phải khéo chuyên tâm chú ý.

Bốn công đức này, những bộ sớ giải khác, phần nhiều đều cho rằng công đức thứ nhất là do sự thọ giới, còn ba công đức sau là do sự hộ giới; thế nhưng, luận Du Giaø thì cho rằng hai công đức đầu là nhân của sự hộ giới. Bồ Tát Giới Nhị Thập Tụng nói:

Dùng niềm vui thanh tịnh thù thắng,

Từ vị thầy giới đức thanh tịnh,

Trí lực thù thắng, mà thọ giới.

Nghĩa là hai công đức đầu thuộc về sự thọ giới, còn hai công đức sau thuộc về sự hộ giới.

Lại nữa, các Bồ tát, lúc đang cầu thọ giới, nếu như không gặp được vị thầy đầy đủ giới đức, thì có thể quán tưởng chư Phật, Bồ tát, hiện đến trước mặt, truyền thọ giới pháp cho mình. Thế nhưng, từ người khác thọ giới vẫn là điều chính yếu. Nếu như gặp được bậc thiện tri thức, thì phải đến chỗ của ngài, rập đầu cầu thỉnh vị ấy truyền giới cho mình. Sau khi đã được truyền thọ giới pháp, phải nên cung kính vui mừng, hộ trì những điều giới đã thọ, thì có thể nhanh chóng phát sanh giới hạnh thanh tịnh. Học Tập Luận nói: “Trì giới, nghĩa là hành giả đối với học xứ của Bồ tát, phải nên từ bậc có giới đức lãnh thọ hành trì, chân thực tu tập tịnh giới của Bồ tát. Những hành giả như thế, nếu vi phạm những điều giới đã học, phải nên khởi tâm hổ thẹn, sợ rằng đã khi dối bậc Thượng sư cho nên sinh lòng hổ thẹn. Do lòng hổ thẹn đó, cho nên không cần phải nhờ vào sự khích lệ của người khác, mà tự đối với giới pháp sinh tâm vui mừng cung kính. Vì vậy, tất cả Bồ tát, nếu muốn thành tựu các học xứ này, phải nên đối trước chư Phật mà chánh thức thọ học!”

Nói về hành tướng nhân quả của công đức. Phải nên biết rằng hai công đức đầu có thể dẫn phát hai công đức sau. Hai công đức đầu là nhân, hai công đức sau là quả. Hành tướng của sự dẫn phát đã được trình bày ở phần trên.

Trong bốn loại công đức trên, hai loại có thể làm giới hạnh thanh tịnh, tức là: (1) hoàn toàn không vi phạm, (2) sau khi phạm giới, sám hối khôi phục sự thanh tịnh.

Nên biết, do ba điều: (1) sự chánh thức thọ giới từ người khác, (2) sự vui thích thanh tịnh, (3) cung kính sâu xa, chuyên tâm tưởng niệm, không có sự vi phạm, có thể làm cho hành giả sẽ không hủy phạm những điều giới thanh tịnh đã thọ. Lại nữa, (4) sau khi phạm giới, sám hối thanh tịnh, có thể làm cho người phạm giới trở lại thanh tịnh, lại làm cho khôi phục giới thể. Do hai loại này, nên nói là có bốn.

Trong các bộ sớ giải khác, tập hợp bốn loại công đức mà giảng thành bốn điều: (1) Công đức đầu tiên là sự thọ giới, ba công đức sau là sự hộ trì giới. (2) Một công đức thuộc về sự vui thích, ba công đức thuộc về sự hành trì. (3) Sự vui thích chánh thức thọ giới, và ba tự tính giới. Chánh thức thọ giới lại có ba điều: (i) tự mình trịnh trọng thỉnh cầu mà thọ giới; (ii) hoặc vì muốn làm phước điền cho người khác mà thọ giới; (iii) hoặc vì muốn được tự tại, xa lìa sự tổn não chúng sanh mà thọ giới. Tự tính giới cũng có ba điều: (i) giới pháp đã thọ, (ii) sau khi thọ sám hối thanh tịnh; (iii) phòng hộ giới pháp. (4) Hai nhân và hai quả của tịnh giới.

D2. Sự lợi ích thù thắng.

Có bốn loại: (i) diệu thiện tịnh giới, (ii) vô lượng tịnh giới, (iii) nhiêu ích nhất thiết hữu tình giới, (iv) năng hoạch đại quả thắng lợi giới.

(i) Diệu thiện tịnh giới: sau khi từ người khác chánh thức lãnh thọ giới pháp tự tính đầy đủ bốn công đức như thế xong, tùy thuận giới luật mà tu học, thì có thể phát sanh nhiều sự lợi ích. Một là tự lợi, nghĩa là các vị Thanh văn, lúc tu hạnh tự lợi, biết rõ tứ đế, lìa xa các phiền não và những sự khổ khổ, ít làm, ít việc, chỉ lo tu tập, tự thân tịch tĩnh, hoặc tự điều phục. Còn các vị Bồ tát, lúc tu hạnh tự lợi, liền đoạn trừ hai chấp (ngã chấp, pháp chấp), mà chứng hai trí (thực trí, quyền trí). Hai là lợi tha, nghĩa là lúc mới phát tâm, liền muốn làm lợi ích rộng lớn cho hai loại hữu tình hữu tính và hữu tình vô tính. Làm thế nào để lợi ích hữu tình vô tính? Nghĩa là hiện tiền, đối với việc cứu độ, phát tâm làm cho chúng sinh xa lìa nẻo ác: chúng sanh chưa sanh khởi việc ác, làm cho không sanh khởi; đã sanh khởi việc ác, làm cho xả bỏ, đây gọi là hạnh làm lợi ích chúng sanh của Bồ tát; hơn nữa, lại dẫn đạo chúng sanh tu tập pháp lành: chúng sanh chưa sanh khởi pháp lành, làm cho sanh khởi; đã sanh khởi pháp lành, làm cho tăng trưởng, đây gọi là hạnh làm an lạc cho chúng sanh của Bồ tát. Lại nữa, đối với các chúng sanh vô tính, tâm còn nhiều sân hận, không có duyên lành đối với Phật pháp, lạc trong đường tà, rơi vào nẻo ác, Bồ tát vì những chúng sanh này mà làm người hướng dẫn, lãnh đạo, lợi ích an lạc, vui thích cứu độ không hề xả bỏ chúng sanh; thường đợi những cơ hội để làm lợi ích cho họ. Đây gọi là hạnh của Bồ tát thương xót chúng sanh. Làm thế nào để lợi ích hữu tình hữu tính? Nghĩa là có thể dẫn dắt các chúng sanh hữu tính này tu tập, đạt đến các thánh quả, đây gọi là hạnh của Bồ tát lợi ích tất cả trời người. Làm thế nào để lợi ích? Nghĩa là dùng phương tiện dẫn dắt họ từ hai giai bậc tư lương và gia hạnh, đạt đến thánh quả. Lại có thể làm cho họ hiện đời được an lạc, thân tâm thanh thoát, hân thưởng niềm vui của sự giải thoát. Đây gọi là hạnh an lạc của Bồ tát. Do những công hạnh này mà hành giả đối với giới pháp Bồ tát thanh tịnh vi diệu không còn lầm lẫn nghi hoặc. Trong các bộ sớ giải khác có nói nhiều về những sự lợi ích của giới pháp. Ở đây không thể trình bày hết được.

(ii) Vô lượng tịnh giới: nhiếp thọ vô lượng pháp học (học xứ) của Bồ tát.

(iii) Nhiêu ích chư hữu tình giới: trong hai giai đoạn tu hành (tu đạo) và chứng đắc (cứu cánh đạo), đều thường làm lợi lạc cho tất cả chúng sanh.

(iv) Năng hoạch đại quả thắng lợi giới: trong lúc đang ở giai vị Bồ tát thì tự mình cầu chứng đắc quả vị Bồ đề rộng lớn viên mãn, đến lúc đạt được quả Phật, thì có thể đem quả vị này bố thí cho chúng sanh được sự thắng lợi to lớn. Thế nào là sự thắng lợi to lớn? Các bậc Thanh văn phải đầy đủ ba học (giới định tuệ) thì mới được sự hoàn thiện trong ba thời, còn Bồ tát chỉ cần thọ trì giới pháp thì đã được sự hoàn thiện trong ba thời, nghĩa là lúc mới phát tâm, nói rộng về việc lợi ích tự tha, đây gọi là sơ thiện, kế đó thực sự làm lợi ích tất cả chúng sanh, đây gọi là trung thiện, cuối cùng chứng được quả Phật, đây gọi là hậu thiện.

Vô Năng Thắng: Ajita, tên của ngài Di Lặc (Matreya)

Trì minh: tức là đà la ni. Chứng trì minh tức là chứng đà la ni.

Năm Phật bộ: tức là Phật bộ, Kim cang bộ, Liên hoa bộ, Bảo bộ và Yết ma bộ, mỗi bộ đều lấy một vị Phật làm bộ chủ; chư Phật tương ứng với năm bộ là Tỳ Lô Giá Na, A Súc, A Di Đà, Bảo Sanh và Bất Không Thành Tựu, vì thế gọi là năm Phật bộ.

Bốn Tục bộ của Mật giáo, tức là Sự bộ, Hành bộ, Du già bộ và Vô thượng du già bộ.

Phần 02

C2. Nói tường tận về tất cả giới.

Có ba phần. Phần một là giới pháp, phần hai là lãnh thọ giới pháp, phần ba là phòng hộ giới pháp.

D1. Giới pháp.

Phần một lại có bốn phần: (1) phân biệt, (2) tự tính, (3) nhân duyên đầy đủ, (4) tập hợp đầy đủ nghĩa thiết yếu.

E1. Phân biệt. Sơ lược có hai loại:

F1. Phân biệt sở y

Sở y có hai: một là Bồ tát tại gia, hai là Bồ tát xuất gia, cùng tất cả những người thuộc về hai chúng Bồ tát này. Như vậy, những giới pháp mà hai hàng tại gia, xuất gia y chỉ được gọi là tất cả giới pháp. Do vì mỗi người y chỉ học tập tất cả giới pháp, nên gọi là Bồ tát tại gia, Bồ tát xuất gia.

Lại nữa, ngài Tối Thắng Tử có nói: “Ba ác đạo và cõi trời chỉ có sự tự nhiên thọ giới, nghĩa là chỉ có giới pháp tại gia; riêng cõi người thì có cả hai loại giới pháp, tại gia và xuất gia.” Trát Mục Tra Sớ nói: “Ba ác đạo và cõi trời sắc giới, không từ người khác thọ giới, mà chỉ có sự tự nhiên thọ giới; còn cõi trời người trong dục giới thì có hai cách thọ giới: tự nhiên thọ giới và từ người khác thọ giới, cho nên có hai loại giới tại gia và xuất gia. Như vậy, người thọ giới pháp Bồ tát, sau khi chết, tuy luân chuyển trong ba cõi, nhưng giới thể vẫn vĩnh viễn không mất, tùy chỗ thọ sanh, tự nhiên được lại giới thể.”

Nói tóm tắt, người thọ giới, tuy sau khi mất, lưu chuyển trong ba cõi, nhưng giới thể của Bồ tát tịnh giới vẫn duy trì liên tục, vĩnh viễn không mất. Ở đây, nói có hai loại tại gia và xuất gia, là do các vị Bồ tát đối với năm loại giới xuất gia, như sa di, v.v..., có thọ trì đầy đủ hay không mà có sự phân biệt.

F2. Phân biệt tự tính

Y cứ vào hai phần tịnh giới tại gia và xuất gia này, nói sơ lược về ba loại: (1) luật nghi giới, (2) nhiếp thiện pháp giới, (3) nhiêu ích hữu tình giới. Ba loại giới này hàm nhiếp tất cả giới pháp mà Bồ tát thọ trì.

Vì sao ba loại giới trên có tên như vậy? Theo các bộ sớ giải khác, có hai lối giải thích: (1) Có người nói: “Trong Thanh văn thừa có ba loại luật nghi, giống như ba tụ giới ở đây, nghĩa là (a) biệt giải thoát luật nghi, hàng phục phiền não, (b) tĩnh lự luật nghi, tạm thời dứt hết các duyên, (c) vô lậu luật nghi, vĩnh viễn đoạn trừ tất cả phiền não.” (2) Lại có người nói: “Hạnh của Bồ tát, phát khởi từ hai việc: (a) tự thành thục chính mình và (b) thành thục người khác. (a) Do vì muốn tự thành thục chính mình mà xa lìa hành động ác, tích tập công hạnh lành, cho nên có hai loại giới luật nghi và nhiếp thiện pháp, (b) do vì muốn thành thục người khác, cho nên phải gìn giữ nhiêu ích hữu tình giới. Đây là ý nghĩa của ba tụ giới của Bồ tát.” Trong hai lối giải thích vừa nêu trên, chúng ta nên y theo lối giải thích thứ hai.

Vì sao lại sắp đặt ba giới theo thứ tự trên (luật nghi, nhiếp thiện pháp và nhiếp hữu tình)? Trát Mục Tra Sớ nói: “Giới viễn ly (nhiếp luật nghi) thì chung cho cả hai (Bồ tát lẫn Thanh văn), còn hai giới sau (nhiếp thiện, nhiếp chúng sanh) đều lấy giới luật nghi làm nhân, thế nhưng, khi hành trì thì không thể hỗn tạp. Hành trì không hỗn tạp, nghĩa là tự mình chưa được đắc độ thì chưa thể độ người khác, tự mình chưa đoạn trừ phiền não thì chưa thể đoạn trừ phiền não cho người khác, tự mình chưa tu pháp lành, thì chưa thể làm lợi ích cho chúng sanh (nhiêu ích hữu tình). Cho nên đã nói theo thứ tự trên.”

E2. Tự tính. Có ba phần:

F1. Luật nghi giới.

Tức là các Bồ tát thọ trì giới biệt giải thoát luật nghi của bảy chúng (giới tỳ kheo, giới tỳ kheo ni, giới chánh học nữ, giới cần sách nam, giới cần sách nữ, thuộc về giới xuất gia; giới cận sự nam, giới cận sự nữ, thuộc về giới tại gia).

Hơn nữa, giới biệt giải thoát thực sự có tám loại, nhưng ở đây không liệt kê cận trụ giới (bát quan trai giới) là vì như Bồ Tát Giới Nhị Thập Tụng Nan Thích nói: “Chỉ thọ trì một ngày đêm, không phải là điều khó làm, không thể vĩnh viễn xa lìa sự dâm dục, không thể thọ trì liên tục (trong thời gian lâu dài), cho nên không liệt kê.” Còn Trát Mục Tra Sớ thì nói: “Giới cận trụ (bát quan trai) là chỗ y chỉ của cận sự nam, cận sự nữ, cho nên không liệt kê.” Nếu nói giới cận trụ (bát trai giới) bị bao hàm trong giới cận sự (ngũ giới), thì điều này không đúng với sự thực. Trát Mục Tra Sớ lại nói: “Giới chánh học nữ (thức xoa ma na) được bao hàm trong giới tỳ kheo ni.” Điều này cũng không đúng.

Hỏi: Nếu vậy, giới luật nghi của Bồ tát có khác biệt với giới luật nghi của bảy chúng hay không?” Nếu nói khác biệt, thì tương phản với lập luận của Bồ Tát Địa, bởi vì trong Bồ Tát Địa, ngoài giới luật nghi của bảy chúng ra, không thấy nói đến các giới khác. Còn nếu nói không khác biệt, thì có phải giống như giới biệt giải thoát, nghĩa là sau khi mạng chung, giới thể cũng sẽ bị mất, và như vậy các hàng trời người, v.v..., tuy muốn phát tâm tu học ba tụ tịnh giới của Bồ tát, rốt ráo cũng không thể được giới thể luật nghi của Bồ tát?

Trả lời: Nếu là hàng xuất gia, đầy đủ Bồ tát giới, thì trong những loại giới biệt giải thoát của năm chúng xuất gia, tùy thọ một loại giới, thì đó tức là giới luật nghi của Bồ tát; còn hàng Bồ tát tại gia, đối với hai loại giới biệt giải thoát của hàng tại gia, tùy thọ một loại giới, tức là giới luật nghi của Bồ tát. Hàng trời người, không cần phải nương vào giới biệt giải thoát, cũng vẫn có thể đắc được giới thể của Bồ tát. Ví như giới viễn ly, nghĩa là xa lìa mười nghiệp bất thiện, hoặc là xa lìa bảy nghiệp bất thiện của thân và miệng, là tướng chung của giới biệt giải thoát và giới luật nghi của Bồ tát, mà không phải là tướng riêng của giới biệt giải thoát.

Đạo Cự Luận Sớ nói: “Bồ tát luật nghi giới, nghĩa là bảy loại giới biệt giải thoát phòng hộ chế tội, giới phòng hộ tính tội, và giới phòng hộ mười điều bất thiện.” Trong đây, phần đầu (bảy loại giới luật nghi) là thể của giới biệt giải thoát, còn phần sau (giới phòng hộ tính tội, và giới phòng hộ mười điều bất thiện) là tướng chung với bảy loại giới biệt giải thoát. Lại nữa, Ma Ni Hộ Niệm Trang Nghiêm Luận nói: “Luật nghi giới là giới ngăn chặn, nghĩa là phải như thực xa lìa bảy ác (thân ba, khẩu bốn), mà lại có thể sinh khởi ba loại pháp lành, tức là vô tham, vô sân, và chánh kiến.” Bộ luận trên lại nói: “Sau khi sinh khởi (ba loại pháp lành), lại do đầy đủ lực tăng thượng của giới, nên có thể thành tựu mười nghiệp lành.”

Bồ Tát Giới Nhị Thập Tụng Nan Thích nói: “Bồ Tát Địa nói về giới luật nghi, cho rằng Bồ tát thọ biệt giải thoát luật nghi của bảy chúng, phải nên biết rằng biệt giải thoát giới là một phần của Bồ tát giới, cả hai đều cùng một thể tính. Cho nên người đầy đủ biệt giải thoát luật nghi, tức là người có căn khí chánh thức thọ giới Bồ tát, được phép lãnh thọ những học xứ mà Bồ tát cần phải học, nghĩa là trong giới Bồ tát luật nghi, những giới như cấm sát sanh, v.v..., đều không khác với giới biệt giải thoát. Nếu như chưa thể đình chỉ việc tạo nghiệp thì không thể trở thành căn khí thọ giới Bồ tát.” Điều mà đoạn văn trên muốn nói, có nghĩa là vì không đình chỉ những nghiệp sát sanh, v.v..., cho nên không thể trở thành căn khí thọ giới Bồ tát. Nếu suy ngẫm cho kỹ, ý nghĩa của sự đình chỉ cũng giống như trong giới biệt giải thoát. Cho nên Bồ Tát Địa, cho rằng bảy loại giới biệt giải thoát là cùng một thể với Bồ tát luật nghi.

Như phần sau có nói, trong giới Bồ tát, đối với bảy chi của thân và miệng như sát sanh, v.v..., cũng có sự khai duyên. Điều này tuy có khác với giới sát sanh, v.v..., của giới biệt giải thoát, nhưng vẫn không phải là sai lầm, nghĩa là trừ giới uống rượu ra, tất cả những chế tội (giá tội) khác, trong trường hợp bị bệnh hoạn, đều được khai duyên. Điều này không giống như giới pháp của tỳ kheo, bởi vì muốn đắc giới tỳ kheo thì phải thọ toàn phần, chứ không thể chỉ thọ có một phần giới mà thôi. Bồ tát luật nghi, trừ bảy chi giới của thân và miệng có sự khai duyên ra, các điều giới khác, cũng phải giống như giới biệt giải thoát, nghĩa là phải thà mất thân mạng, quyết giữ gìn không cho vi phạm. Đạo Cự Luận nói:

Bảy loại biệt giải thoát luật nghi,

Thường cùng các giới khác tương ưng,

Trong Bồ tát giới được khai duyên,

Còn các giới khác không phải vậy.

Do đây có thể nói rằng, nếu như trước tiên chưa thể tùy thuận hành tướng của bảy loại giới biệt giải thoát, thì không thể sanh khởi giới luật nghi của Bồ tát, điều này có nghĩa là nếu không có cộng tướng của bảy loại giới biệt giải thoát, không thể sanh khởi Bồ tát tịnh giới, chứ không có nghĩa là không có biệt tướng của bảy loại giới biệt giải thoát, không thể sanh khởi Bồ tát tịnh giới. Đạo Cự Luận Sớ nói: “Điều mà bài kệ muốn nói, là muốn chỉ rõ sự y chỉ thù thắng của tịnh giới.” Điều này trong quyển sớ của ngài Bồ Đề Hiền cũng đã nói rõ, ở đây chỉ góp nhặt ý nghĩa trong đó, và nói tóm lược lại mà thôi.

Nghĩa lý này, từ xưa đã có hai lập luận khác nhau: (1) một bên cho rằng phải nương vào giới biệt giải thoát, như nói: “Nếu muốn sanh khởi và an trụ trong Bồ tát luật nghi, phải nên y chỉ giới biệt giải thoát,” (2) còn một bên cho rằng không nên nương vào giới biệt giải thoát, như nói: “Giới biệt giải thoát là của Thanh văn thừa, phải nghĩ rằng nó sẽ chướng ngại Bồ tát luật nghi.”

Phái chủ trương nên nương vào giới biệt giải thoát nói: “Đã nói rằng có Bồ tát biệt giải thoát (nhiếp luật nghi), tức là phải có giới biệt giải thoát của bảy chúng của hai thừa Đại Tiểu. Ở đây dùng sự không tổn hại não loạn chúng sanh khác làm cộng tướng cho giới biệt giải thoát của hai Thừa, phải nên y chỉ vào cộng tướng này, không được tổn não đối với tất cả chúng sanh có ơn với chúng ta. Đến như sự khác biệt của giới biệt giải thoát của hai thừa Đại Tiểu, chẳng hạn như giới thể tương tục không đoạn, giữ ý cho người khác, sau khi phạm giới có thể sám hối thanh tịnh, thường ưa thích làm lợi ích chúng sanh, những điều này trong giới biệt giải thoát của Tiểu thừa không có. Đây là những điều biệt giải thoát giới của Đại thừa trái ngược với Tiểu thừa. Nếu như không phân biệt cộng tướng và bất cộng tướng, thì khi chư Bồ tát y vào giới biệt giải thoát của Tiểu thừa, sẽ đi ngược lại với tông chỉ Bồ tát của mình. Bồ tát thực sự dùng giới biệt giải thoát của Đại thừa làm học xứ chánh yếu, làm chỗ y chỉ, và điều này không có sự tương vi nào cả. Kinh Bảo Vân nói: “Biệt giải thoát luật nghi (của Tiểu thừa) có sự khác biệt với pháp học của Bồ tát.” Lại nữa, bảy chúng của Đại thừa, khi lãnh thọ, hoặc hộ trì giới luật, phải y như những điều giảng dạy trong các bộ Tỳ nại da (luật tạng) mà hành trì.

Những người phản đối lập luận vừa nêu trên cho rằng: “Những điều vừa nêu lên hoàn toàn không hợp lý. Nếu như Bồ tát luật nghi phải y vào giới biệt giải thoát của bảy chúng mà phát khởi, thì hàng trời người (chưa thọ giới của bảy chúng) không thể sanh khởi Bồ tát luật nghi. Nếu như nhất định phải nương vào giới biệt giải thoát để an trụ, thì chúng sanh sau khi chết, luân chuyển trong sanh tử, tại mỗi nơi thọ sanh, đều không mất giới biệt giải thoát; nếu thế, trời, người, súc sanh, đều có giới tỳ kheo (một cách tự nhiên, không cần phải thọ giới). Do đây, sự sanh khởi của Bồ tát luật nghi, không cần phải nương vào giới biệt giải thoát. Mâu Ni Hộ Niệm Trang Nghiêm Luận cũng có nói: “Nếu cho rằng cận sự nam, cận sự nữ, cần sách nam, cần sách nữ, chánh học nữ, bí sô, bí sô ni, mỗi người phải nên trọn đời, tùy địa vị của mình an trụ trong giới biệt giải thoát của bảy chúng, thì mới có thể được thọ Bồ tát luật nghi, nếu không như vậy (thọ giới biệt giải thoát), không thể sanh khởi Bồ tát luật nghi, thì người nói điều này chưa thông đại ý nghĩa của kinh điển Đại thừa. Nếu cho rằng không có giới biệt giải thoát luật nghi thì không thể sinh khởi Bồ tát luật nghi, thì trong Bồ tát tạng và các luận sớ khác cũng phải nên nói rõ rằng giới biệt giải thoát là căn bổn của Bồ tát học xứ, và cũng phải nên nói rằng: Quyết định phải nương vào giới biệt giải thoát, giống như muốn đi trên con đường Bồ đề Đại thừa, quyết định phải nương vào hạnh Tam quy y.”

Bởi vậy, khi Bồ Tát Địa nói Bồ tát luật nghi giới là giới biệt giải thoát của bảy chúng, nên biết điều này có hai phần: một là giới biệt giải thoát căn bản của bảy chúng, và hai là phần giới tướng của tính tội của giới biệt giải thoát chung với Bồ tát luật nghi, chứ không phải chỉ là giới biệt giải thoát của bảy chúng. Trong đây, giới tướng của tính tội của giới biệt giải thoát chung với Bồ tát luật nghi và Bồ tát luật nghi, được sanh khởi cùng lúc, bởi vì không có sự phân biệt giữa giới tướng của tính tội và năng y sở y của Bồ tát luật nghi.

Như vậy, dù chưa thọ giới biệt giải thoát căn bản của bảy chúng, vẫn có thể sinh khởi (lãnh thọ) Bồ tát luật nghi. Thế nhưng, tốt nhất vẫn phải như pháp, nương vào giới biệt giải thoát, nghĩa là trước tiên phải thọ một loại giới biệt giải thoát tại gia hay xuất gia. Nếu không như thế tức là vượt thứ bậc mà Đức Phật đã giảng dạy. Ví như chưa thọ giới sa di mà lại thọ giới tỳ kheo, tuy vẫn có thể sanh khởi giới thể tỳ kheo, nhưng không nên làm như thế.

Phái chủ trương không nương vào giới biệt giải thoát nói: “Nếu như không thể xa lìa ý thích tự lợi, thì không thể sanh khởi Bồ tát luật nghi. Điều này (giới biệt giải thoát) gọi là sự chướng ngại của Bồ tát luật nghi. Nếu trước kia đã đầy đủ Bồ tát luật nghi, mà sau đó lại sanh khởi ý thích tự lợi, phá hủy Bồ tát luật nghi, thì gọi là sự chướng ngại của việc an trụ trong Bồ tát luật nghi.”

Điều mới vừa lập luận ở trên, đã phạm vào lỗi lầm là không phân biệt được sự khác biệt giữa “giới biệt giải thoát” và “ý thích Tiểu thừa (tự lợi)”. Cho nên muốn sinh khởi Bồ tát luật nghi, phải nên xa lìa ý thích Tiểu thừa, chứ không phải xa lìa giới biệt giải thoát. Nếu như đã đầy đủ Bồ tát luật nghi, mà lại còn sanh khởi ý thích Tiểu thừa, thì sẽ mất Bồ tát luật nghi, đến như giới biệt giải thoát thì không nên xa lìa, bởi vì giới biệt giải thoát là chung cho cả hai Thừa. Nếu nhân vì không thích “ý thích Tiểu thừa” mà xa lìa giới biệt giải thoát, thì đây là một điều phi lý. Nếu người nào trước đó đã đầy đủ giới biệt giải thoát, thì đây là người được trang bị thù thắng nhất để thọ giới Bồ tát, bởi vì họ đã đầy đủ chỗ y chỉ.

Nếu như cho rằng thọ trì Bồ tát giới, là phải xả bỏ giới biệt giải thoát, thì đây là phá hủy những điều Đức Phật đã nói, cũng như đã làm cho những lúa mạ lợi ích chúng sanh bị một trận mưa đá tàn hủy, như vậy tức là không hiểu rõ yếu nghĩa trước sau mà kinh điển muốn nói. Phải nên xa lìa những chấp kiến điên đảo như vậy, ngăn chặn không cho chúng sanh khởi. Như Thánh Tam Giới Kinh nói: “Thường phải nên tùy thuận lời dạy về giới biệt giải thoát như đã nói ở phần trên. Này Hộ Quang! Trên thế gian, nếu có người nào đối với giới biệt giải thoát sanh khởi ý tưởng chống đối, tức là đã chống đối với pháp Thập lực, Tứ vô sở úy của chư Phật. Nếu như chống đối pháp Thập lực, Tứ vô sở úy của chư Phật, tức là đã chống đối chư Phật ở quá khứ, vị lai và hiện tại. Do đây trong tương lai sẽ nhận chịu vô lượng quả báo khổ não. Giả như tất cả chúng sanh trong một tam thiên đại thiên thế giới đều thọ lãnh sự khổ ở địa ngục, nếu so với sự khổ não mà người kia nhận chịu, trăm phần không bằng một, ngàn phần không bằng một, trăm ngàn câu chi nhẫn đến toán số ví dụ ô ba ni sát đàm phần, cũng không bằng một. Nếu muốn xa lìa sự khổ não, phải nên xa lìa những bí sô có loại ác kiến như vậy. Dù đã cách xa hàng ngàn do tuần cũng phải tránh xa, huống chi gần hơn khoảng này. Chỉ cần nghe tên của người ấy cũng phải lìa xa, huống chi mắt thấy tai nghe mà không chịu rời bỏ người ấy!”

Lại nữa, Diệu Tý Bồ Tát Thỉnh Vấn Kinh nói:

Như tất cả lúa nương vào đất,

Vì không tai ương, nên sinh trưởng,

Như vậy pháp lành nương vào giới,

Nước “bi” thấm nhuần làm sanh khởi,

Đức Phật trong tạng Tỳ nại da,

Giảng nói tịnh giới biệt giải thoát,

Tại gia Mật thừa, ngoài nghi tắc,

Tất cả pháp khác, phải thọ trì.

Nghĩa là người tại gia trong Mật thừa, trừ những hành nghi, tác nghiệp, quỹ tắc, cùng những điều giới riêng biệt của các vị xuất gia ra, tất cả những điều giới mà Tỳ nại da đã đề cập đến, đều phải học tập, thọ trì, huống chi những người xuất gia trong Mật thừa, đầy đủ Bồ tát luật nghi, mà lại không học những điều giới ấy!

Lại như ngài Già Thấp Di La Thiện Thệ Bảo Đảnh Cát Tường Trí Hữu Tôn Giả, cũng đã từng cực lực công kích những chấp kiến điên đảo hạ liệt này, để đưa về chánh nghĩa, như trong luận Bất Vi Việt Tịnh Giới Luật Nghi Bổn Thệ nói:

Như có người xuất gia,

Đã trì giới Hiển, Mật,

Sau đó vì ngu si,

Đối với điều đã thọ,

Giới học của Thanh văn,

Trong giới biệt giải thoát,

Chỗ nói về học xứ,

Phần lớn không giữ được,

Nên nói luật Thanh văn,

Khác với giới Bồ tát,

Bèn giữ giới Bồ tát,

Mà bỏ luật xuất gia.

Lại nói:

Người bỏ luật xuất gia,

Đối với giới Hiển, Mật,

Đều không thể thọ trì.

Lại nói:

Bậc Thánh đủ thắng tuệ,

Đại Bồ tát tỳ kheo,

Phương tiện rất khéo léo,

Trong mộng, không thất niệm.

Trong các khế kinh cũng nói chi tiết về các Bồ tát tại gia, thị hiện làm chuyển luân vương, đã từng tu tập hạnh Bồ tát dài lâu, còn phải bỏ gia nghiệp, tìm cầu sự xuất gia thọ giới cụ túc. Cho nên, những hành giả Đại thừa, đối với tất cả giới biệt giải thoát, đặc biệt là đối với luật nghi của bậc xuất gia, phải nên yêu thích, lãnh thọ, giữ gìn.

F2. Nhiếp thiện pháp giới. Có ba phần: