Kinh Diệu Pháp Liên Hoa Huyền Tán

I. Ba bậc của đại thảo:

Trong đại thảo chia ra làm cây to cây nhỏ. Trước Bất thoái vị là cây nhỏ. Sau Bất thoái vị là cây to.

Đây có hai cách chia cây nhỏ cây to:

CÁCH 1:

- Thất địa trở về trước thì gọi là cây nhỏ.

- Bát địa trở lên gọi là cây to, vì có đủ Tứ bất thoái.

Theo tụng văn ở dưới thì ở trong nhị mộc (hai cây) lại chia làm thượng, trung, hạ cho nên gộp nhị mộc lại mà chia ra thành ba bậc.

1. Chia ba bậc theo cách 1:

- Ngũ địa trở về trước thì gọi là bậc hạ, vì sáng tạo ra được Lạc ý sinh thân Tam Ma Bạt Đề.

- Lục thất bát địa là bậc trung, vì đắc Giác pháp tự tính ý sinh thân.

- Cửu địa và Thập địa, đó gọi là bậc thượng, vì đắc Chủng loại câu sinh Vô tác hành ý sinh thân.

1. Chia ba bậc theo cách 2:

Trước Sơ địa gọi là bậc gì, há chẳng phải là thuộc loại tiểu mộc sao? Nếu y theo nghĩa này thì:

- Sơ địa trở về trước, gọi là bậc hạ, vì chỉ thuần túy tu pháp hữu lậu.

- Bảy địa đầu, gọi là bậc trung, vì là tạp tu cả hai thứ hữu lậu và vô lậu.

- Bát địa trở về sau, gọi là bậc thượng, vì là thuần tu về pháp vô lậu.

CÁCH 2:

- Sơ địa trở về trước thì gọi là cây nhỏ.

- Sơ địa trở lên thì gọi là cây to, vì chứng được bất thoái.

Hai loại cây to nhỏ, mỗi loại đều có ba bậc hạ, trung, thượng.

3. Ba bậc của cây nhỏ:

Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng là ba phẩm của cây nhỏ.

Thập tín thì bao gồm ở trong Sơ phát tâm trụ.

Tứ quyết trạch phần thiện căn thì bao gồm trong Đệ thập hồi hướng.

Do đó, Kinh Hoa Nghiêm chỉ thuyết về 30 vị, chẳng thuyết Thập tín vì đó là thành tám tướng trong Phát tâm trụ ; cũng chẳng thuyết Tứ thiện căn, vì đó là trụ tứ quán trong pháp giới vô lượng hồi hướng ; chỉ nói rằng Xá Lợi Phất tu đạo trải qua 60 kiếp rồi thoái, tức là tới Đệ lục trụ mãn, chưa nhập trong Đệ thất bất thoái trụ.

Cho nên biết Thập tín không có vị riêng.

Do đó, chỉ thuyết về 33 A tăng kỳ địa tiền là ba, chẳng nói về bốn.

Đối Pháp luận v.v… nói rằng sơ kiếp mãn, đã tu tứ thiện căn; chẳng thuyết về sự tu hành ở các kiếp khác trong thời gian dài. Cho nên Tứ thiện căn được bao gồm ở trong Thập hồi hướng.

4. Ba bậc của cây to:

- Sơ nhị tam địa, gọi là bậc hạ, vì tướng giống thế gian.

- Tứ ngũ lục địa, gọi là bậc trung, vì mới giống với xuất thế gian.

- Thất bát cửu thập địa, gọi là bậc thượng, vì vượt qua thế gian nhị thừa đạo.

II. Ba bậc của tiểu thảo.

- Nhân giới là bậc hạ.

- Dục thiên là bậc trung.

- Sắc thiên là bậc thượng.

III. Ba bậc của trung thảo.

- Thất phương tiện là bậc hạ.

- Thánh hữu học là bậc trung.

- Vô học là bậc thượng.

Trước kia là ngang xuyên ba thừa, nay thì dọc thông ba vị.

*

- Kinh văn: “Một mây mưa tưới” tới “hoa quả phô thực”.

Tán đây: rằng là mục nói về sự hấp thụ tưới nhuần (tiếp thu giáo hóa) đều khác nhau.

Giáo hóa có khả năng tưới nhuần kia chỉ là một. Còn cỏ cây tiếp thụ sự nhuần tưới ấy, mỗi thứ mỗi khác.

“Sinh” ví với sơ tâm.

“Trưởng” ví với sự tu tập sau này.

“Hoa phô” ví với viêïc nghe Giáo, tu Hạnh.

“Quả thực” ví với việc chứng Lý đắêc Quả.

* Chữ [敷] đọc là Phu, Phô: có nghĩa là hoa nở, còn có nghĩa là phô bày.

Do cỏ cây đều tùy theo chủng tính của mỗi loại mà tiếp thụ sự nhuần tưới, cho nên sinh trưởng hoa quả mỗi thứ một khác. Lấy Giáo đối đãi với Lý mà quên Cơ, hoặc lấy Giáo đối đãi với căn cơ thành thục như hạng Hậu bất định tính thì gọi là “một mưa” (nhất vũ), cũng gọi là “một âm” (nhất âm) ; vì Lý pháp sở thuyết chỉ là một tướng, vì thoái tính cứu cánh đều thành Phật cả.

Lấy Giáo đối với Cơ mà quên Lý pháp đi, hoặc đối với địa vị sơ cơ chưa thành thục mà có sự chuyển tải, thế thì đó gọi là tam thừa, cũng gọi là tam xa (ba xe), tùy theo cơ nghi của chúng sinh để ban đầu dẫn dắt thuyết pháp, cho nên mới có ba.

Dùng Giáo bao hàm cả Hạnh thì gọi là tam tạng, vì đã giải thích việc tu hành về giới định tuệ mỗi thứ mỗi khác.

Nếu dùng Giáo bao hàm cả Lý, đối đãi với Cơ mà thuyết thì gọi là nhị tạng, có nghĩa là Bồ tát tạng và Thanh văn tạng.

Kinh A Xà Thế Vương cũng gọi là tam tạng, đó là Bồ tát tạng, Độc giác tạng và Thanh văn tạng.

Nay dùng Giáo để đối đãi với Lý và hậu cơ, thì gọi là (cùng) một mây mưa, tưới nhuần cho ba loại căn cơ đó, thích ứng với từng loại chủng tính, thì gọi là tam thừa. Thể hiện Lý mà có nêu các thú đối đãi với các cơ, là làm rõ các thừa có sự khác nhau.

Giáo đối với Cơ, Lý để thuyết minh cả ý nghĩa được bao hàm, cho nên đặt ra tên gọi các tạng. Định thể hiện rõ Giáo về Lý để vận tải các cơ, nên đặt ra tên gọi các thừa. Đó là hai cách khác nhau.

*

- Kinh văn: “Tuy cùng một đất sinh ra” tới “mỗi thứ mỗi khác”.

Tán rằng dưới là mục bốn, là dụ về “chẳng tự biết: rõ”.

Chủng tính ba thừa đều cùng dựa vào một chân lý, một đất mà sinh ra, đều nhờ cùng một Phật giáo, một trận mưa nhuần tưới. Như các cỏ cây kia tuy hấp thụ sự nhuần tưới khác nhau, nhưng chẳng tự biết rõ, cũng chẳng biết cỏ cây khác được nhuần tưới sinh trưởng ra sao.

Cách giải thích này dường như sơ sài, nhưng xem phần hợp thuyết sẽ rõ hết.

*

- Kinh văn: “Ca Diếp nên biết” tới “như đám mây lớn nổi lên”.

Tán rằng dưới là phần thứ ba: hợp thuật.:

Cũng có bốn mục. Mỗi mục đều chia làm hai: đầu tiên nêu pháp ; sau đó đều là dụ hợp, hợp thuyết về việc pháp vương xuất thế vậy.

*

- Kinh văn: “Dùng âm thanh lớn” tới “đại thiên quốc độ”.

Tán rằng đây là mục hai, hợp thuyết về Phật giáo thấm: thuần khắp cả.

Vì chẳng những thân Phật ở khắp nơi, mà âm thanh của Phật cũng vang khắp nơi.

*

- Kinh văn: “Ở trong đại chúng” tới “đức Phật Thế tôn”.

Tán rằng dưới là mục thứ, ba hợp thuyết về việc hấp: thụ sự tưới thuần mỗi loại mỗi khác.

Có hai phần: đầu là pháp thuyết, sau là dụ hợp. Trong phần đầu lại có bốn mục:

1) Tự nêu triệu tập.

2) Người khác nghe thấy đều kéo tới.

3) Phật đáp ứng lại, dẫn đạo làm lợi lạc cho.

4) Chúng sinh nghe pháp được ích lợi.

Trong mục đầu lại có hai phần: đầu là tự mình kêu lên, tự mình xướng xuất; sau đó là triệu tập người khác tới.

“Nêu, xướng” có ba ý:

1/ Xướng xuất đức hiệu.

2/ Xướng xuất lợi dụng.

3/ Xướng xuất tri kiến.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Người chưa độ” tới “khiến được Niết bàn”.

Tán rằng: đây là “xướng xuất lợi dụng” (nêu lên lợi ích, tác dụng): có khả năng thỏa mãn được bốn nguyện.

“Độ”: có nghĩa lìa khỏi, vượt qua.

“Giải”: có nghĩa là đoạn ác tu thiện.

Bốn nguyện là:

1) Người chưa lìa khổ, nguyện khiến lìa được khổ.

2) Người chưa đoạn ác tu thiện, nguyện đoạn ác tu thiện.

3) Người chưa an lạc, nguyện làm cho họ được an lạc.

4) Người chưa thành Phật đắc Niết bàn, nguyện làm cho họ được thành Phật đắc Niết bàn.

Kinh Anh Lạc nói: “Biết khổ, đoạn tập, chứng diệt, tu đạo là bốn nguyện lớn”, cũng tức là đây.

Trong đây, bốn loại Khổ, Tập, Diệt, Đạo, cứ theo thứ tự mà phối trí.

*

- Kinh văn: “Đời nay đời sau” tới “người thuyết về đạo”.

Tán rằng: đây là xướng xuất tri kiến. Có ba ý:

1) Xướng tam minh.

2) Xướng nhị trí

3) Xướng tam pháp.

“Biết đời nay đời sau”: đó là xướng tam minh. Đã thấy thì gọi là nay, hiện tại, quá khứ đều là nay. “Nhất thiết trí” là chân trí. “Nhất thiết kiến” là tục trí. Hoặc đầu là nhị trí, sau là ngũ nhãn.

“Biết đạo khai đạo thuyết đạo”:

“Biết khai thuyết” có nghĩa là:

- Biết các cảnh, khai các hành, thuyết các quả.

- Biết chính tà, khai thiện ác, thuyết đoạn tu.

- Hơn nữa biết đại thừa, khai Độc giác, thuyết Thanh văn.

- Lại biết khai thuyết về các loại Dị sinh, Hữu học, Vô học.

- Lại biết khai thuyết về các loại Chính, Tà, Bất định, Tam tụ, Tam căn, Tam khoa, Tam thế, Tam bảo, Tam độc, Tam đức, Tam giới, Tam lậu v.v…

Hơn nữa, lại biết sinh tử, chỉ rõ tà chính, thuyết về thông tắc. Hơn nữa, giác ngộ biết được các đạo, có khả năng khai thị sơ qua, có khả năng thuyết giải sâu rộng. Cứ theo thứ tự mà phối trí.

Đạo có thứ chỉ một loại, đó là chỉ một đạo nhất thừa. Có thứ có hai đạo (đối đãi với nhau); đó là thiện và ác, thế gian và xuất thế gian. Cho đến mười nghiệp đạo v.v…, đều cứ theo lý mà biết .

*

- Kinh văn: “Trời, người các ngươi” tới “để nghe pháp”.

Tán rằng trên là mục “nêu lên, xướng xuất”. Đây là: mục triệu tập.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ vô số” tới “mà nghe pháp”.

Tán rằng đây là mục thứ hai, người khác nghe thấy thảy: đều kéo tới.

*

- Kinh văn: “Như Lai bấy giờ” tới “khoái đắc thiện lợi”.

Tán rằng: đây là mục thứ ba, Phật đáp ứng dẫn dắt làm lợi lạc cho chúng sinh.

Vì hạng lợi căn mà thuyết đại thừa, vì hạng độn căn mà thuyết nhị thừa ; vì hạng lợi căn mà thuyết nhị thảo, vì hạng độn căn mà thuyết tiểu thảo ; vì hạng tinh tiến mà thuyết về tu hành, vì hạng lười nhác mà thuyết về mười niệm sinh Tây phương v.v…

*

- Kinh văn: “Các chúng sinh này” tới “dần dần được nhập đạo”.

Tán rằng đây là mục bốn, chúng sinh nghe xong được lợi: ích. Có hai quả:

1) Quả thế gian: “đời này an ổn, đời sau được sinh ở chỗ tốt lành”. Như pháp theo lý mà thụ quả báo, chẳng làm điều phi pháp, đó là “nhờ đạo mà được vui”.

2) Quả xuất thế: “lìa chướng nhập đạo”. Đối với hạng không chủng tính thì khiến được quả trước, hạng có chủng tính thì khiến được quả sau.

Thêm nữa Bồ tát đạo có hai:

1/ Tăng thượng sinh đạo.

2/ Quyết định thắng đạo.

Cần biết, tùy theo thứ tự đoạn trừ được hai chướng, cho nên tùy lực mà đắc đạo.

*

- Kinh văn: “Như đám mây lớn kia” tới “mỗi thứ đều được sinh trưởng”.

Tán rằng đây là hợp thuyết về sự bẩm nhuận tiếp thụ: pháp mà Phật thuyết nói trên ở nơi mỗi chúng sinh mỗi khác.

*

- Kinh văn: “Như Lai thuyết pháp” tới “chẳng tựï biết rõ”.

Tán rằng dưới là phần hợp thuyết thứ tư, có hai: mục: mục đầu là Pháp, mục sau là Dụ.

Trong Pháp thì: đầu tiên nêu lên, sau đó giải thích.

Đây là phần nêu: đầu tiên là Phật thuyết pháp, sau đó là chúng sinh nghe pháp.

“Một tướng”: có nghĩa là không có tướng khác, vì là tướng Vô tướng.

Kinh Đại Bát Nhã, quyển 73 nói rằng: “các pháp đều cùng một tướng đó gọi là vô tướng”. Kinh Vô Lượng Nghĩa nói rằng: “thường thuyết các pháp chẳng sinh chẳng diệt, không có cái này, không có cái kia, một tướng vô tướng”.

“Một vị”: có nghĩa là một Vô lậu vị, một Thắng tư ích vị, vì không có cái Thể khác nhau.

Kinh Thắng Man nói: “một tướng một vị có nghĩa là minh giải thoát vị”. Tuy thuyết về rất nhiều loại pháp chẳng giống nhau, nhưng rốt ráo đều quy về một tướng chân như, một vị vô lậu, đều quy về thực tính cả.

Những gì là Thể của một tướng một vị? Đó là giải thoát Hoặc nghiệp khổ tướng, lìa tướng phân biệt sở tri chướng, Chẳng phải là các pháp hữu vi khởi lên rồi hết tận, là giồng như vô lậu, mà Thể là tướng tịch diệt. Các pháp sở khuyết rốt ráo chẳng lìa Niết bàn trí tính. Đạt được điều này thì cứu cánh tới được Nhất thiết chủng trí, chứng được Bồ đề.

Thêm nữa, lý mà Phật thuyết giảng chỉ có một tướng, vì rốt ráo tùy thuận khế hợp với trí trung đạo. Chúng sinh nghe xong tùy thuận thụ trì, đọc tụng tu hành, được thành ba cỏ hai cây khác nhau mà chẳng tự biết rõ.

*

- Kinh văn: “Vì sao như vậy” tới “chủng tướng thể tính”.

Tán rằng dưới là giải thích phần nêu ở trên. Có ba phần: nhỏ:

- Đầu tiên thuyết minh về sự biết chung (tổng tri).

- Thứ đến thuyết minh về sự biết riêng (biệt tri).

- Cuối cùng là kết luận: Phật biết, chúng sinh chẳng biết.

Đây là phần đầu.

“Chủng tướng”: là loại biệt hữu vi.

“Thể tính”: là lý bản vô vi.

Thêm nữa, tâm hành tác dụng là chủng tướng. Tâm pháp thể tính gọi là thể tính

*

- Kinh văn: “Niệm sự gì” tới “đắc pháp gì”.

Tán rằng đây là thuyết minh về sự biết riêng “biệt tri”.: Có bốn pháp:

1) Tam tuệ sở duyên.

2) Tam tuệ hành tướng.

3) Tam tuệ thể.

4) Nhờ Hạnh gì mà Qắc quả gì, nhờ Giáo gì mà được Lý gì.

Bốn loại pháp này Phật đều biết cả, nhưng chỉ thuyết về Dược thảo. Chỉ thuyết về thứ này, cho nên chẳng nói là biết về các thứ khác.

*

- Kinh văn: “Chúng sinh trụ ở” tới “hiểu rõ, không bị trở ngại”.

Tán rằng đây là phần kết luận: Phật biết, chúng sinh: chẳng biết.

“Địa” là chủng tử, hoặc là các hành tướng thể tính của tâm gọi chung là Địa.

Chẳng giống với địa đã nói đến trước đây, đó có nghĩa là nhất chân. Đó nói Phật giáo gọi là nhất vũ (một trận mưa) nhất chân pháp giới gọi là nhất địa (một đất).

Trong đó tứ sinh (các loại chúng sinh) gọi là cỏ cây v.v… chỉ ba thừa, năm thừa, hữu tính, vô tính, Phật đều biết cả, chúng sinh chẳng biết.

*

- Kinh văn: “Như cỏ cây kia” tới “thượng trung hạ tính”.

Tán rằng đây là nêu thí dụ thứ tư hợp thành pháp trước.:

*

- Kinh văn: “Như Lai biết đó” tới “nhất thiết chủng trí”.

Tán rằng về trần thuật, có hai phần: :

- Phần trên, trần thuyết xong xuôi.

- Phần dưới, kết luận về phần trước.

Phần dưới đây có hai:

- Đầu tiên nói rõ Phật biết sâu, mà thuyết cho chúng sinh nông.

- Sau đó là tán thành Ca Diếp có thể hiểu được nghĩa sâu.

Đây là phần đầu.

Từ “chung quy kết ở không” trở về trước, nói rõ Phật biết sâu về tính Không, vì thể tức chân như, phi không bất không.

Từ “quan sát tâm của chúng sinh” trở về sau, Phật đã thuyết nông cho chúng sinh, nhưng vẫn khế hợp với lý sâu: hai chướng hoàn toàn đoạn trừ rồi thì thành chủng trí.

Phật giữ lại ý ấy, chẳng thuyết ngay cho chúng sinh về Nhất thiết chủng trí, mà tạm thời thuyết cho họ về nhị thừa. Cho nên, Phật với Thanh văn do đó mà thành ra khác nhau.

*

- Kinh văn: “Các ngươi Ca Diếp” tới “khó hiểu khó biết”.

Tán rằng: đây là tán thành Ca Diếp hiểu được nghĩa sâu. Thoạt đầu nêu lên, sau đó giải thích.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “thuyết rất nhiều pháp”.

Tán rằng dưới là tụng, tất cả có 54 tụng rưỡi. Trong: đó 52 tụng rưỡi đầu, trùng tụng nghĩa trước ; còn 2 tụng sau, chuyển vào đoạn thứ ba của phẩm: kết thành thuyết thực, chuẩn bị dần cho phần thụ ký.

Trong phần đầu lại chia làm hai:

- 51 tụng đầu, tụng về phần trần thuật trước.

- 1 tụng rưỡi sau, tụng về phần kết thành trước.

Trong trần thuật lại chia làm ba:

a) 4 tụng đầu. tụng về phần Pháp thuật trước.

b) 10 tụng rưỡi sau, tụng về phần Dụ thuật trước.

c) 36 tụng rưỡi cuối, tụng về phần Hợp thuật trước.

Trong phần đầu có hai mục:

+ 3 tụng đầu: tụng về mục thứ nhất: Phật nổi lên ở đời, đó là vua về các pháp, lời Ngài thuyết giảng chẳng hề sai.

+ 1 tụng cuối: tụng về mục thứ tư: chúng sinh chẳng thể tự mình thông đạt.

Trong mục một này, cũng có ba phần:

1/ Nêu rõ các điều sở thuyết của pháp vương chẳng hề sai.

2/ Nói rõ Như Lai thuyết pháp hiếm có,

3/ Nhắc lại thành thuyết trước.

Đây là phần đầu.

“Phá hữu”, có nghĩa là có thể:

- Phá nhất hữu: cho rằng tam giới là sở hữu của một nghiệp hữu.

- Phá nhị hữu: tức bản hữu và trung hữu.

- Phá tam hữu: tức là tam giới;.

- Phá tứ hữu: tức sinh hữu, tử hữu, trung hữu và bản hữu.

Kinh luận mới dịch gọi là tiền thời hữu:

- Phá ngũ hữu: tức là ngũ thú.

- Phá thất hữu: tức ngũ thú, nghiệp hữu và trung hữu.

- Phá cửu hữu: tức là cửu địa, cửu hữu tình cư.

- Phá nhị thập ngũ hữu (25 hữu): Tụng về 25 cõi rằng:

Tứ vực, Tứ ác thú.

Phạm vương, Lục dục thiên.

Vô tưởng thiên, Tịnh cư.

Tứ không, cùng Tứ thiền.

Hoặc “Phá hữu”: có nghĩa là Phá trừ cái tâm chấp hữu tam thừa vô biệt thể.

Hoặc trong tụng này:

“Phá hữu pháp vương”: là pháp thân.

“Xuất hiện thế gian”: là báo thân.

“Tùy chúng sinh dục,

Chủng chủng thuyết pháp”: là hóa thân.

*

- Kinh văn: “Đức Như Lai tôn trọng” tới

“Chẳng cần phải thuyết ngay”.

Tán rằng đây là thuyết minh về mục Như Lai thuyết pháp: hy hữu.

* “Mặc” [默] tức là Giam mặc [ 緘 默 ]: có nghĩa là im lặng, lẳng lặng. “Vụ” [務] có nghĩa là nôn nóng, vội vàng, chỉ chuộng.

“Im lặng”: vì cái lý về một thực, ba quyền rất là vi diệu, cho nên Phật chẳng thích nôn nóng vội vàng, chỉ chuộng việc trần thuật ngay tức thì, mà ắt còn phải đợi căn cơ của chúng sinh thành thục, mới có thể thuyết cho.

*

- Kinh văn: “Người trí nếu được nghe” tới “Thế thì bị mất mãi”.

Tán rằng đây là kết thành thuyết trước: vì sợ rằng: có sự nghi ngờ, hối lại, thành ra sẽ bị mất mãi mãi, cho nên chẳng vội thuyết ngay.

*

- Kinh văn: “Thế cho nên Ca Diếp” tới “khiến họ được chính kiến”.

Tán rằng: đây là tụng phần thứ tư: chẳng thể tự mình thông đạt.

Do Phật biết rõ thấu đáo các pháp, biết rõ căn cơ của chúng sinh, biết cách giảng giải nào thật thích nhất với sở thích của họ mà thuyết pháp, khiến họ được chính kiến. Còn các chúng sinh thì chẳng thể tự biết thượng, trung, hạ tính. Lời văn nối tiếp ý trước cho nên nói là “Thế cho nên”.

*

- Kinh văn: “Ca Diếp! Ông nên biết” tới “Có thể bưng hứng được”.

Tán rằng dưới là đoạn thứ hai, có 10 tụng rưỡi, tụng: về phần Dụ thuật trước kia, chia làm ba phần:

1. Đầu là 3 tụng: hợp thuyết về hai dụ đầu: dụ về việc pháp vương xuất thế và dụ về thuyết giáo nhuần tưới khắp.

2. Thứ đến 6 tụng rưỡi: tụng về dụ thứ ba, là dụ về sự hấp thụ việc tưới nhuần (sự tiếp thu giáo pháp) của chúng sinh mỗi người mỗi khác.

3. Cuối là 1 tụng: tụng về dụ “chẳng tự giác ngộ biết rõ”.

Phần đầu lại chia làm hai mục nhỏ:

a) Đầu 1 tụng: tụng chung về hai dụ trước .

b) Cuối 2 tụng: giải thích riêng về công đức của mây.

“Giống như đám mây lớn nổi lên ở thế gian”: đây là dụ đầu.

“Che khắp hết thảy”: là dụ thứ hai.

Ca tụng mây có 7 công đức:

1) Mây tuệ chứa đựng các pháp để tưới nhuần (tuệ vân hàm nhuận): như từ tâm, rồng khởi mây lên chứa sẵn cơn mưa, trụ suốt 7 ngày, đợi người nông phu canh tác xong mới đổ mưa. Đó là để ví với trong đám mây Từ của Phật có chứa đựng muôn đức, đợi cho căn cơ chúng sinh chín muồi rồi mới đổ mưa pháp vũ xuống mà tuyên dương Phật pháp để hóa độ cho.

2) Ánh chớp sáng soi (điện quang hoảng loạn): ví với sự giáo hóa dẫn đạo của Phật rất rõ ràng, thân quang trí quang soi khắp mọi thứ.

* Chữ [晃] đọc là Hoảng, nghĩa như chữ Quang [光]: có nghĩa là sáng, ánh sáng. Chữ [耀] đọc là Diệu, có nghĩa là soi sáng chiếu dọi.

3) Tiếng sấm vang xa (lôi thinh viễn chấn): kinh động các loài chúng sinh ở tận nơi xa, ví với việc đức Phật ra đời khiến bọn ma phải sợ hãi.

4) Khiến chúng sinh vui mừng (lệnh chúng duyệt dự): chúng sinh mừng vì thấy mây nổi lên, vui vì sẽ được bóng rợp của mây che cho, ví với việc thấy Phật xuất hiện thì mừng rằng sẽ được con thuyền giáo pháp do Phật thuyết chở cho cả năm loài (ngũ thú).

* Chữ [豫] Dự: có nghĩa vui mừng sung sướng.

5) Che ánh mặt trời (nhật quang yểm tế): ví với việc diệt trừ phiền não, như trong Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: “che thói tà đi để thấy ánh mặt trời”.

6) Trên đất mát mẻ (địa thượng thanh lương): ví với việc khiến cho loài hữu tình dẫu ở địa vị sinh tử mà vẫn chứng được Niết bàn.

7) Râm rợp rủ che, như bưng hứng được (Ái đãi thùy bố, như khả thừa lãm):

* Có sách giải thích chữ [靉] Ái: là tối tăm (muội); chữ [靆] Đãi: là màu đen. Hai chữ này có âm đọc là Ái đãi, có nghĩa là đen tối u ám, vì vậy bóng mây che gọi là “Ái đãi”.

Thêm nữa sách Quảng Nhã còn giải thích nghĩa Ái đãi giống như “Ế hội” [翳薈], mà “ế hội” là từ nói về trạng thái mây đùn lên rất nhiều. (Vậy có nghĩa là râm rợp). Sách Thông Tục văn giải thích: mây che khuất mặt trời thì gọi là Ái đãi.

Đây là thí dụ ví với việc đức Phật giáng linh, từ bi hưng thịnh, làm khuôn mẫu lớn, khiến chúng sinh mừng rỡ ưa thích vì sẽ được làm Phật, cho nên gọi là Ái đãi (râm mát).

“Như bưng hứng được”, “bưng hứng” (thừa lãm): là nói về tình trạng có thể nắm được.

* Chữ [攬] đọc là Lãm, có nghĩa là cầm lấy, còn viết là [ ]. Sách thuyết Văn viết là [攬], có nghĩa là nắm được.

Vì Bồ đề chẳng thể dùng thân tâm mà chứng đắc, nếu có thể thì cũng chỉ dường như đắc, mà chẳng phải thực sự đắc. Phải dùng trí mà chứng, cho nên nay phải thêm (cho mây kia) ba công đức nữa:

1/- Tiếp theo ý văn trên, sở dĩ (Phật như mây kia) khởi lên ở thế gian là vì xót thương tất cả các loài chúng sinh.

2/- Rồng có khả năng khiến mây nổi lên, vì ví như 2 thân: pháp thân và báo thân (của Phật) thực hiện công cuộc giáo hóa này.

3/- Có thể đổ trận mưa rào tưới nhuần cho các cây cỏ đâm chồi. Đây là ví với việc (đức Phật) có thể thuyết pháp, làm lợi ích cho hết thảy.

Ba đức này gộp với bảy đức nói trên trong kinh, tất cả là mười đức.

*

- Kinh văn: “Mưa ấy khắp đều nhau” tới “Cõi đất đều thấm ướt”.

Tán rằng dưới là đoạn thứ hai, nói về sự thấm nhuần: của mỗi loài mỗi khác.

Đoạn này có 6 tụng rưỡi, chia làm ba phần:

- 1 tụng nói về công năng của mưa.

- 2 tụng rưỡi nói về Thể của sự tưới nhuần trưởng dưỡng.

- 3 tụng nói về Dụng của sự tưới nhuần trưởng dưỡng.

Đây là phần đầu.

Kinh Niết Bàn nói: “đối với chúng sinh, Phật chẳng cần xét tới chủng tính của họ, thậm chí họ là hạng tôi tớ thấp hèn, mà chỉ xét tới chúng sinh có thiện tâm thì ngài đều thương xót. Ví như sư tử nhìn thấy sư tử con kia bị hương tượng giết như thế nào, thì lúc con thỏ bị nó giết cũng thế, chẳng sinh tâm khinh thường”.

Gọi là “phổ đẳng” (phổ cập đều khắp), vì mưa ấy “đổ xuống cả bốn phương”, tưới cho khắp mọi loài chúng sinh, khiến cho “cõi đất đều thầm ướt” đầy rẫy tràn trề.

*

- Kinh văn: “Nơi sông, núi, hẽm, hang” tới “Cây cỏ thuốc đều tốt”.

Tán rằng đây là thuyết minh về Thể của sự tưới nhuần: trưởng dưỡng:

a) 1 tụng đầu là nói chung.

b) 1 tụng rưỡi sau là nói riêng về sự tưới nhuần cho từng chủng tính.

* “Bách cốc” (hàng trăm loại cốc). Chữ Cốc [穀] có nghĩa là kế tục. Vật Lý luận của Dương Tuyền nói: chữ Lương [粱] là tên chung của kê nếp, kê tẻ (Thử tắc) [黍稷]. Chữ Đạo [稻] là tên chung của thóc tẻ, thóc nếp (Canh nga [ ]). Chữ Tề [齊] là tên chung của các loại đậu.

Ba loại cốc (tam cốc) nói trên, mỗi loại lại chia làm 20 thứ, gộp lại là 60 thứ. Dưa rau mỗi loại có 20 thứ. Tổng cộng thành ra 100 thứ cốc (bách cốc). Cho nên Kinh Thi có câu: “gieo trăm thứ cốc”. Chu Dịch có câu: “trăm thứ cốc bám vào đất”.

Ba sự: “trăm thứ cốc, mía, nho”: là để ví hai loại cỏ vừa và lớn, vì ba thừa có chủng tính.

* Chữ [蔗] đọc là Giá. Chữ [萄] đọc là Đào, chữ này còn viết là [桃.陶]. Trương Khiên đi sứ sang Tây vực mang về được An thạch lựu, bồ đào [葡桃], hồ đào [胡桃]. Sách Quảng Chí nói rằng: bồ đào viết là [葡桃] có ba loại trắng, đen, vàng.

Loại cỏ nhỏ [小草] này ví với hạng Vô chủng tính được sinh ở cõi người, cõi trời. Như “đất khô được tưới khắp”: không có xuất thế chủng. Tổng kết cả phần trên thì nói rằng: tam thừa dược thảo, hai cây đại tiểu có chủng tính, nhân trận mưa này mà “được tưới nhuần xanh tốt khắp cả”. Đây là theo nghĩa riêng mà phối hợp với Dụ.

Cũng có bản nói: núi, sông, hẽm, hang: lúa mạ ở đấy tức là bách cốc.

* Sách Thuyết Văn nói: cỏ mọc ở ruộng thì gọi là Miêu [苗] (mạ). Các sách Thương Hiệt, Ngọc Thiên nói: lúa [禾] (Hòa) chưa trổ bông thì gọi là Miêu (mạ). Ví như câu “miêu nhi bất tú” (mạ chẳng trổ bông). Lúa đâm bông nẩy hạt thì gọi là Giá [稼], cọng lúa thì gọi là Hòa[禾]. Lại nói, khi còn ở ruộng thì gọi là Giá [稼].

Theo cách giải thích, trước hai chữ Miêu giá (mạ lúa) có sự khác nhau, ví với nhân và quả có sự khác nhau. Theo cách giải thích sau, thì Miêu tức là Giá, thế thì chỉ ví với các loài cốc nói chung.

*

- Kinh văn: “Từ mây ấy mưa tuôn” tới “Đều tươi tốt mượt mà”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về Dụng của sự tưới nhuần trưởng dưỡng. Có hai ý:

- 2 tụng đầu nói về ý nhờ được tưới nhuần mà được sinh trưởng.

- 1 tụng sau nói về ý nhờ được tưới nhuần mà được tươi tốt mượt mà.

“Ba bậc thượng, trung, hạ” khác nhau ở mỗi loại cây.

“Xứng với tiểu, đại ấy”: có nghĩa là hai loại cây tiểu, đại đều có ba bậc cả.

“Gốc, thân và cành, lá”: bốn nghĩa này như trước.

Các cây này đều có “hoa” và “quả”, đều có “vẻ sáng” nhờ tác dụng ở bên ngoài.

Hoa ví chung với nhân. Quả ví chung với quả.

Những lời văn khác có thể hiểu được.

*

- Kinh văn: “Như thể tướng của nó” tới “Mỗi thứ được nhuần tốt”.

Tán rằng đây là tụng về phần thứ tư “chẳng tự biết: rõ”.

Sự tưới nhuần chỉ là một, vì sự thụ giáo giống nhau nhưng sự thấm nhuần tươi tốt mỗi thứ mỗi khác. Chúng sinh ba thừa rốt cuộc chẳng tự biết rõ công đức mà mình đạt được. Cho nên biết rằng ba thừa có sự khác biệt vì trí có sự khác nhau ví như ba cỏ hai cây vậy.

*

- Kinh văn: “Đức Phật cũng như vậy” tới “Thực chất của các pháp”.

Tán rằng đây là đoạn thứ ba, có 36 tụng rưỡi, tụng về: phần hợp thuyết trước kia.

Văn đây chia làm hai phần:

- 2 tụng đầu, tụng hai hợp thuyết đầu.

- 34 tụng rưỡi sau, tụng về hợp thuyết của phần thứ ba “sự tiếp thụ nhuần tưới của mỗi loài mỗi khác”.

Chẳng tụng về hợp thuyết của phần thứ tư “chẳng tự biết rõ”.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Đấng đại thánh Thế tôn” tới

“Cùng sự vui Niết bàn”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ hai, gồm 34 tụng rưỡi, tụng về hợp thuyết “sự tiếp thụ nhuần tưới mỗi loài mỗi khác”.

Trong đó trường hàng có bốn mục, đây chỉ có ba mục:

- 4 tụng rưỡi đầu: tự nêu triệu tập.

- 9 tụng rưỡi sau: Phật ứng dẫn đạo, lợi lạc (cho chúng sinh)

- 21 tụng cuối: chúng sinh nghe xong, được ích lợi.

Chỉ không có hợp thuyết về phần thứ hai: người khác nghe xong thảy đều kéo tới.

Trong mục đầu có hai ý:

+ 3 tụng rưỡi đầu là nêu.

+ 1 tụng sau là triệu.

Đây là ý đầu: tuy có chủng tính, chưa từng được nghe pháp. Thiếu thốn về pháp thì gọi là khô héo.

* Chữ Cảo [槁] nghĩa như chữ Khô [枯].

*

- Kinh văn: “Các chúng người, trời này” tới “Ra mắt Vô thượng tôn”.

Tán rằng đây là triệu vậy.:

*

- Kinh văn: “Ta là đấng Thế tôn” tới “Vì Niết bàn giải thoát”.

Tán rằng dưới là đoạn thứ hai, có 9 tụng nói về việc: Phật ứng với căn cơ chúng sinh mà dẫn đạo làm lợi lạc cho họ.

Trong đây có 5 mục:

1) Đầu là 2 tụng: Phật thuyết thắng pháp.

2) Thứ đến 1 tụng: tụng đại thừa nhân.

3) Thứ đến 2 tụng rưỡi: bình đẳng thuyết pháp.

4) Thứ đến 1 tụng rưỡi: chuyên làm lợi ích.

5) Cuối cùng là 2 tụng: chẳng lựa lọc tốt xấu.

Đây là mục đầu.

Chính pháp vị ngọt, có thể chữa khỏi chứng phiền não, cho nên ví với “cam lồ” (móc ngọt).

*

- Kinh văn: “Chỉ dùng một diệu âm” tới “Mà kết làm nhân duyên”.

Tán rằng: đây là mục hai “đại thừa nhân”.

Giả thiết thuyết về nhị quyền, vì đều là đại thừa nhất thiết chủng trí cả.

*

- Kinh văn: “Ta xem hết thảy chúng” tới “Lúc đông nhiều cũng thế”.

Tán rằng đây là mục ba “bình đẳng thuyết pháp”.:

Đoạn trừ được tư tưởng phân biệt ta và không phải ta (vật), cho nên không có sự phân biệt cái này cái kia.

Vì đã đoạn trừ được yêu ghét, cho nên không có tâm phân biệt kẻ oán người thân. Vì chẳng sẻn pháp, nên ta không có thói tham trước. Vì chẳng ghen ghét, nên cũng không có ngăn cách trở ngại.

Cho nên bình đẳng thuyết pháp cho một người cũng như nhiều người. Tức là giống như ý bài kệ “nếu ai tin theo Phật” đã nói trước đây.

*

- Kinh văn: “Thường diễn thuyết pháp luôn” tới

“như mưa tưới nhuận khắp”.

Tán rằng đây là mục bốn: “chuyên làm lợi ích”.:

“Đi, đến, ngồi đứng”: ba uy nghi Phật, lược qua không có nằm. Vì lúc làm lợi lạc cho chúng sinh, hoặc “đi” để thị hiện nhập Niết bàn, hoặc “đến” để thị hiện thành chính giác, hoặc “ngồi” chỉ việc thuyết pháp lợi sinh, hoặc “đứng” để chờ chúng sinh cơ duyên chín muồi, mà “chẳng hề mệt mỏi lười nhác”, đó là vì lòng từ bi sâu sắc vậy.

*

- Kinh văn: “Sang hèn cùng trên dưới” tới “Mà không chút lười nhác”.

Tán rằng: đây là mục năm: “chẳng lựa lọc tốt xấu”.

Chẳng chọn chủng tính nghèo giàu, sang hèn, chỉ cần thấy có thiện căn là liền thuyết pháp cho, ví như con sư tử con khi giết thỏ cũng như bị hương tượng giết, nó không có tâm phân biệt lựa chọn.

*

- Kinh văn: “Hết thảy hạng chúng sinh” tới “Trụ ở nơi các địa”.

Tán rằng dưới là đoạn thứ ba, có 21 tụng nói về việc: chúng sinh nghe pháp được lợi ích.

Chia làm ba phần:

- Đầu 9 tụng rưỡi: pháp dụ, hợp thuyết về sự hấp thụ nhuần tưới có chỗ khác nhau, với tính khác nhau.

- Kế 3 tụng rưỡi: pháp dụ, hợp thuyết về sự hấp thụ nhuần tưới khiến được nảy nở tươi tốt, với nhân khác nhau.

- Cuối 8 tụng: pháp dụ, hợp thuyết về sự hấp thụ nhuần tưới thành ra quả thực, với quả khác nhau.

Phần đầu có hai phần nhỏ:

+ Đầu tiên là 8 tụng về pháp.

+ Sau đó là 1 tụng rưỡi về dụ.

Phần đầu này lại chia làm hai mục:

- 1 tụng đầu, là phần nêu chung.

- 7 tụng sau, là phần thuyết minh riêng.

Đây là phần đầu.

“Trụ ở các địa”: chỉ Thập địa của tam thừa, gồm có: Càn huệ địa, Chủng tính địa, Bát nhân địa, Cụ kiến địa, Bạc địa, Ly lục địa, Dĩ biện địa, Độc giác địa, Bồ tát địa, Như Lai địa; vì dưới sẽ nói riêng về ba cỏ, đây nói trước về Thập địa cộng hành của tam thừa.

Hoặc Phàm phu địa, Hữu học địa, Vô học địa, Bồ tát địa, Như lai địa. Hoặc địa của tam thừa nói ở đây tức là vô tính, nhị thừa chủng tính và đại thừa tính, tùy theo phận vị đó mà gọi là “địa”.

*

- Kinh văn: “Hoặc ở cõi người, cõi trời” tới “Là dược thảo bậc thượng”.

Tán rằng dưới đây là 7 tụng thuyết minh riêng, chia làm: hai phần:

- Đầu 4 tụng: tụng về ba cỏ.

- Cuối 3 tụng: tụng về hai cây.

Đây là phần đầu, có ba mục:

a) 1 tụng: tiểu thảo.

b) 2 tụng: trung thảo.

c) 1 tụng: đại thảo.

Hạng người vô chủng tính thích sự khoái lạc ở cõi người, cõi trời, thì gọi là tiểu thảo.

Kinh Thiện Giới nói rằng: “người vô chủng tính thì chỉ dùng thiện căn của người, trời mà khiến họ thành thục”. Hoặc:

- Bảy phương tiện cũng gọi là tiểu thảo.

- Nhị thừa gọi là trung thảo.

- Bồ tát gọi là thượng thảo.

Cũng tức là tứ sinh mà Thắng Man phụ trách:

- Chúng sinh vô văn phi pháp (không nghe pháp, làm sai pháp) tức là tiểu dược thảo.

- Giữa là nhị thừa tức là trung dược thảo.

- Bồ tát là đại dược thảo.

Đó tức là ba loại bệnh nhân trong Kinh Niết Bàn vậy.

*

- Kinh văn: “Lại nữa, các Phật tử” tới “Đó gọi là cây lớn”.

Tán rằng đây là thuyết minh về nhị mộc (hai loại cây): :

- 1 tụng rưỡi đầu: tiểu mộc.

- 1 tụng rưỡi sau: đại mộc.

Tức là trong đại thảo chia làm hai:

a) Địa tiền là tiểu mộc, vì trừ được nghi hối, biết chắc chắn sẽ được làm Phật.

b) Thập địa gọi là đại mộc, vì được nhị lợi, vì đã chứng được địa vị bất thoái chuyển, chẳng còn phải tu hạnh bất thoái nữa.

Về nghĩa, xét thấy nhị thừa chưa thành Vô học, cũng gọi là trung thảo.

Ba ý sinh thân căn cứ vào sự quyết định, chỉ nói Vô học hồi tâm trở về sau mới thụ biến dịch sinh, vì phần vị đã quyết định, khác với hạng Hữu học, cho nên ở đây chẳng bàn tới.

Hạng chưa nhập thánh vị và hạng vô chủng tính có thể gọi là tiểu thảo.

Căn cứ vào đó, thì hạng Địa tiền chẳng gọi là tiểu mộc, nếu thế thì tiểu mộc bao gồm những gì? Cho nên cách giải thích trước tốt hơn.

Hoặc trước Thất địa gọi là tiểu mộc, sau Bát địa gọi là đại mộc. Đây nói bất thoái, về tu hạnh bất thoái. Hết thảy Bồ tát đều gọi là đại thảo.

Trí Độ luận nói rằng: “ví như sấm động, chim nhỏ nghe thấy thảy đều kinh sợ, chim công nghe thấy thì liền múa mênh, cho nên gọi là đại thảo”. Nhân đó mà giải thích nhị mộc phần vị khác nhau. Trong các kinh luận nói về việc chứng đắc Bồ đề, lý chẳng thống nhất.

Kinh Đại Bát Nhã quyển 74 nói về năm loại Bồ đề. Kinh Kim Cương Bát Nhã nói rằng: “thực ra không có tiểu pháp đắc Phật bồ đề. Nếu có tiểu pháp đắc Bồ đề thì Phật Nhiên Đăng ắt chẳng thụ ký cho ta. Lại còn có lời dạy rằng: lúc mới phát tâm, liền thành chính giác”.

Kinh này nói tới tám lần sinh, thậm chí một lần sinh sẽ được Bồ đề. Cũng có thuyết nói: ba đại kiếp tu mới lên chính giác. Ý kiến của các vị Luận sư về các nghĩa này khác nhau.

Du Già luận nói rằng: “kiếp” có hai loại:

1) Đó là số ngày, tháng, năm, tức là ngày, đêm, tháng, mùa, năm nói trong luận này.

2) Chỉ A tăng kỳ kiếp.

Các thứ vượt qua được chỉ có thể vượt tiền kiếp, không thể vượt hậu kiếp.

Cho nên theo nghĩa này, nếu căn cứ vào Vô vi chân như Vô tướng thì thực không có tiểu pháp đắc Bồ đề, vì Kinh Bát Nhã chủ thuyết về Vô vi. Sơ địa Bồ đề, phát tâm liền chứng. Đây là chứng phát tâm, chẳng phải như chủng tính phát tâm, giống với kinh này: Tám lần sinh thậm chí một lần sinh sẽ được.

Hoặc trong kinh này căn cứ vào chứng phát tâm. Luận giải chứng đắc Sơ địa Bồ đề, cho nên sơ phát tâm đó liền lên chính giác, vì là nhân Bồ đề của chủng tính phát tâm.

Ba đại kiếp tu mới chứng được Bồ đề, đó là Vô thượng Bồ đề, là quả mãn Bồ đề, vì đại kiếp tu. Như vậy thì cũng chẳng trái ngược nhau. Phật quả to lớn, chẳng phải là do nhân nhỏ mà thành được. Nếu còn nghĩ khác thì rất trái với chính đạo.

Cho nên Kinh Niết Bàn nói: “nói là Phật khó thành, thì mau thụ ký cho. Nói là Phật dễ thành thì chậm thụ ký cho”.

*

- Kinh văn: “Phật bình đẳng thuyết pháp” tới “bẩm thụ mỗi người mỗi khác”.

Tán rằng dụ này nói về sự bẩm thụ của mỗi loại mỗi: khác vì tính khác nhau.

*

- Kinh văn: “Phật dùng thí dụ này” tới “dần dần tươi tốt thêm”.

Tán rằng dưới là 3 tụng rưỡi là pháp dụ hợp thuyết: về sự bẩm thụ nhuần tưới rồi phát triển tươi tốt về nhân của mỗi loài mỗi khác.

- 1 tụng rưỡi đầu, ví với điều Phật thuyết ít ỏi “như một giọt trong biển” (như hải nhất trích).

- 2 tụng sau, là pháp dụ hợp thuyết về nhân tăng trưởng tốt tươi khác nhau.

* Chữ [滴] đọc là Trích. Thông Tục văn giải thích: rơi từng giọt gọi là Ngưng. Sách Thiết Vận viết là [滴]. Có chỗ viết là [ ] và đọc là Đế, có nghĩa là nước rơi xuống, chẳng phải là nghĩa ở đây.

*

- Kinh văn: “Pháp của các đức Phật” tới “đều được đầy đủ khắp”.

Tán rằng dưới có 8 tụng là pháp dụ hợp thuyết về sự: bẩm nhuận thành ra trái quả khác nhau.

Có hai phần:

- Đầu 6 tụng rưỡi: là pháp thuyết.

- Sau 1 tụng rưỡi: là dụ thuyết.

Văn đầu có ba mục:

+ 1 tụng đầu: tụng chung về có thể khiến cho được quả được đầy đủ, cũng là tụng riêng về khiến cho tiểu thảo quả mãn.

+ 2 tụng rưỡi kế: về trung thảo.

+ 3 tụng rưỡi cuối: tụng về đại thảo.

Đây là mục đầu: thế gian đầy đủ gọi là nhân thiên mãn.

*

- Kinh văn: “Tuần tự tu hành dần” tới “thảy đều được tăng trưởng”.

Tán rằng đây là thuyết minh về trung thảo.:

Nhân người trời sinh, “dần được đạo quả” nghĩa là nhị thừa mãn.

*

- Kinh văn: “Nếu các vị Bồ tát” tới “mà đều được tăng trưởng”.

Tán rằng: đây là thuyết minh về đại thảo.

Đại thảo tức là nhị mộc (hai loại cây):

- 1 tụng rưỡi đầu: tiểu mộc.

- 2 tụng sau: đại mộc.

*

- Kinh văn: “Như vậy đó Ca Diếp” tới “thảy đều được thành quả”.

Tán rằng: đây là dụ hợp thuyết về sự bẩm nhuận (tiếp thụ tưới nhuần) trước kia được thành trái quả viên mãn.

*

- Kinh văn: “Ca Diếp nên biết rằng” tới “chư Phật đều như thế”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ hai, tụng kết luận về những điều nói trên: ta giống chư Phật: trước quyền sau thực. Các ngươi tín thụ, nên cực hiếm có.

*

- Kinh văn: “Ta nay vì các ngươi” tới “thảy đều sẽ thành Phật”.

Tán rằng: đây là đoạn thứ ba của phẩm, là phần kết luận: thuyết về thực thừa để làm đà dần dần cho việc thụ ký.

Sự tu hành của Thanh văn là nhân xa của việc thành Phật. Cho nên là đạo phương tiện mà Bồ tát tu hành.

Luận nói rằng: “điều các ngươi tu hành, đó là đạo Bồ tát”, có nghĩa là phát tâm Bồ đề, thoái rồi lại phát, thiện căn tu hành được trước kia chẳng diệt, sau nay cùng được quả cả.

Cho nên, việc tu nhị thừa là cái nhân phương tiện xa của đại thừa, đó gọi là đạo Bồ tát.

PHẨM THỤ KÝ

Dùng ba môn để phân biệt:

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

II. GIẢI THÍCH SAI BIỆT.

III. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

I. NÓI RÕ DỤNG Ý.

Có hai ý:

1. Thu Tử là bậc thượng căn, nghe pháp thuyết liền giải ngộ, Phật liền thụ ký cho. Bốn người khác là hạng trung căn nghe dụ thuyết rồi mới hiểu, nên Phật cũng thụ ký cho.

2. Vì ba loại người không có phiền não nhưng lại nhiễm mạn mà thuyết tam bình đẳng, thoạt đầu nói về thừa bình đẳng, cho nên Phật cũng thụ ký cho.

Trước kia Phật nói: thể của thừa khác nhau, bèn có hạng Vô học chấp trước cho rằng thừa nhất định khác nhau. Vì vậy mà phải ký biệt, để tỏ rõ là thừa bình đẳng. Chính vì vậy mói có phẩm này, như phẩm Thí Dụ đã giải thích.

II. GIẢI THÍCH SAI BIỆT.

Có ba loại có thể thụ ký:

1. Thể tính là có.

2. Thắng hữu đương quả (có thể tính tốt, sẽ được thành quả).

3. Thắng nhân thắng lý, đại nhân đại quả (người tốt lý tốt, nhân lớn quả lớn).

1. Thể tính có, thì có thể thụ ký. Thể tính không có, thì chẳng thể thụ ký, như 14 loại Bất khả ký. Lý sự vốn không thì chẳng thể thụ ký.

- Hỏi: có thể tính thì có thể thụ ký cho, sao Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: “Hữu thủy vô thủy là vô ký ? Phật chẳng đáp. Lại một vị Tỳ kheo hỏi: mười hai nhân duyên tự tác, tha tác. Vô minh tự khởi, là nghĩa vô thủy, gọi là tự tác. Lại từ tha khởi, là nghĩa hữu thủy, có gọi là tha tác ?”

Đáp: “Phật đều bác bỏ và nói: ví như người bị tên độc bắn trúng, chỉ nên mời thầy thuốc nhổ cho, chẳng cần hỏi tên ấy vì sao mà trúng”. Cho nên, hạng có thể tính thì có thể thụ ký ; không có thì chẳng thể thụ ký.

2. Hạng thắng hữu đương quả thì có thể thụ ký, không thì chẳng thể thụ ký cũng như thiện pháp với bất thiện pháp.

Thành Duy Thức luận nói rằng: ký là nói về thiện ác. Hạng có tự thể thù thắng và sẽ thành quả có thể ghi nhận, cho nên gọi là Ký. Hạng Vô ký chẳng thế, cho nên chẳng thể thụ ký.

3. Thắng nhân thắng lý, đại nhân đại quả thì có thể thụ ký, chẳng phải hạng ấy thì chẳng thể thụ ký.

Biệt ký tức Ký biệt kinh, ghi chuyện đệ tử sinh tử vì là thắng nhân (người nổi trội), ghi nghĩa thâm mật vì là thắng lý (lý nổi trội), ghi người sẽ thành Phật vì là đại nhân đại quả (nhân lớn quả lớn). Người kém lý kém, nhân nhỏ quả nhỏ thì gọi là “bất khả ký” (chẳng thể được thụ ký). Nay ở đây chính là hạng đại nhân đại quả trong loại thứ ba này, cho nên thụ ký cho họ.

Chẳng phải là hai loại đầu được thụ ký toàn bộ và hạng sau cũng được thụ ký một bộ phận nhỏ.

Thêm nữa, việc thụ ký này có nhiều sai biệt.

Ở đây nêu lêu 6 loại như sau:

- 1 loại ký: như thụ ký kinh trong 12 phần giáo.

- 2 loại ký: như nói trong Kinh Niết bàn:

- Nếu người nghe thuyết pháp tùy thuận thích nhập đạo chóng được thành Phật, rồi trong tâm sinh ra khinh rẻ, thì thụ ký chậm cho họ.

- Nếu nói đạo Phật khó thành, phải chịu vất vả khổ sở lâu rồi sau mới thành được, thì thụ ký nhanh cho người đó.

Ngoài ra còn có:

- Hạng thiện căn chín rồi thì thụ ký nhanh cho.

- Hạng thện căn chưa chín thì thụ ký chậm cho.

- Hạng chán ghét sinh tử, muốn chóng chứng Bồ đề, Trí tăng thượng, thì thụ ký nhanh cho.

- Hạng thích ở trong vòng sinh tử, hóa độ chúng sinh, Bi tăng thượng, thì thụ ký chậm cho.

Lại còn có hai loại:

1) Tổng ký (thụ ký chung).

2) Biệt ký (thụ ký riêng).

- 3 loại ký: như Trí Độ luận nêu:

1/ Tự biết tha chẳng biết, vì lợi tự mà chẳng

lợi tha.

2/ Tha biết tự chẳng biết vì lợi tha.

3/ Tự tha đều biết, vì thực hành cả hai lợi.

- 4 loại ký: như trước đã nói.

- 5 loại ký: tức là Như lai tự ký trong kinh này.

- 6 loại ký: như phẩm Thí Dụ lúc đầu đã nói.

III. GIẢI THÍCH TÊN PHẨM.

Chữ [授] đọc là Thụ, nghĩa ở đây như các chữ Vi, Dữ, Phó, có nghĩa là trao cho, truyền cho.

Chữ [記] Ký: ở đây có nghĩa như các chữ Quyết, Biệt, Nghiệm, Chí: để quyết định dứt khoát sẽ thành quả, để phân biệt quả tướng sẽ tới và nghiệm với nhân của nó, ghi nhận cái quả sau này, cho nên gọi là Thụ ký.

Phẩm này thuyết minh về chuyện ấy nên gọi là phẩm Thụ Ký.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “vô lượng đại pháp”.

Tán rằng văn trong phẩm này chia làm hai phần lớn: :

- Phần đầu là bốn người hiện tiền đựơc biệt thụ ký.

- Phần cuối phẩm có 2 tụng rưỡi, nêu rõ việc sẽ thụ ký. Đó là lý do của vòng thuyết pháp thứ ba.

Phần đầu lại chia làm hai phần:

- Phần đầu là Ca Diếp được thụ ký.

- Phần sau là ba vị đại Thanh văn thụ ký.

Phần đầu này lại chia là hai:

- Trước là trường hàng.

- Sau là kệ tụng.

Phần trường hàng trước lại có hai mục:

+ Đầu là nhân ký.

+ Sau là quả ký.

Đây là mục đầu: ngoài gặp duyên tốt, trong tu diệu hạnh.

* Chữ [覲] Cận: nghĩa như kiến, có nghĩa là “được thấy”, “được gặp”.

Cứ theo như lời văn thì có thể biết, nhưng xét những người trên dưới được thụ ký thì nên chia làm bốn câu:

1) Tại Tiểu (thừa) không có sự hơn kém, tại Đại (thừa) thì có. Như năm trăm đệ tử cùng là bậc Vô học, nên Tiểu không có sự hơn kém. Trước sau thành Phật, lần lượt thụ ký, nên Đại có sự hơn kém.

2) Tại Tiểu có sự hơn kém, tại Đại không có sự hơn kém. Như hạng Học nhân, hạng Vô học nhân, tại Tiểu thì Học và Vô học hơn kém khác nhau. Đồng thời thành Phật, cho nên tại Đại không có sự hơn kém.

3) Tiểu kém, Đại hơn. Như A Nan tại học địa đắc quả Dự lưu, thành Phật trước La Hầu.

4) Tiểu hơn, Đại kém. Như La Hầu là bậc Vô học thành Phật sau A Nan.

Nay bốn người này, chẳng căn cứ vào căn tính mà luận ngôi thứ, là vì tại Tiểu không có sự hơn kém, cùng là hạng Vô học, tại Đại có sự (phân biệt) hơn kém.

Ca Diếp được gặp ba trăm vạn ức Phật.

Tu Bồ đề được gặp ba trăm vạn ức Na do tha Phật.

Ca Chiên Diên lúc đầu gặp tám ngàn ức Phật, sau gặp hai vạn ức Phật.

Đại Mục Kiền Liên lúc đầu gặp tám ngàn chư Phật, sau gặp hai trăm vạn ức Phật.

Cúng dàng nhiều ít, có sự khác nhau, cho nên biết rằng thành Phật cũng có kẻ trước người sau.

Kinh Niết Bàn nói: “Thứ tự, y Bồ tát cúng dàng tám Hằng hà sa Phật”. Nay nói Tiểu là chỉ người thoái tâm, chẳng thích tu hành rộng. Hơn nữa, tới mỗi một địa vị, gặp Phật nhiều hay ít mà thụ ký cho. Chẳng phải chỉ ở chốn này. Như thế thì cũng chẳng trái ngược nhau.

Nay đây theo thuyết của Kinh Niết Bàn: bậc Tu đà hoàn thì tám vạn kếp sẽ tới. Cho đến bậc A la hán thì hai vạn kiếp sẽ tới. Đây là căn cứ vào hạng căn tính như nhau, tu hành như nhau, nhanh chậm tương tự như nhau mà nói, chứ chẳng căn cứ vào hạng căn tính khác nhau, tu hành khác nhau mà nói.

Nay căn cứ vào căn hành lợi độn nhanh chậm, cho nên thành bốn câu. Chẳng thế thì ý nghĩa cực kỳ trái ngược nhau.

*

- Kinh văn: “Ở thân sau cùng” tới “Phật Thế tôn”.

Tán rằng đây là quả ký, có bảy. Đây là ký tự thể, nhìn: thấy hào quang mà sinh tuệ sáng, được nghe pháp nghĩa mà chói ánh vàng, huống chi lại tu lâu, nhân kim quang mà tự trang sức, cho nên gọi là “Quang minh”.

*

- Kinh văn: “Tên nước gọi là Quang Đức” tới “hai mươi tiểu kiếp”.

Tán rằng: đây có ba mục:

1) “Tên nước Quang Đức”: vì lấy Quang làm Đức.

2) “Tên kiếp Đại Trang Nghiêm”: vì các hạnh trang nghiêm.

3) Thọ lượng.

*

- Kinh văn: “Quốc giới nghiêm sức” tới “khắp nơi thanh tịnh”.

Tán rằng đoạn này có một mục là “độ tướng”.:

Độ tướng (tướng cõi nước) được biết qua 7 món:

1) Tạp nghiêm (nhiều thứ trang nghiêm khác nhau).

2) Vô ác (không có điều ác điều xấu).

3. Bình chính (bằng phẳng ngay ngắn).

4) Bảo địa (đất báu).

5) Cây cối.

6) Dây.

7) Hoa.

Cứ theo như phần thụ ký cho Xá Lợi Phất, ở phẩm Thí Dụ, nơi quyển 5, phần trước của quyển này, thì Thu Tử biết nhân, biết quả của 7 món nêu trên..

* Chữ [礫] Lịch: có nghĩa là cát, đá nhỏ (thường gọi là sỏi). Chữ [坑] Khanh: chỉ hào hố trống rỗng. Còn viết là [ ] chỉ hầm hố.

“Đôi”: là gò đất. Chữ Phụ [阜] có nghĩa như chữ Lăng [陵]. Sách Ngọc Thiên giải thích: cao mà phẳng thì gọi là Lăng. Lăng lớn thì gọi là Phụ. Đó là chỉ đất to cao dài.

*

- Kinh văn: “Bồ tát nước ấy” tới “đều ủng hộ Phật pháp”.

Tán rằng trong này có hai ý: :

1. Quyến thuộc.

2. Không ma.

Ca Diếp tính hạnh điều thuận, giữ Đầu đà học giới, chẳng kiêu mạn đối với người khác, chẳng hoại thiện sự, cho nên tuy có ma đều hộ Phật pháp.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ đức Thế tôn” tới “rồi sẽ được làm Phật”.

Tán rằng dưới là 12 tụng rưỡi, chia là ba phần: :

- 1 tụng rưỡi: bảo “hãy nghe đây”

- 10 tụng rưỡi: tụng ký.

- Nửa tụng: kết luận.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Mà ở đời vị lai” tới “trí tuệ bậc vô thượng”.

Tán rằng dưới là tụng ký, có 10 tụng rưỡi chia làm hai: phần:

- Phần đầu gồm 2 tụng rưỡi: tụng nhân ký.

- Phần sau gồm 8 tụng: tụng quả ký.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Ở nơi thân sau cùng” tới “không có các gò hố”.

Tán rằng dưới là quả ký, trong có bốn mục: :

- Nửa tụng đầu: tự thể.

- 3 tụng: độ tướng.

- 3 tụng: quyến thuộc.

4 1 tụng rưỡi: thọ lượng.

Đây là hai mục đầu:

Độ tướng có tám thứ:

1) Vô ác. 2) (Bảo) địa.

3) Cây. 4) Dây.

5) Hương. 6) Hoa.

7) Trang nghiêm. 8) Bình chính.

Hương: có một loại, trong văn trường hàng không có. Giới hương: nhân đầy đủ, cho nên quả nhiều hương. Muôn hạnh mãn tu, trang nghiêm cũng đủ, cho nên quả nhiều hương. Muôn hạnh mãn tu, trang nghiêm cũng đủ, nhưng trước sau so với văn trường hàng có sự khác nhau.

*

- Kinh văn: “Các hàng Bồ tát chúng” tới “cũng chẳng thể đếm biết”.

Tán rằng đây là quyến thuộc: :

- 1 tụng rưỡi: Bồ tát.

- 1 tụng rưỡi: Thanh văn.

*

- Kinh văn: “Phật ấy sẽ thọ được” tới “của ngài như vậy”.

Tán rằng 1 tụng rưỡi đầu nói về thọ lượng, nửa tụng: sau là kết luận.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Đại Mục Kiền Liên” tới “mắt chẳng tạm rờiû”.

Tán rằng dưới là đoạn hai, nói về ba người được thụ: ký.

Trong đó: thoạt đầu là thỉnh, sau đó là thụ.

Trong thỉnh, đều là văn trường hàng nói về nghi thức thỉnh, sau là tụng chính thỉnh.

Đây là phần đầu.

* Chữ Tủng [悚] có nghĩa là sợ hãi. Chữ Lật [慄] có nghĩa run vì kính cẩn lo sợ.

Tâm cầu ký quả, chẳng dám tự chuyên ngay, khiếp hãi oai nghiêm (của Phật), bởi vậy run sợ.

*

- Kinh văn: “Liền cùng đồng thanh” tới “giải nhiệt được mát mẻ”.

Tán rằng: dưới là 7 tụng, chia làm ba phần:

- 2 tụng đầu: tán thỉnh.

- 4 tụng: dụ thỉnh.

- 1 tụng: kết thỉnh.

Đây là phần đầu:

- 1 tụng đầu là tán.

- 1 tụng sau là thỉnh.

*

- Kinh văn: “Như từ nước đói tới” tới “sau đó mới dám ăn”.

Tán rằng dưới là dụ thỉnh, chia là hai phần: :

- 1 tụng rưỡi là dụ.

- 2 tụng rưỡi là thỉnh.

Đây là phần đầu.

Tiểu thừa thiếu thốn về pháp đại thừa, gọi là “nước đói”.

Nhất thừa của Phật gọi là “cơm vua”, nay được nghe, gọi là “bỗng gặp”.

Ngờ rằng mình không có phần, chẳng dám tu hành, gọi là “chưa dám ăn”.

Phật thụ ký cho, gọi là “được (lời) vua dạy”.

Nhờ thụ ký, sau mới lĩnh nạp đại thừa, tu hành đại hạnh, thích được làm Phật, đó gọi là “mới dám ăn”.

*

- Kinh văn: “Chúng con cũng như vậy” tới “mới là khoái an lạc”.

Tán rằng đây là thỉnh.:

Nghe âm thanh Phật thuyết về lý nhất thừa nói chung rằng ta làm Phật, đó gọi là “như thấy cơm vua”.

Chưa được biệt ký, thụ lĩnh tu hành, mừng là sẽ được quả Phật, đó gọi là “chưa dám ăn”.

Được biệt thụ ký, như “được vua dạy”, liền mong muốn tu hành thích được thành Phật, đó gọi là “Ăn”.

*

- Kinh văn: “Thế tôn đại hùng mạnh” tới “như đói phải bảo ăn”.

Tán rằng đây là kết về thỉnh.:

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “đủ đạo Bồ tát”.

Tán rằng dưới là biệt ký cho ba người.:

Văn đầu chia làm hai phần: trường hàng và kệ.

Trường hàng có hai: trước nhân, sau quả.

Đây là nhân ký.

*

- Kinh văn: “Ở thân sau cùng” tới “Thế tôn”.

Tán rằng dưới là quả ký, có 9 thứ. Đây là tự thể ký.:

Hiểu được rằng thể tướng của các pháp là không, chỉ có giả danh, nên gọi là Danh Tướng. Hoặc Danh và Tướng hai nghĩa đều là Không, cho nên gọi là Danh tướng.

Danh tức danh giả, Tướng tức thụ pháp, hai thứ đều giả.

*

- Kinh văn: “Tên kiếp là Hữu Bảo” tới “khắp đều thanh tịnh”.

Tán rằng trong này có ba mục: :

1. Tên kiếp: Hữu Bảo, lấy lý Không làm báu.

2. Tên nước: Bảo Sanh.

3. Độ tướng: tướng trạng đất nước.

Độ tướng có năm:

1) Đất đai bằng phẳng.

2) Đất đai (địa), chỉ sông núi.

3) Cây cối.

4) Không có điều xấu (vô ác).

5) Hoa thanh tịnh.

* Gò hố: sách Ngọc Thiên giải thích rằng: đất cao thì gọi là Gò (Khâu), đống đất lớn cũng gọi là Gò.

*

- Kinh văn: “Nhân dân đất ấy” tới “na do tha”.

Tán rằng trong này có hai mục: :

1) Người ở chốn ấy: trong thì hiểu thấu đạo lý, ngoài cảm ứng được châu báu.

2) Quyến thuộc.

*

- Kinh văn: “Phật thọ” tới “cùng với chúng Thanh văn”.

Tán rằng đây có ba: :

1) Thọ lượng.

2) Phật trụ Không, vì hiểu rõ Không.

3) Lợi ích.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “hãy lắng nghe ta nói”.

Tán rằng dưới là 12 tụng, chia làm hai phần: :

- 1 tụng đầu, là phần tiêu cáo (bảo “hãy nghe đây”).

- 11 tụng sau, là phần chính cáo (chính thức bảo ban).

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Đại đệ tử của ta” tới “giống như núi báu”.

Tán rằng dưới là phần chính cáo, chia ra làm 6 phần: :

1. Ba tụng: quả nhân hợp ký.

2. Một tụng rưỡi: độ tướng.

3. Ba tụng: quyến thuộc.

4. Một tụng: Phật hóa.

5. Một tụng: thính chúng.

6. Một tụng rưỡi: thọ lượng.

Đây là phần đầu, có ba mục:

1) Một tụng: danh.

2) Một tụng: nhân.

3) Một tụng: hình.

*

- Kinh văn: “Đất nước của Phật ấy” tới “độ thoát vô lượng chúng”.

Tán rằng đây là độ tướng (tướng trạng đất nước,: tướng quốc độ).

*

- Kinh văn: “Pháp hội của Phật ấy” tới “và có uy đức lớn”.

Tán rằng dưới là 3 tụng về quyến thuộc, có hai mục: :

- 1 tụng rưỡi: Bồ tát.

- 1 tụng rưỡi: Thanh văn.

*

- Kinh văn: “Đức Phật ấy thuyết pháp” tới “lắng nghe lấy lời Phật”.

Tán rằng:

1 tụng đầu, nói về Phật hóa (sự giáo hóa của Phật).

- 1 tụng sau, nói về thính chúng (các chúng nghe pháp).

*

- Kinh văn: “Đức Phật ấy sẽ thọ” tới “cũng hai mươi tiểu kiếp”.

Tán rằng đó là thọ lượng.:

*

- Kinh văn: “Bấy giờ Thế tôn” tới “cung kính tôn trọng”.

Tán rằng dưới đây là tôn giả Ca Chiên Diên được thụ: ký.

Trường hàng chia làm hai, như trên trong phần nhân ký là phần đầu có hai phần:

- Phần đầu thuyết minh về thời đầu.

- Phần sau thuyết minh về thời cuối.

Thời đầu có hai giai đoạn:

1) Giai đoạn đầu: Phật còn tại thế.

2) Giai đoạn cuối: sau khi Phật diệt độ.

Đây là giai đoạn đầu.

*

- Kinh văn: “Sau chư Phật diệt độ” tới “cúng dàng tháp miếu”.

Tán rằng giai đoạn sau khi Phật diệt độ, có hai phần hợp: thành:

- Trước là xây tháp, các hoa.

- Sau là cúng dàng.

* “Mai khôi”: tức là ngọc Hỏa tề. Mạt hương (hương bột): nếu lấy tay mà xoa nhàu bóp nát thì dùng chữ Mạt [抹]. Đất nát vụn cũng gọi là Mạt, còn sơn phết để trang sức thì viết là Miệt [ 蔑].

Nay đã có riêng loại Đồ hương (hương bôi, hương trát) thì phải viết là Mạt [抹]. Sách Ngọc Thiên có chữ [ 末] có hai âm đọc là Mạt và Miệt, được giải thích là “Chúc mi” [粥 糜] (cháo bột, cháo nhừ).

Hương nát như cháo nhừ, cho nên viết là Mạt [ 末]. Hương vụn như đất vụn tơi thì viết là [抹] .

*

- Kinh văn: “Qua đó về sau” tới “đủ đạo Bồ tát”.

Tán rằng đây là thuyết minh về việc thời sau (hậu thời): cúng dàng Phật, gặp duyên tốt rồi mới có đủ đạo mà Bồ tát tu hành, trong tự tu hành.

*

- Kinh văn: “Sẽ được làm Phật” tới “Phật Thế tôn”.

Tán rằng quả ký có sáu, đây là tự thể.:

Thời quá khứ Ca Chiên Diên đã từng quét dọn đất của Tăng, thân thường sắc vàng, dung nghi nhàn nhã, nay lại được tận mắt thấy ánh hào quang, tận tai nghe thấy tiếng pháp âm, cho nên được gọi là “Diêm Phù Kim Quang”. Nói rộng ra thì như chuyện Xu Yếu độ cho vua Bát Đại Đa (có chỗ gọi là Bát Phạt Đa).

“Thiệm bộ na đề”: là tên một loại cây ở cạnh bờ hồ Vô nhiệt của châu này, có kinh nói cây ấy ở bắc ngạn châu này, gần dưới gốc cây ánh tử kim quang toả lên át cả ánh sáng mặt trời mặt trăng.

*

- Kinh văn: “Đất đó bằng phẳng ngay ngắn” tới “người nhìn thấy đều hoan hỷ”.

Tán rằng: đây là mục nói về độ tướng, có 5 thứ:

1) Bằng phẳng ngay ngắn. 4) Dây.

2) Đất (địa). 5) Hoa.

3) Cây.

Ca Chiên Diên (tướng mạo) đoan chính, ai thấy cũng ưa, do cái nhân quét đất (cho Tăng), cho nên độ tướng ai thấy cũng ưa.

*

- Kinh văn: “Không có bốn đường ác” tới “hai mươi tiểu kiếp”.

Tán rằng: trong này có 4 thứ:

1) Không có nẻo ác (ác thú). 3) Quyến thuộc.

2) Nhiều người, trời. 4) Thọ lượng.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ đức Thế tôn” tới “chân thực không khác”.

dưới: gnèar nùaT là 7 tụng, chia làm hai phần:

- 1 tụng: tiên cáo (“hãy nghe đây”).

- 6 tụng: chính cáo (chính thức bảo ban).

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Ông Ca Chiên Diên này” tới “để cúng dàng xá lị”.

Tán rằng dưới là ký, có hai phần: :

- 2 tụng đầu là nhân ký.

- 4 tụng sau là quả ký.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Thân cuối cùng ấy” tới “các thứ cúng dàng”.

Tán rằng đây là 4 tụng về quả ký, chia làm bốn. Trong đây: có hai:

- 1 tụng đầu là Độ tướng.

- 1 tụng sau là Phúc điền.

*

- Kinh văn: “Ánh quang minh của Phật” tới “trang nghiêm cho nước ấy”.

Tán rằng trong này có hai: :

- 1 tụng đầu là tự thể.

- 1 tụng sau là quyến thuộc.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ đức Thế tôn” tới “cung kính tôn trọng”.

Tán rằng đây là mục thứ ba: tôn giả Mục Liên được: thụ ký.

Trong văn này phân đoạn như trước. Nhân ký có hai phần:

- Phần đầu là thời đầu (sơ thời).

- Phần sau là thời sau (hậu thời).

Thời đầu có hai phần:

1) Hiện tại. 2) Sau khi diệt độ.

Đây là phần hiện tại.

*

- Kinh văn: “Sau khi chư Phật diệt độ” tới “để dùng cúng dàng”.

Tán rằng đây là nói về sau khi diệt độ, có hai mục: :

1) Đầu là xây tháp. 2) Sau là cúng dàng.

*

- Kinh văn: “Qua đây về sau” tới “cũng lại như vầy”.

Tán rằng đây là nhân thời sau.:

*

- Kinh văn: “Sẽ được làm Phật” tới “Thế tôn”.

Tán rằng: dưới là quả ký, có bảy.

Đây là tự thể.

“Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Phật”:

“Đa” nghĩa là tính.

“A ma la”: có nghĩa là Vô cấu (không nhơ bẩn), thanh thế gộp lại, nên lược đi chữ A, gọi là “Đa ma la”

“Bạt trì la”: có nghĩa là Hiền, gọi tắt là “Bạt” .

“Chiên đàn hương”: chữ Hương thì là âm thời Đường. Tức là: ” Tính Vô Cấu Hiền Chiên Đàn Hương Phật”.

Do Đại Mục Liên phiền não nhẹ nhỏ, nên gọi là tính Vô cấu, nhân đức như hương có thể xông cho thơm tho, nên gọi là “Hiền Chiên Đàn Hương Phật”.

*

- Kinh văn: “Tên kiếp là Hỉ Mãn” tới “ai thấy cũng ưa”.

Tán rằng trong này có ba: :

1) Tên kiếp. 2) Tên nước. 3) Độ tướng.

Độ tướng có bốn thứ:

1) Bằng phẳng ngay ngắn. 3) Cây.

2) Đất (địa). 4) Châu, hoa.

*

- Kinh văn: “Nhiều các trời, người” tới “bốn mươi tiểu kiếp”.

Tán rằng: trong này có ba:

1) Nhiều nẻo thiện (thiện thú).

2) Quyến thuộc.

3) Thọ lượng.

*

- Kinh văn: “Bấy giờ đức Thế tôn” tới “phụng trì pháp của Phật”.

Tán rằng dưới là tụng về ký, có 10 tụng, chia làm hai phần: :

- Đầu có 5 tụng về nhân ký.

- Sau có 5 tụng về quả ký.

Nhân ký có hai phần:

1) Đầu có 3 tụng, nói về khi Phật tại thế.

2) Sau gồm 2 tụng, nói về sau khi Phật diệt độ.

Đây là phần đầu gồm:

- 1 tụng rưỡi: gặp duyên tốt.

- 1 tụng rưỡi: tu diệu hạnh.

*

- Kinh văn: “Sau khi chư Phật diệt” tới “đạo hạnh Bồ tát xong”.

Tán rằng đây là việc làm sau khi Phật diệt độ.:

“Trường biểu kim sát”: dùng vàng làm sát (cõi Phật). Tiếng Phạm gọi là Xiết Đa La. Đất ấy không có cán phướn khác, liền úp bát lên trên tháp, rồi treo phướn ở đầu cột. Nay gọi là Sái, là phiên âm sai. Dùng để nêu cao, cho nên gọi là “Trường biểu”.

*

- Kinh văn: “Ở nơi nước Ý Lạc” tới “mà diễn thuyết Phật đạo”.

Tán rằng dưới đây là 5 tụng về quả ký, có sáu thứ.:

Đây là phần đầu.

Gồm 2 tụng, trong này có bốn thứ:

1) Tên nước. 3) Phật thọ.

2) Tự thể. 4) Nẻo thiện (thiện thú).

*

- Kinh văn: “Chúng Thanh văn vô lượng” tới “tượng pháp cũng như thế”.

Tán rằng đây có hai thứ: :

1) Quyến thuộc. 2) Pháp trụ lượng.

*

- Kinh văn: “Các đệ tử của ta” tới “đều sẽ được thành Phật”.

Tán rằng dưới là đoạn thứ hai trong phẩm, nêu lên việc: sẽ thụ ký là lý do của vòng thuyết pháp thứ ba.

Trong đó có hai phần:

- Đầu gồm 1 tụng rưỡi: nêu lên việc sẽ thụ ký.

- Sau gồm 1 tụng: hứa sẽ thuyết.

Đây là phần đầu.

*

- Kinh văn: “Ta cùng với các ngươi” tới “các ngươi hãy lắng nghe”.

Tán rằng đây là phần hứa sẽ thuyết cho, nhắc nhở tâm: họ để họ chú ý nghe pháp.