Mông Sơn Thí Thực Giảng Yếu

Lời Nói Đầu

Mông Sơn Thí Thực là một nghi thức đã được sử dụng rất phổ cập trong các ngôi Già lam thuộc hệ phái Phật giáo Bắc tông. Có ba loại nghi thức Mông Sơn: Đại Mông Sơn, Trung Mông Sơn và Tiểu Mông Sơn. Đại Mông Sơn thuộc về loại chẩn tế cô hồn trọng đại. Đây là một hình thức tổ chức nghi thức lập đàn tràng chẩn tế cô hồn rất lớn. Như đại lễ trai đàn chẩn tế bình đẳng giải oan năm vừa qua, (2007) do Hòa Thượng Thích Nhất Hạnh cùng chư Tăng Ni Làng Mai, đã hợp tác cùng Giáo Hội Phật GiáoViệt Nam trong nước tổ chức ở ba nơi: chùa Vĩnh Nghiêm (Sài Gòn), chùa Diệu Đế (Huế), chùa Sóc Sơn (Hà Nội). Cả ba nơi lập trai đàn chẩn tế này mọi người đều đến dự lễ rất đông, không phân biệt tôn giáo, sắc tộc, hay đảng phái chánh trị. Tất cả đều nhắm vào một mục đích chung là giải kết nỗi chết oan ức mà đồng bào cả nước đã phải gánh chịu trong thời kỳ chiến tranh. Phải nói từ trước tới nay, chưa có lễ chẩn tế cô hồn nào rất trang nghiêm trọng thể lớn lao như thế. Đây là một trường hợp chẩn tế rất đặc biệt. Ngoài những buổi lễ tổ chức chẩn tế mang tính đặc biệt ra, còn lại, thường các chùa tổ chức chẩn tế vào những ngày đại lễ lớn như Đại Lễ Vu Lan rằm tháng bảy chẳng hạn. Ngoài ra, Tiểu Mông Sơn, thì thường được các chùa cúng thí thực vào mỗi buổi chiều. Có chùa, thì chư Tăng Ni cúng Mông Sơn Thí Thực sau thời tụng Kinh Di Đà. Có nơi, thì chỉ cúng theo nghi thức Tiểu Mông Sơn mà thôi. Điều này, tùy theo sự sinh hoạt của mỗi chùa mà linh động cúng thí cho thích nghi với hoàn cảnh sở tại.

Pháp cúng thí này, đối tượng thọ nhận đồ cúng thí là loài ngạ quỷ. Ngạ quỷ là những loài quỷ đói khát đi lang thang không nơi nương tựa. Và cũng không có ai cúng thí cho ăn. Kinh diễn tả các loài này, bụng to như cái trống, cổ họng nhỏ như cây kim. Đó là hậu quả của lòng tham lam bỏn xẻn keo kiết. Cúng thí, với mục đích là để cầu siêu độ cho chúng mau được siêu thoát và cũng để tưởng niệm đến người đã chết. Việc cúng thí này, đã có từ thời đức Phật còn tại thế. Duyên do có ra là, do Ngài A Nan trong khi nhập định trong rừng, Ngài thấy một con ngạ quỷ ( tên là Diệm Khẩu ) hình dáng của nó thật đáng ghê sợ. Ngài hỏi nguyên do vì sao ngươi có thân hình xấu xí thật đáng ghê sợ khủng khiếp như thế, quỷ liền cho biết là do đời trước có tâm tham lam keo kiết bỏn xẻn, nên phải bị đọa vào loài quỷ đói khát như thế này. Đồng thời, ngạ quỷ đó còn cho Ngài An Nan biết là trong vòng ba ngày nữa là Ngài sẽ chết. Vì quá sợ hãi, Ngài A Nan liền đến bạch Phật cầu xin cứu độ. Nhân đó, Đức Phật mới nói Kinh Diệm Khẩu và pháp thí thực cho Ngài A Nan nghe. Phật dạy, nếu như ông có thể bố thí thực phẩm ăn uống cho các loài ngạ quỷ, thì ông chẳng những không đọa vào đường ấy mà còn tăng thêm tuổi thọ và được các loài quỷ thần thường ủng hộ gặp được nhiều sự an lành.

Do cớ đó, nên mới có “Kinh Cứu Bạt Diệm Khẩu Ngạ Quỷ Đà la ni. Những kinh điển liên quan đến Diệm Khẩu được truyền vào Trung Quốc sớm nhất là Kinh Cứu Diện Nhiên Ngạ Quỷ Đà la ni Thần chú và Chú Cam lồ Đà la ni do ngài Thật xoa nan đà dịch vào đời Đường, mỗi bản đều có chép chân ngôn tên là: Biến thực chân ngôn, Cam lồ chân ngôn, nghĩa là cầm một chung nước, trì chú 10 biến, rồi tung lên không, nước này liền biến thành cam lồ”. (Theo Từ Điển Phật Học Huệ Quang tập 2, tr 622 ).

Pháp nghi này về sau trở thành một nghi thức của Mật giáo được ứng dụng thật hành hằng ngày. Song vì gặp loạn Ngũ Đại vào cuối đời nhà Đường, nên pháp nghi này cũng từ đó bị thất truyền.

Mãi đến đời Tống có ngài Kim Cang Bất Động pháp sư ( tác giả Hồng Danh Bửu Sám ) hay còn gọi là Cam lộ pháp sư soạn ra nghi thức cúng thí này với danh đề là: “Mông Sơn Thí Thực”. Mông sơn là tên núi, thuộc địa phận của tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, còn thí thực là phép bố thí thức ăn cho các loài cô hồn quỷ đói. Nay chúng tôi y cứ vào quyển nghi thức “Mông Sơn Thí Thực” ( hiện chùa đang tụng cúng thí mỗi buổi chiều ) để giải thích khái lược cho học chúng tiện bề tìm hiểu học hỏi.

Căn cứ vào bản văn chính của quyển nghi thức này, chúng ta thấy đã có sự phối hợp hòa quyện của nhị giáo: “Mật giáo và Hiển giáo”. Mật giáo là những câu chân ngôn thần chú. Còn Hiển giáo là những bài kệ và những danh hiệu Phật. Thần chú có công năng gia trì thêm sức mạnh cho việc cúng thí. Đó là một oai lực rất lớn mà các loại quỷ thần phải nể sợ. Còn hiển giáo, như là những lời kêu gọi an ủi xoa dịu những đau khổ mà các loại quỷ thần phải hứng chịu. Nói rõ ra, hiển giáo đóng vai tình cảm, như bà mẹ hiền thương xót vổ về an ủi các con. Còn Mật giáo đóng vai lý trí, như người cha nghiêm nghị dạy bảo các con phải nghe theo không được chống trái.

Vì là một trong những nghi thức thiết yếu trong thiền môn, thiết nghĩ, đối với người xuất gia chúng ta, cũng cần phải học hỏi để biết qua ý nghĩa tinh hoa thâm thúy của nó. Nhân mùa an cư kiết đông tại Tổ Đình Phước Huệ năm nay ( 2008 ), quý học chúng có nhã ý yêu cầu chúng tôi chỉ dẫn giúp cho quý vị đó biết qua về pháp nghi này. Xét thấy, lời yêu cầu của đại chúng rất thích đáng, nên chúng tôi cố gắng sưu tầm một ít tài liệu căn bản để biên soạn đem ra hướng dẫn đại chúng. Thú thật, chúng tôi không phải là người chuyên môn về khoa nghi này. Do đó, sự hiểu biết của chúng tôi đối với khoa nghi này rất là cạn cợt, nhứt là phần sự tướng. Khi biên soạn, phần lớn là chúng tôi căn cứ vào quyển Nhị Khóa Hiệp Giải của dịch giả cố Hòa Thượng Pháp Chủ thượng Khánh hạ Anh. Ngoài ra, chúng tôi cũng còn y cứ vào một số tài liệu linh tinh khác, cũng như qua chút ít kinh nghiệm học hỏi của chúng tôi. Nói rõ ra, tập tài liệu biên soạn này là hoàn toàn không phải ý riêng của chúng tôi. ( Nếu có, cũng chỉ muốn làm cho rõ nghĩa thêm mà thôi ). Chẳng qua, chúng tôi dựa vào các tài liệu đã có sẵn, nhứt là quyển Nhị Khóa Hiệp Giải, mà chúng tôi biên soạn trình bày giải thích tóm lược lại đó thôi. Nói thế, để cho quý học chúng và quý độc giả có đủ niềm tin trong khi học hỏi và hành trì vậy.

Vì thời gian biên soạn quá cấp bách, chúng tôi biên soạn tới đâu đem ra trình bày cho đại chúng tới đó. Do vậy, nên chắc chắn chúng tôi không làm sao tránh khỏi những sai sót lỗi lầm. Mặc dù chúng tôi đã tận tâm cố gắng trong khi biên soạn. Nếu có những sai sót lỗi lầm, thì đó là ngoài ý muốn của chúng tôi. Chúng tôi kính mong đại chúng và quý độc giả hoan hỷ thông cảm mà thứ lỗi cho. Việc làm này, chúng tôi chỉ có một mục đích duy nhất, là muốn giúp phần nào cho quý học chúng của khóa an cư học hỏi, ngoài ra, chúng tôi không có một dụng ý gì khác. Xin chân thành cám ơn tất cả quý vị.

Tổ Đình Phước Huệ Mùa an cư năm Mậu Tý – 2008.

Soạn giả kính ghi

Thích Phước Thái

I. Giải Thích Danh Đề

1. Thế nào là nghi thức?

Nghi là một hình thức đuợc biểu lộ ra bên ngoài. Thức là một quy tắc hay cách thức đã được quy định sẵn, mà chúng ta cần phải noi theo cho đúng pháp trong khi hành lễ. Đây thuộc về phần sự tướng, ai cũng thấy biết. Một buổi lễ muốn được trang trọng, tất cả phải theo đúng quy tắc đã định mà hành trì cho đúng pháp. Bằng ngược lại, thì sẽ mất trang nghiêm và không được lợi lạc nhiều. Muốn thế, thì mỗi người khi hành lễ, cần phải tôn trọng những quy tắc, cách thức đã được quy định đề ra. Có thế, thì buổi hành lễ mới được nhịp nhàng và mới thật sự xứng đáng có đầy đủ phong cách của một người hành lễ.

2. Mông Sơn nghĩa là gì?

Mông Sơn là tên của một ngọn núi nằm về phía tây huyện Danh sơn, châu Nhã an, thuộc tỉnh Tứ xuyên, Trung Quốc. Trong những ngọn núi, có một ngọn núi cao hơn hết tên là Thượng thanh. Trên ngọn núi này, đặc biệt sản sanh vị Cam lộ. Đời Tống, có ngài Bất Động pháp sư ở trên ngọn núi này để tu hành. Nhân đó, người ta gọi ngài là Cam lộ pháp sư.

Cam lộ pháp sư nhân trước kia, đã từng trì tụng kinh Di Đà và sám hối Hồng danh, do ngài biên soạn, nay ngài nghĩ đến việc bố thí cho các loại cô hồn, như thế thì mới phổ lợi cho hết thảy chúng sanh. Vì ngài nghĩ, đạo Phật là đạo từ bi cứu khổ ban vui, không những cứu khổ cho người còn sống, mà cần phải cứu khổ cho những người đã chết không nơi nương tựa. Do vì vô minh tạo nghiệp, nên họ không được siêu thoát về cảnh giới an lành, mà phải đọa lạc vào những loài quỷ đói. Vì noi theo công hạnh từ bi của Phật, nên ngài căn cứ trong bộ Bí mật, thủy thí thực pháp và các kinh Cứu Bạt Diệm Khẩu Ngạ Quỷ mà biên soạn ra khoa nghi Mông Sơn Thí Thực này.

3. Thí nghĩa là gì?

Thí nói đủ là bố thí, là pháp đứng đầu trong lục độ của Bồ tát. Bố thí có ba nghĩa:

a. Tư sanh thí hay còn gọi là tài thí. Tài thí có hai: nội tài và ngoại tài. Nội tài là cho những gì thuộc nội tạng trong con người. Như hiến máu v. v…cũng thuộc về nội tài. Ngoại tài là những vật sở hữu bên ngoài thân. Như tiền tài, của cải, thuốc men, cơm cháo v. v… Mục đích là để cứu giúp cho người và vật thậm chí đến các loại quỷ thần trong khi họ đói khát.

b. Pháp thí là đem những lời Phật Tổ chỉ dạy mà ban bố cho mọi người hiểu biết để tu hành làm lành lánh dữ. Nói rộng ra là tụng kinh, niệm Phật, trì chú v. v… như vận tâm tưởng trong khi trì tụng khoa nghi này để cho người và các loại cô hồn nghe hưởng pháp lạc, cũng gọi là pháp thí.

c. Vô úy thí, là đem cái không sợ giúp cho người khác hay loài khác không có sợ hãi. Như có người nghe thầy tướng số nói họ sẽ bị chết yểu, từ đó họ cứ mãi phập phồng lo âu sợ hãi, tâm trí bất an, mình dùng lời Phật dạy về đạo lý nhân quả để trấn an họ, cho họ được an tâm. Một khi họ đã nhận hiểu lý nhân quả rồi, thì họ sẽ không còn lo sợ nữa. Đó là ta thật hành pháp thí vô úy. Lại như nay vì những loài âm hồn sống trong chốn u minh, chịu khổ dai dẳng, chúng ta tụng kinh, trì chú, niệm Phật cầu nguyện cho chúng chóng siêu sanh thoát hóa khỏi kiếp đọa đày. Đó cũng là thể hiện pháp thí vô úy vậy.

4. Sao gọi là thực?

Thực nghĩa đen là ăn, nó có công năng giúp ích cho các loài sinh vật được sinh tồn. Câu nói: « ăn để mà sống chớ không phải sống để mà ăn » là ý này vậy. Tất cả các loài động vật và thực vật, không loài nào không ăn mà có thể tồn tại được. Kinh nói: « Tất cả chúng sanh do nơi ăn uống mới sống ở đặng, nếu không ăn uống thì thân thể ốm gầy, dẫu có thí tài, thí pháp, nào đủ cho sanh mạng. » Nay nhân cực khổ của chúng sanh, mà khởi cái bi tâm, nên dùng thần chú, vật thực, mà cúng thí cho các loại quỷ, khiến cho chúng nó dứt khổ được vui. Nhưng, thực có 4 cách. Trong Nhị Khóa Hiệp Giải ( tr 443 ) giải thích về 4 cách ăn này như sau:

a. Đoàn thực, cũng kêu là đoạn thực, nghĩa là ăn bằng cách: từ miếng hay từ phần, từ đoạn dùng 3 trần là hương: hơi hám ; vị: mùi vị ; xúc: tiếp xúc, để làm thể. Biến đổi, tiêu hoại làm tướng.

Thế là cách ăn của Trời, người và súc sanh … ở dục giới.

b. Xúc thực: lấy cái tâm sở tương ứng của 6 thức, tiếp xúc với cái cảnh vừa thích của ý, 5 căn hòa thuận, vui sướng làm cách ăn, tức là cách ăn của quỷ thần

c. Tư thực: lấy cái tư tâm sở hữu lậu của ý thức, để chuyên tinh nghĩ nhớ ( tư ) chuyển thành cái cảnh thắng diệu thiền, giúp ích thân mạng của trời sắc giới, liên miên tư tưởng mãi chẳng dứt, tức là chúng ở sắc giới lấy thiền duyệt làm thức ăn. Lại, như ngửa trông lên cây me chua để dứt được cơn khát nước, treo bánh lên, chung thấy mà đở cơn đói bụng v. v… đó cũng là ăn bằng cách nghĩ nhớ ( tư thực ).

d. Thức thực: Lấy cái thức thứ 8 nó nối nhau giữ gìn căn thân khiến chẳng rã hoại, đấy thì 4 thánh 6 phàm chung đủ, chỉ có khác với nhau là mê và ngộ. Thánh nhân thì thức tánh đã giác ngộ viên mãn, vốn vẫn trong sáng, gọi là « Như lai tạng thức », vì nó duy trì tất cả công đức có tánh vô lậu: phi có phi không, phi trụ, phi chẳng trụ, đấy là cái ăn bằng cách vốn có công đức chẳng khá nghĩ bàn, mà làm sanh trụ.

Trong 4 cách ăn nói trên, thì 3 cách trước thuộc về sự, cách ăn sau thuộc về lý. Sự thì thiên về phàm phu, còn lý thì trùm khắp cả thánh phàm.

Điều quan trọng ta cần lưu ý là khi cúng thí phải hội đủ « Tam luân không tịch ». Nghĩa là người năng thí, chúng nhận thí và vật sở thí, cả ba thể tánh đều vắng lặng. Nếu pháp thí được như thế, thì mới thật sự mang tính siêu thoát, vì vượt ngoài đối đãi vậy.

II. Giải Thích Kinh Văn

Nam Mô Diện Nhiên Vương Bồ Tát ( 3 lần )

Hết lòng quy kính hướng về vị Bồ tát Diện Nhiên Vương.

Diện Nhiên: là do Đức Bồ Tát Quán Thế Âm biến hóa ra. Thường gọi là Tiêu Diện Đại Sĩ, hay nói nôm na là ông Tiêu. Hình ảnh tạc tượng giống như một vị thần hung dữ. Với gương mặt dữ dằn, đôi mắt to lồi ra, có hai cái sừng nhọn ở trên đầu. Miệng thì le lưỡi nhe răng dài ra. Hình thù trông thấy thật dữ tợn. Thường, người ta thờ ngài phía trước chánh điện bên trái của chùa, còn bên phải, thì thờ tượng Hộ Pháp. Vì có những loại cô hồn ương ngạnh cứng đầu dữ tợn, nên Bồ tát hóa thân hiện ra hung tướng để chiết phục hóa độ chúng. Nhờ đó mà chúng mới chịu quy phục.

Bài kệ:

Mãnh hỏa diệm diệm chiếu thiết thành,

Thiết thành lý diệm nhiệt cô hồn,

Cô hồn nhược yếu sanh tịnh độ,

Thính tụng Hoa nghiêm bán kệ kinh:

Nhược nhơn dục liễu tri,

Tam thế nhứt thiết Phật,

Ưng quán pháp giới tánh,

Nhứt thiết duy tâm tạo.

Tạm dịch

Lửa dữ cháy sáng soi thành sắt

Cô hồn đau lửa đói rên la

Nguyện sanh Tịnh độ thiết tha

Lắng nghe kinh kệ thoát ra khổ nàn.

Nửa kệ tụng rõ ràng chứng thấy

Hoa Nghiêm Kinh ai nấy tín thành

Nếu ai muốn hiểu ngọn ngành

Ba đời chư Phật chứng thành đạo cao

Dùng trí huệ quán sâu Pháp giới

Muôn vật đều tạng tánh mà ra

Sơn hà vũ trụ bao la

Đều do tâm tạo ấy mà gây nên.

( Thích Phước Thái )

Yếu giải: :

Thế nào là tánh pháp giới? Tánh pháp giới là tên khác của Nhứt tâm. Vì mười pháp giới: Phật, Bồ tát, Duyên giác, Thanh văn, trời, người, A tu la, địa ngục, súc sanh, ngạ quỉ, nói chung, tất cả đều do tâm ta tạo ra cả. Nói tâm tạo, tất nhiên, phải hiểu là tâm vọng. Còn tâm chơn vốn là bất sanh, bất diệt, không động, không tịnh, lấy đâu mà tạo tác. Thể của nó thường vắng lặng. Đó là bài kệ khai thị rõ về cái lý duy tâm sở hiện.

Nếu chúng ta khởi tâm tạo tội ngũ nghịch: giết cha, giết mẹ, giết A la hán, phá hòa hợp tăng, làm thân Phật ra máu, hoặc tạo tội thập ác: Thân tạo ba tội: sát sanh, trộm cắp, tà dâm. Khẩu: tạo bốn tội: vọng ngôn, ỷ ngữ, lưỡng thiệt, ác khẩu. Ý tạo ba tội: tham, sân, si.

Đó là thập ác, thuộc nghiệp nhân địa ngục.

Nếu chúng ta khởi tâm tham lam keo kiết, bỏn xẻn, đó là nghiệp nhân của ngạ quỷ. Nếu chúng ta khởi tâm si mê làm những việc loạn dâm, trái với luân thường đạo lý, thì đó là nghiệp nhân của súc sanh. Nếu chúng ta khởi tâm hơn thua tranh chấp chém giết nhau, đó là nghiệp nhân của A tu la. Nếu chúng ta giữ gìn ngũ giới cấm đúng theo đạo nhơn luân, có phẩm cách làm người, thì đó là nghiệp nhân của làm người. Nếu chúng ta giữ đúng theo mười điều lành, thì đó là nghiệp nhân của thiên đạo. Nếu chúng ta khởi tâm nhàm chán khổ sanh tử, ưa thích vui tịch diệt, đó là chánh nhân thành thánh quả Thanh văn. Nếu chúng ta khởi tâm thấu rõ lý nhân duyên tánh các pháp là không, đó là chánh nhân tạo thành quả vị Duyên giác. Nếu chúng ta phát khởi đại tâm tu theo lục độ vạn hạnh, đó là chánh nhân trở thành quả vị Bồ tát. Nếu chúng ta có tâm bình đẳng viên dung vô ngại, đó chính là cái chánh nhân Phật giới thanh tịnh công đức không thể nghĩ bàn. Bài kệ trên nêu lên một Phật giới là bao gồm 9 cảnh giới kia vậy.

Ta nên lưu ý về chữ Tánh và Tâm của bài kệ nói trên. Chữ Tánh là chỉ cho cái thể bất biến của muôn pháp. Còn nói Tâm là chỉ cho cái dụng tùy duyên. Từ cái thể bất biến, nhưng nó lại tùy nhiễm duyên (duyên của 7 thức trước) mà tạo ra chúng sanh nơi 9 pháp giới kia. Ngược lại, cũng từ nơi cái thể bất biến mà nó tùy nơi tịnh duyên ( duyên thanh tịnh của Như lai tạng ) mà tạo ra cảnh giới Phật. Khi tùy nhiễm duyên mà tánh nó cũng không nhiễm. Như vàng không phải vì còn ở trong quặng nhơ mà mất đi tánh chất vàng ròng. Khi tùy tịnh duyên, tánh nó cũng không tịnh. Thí như gương chiếu vật tượng, vật tượng có tốt, có xấu, còn cái thể gương trong sáng kia không hề có biến đổi tốt xấu. Tánh thể Như lai tạng tâm cũng lại như thế.

Nay muốn phá tan những nghiệp đạo xấu ác kia ( ngạ quỷ ) trước phải nêu bày rõ về bản tâm. Nếu biết tất cả đều từ tâm lưu xuất, thì bao nhiêu nghiệp chướng, đương thể đều tiêu tan hết.

Nguyên do có nửa bài kệ tụng trên, là do Bồ tát Giác Lâm nói mười bài kệ để tán dương Phật. Mà nửa bài trên đây thuộc về bài thứ mười. Theo Kinh Hoa Nghiêm, hồi thứ tư nói rằng, bấy giờ Phật ngự ở cung trời Dạ Ma ( cõi trời thứ 3 của dục giới ) các vị Bồ tát đồng đến dự hội, mỗi vị Bồ tát đều nói kệ tán Phật.

Trên đây, là chúng ta đã tìm hiểu sơ qua về nội dung ý nghĩa của bài kệ, tiếp theo là lời chân ngôn phá địa ngục: Phá địa ngục chân ngôn. Như trên đã nói, địa ngục có ra từ tâm, nếu muốn chấm dứt khổ đau ở nơi địa ngục, thì cũng phải từ tâm mà phá. Nói phá là một cách nói, kỳ thật do vô minh vọng thức mà chúng sanh tạo ác nghiệp chiêu khổ báo địa ngục. Nay, chỉ cần hồi tâm chuyển ý vận dụng ánh sáng của trí huệ soi chiếu phá tan bóng tối si mê. Vì vô minh vốn không có tự tánh. Như bóng tối làm gì có tự tánh chân thật. Dù bóng tối ấy, có ra muôn triệu năm, nay chỉ cần có ánh sáng của ngọn đèn chiếu vào, thì bóng tối kia sẽ không còn. Địa ngục là cảnh giới tối tăm, từ tâm sở tạo, nay tâm giác tỉnh, vắng lặng sáng suốt, thì cảnh giới tối tăm địa ngục tất không còn.

Câu thần chú: Án già ra đế dạ ta bà ha, là nói lên ý nghĩa gì? Nghĩa là nói lên cái năng lực vĩnh ly ác đạo. Chân ngôn là lời chân thật xuất phát từ tánh thể thật tướng. Nói cách khác chân ngôn là dụng, là phương tiện trí, hay hậu đắc trí, xuất phát từ căn bản trí. Từ tâm hậu đắc nó phát sanh lưu lộ tâm đại bi, từ đó, mới có ra thần chú bí mật. Nghĩa là từ thể chân như mà hiện ra chân ngôn đại bi cứu độ chúng sanh, mà cụ thể là các loài ngạ quỷ đói khát đây vậy.

Kế tiếp, đọc lời chân ngôn phổ triệu thỉnh, khi tụng thần chú này, người tụng phải thành tâm quán tưởng triệu thỉnh tất cả cô hồn, chúng sanh, khắp cả Tam đồ, Lục đạo đồng nương nhờ oai quang của Phật mà đồng tụ tập nơi đạo tràng để thọ thực.

Phổ triệu thỉnh chân ngôn

Nam Mô bộ bộ đế rị, đà rị đa rị đát đa nga đa da ( 3 lần )

Yếu Giải:

Câu thần chú này mang ý nghĩa là phổ thỉnh. Mặc dù đã phá các địa ngục, nhưng sợ rằng người cúng thí do tâm quán tưởng không tinh thành, không thể khiến cho các loại cô hồn, chúng sanh nương theo lời mà đến, nên phải tuyên đọc thần chú này khắp thỉnh hết thảy chúng sanh trong pháp giới nương ánh hào quang chư Phật mà cùng nhau hội tụ lại đạo tràng, để thính pháp và thọ thực. Giống như trong một buổi lễ, người chủ lễ thành tâm trịnh trọng mời tất cả quý khách thập phương về dự lễ, tất cả đồng vân tập một nơi ( như giảng đường ) để nghe thuyết pháp và sau đó thọ thực vậy.

Tiếp theo là tụng lời chân ngôn giải oan kiết. Khi tụng thần chú này, người tụng cần phải nhứt tâm quán tưởng chúng sanh trong lục đạo đều nương nơi chú lực và Phật lực, khiến cho những nỗi niềm oan kiết trói buộc chằng chịt từ vô thỉ kiếp, nay tất cả đều được giải kết và thanh tịnh.

Giải oan kiết chân ngôn

Án tam đà ra dà đà ta bà ha ( 3 lần )

Yếu giải:

Chúng sanh từ vô lượng kiếp đến nay, vì tham si chấp ngã, pháp nặng nề, nên tạo ra không biết bao nhiêu nghiệp ác, gây nên bao nỗi oán thù, oan gia tương báo nhiều đời. Nay vì muốn cho tất cả chúng sanh cởi mở tháo gỡ những nội kết oán thù đó, để cho trong tâm của mỗi chúng sanh được an vui giải thoát. Nghĩa là phải dứt đi những oan gia ràng buộc và cần nên mở rộng cõi lòng bao dung độ lượng thương yêu nhau trong tình huynh đệ, không nên tiếp tục gây ra đau khổ cho nhau. Câu thần chú đó có công năng như lời hiệu triệu hay thông điệp của sự kêu gọi đồng loại nên xóa bỏ, hóa giải những hận thù tranh chấp, đồng tâm hiệp lực xây dựng tình yêu thương tương kính đồng loại, cùng nhau hướng về pháp hội bình đẳng giải oan mà thọ dụng thức ăn trong tinh thần hòa ái hỷ xả bao dung.

Tiếp đến là phụng thỉnh Tam bảo chứng minh.

Tại sao phải phụng thỉnh Tam bảo?

Theo bổn kinh Diệm khẩu, thì nửa phần trước, nói về sự tướng, tức việc thiết lập đàn tràng, phụng thỉnh Phật thánh và bày ra các món cúng dường. Nửa phần sau, là vào Quan Âm định rồi, sau mới phá địa ngục và triệu thỉnh các loại cô hồn trong lục đạo. Nay văn thí thực đây, thì trước phá địa ngục rồi sau mới triệu thỉnh, là do lúc đầu tụng bài kệ Duy tâm chỉ bày ra chỗ phá ngục, tức là đạo tràng rồi. Đọc thần chú trên trước khi phụng thỉnh Tam bảo, có ý là phải tưởng tất cả quỷ thần đều cùng hồ quỳ chấp tay cung kính đồng xưng danh hiệu Phật.

Nam Mô Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh ( 3 lần )

Yếu giải:

Đây là danh đề của bộ kinh Hoa Nghiêm, tức là ngôi nhứt thể Tam bảo: Đại Phương Quảng là pháp bảo, Phật là Phật bảo ; Hoa Nghiêm là Tăng bảo.

Chữ Đại là nói lên cái thể rộng lớn không ngằn mé. Chữ Phương nói lên pháp môn vô tận. Quảng là nói lên cái dụng rộng lớn cùng khắp không có giới hạn, không thể tính đếm suy lường được. Phật là chỉ cho thể tánh thanh tịnh sáng suốt, toàn giác. Hoa, thì bát ngát phơi bày ra muôn hạnh, sáng rỡ các đức. Nghiêm, thì tròn đủ đức hạnh năng nhân. Kinh, là nói lên yếu nghĩa khế lý và khế cơ, muôn đời bất di bất dịch.

Chỉ nêu lên danh đề của kinh, thì đã gồm thâu hết ý nghĩa của toàn kinh. Vì kinh này, Phật hiện viên mãn báo thân phóng quang để gia bị cho các vị Đại Bồ tát và chỉ có những vị này mới thấu hiểu được nghĩa lý thật tướng thâm áo tròn đầy mà Phật đã nói. Vì thế, người nghe và tụng lạy kinh này, thì được lợi lạc rất lớn.

Tổ Thiên Thai đại sư nói: « Chỉ nghe cái đầu đề kinh này, đã được công đức vô lượng ».

Những câu danh hiệu Phật dưới đây là tiêu biểu cho biệt tướng Tam bảo:

Nam mô thường trụ thập phương Phật.

Nam mô thường trụ thập phương pháp.

Nam mô thường trụ thập phương Tăng.

Yếu giải:

Chữ thường trụ ( trú ) có nghĩa là gì?

Chữ « Thường » có nghĩa là luôn luôn hằng còn không biến đổi, vượt ngoài thời và không gian. Còn nghĩa của chữ « Trụ » là sao? Là nói pháp thân lặng lẽ trùm khắp, chẳng dời đổi, xưa sao nay vậy là Trụ. Đây là nói lý nhất thể hay đồng thể Tam bảo. Nói cách khác, thường trụ cũng có nghĩa là vô trụ. Vô trụ là không bị dính mắc nơi trần cảnh. Khi hành giả tiếp xúc với sáu trần ( sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp, ) mà tâm thể vẫn như như an nhiên bất động, không để tâm hệ thuộc vào sáu trần, đó là nghĩa vô trụ tướng, hay vô tâm. « Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền »( Sơ Tổ Trúc Lâm ). Đức Lục Tổ Huệ Năng nói: « Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm ». Có nghĩa là, nên sanh cái tâm mà không bị dính mắc vào sáu trần. Nói rõ ra, khi sáu căn của hành giả tiếp xúc với sáu trần, mà tâm của hành giả không bị dao động phân biệt tốt xấu hay dở… dính mắc vào sáu trần, là ngay đó hành giả đã được giải thoát rồi. Hành giả không cần phải tìm cầu giải thoát ở đâu xa. Bởi thế, nên trong Kinh

Lăng Nghiêm Phật dạy cho Tôn giả A nan: « Giải thoát hay luân hồi là ở nơi sáu căn của ông ». Đây cũng là nghĩa của « tùy duyên bất biến », hay nghĩa của hai chữ thường trụ vậy.

Nói biệt tướng, tức là tướng riêng của Tam bảo. Đứng về mặt thể tánh, thì Tam bảo có cùng chung một thể tánh. Nhưng đứng về mặt danh tướng, thì có sai khác. Như đứng về mặt bản thể, thì những lượn sóng có chung thể tánh là nước. Nhưng đứng về mặt hiện tượng, thì những lượn sóng lớn nhỏ kia có sai khác. Tuy có sai khác trên hình tướng, nhưng tánh thể thì không hai. Toàn nước chính là sóng, mà toàn sóng cũng chính là nước. Một thí dụ khác, như có nhiều bóng đèn điện ở trong phòng, hình thể của mỗi bóng tuy có khác, nhưng tất cả chỉ có cùng chung một dòng điện. Dòng điện là dụ cho tánh thể. Các bóng đèn là dụ cho biệt tướng. Cũng thế, nếu đứng về mặt danh tướng mà xét, thì Phật, Pháp, Tăng, mỗi mỗi đều có sai khác, nhưng đứng về mặt bản thể, thì không hai.

Xét về biệt tướng Tam bảo thì hiển nhiên, Đức Phật Thích ca không phải là Đức Phật A Di Đà, Bồ tát Quán Thế Âm, hẳn nhiên là phải khác với Bồ tát Địa Tạng… Đến giáo pháp của chư Phật dạy cũng tùy cơ duyên phương tiện độ chúng sanh mà có khác. Vì mỗi vị đều có sở nguyện và lập trường sử dụng phương tiện độ sanh có khác nhau, ít ra cũng là trên phương diện pháp môn. Nhưng cứu cánh cũng nhằm một mục đích chung, là đưa chúng sanh đến chỗ viên mãn chóng thành Phật quả mà thôi. Như vậy, trên phương tiện thì có khác mà cứu cánh thì không hai. Hiểu thế, thì giữa Tướng và Tánh hay giữa Sự và Lý đều viên dung vô ngại, không có gì chống trái sai khác nhau cả.

Tóm lại, về biệt tướng Tam bảo thì có khác mà đồng thể Tam bảo thì nhứt như.

Kế tiếp là đồng niệm danh hiệu Đức Bổn sư Thích ca Mâu Ni Phật.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca mâu Ni Phật.

Yếu giải:

Bổn Sư là ông Thầy gốc ; Thích Ca ( Sakya ) là họ ; Mâu Ni là tên. Mâu ni Trung Hoa dịch là tịch mặc. Phật, tiếng Phạn là Buddha, Trung Hoa dịch là Giác giả, nghĩa là một người luôn có đời sống tỉnh thức hay đã giác ngộ hoàn toàn.

Về phần lịch sử nói về cuộc đời của Đức Phật, thiết nghĩ, tất cả chúng ta ít nhiều gì cũng đã biết qua. Ở đây, chúng tôi chỉ xin nêu ra tiêu biểu tóm tắt một vài nét chính yếu mà thôi. Như tất cả chúng ta đều biết, Đức Phật thị hiện trong cung vua Tịnh Phạn. Lớn lên, Ngài ý thức những nỗi thống khổ của kiếp nhân sinh: sanh, già, bệnh, chết. Từ đó, Ngài quyết chí từ bỏ ngai vàng điện ngọc, vợ đẹp con ngoan, đi xuất gia, tầm đạo và tỏ ngộ chân lý. Cuối cùng, Ngài đã thành Phật đưới cội cây Bồ đề, có danh hiệu là Phật Thích ca Mâu Ni. Từ đó, Ngài đã trở thành vị khai sáng ra đạo Phật và Ngài đã hoằng pháp lợi sanh suốt cả cuộc đời. Vì là người khai sáng ra đạo Phật ở cõi này, nên Ngài là người giáo chủ của cõi Ta bà này. Cho nên, trước hết chúng ta phải niệm danh hiệu của Ngài, để thức nhắc mọi người nhớ đến công lao cao cả vĩ đại của Ngài. Từ đó, chúng ta cố gắng noi theo tấm gương tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn cao cả của Ngài, mà mỗi người chúng ta cần nên nỗ lực học hỏi hành trì đúng theo những gì mà Ngài đã thực hiện, chỉ giáo. Có thế, thì chúng ta mới thực sự là người tri ân và báo ân Ngài. Và như thế, thì sự tu học của chúng ta mới thực sự có lợi ích vậy.

Nam mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ tát.

Yếu giải:

Đại bi là lòng thương xót rộng khắp chúng sanh, không phân biệt thân sơ. Dùng cái tâm vô duyên từ bi để phổ độ cứu khổ chúng sanh. Quán là dùng trí huệ quán sát cùng khắp. Thế Âm là tiếng

kêu than của chúng sanh ở chín cõi. Nơi nào có tiếng kêu than, thì Bồ tát lắng nghe tầm thinh cứu khổ. Đó là hạnh nguyện cứu khổ sâu rộng của Bồ tát Quán Thế Âm. Chính Ngài hiện thân Diện Nhiên Quỷ Vương, để bảo Tôn giả A Nan thỉnh cầu nơi Phật mà nói ra thần chú này. Với nguyện lực là cứu độ khắp cả chúng sanh ở cõi dương và cõi âm.

Bồ tát Quán Thế Âm là vị Bồ tát rất có nhân duyên với chúng sanh ở cõi Ta bà này. Do đó, mà Ngài thường hiện ra nhiều ứng hóa thân để cứu khổ chúng sanh. Khi niệm danh hiệu Ngài chúng ta phải hết sức tâm thành để lắng nghe lại hạnh nguyện Quán Âm của chính lòng mình. Không nên chỉ một bề hướng ra ngoài để cầu Ngài cứu khổ không thôi. Ngài chỉ cứu giúp cho chúng ta một phần nào đó. Nhưng phần chính yếu khổ hay vui là do chính chúng ta định đoạt tạo lấy. Hiểu thế, thì mới tương ưng phần nào hạnh nguyện cứu khổ của Ngài. Chúng ta không nên ỷ lại giao hết thân mạng của chúng ta mà phó thác cho Ngài. Vì như thế là ta đã hoàn toàn ỷ lại ở nơi Ngài. Ỷ lại và tin tưởng như thế, thì chúng ta hoàn toàn sẽ không bao giờ hết khổ.

Ngài không bảo chúng ta phải tin ngài bằng cách phó thác như thế. Tin Ngài là phải nỗ lực tu theo hạnh nguyện: « Phản văn văn tự tánh » và từ bi vị tha rộng lượng bao dung của Ngài. Nghĩa là phải thực tập cho kỳ được bốn tâm hành vô lượng: « Từ, Bi, Hỷ Xả ». Phải có tấm lòng cởi mở trải rộng lòng thương chúng sanh như thế. Đức Phật Bổn Sư của chúng ta cũng đã từng dạy: « Mỗi người phải tự mình thắp đuốc lên mà đi, nhưng phải thắp lên với chánh pháp ». Như thế, thì chỉ có ta mới làm chủ nhân ông quyết định đời ta mà thôi. Phật hay Bồ tát chỉ là những người trợ duyên chỉ giáo cho chúng ta. Chúng ta nên biết rằng, hạnh Quán Âm là lắng nghe, và phải lắng nghe một cách sâu sắc. Ta nên thường xuyên tập hạnh lắng nghe theo hạnh nguyện cứu khổ của Ngài. Có thiết thiệt lắng nghe ta mới hiểu và cảm thông những nỗi thống khổ của ta và tha nhân. Từ đó, ta mới có thể hóa giải tháo gỡ những nỗi khổ niềm đau nơi chính bản thân ta và rồi tìm cách tháo gỡ giúp hộ cho mọi người. Được thế, thì ta mới thiết thiệt là người khéo tin và rất trung thành khi niệm danh hiệu Ngài.

Tiếp theo là niệm Địa Tạng Vương Bồ tát.

Nam mô Minh Vương cứu khổ Địa Tạng Vương Bồ tát.

Yếu giải:

Sở dĩ niệm danh hiệu Ngài là vì nương theo đại nguyện của Ngài. Và tại sao gọi là Minh Vương? Bởi vì Tam ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, là ba cảnh giới thuộc về cõi U Minh. Còn lại ba cảnh giới kia: trời, người và A tu la, thuộc về cảnh giới Dương gian. Do đó, Nên gọi Ngài là Minh Vương. Hơn nữa, Ngài có thệ nguyện rằng: « Độ hết chúng sanh mới chứng Bồ đề ( gồm cả Minh Dương ), địa ngục chưa trống không, thì Ngài thề chẳng thành Phật ». Chỉ nói cõi Minh, nên nói là Minh Vương cứu khổ.

Địa là đất, có hai công năng: năng sanh và sở sanh. Năng sanh là hay sanh ra vạn vật. Sở sanh là nơi để sanh ra muôn vật. Tạng là kho, có công năng chứa các báu. Vương là vua, có nghĩa tự tại. Ý nói: Bồ tát dùng cái tâm bất tư nghì hạnh nguyện để trùm chứa cái công đức hằng sa trí huệ, mà được cái diệu dụng tự tại. Do thế, Đức Địa Tạng từ trong vô lượng kiếp, giáo hóa vô lượng đệ tử đã thành Phật, mà Ngài còn ở địa vị Bồ tát, cho nên chưa nguyện thành Phật, chớ đâu phải Ngài chẳng nguyện thành Phật ư!

Bởi thệ nguyện của Ngài quá rộng lớn không ngằn mé, vì độ chúng sanh chưa hết, nên nguyện của Ngài chưa xong. Do đó, mà ta thấy không có vị Bồ tát nào có thệ nguyện rộng lớn không bờ bến như Ngài. Bởi cớ đó, nên Đức Phật đã khen ngợi hạnh nguyện của Ngài hết lời.

Nam mô khải giáo A Nan Đà tôn giả

Yếu giải:

Ngài A Nan là người cầu thỉnh Đức Phật nói ra pháp môn để cứu thoát loài ngạ quỷ này, nên nói Ngài là người khải giáo. Tiếng Phạn là Ananda, Trung Hoa dịch là Khánh Hỷ. Ngài sanh ra cùng ngày Phật thành đạo, nên đặt tên Ngài là Khánh Hỷ. Khánh Hỷ có nghĩa là Mừng Mừng! Vì mừng Phật thành đạo và mừng Ngài sanh ra. Ngài là con thứ của Bạch Phạn Vương ( có chỗ nói ngài là con Hộc Phạn Vương ) em ruột của Đề bà đạt đa. Như vậy, giữa Ngài và Phật là anh em chú bác ruột. Ngài con nhà chú, Phật con nhà bác. Vì Phật là con trai của Tịnh Phạn Vương. Tịnh Phạn Vương có bốn anh em trai: Tịnh Phạn Vương, Bạch Phạn Vương, Hộc Phạn Vương và Thiết Hộc Phạn Vương. Sau Ngài theo Phật xuất gia và làm thị giả của Phật. Ngài có biệt tài là đa văn đệ nhất.

Phần kế tiếp là nguyện cho các loại quỷ thần hướng về Tam bảo mà quy y. Quỷ thần có nhiều chủng loại khác nhau. Chỗ ở của chúng cũng có nhiều nơi, nhưng không ngoài chánh trụ và biên trụ. Chánh trụ là an trụ giữa trung ương, là nơi Diêm Vương thống lãnh quỷ chúng. Còn biên trụ là quỷ thần ở rải rác khắp nơi như: trong hang núi, ngoài bể cả, giữa đồng trống, trong vườn rừng, cầu tiêu v. v…

Về quả báo thì có hai thứ: hữu uy đức và vô uy đức. 1. Loại quỷ có uy đức, thì ở các chỗ giữa núi, trong hang giữa chỗ trống không, bên bờ biển, đều có cung điện bằng thất bảo trang nghiêm, mỹ lệ, mắt thường không thể thấy được. 2. Loại không có uy đức, thì chúng nương dựa nơi những chỗ bất tịnh như: lùm cỏ, bụi cây, gò mã, bình che nhà xí, gò hoang… Thứ quỷ này không có nhà cửa cung điện, sống vất vả lang thang khắp nơi không có chỗ ở nhứt định.

Lại nữa, loại quỷ có uy đức có hai hạng: chánh thần và tà thần. 1. Chánh thần là loại thần vừa có phước lại vừa có đức như: Thành Hoàng, Thổ Địa v. v…Những vị thần này được người thờ cúng

hương lửa đàng hoàng, nên gọi là chánh thần. 2. Tà thần là loại thần có phước, nhưng không có đức. Như các loài: Dạ xoa ( loài quỷ ở trên mặt đất hoặc trong hư không, dùng oai thế não hại người, hoặc dùng oai thế giữ gìn chánh pháp, là một trong tám bộ chúng ). La sát ( loại ác quỷ có thần thông, có thể bay nhanh ở trong hư không, hoặc đi nhanh trên mặt đất, bạo ác đáng sợ ) Ly ( loại quỷ hung dữ chuyên hại người, thường gọi là hồ ly tinh ) Mỵ ( loại quỷ yêu quái ở gỗ đá hóa ra ), Võng Lượng ( giống yêu quái ở gỗ đá ) Đó là những loài nương dựa nơi bất cứ vật gì, như: đình làng, miếu xã, để đem điều phúc, họa, làm bậy bạ để kiếm ăn hưởng cúng nơi huyết thực dâm từ.

Tuy quỷ thần có nhiều chủng loại: hiền, dữ, phước đức khác nhau, nhưng chúng cũng phải có người lãnh đạo trông coi điều hành. Tất cả đều dưới quyền thống lãnh giám sát của tứ Thiên vương. ( Bốn vị vua này cai quản 4 nơi ở lưng chừng núi Tu di và chịu dưới quyền cai trị thống lãnh của trời Đế Thích ). Bốn vua trời đều lãnh hai bộ Quỷ Thần để bảo hộ đời người trong bốn châu ( Nam thiệm bộ châu, Tây ngưu hóa châu, Đông thắng thần châu, Bắc cu lô châu ) nên thiên hạ nhân dân được bình an, nếu nhân loại đều biết tu thiện.

Loài quỷ ở rải rác trong các thú ( nhân, A tu la, địa ngục, súc sanh ), nhẫn đến trong phòng, trong nhà, chỗ các người ở đều có quỷ đầy dẫy ở trong cả, nhưng người với quỷ chẳng thấy lẫn nhau, cũng không trở ngại với nhau. Vì vô minh nghiệp chướng của chúng sâu dày, nên dẫu có ánh sáng Phật pháp chiếu tới mà chúng cũng không thể hồi tâm chuyển ý ăn năn sám hối.

Nay nguyện cầu cho chúng hãy đồng nương về Tam bảo để tu hành, cải ác tùng thiện, cải tà quy chánh, đó là ý nghĩa của sự tuyên bày pháp Tam quy y sau đây:

CHÁNH VĂN:

Quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng.

Quy y Phật lưỡng túc tôn,

Quy y Pháp ly dục tôn,

Quy y Tăng chúng trung tôn,

Quy y Phật cánh, Quy y Pháp cánh, Quy y Tăng cánh. ( 3 lần )

DỊCH NGHĨA

về nương Phật, về nương Pháp, về nương Tăng. Về nương Phật đấng Lưỡng túc Về nương Pháp đấng Ly dục về nương Tăng đấng giữa chúng

Về nương Phật rồi

Về nương Pháp rồi

Về nương Tăng rồi

( Theo bản dịch của Cố Hòa Thượng Khánh Anh trong Nhị Khóa Hiệp Giải tr 479)

Yếu giải:

Khi đọc phải quán tưởng: nguyện cầu cho tất cả chúng sanh đều hết lòng trở về nương tựa Ba Viên Ngọc quý: Phật, Pháp, Tăng.

Lưỡng túc tôn là chỉ cho Phật. Vì Phật là bậc cao quý trong loài hai chân, tức chỉ cho loài người. Lại, túc cũng có nghĩa là đủ. Ý nói Phật đầy đủ cả phước đức và trí huệ. Phước trí viên dung, lưỡng toàn phương tác Phật.

Ly dục tôn là chỉ cho Pháp. Vì giáo pháp của Phật nói ra nhằm chỉ cho chúng sanh xa lìa dục vọng, tức là xả tất cả ngoại duyên cho đến thân tâm, có thế, thì mới được giác ngộ giải thoát tự tại.

Chúng trung tôn là chỉ cho Tăng. Tăng có hai hạng: Thánh tăng và phàm tăng. Thánh Tăng là chỉ cho các vị Bồ tát đã được giải thoát tự tại. Như Bồ tát Quán Thế Âm, Bồ tát Địa Tạng v. v… Còn

phàm tăng là chỉ cho những vị Tăng, Ni, chưa dứt hết vô minh phiền não. Những vị này đang trên bước đường tu tập. Tuy chưa dứt hết tập nhân phiền não, nhưng những vị đó có nhiệm vụ trọng trách là thay Phật tuyên dương chánh pháp để vừa lợi mình, lợi người, đúng theo chánh pháp Phật dạy.

Quy y Tam bảo có Sự quy y và Lý quy y. Về phần Sự là nương nơi hình thể Tam bảo thế gian để chúng ta tu tập. Như nương nơi Phật tượng, Kinh điển và chư Tôn đức Tăng Ni. Tôn thờ Phật tượng, với mục đích chính là để chúng ta noi theo tấm gương trong sáng công hạnh tu hành giác ngộ giải thoát của Phật. Nương nơi Kinh điển, đó là những lời vàng ngọc mà Phật Tổ đã chỉ dạy, để cho chúng ta y theo đó mà hành trì. Kinh điển như là bản đồ chỉ dẫn cho chúng ta biết rõ đường lối tu hành. Nhờ đó mà chúng ta không bị lầm đường lạc lối rơi vào con đường tà kiến ngoại đạo. Nương nơi các bậc xuất gia tu hành chơn chánh để chúng ta học hỏi những gì mà chúng ta chưa hiểu rõ. Nhờ có chư Tăng Ni chỉ dạy mà chúng ta mới được mở mang trí sáng để tu hành đúng theo chánh pháp. Đó là nói sơ lược về phần Sự quy y là như thế.

Tuy nhiên, nếu chúng ta chỉ biết một bề quy y phần sự tướng không thôi, thì chưa đúng ý nghĩa của hai chữ quy y. Phần sự tướng chỉ là phương tiện ngoại diện bước đầu để chúng ta tiến sâu vào phần lý tánh. Vì Phật dạy mỗi người chúng ta ai ai cũng đều sẵn có Tam bảo tự tâm. Ai ai cũng có khả năng thành Phật tác Tổ. Khả năng đó nó tiềm tàng sâu kín trong tâm thức của mỗi cá thể chúng ta. Chỉ cần chúng ta chịu khó xoay lại, tức hồi quang phản chiếu, hay phản quan tự kỷ, là chúng ta sẽ trực nhận được Tam bảo sẵn có nơi tự tâm ta. Tuy sẵn có, nhưng vì từ vô thỉ kiếp đến nay, chúng ta bị vô minh nghiệp thức che đậy, nên chúng ta không nhận ra được tự thể Tam bảo đó thôi. Nay nhờ đủ duyên lành, nương nơi Tam bảo bên ngoài để chúng ta nhận lại cái Tam bảo sẵn có của ta. Nhà Thiền gọi đó là “kiến sắc minh tâm”. Có nhận ra và thực sự trở về nương tựa với Tam bảo tự tâm như thế, thì chắc chắn đảm bảo chúng ta sẽ không còn trôi lăn trong vòng sanh tử khổ đau nữa.

Vì sự lợi ích thiết thiệt của việc quy y Tam bảo lớn lao như thế, nên người cúng thí phải hết lòng hướng dẫn các loại cô hồn, quỷ thần đồng trở về nương tựa nơi Tam bảo. Nhờ đó mà họ thức tỉnh tu hành để được thoát khổ.

Sau khi hướng dẫn các loại quỷ thần, cô hồn đã trở về nương tựa Tam bảo rồi, kế đến là hướng dẫn cho họ sám hối tội lỗi. Bởi vì, trong nhiều kiếp quá khứ, vì vô minh bất giác, nên họ đã gây tạo không biết bao nhiêu nghiệp ác lỗi lầm, nay muốn hết tội lỗi đã gây, thì phải đem hết lòng thành để ăn năn sám hối. Nhờ đó, mà những tội lỗi đã gây, sẽ được nhẹ bớt và sẽ tiến dần lên con đường thánh thiện. Đó là ý nghĩa của những điều hướng dẫn cho họ sám hối tam nghiệp sau đây:

CHÁNH VĂN:

Phật tử ( Hữu tình, Cô Hồn ) sở tạo chư ác nghiệp,

Giai do vô thỉ tham, sân, si,

Tùng thân, ngữ, ý chi sở sanh,

Nhứt thiết Phật tử ( Hữu tình, Cô hồn ) giai sám hối.

DỊCH NGHĨA:

Phật tử ( Hữu tình, Cô hồn ) chỗ tạo các nghiệp ác,

Đều bởi vô thỉ tham, sân, si,

Từ thân, miệng, ý chỗ sanh ra,

Tất cả Phật tử ( Hữu tình, Cô hồn ) đều sám hối.

Yếu giải:

Phật tử, Hữu tình, Cô hồn, phân ra làm ba câu mà đọc như thế. Theo lời giải trong Nhị Khóa Hiệp Giải, thì cho rằng, điều phân chia đó e không đúng với nguyên bổn của Mông Sơn. Chỉ cần đọc Phật tử là thỏa đáng hơn.

Phật tử là con của đấng Giác Ngộ, tức là con của Phật. Dù mệnh danh là con, nhưng thật hành không đúng theo lời Phật dạy. Từ đó gây tạo ra nhiều ác nghiệp, nên phải chiêu cảm lãnh lấy quả báo khổ đau. Phải sa đọa vào tam đồ ác đạo. Vì muốn cho họ hồi tâm cải hối để được giải thoát khỏi cảnh khổ đau, nên cần hướng dẫn họ hết lòng ăn năn sám hối.

Hữu tình, là chỉ chung những loài có tình thức phân biệt, biết khổ vui và ham sống sợ chết. Vì có tình thức, nên có sự ân ái, tham đắm dục tình. Từ đó, gây tạo nhiều ác nghiệp, rồi phải chịu quả báo khổ đau.

Cô hồn, là những loài sống lang thang, không nơi nương tựa. Không ai cúng thí cho ăn, phải chịu đói khát khổ sở trăm bề. Đó là cái quả báo, bởi do ba nghiệp không lành tạo nhiều điều bất thiện. Nhứt là cái tội tham lam, keo kiết, bỏn xẻn, khinh chê Tam bảo mà mắc tội báo dường ấy.

Vì lòng từ bi, muốn cho họ thoát khổ, nên nay đối trước Tam Bảo, chúng ta thành tâm tha thiết mong cầu cho họ nên hết lòng thố lộ, cầu xin sám hối.

Sám hối tiếng Phạn là Samma Trung Hoa dịch là hối quá. Sám có nghĩa là ăn năn lỗi trước đã gây tạo. Hối là nguyện chừa bỏ lỗi sau. Nghĩa là nguyện từ nay trở đi không bao giờ tái phạm. Đó là ý nghĩa của hai chữ sám hối. Sám hối cũng có Sự và Lý. Trong Kinh nêu ra có 4 cách sám hối: 1. Tác pháp sám hối. 2. Hồng danh sám hối. 3. Thủ tướng sám hối. 4. Vô sanh sám hối. Ba cách sám hối trước thuộc về Sự, còn cách sám hối sau ( vô sanh sám hối ) thuộc về Lý.

Về sự sám hối, tất nhiên, là phải cần đến hình thức. Như Tác pháp sám hối là người sám hối phải cầu thỉnh thanh tịnh Tăng chứng minh. Đương sự phải thành tâm phát lồ sám hối, tức bày tỏ những lỗi lầm mà mình đã gây ra. Nay đối trước thanh tịnh Tăng, nguyện ăn năn hối cải không bao giờ tái phạm. Sau khi đã được chư Tăng yết ma chứng minh rồi, và khi giới thể được thanh tịnh, thì tội lỗi sẽ không còn.

Cách thứ hai, là Hồng danh sám hối. Đây là cách sám hối phổ thông mà thường ở các chùa theo hệ phái Phật giáo phát triển ( Đại Thừa ), cứ mỗi tháng đều có tổ chức hai kỳ sám hối vào tối 14 và tối 29 ( nếu là tháng đủ ) hoặc tối 28 âm lịch ( nếu là tháng thiếu ) . Cách sám hối này là hành giả phải lạy đủ 108 lạy ( biểu trưng để trừ 108 phiền não ), do Ngài Bất Động Pháp Sư đời Tống bên Trung Hoa soạn ra. Nhờ xưng tán lễ bái hồng danh chư Phật mà được tiêu trừ tội lỗi.

Cách sám hối thứ ba là Thủ tướng sám hối. Cách sám hối này, có phần khó hơn hai pháp sám hối trước. Pháp sám hối này thuộc về quán tưởng, chỉ dành cho người tu hành có trình độ cao, hoặc là ở chỗ không có Tăng, hay có, nhưng không được thanh tịnh. Người sám hối phải đối trước tượng Phật hay Bồ tát, thành tâm lễ bái, trình bày những tội lỗi đã phạm, và nguyện ăn năn chừa bỏ. Cứ sám hối như thế từ một ngày cho đến 49 ngày hay nhiều hơn nữa, mãi cho đến khi nào thấy được hảo tướng như: thấy hào quang, hoa sen báu, thấy Phật, Bồ tát đến xoa đầu v. v… thì mới thôi.

Cách sám hối cuối cùng là khó nhứt, đó là Vô sanh sám hối. Vì cách sám hối này, nó thuộc về lý sám hối, phải là bậc thượng căn mới có thể thực hành được. Bởi tội lỗi có ra là do từ nơi tâm ta tạo ra, thì cũng phải từ tâm mà sám. Khi tâm ta hoàn toàn thanh tịnh, thì bao nhiêu tội lỗi cũng không còn. Cả hai tâm và tội đều vắng lặng, tức không còn thấy có năng, có sở, tức năng sở câu vong, thì đó mới thật là chơn sám hối. Vì một khi hành giả đã nhận được thật tướng, ( tức tướng không của muôn pháp), thì các giả tướng không còn và như thế thì tội lỗi cũng không còn chỗ đâu gá nương mà tồn tại, vì tánh tội vốn không. Đây là cách sám hối cao nhứt và cũng là khó nhứt trong các pháp sám hối.

Sau khi sám hối xong, lại phải thành tâm phát khởi bốn điều thệ nguyện rộng lớn, gọi là tứ hoằng thệ nguyện:

CHÁNH VĂN:

Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ.

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn.

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học.

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

DỊCH NGHĨA:

Chúng sanh không ngằn thệ nguyện độ. Phiền não không hết thệ nguyện dứt.

Pháp môn không lường thệ nguyện học.

Đạo Phật không gì hơn thệ nguyện thành.

Yếu giải:

Bốn điều đại nguyện trên đây, hoàn toàn thuộc về sự. Đây là tứ hoằng thệ nguyện của Bồ tát.

1. Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ là sao?

Chúng sanh, nói đủ là chúng duyên nhi sanh. Nghĩa là nhiều thứ hợp lại tạo thành một vật thể nào đó, thì gọi là chúng sanh. Như con người, ắt phải nhờ nhiều thứ hợp lại mới thành. Như phải có tinh cha huyết mẹ, thần thức, nói rõ ra là phải do năm uẩn cấu hợp mà thành. Đã do duyên hợp, tất nhiên bản chất nó là không thật. Ngay khi thọ nhận cái báo thân này, thì chúng ta đã thọ không biết bao nhiêu điều thống khổ. Trong kinh thường nói có: « ba khổ và tám khổ ». Đó là những nỗi thống khổ lớn của con người. Khổ tuy vô lượng, nhưng ta nguyện độ hết. Độ có nghĩa là vượt qua.

Chúng sanh vô biên, thì nguyện ta cũng vô biên, đó là duyên theo khổ đế mà phát thệ nguyện vậy. Nhưng có điều chúng ta cần hiểu thêm rằng, nói độ chúng sanh ở đây, có hai ý nghĩa: 1. noi theo hạnh nguyện của Bồ tát mà rộng độ khắp chúng sanh bên ngoài. 2. phải hằng tỉnh giác độ chúng sanh tự tâm ta. Độ chúng sanh tự tâm bằng cách nào? Bằng cách là cứ mỗi một niệm dấy khởi lên nghĩ về người hoặc nghĩ về vật, thì đó là một chúng sanh. Nhiều niệm dấy khởi là nhiều chúng sanh. Ta phải độ các chúng sanh này, đưa tất cả chúng nó vào Vô dư niết bàn. Niết bàn là vắng lặng, là vô sanh. Nghĩa là khi chúng ta nhận diện rõ bộ mặt thật của chúng, thì chúng sẽ tan biến ngay. Chính cái chỗ tan biến, không còn niệm, đó là Niết bàn, là lặng lẽ khi chưa khởi niệm.

Cách độ chúng sanh này, là ta noi theo phương cách Phật dạy cho ngài Tu Bồ Đề ở trong Kinh Kim Cang Bát Nhã. Có hằng độ như thế, thì tâm ta mới chóng hết phiền não và từ đó chúng ta mới có thể phổ độ chúng sanh bên ngoài. Đây cũng là thể hiện tinh thần tự lợi, lợi tha của hạnh nguyện Bồ tát vậy.

2. Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn là nghĩa gì?

Phiền não là những thứ rối rắm, bức rứt, bất an, gây ra khó chịu trong tâm. Chữ phiền, theo sự cấu tạo của chữ Hán, thì nó có bộ hỏa. Hỏa là lửa. Ý nói mỗi khi tâm ta bất an, như giận tức hay ganh ghét ai chẳng hạn, thì lửa giận nó đưa lên đầu, tạo thành trạng thái tâm lý nóng nảy khó chịu vô cùng. Phiền não nói chung, nó gồm có hai thứ: « Căn bản và tùy phiền não ». Nói cách khác là Kiến, Tư hoặc phiền não. Hai thứ này, có thứ gốc rễ sâu khó trừ khó đoạn. Đó là căn bản hay tư hoặc phiền não.

Còn loại phiền não dễ trừ, đó là tùy phiền não hay Kiến hoặc. Căn bản phiền não gồm có 6 thứ: tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến. Tuỳ phiền não gồm có 20 thứ: Phẫn, hận, phú, não, tật, xan, cuống, siễm, hại, kiêu, vô tàm, vô quý, trạo cử, hôn trầm. bất tín, giải đãi,

phóng dật, thất niệm, tán loạn, bất chánh tri. Ngoài ra, còn có trần sa hoặc ( Nhị thừa ), vô minh hoặc ( vi tế của Thập Địa Bồ tát ) Duy chỉ có Phật mới hoàn toàn thanh tịnh.

Phiền não chưa hết, thì nguyện ta chưa xong. Đó là duyên về Tập đế mà phát đại nguyện. Người tu hành mà không đoạn trừ hay chuyển hóa phiền não, thì quả thật chúng ta chưa phải là người tu theo đạo Phật. Bởi vì, Đức Phật sở dĩ Ngài được thành Phật là vì Ngài đã dứt sạch hết vô minh phiền não. Do hết vô minh phiền não, nên tâm thể của Ngài mới được hoàn toàn vắng lặng thanh tịnh trong sáng. Vì Ngài đã được hoàn toàn giác ngộ, nên người ta gọi Ngài là Phật.

Thế nào là pháp môn vô lượng thệ nguyện học?

Do vì căn cơ của chúng sanh trong 9 cõi ( tiếng Hán Việt gọi là cửu hữu hay cửu địa, là chỗ của loài hữu tình cư trú, gồm có: 1. ngũ thú tạp cư địa ( địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, người, trời) 2. Tứ thiền ( Ly sanh hỷ lạc, Định sanh hỷ lạc, Ly hỷ diệu lạc, Xả niệm thanh tịnh ). 3. Tứ không ( Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng, phi phi tưởng xứ chung lại là 9 cõi ) có muôn ngàn sai khác, nên Phật thuyết giáo có nhiều pháp môn phương tiện. Những pháp môn phương tiện đó, ta đều phải nguyện học hết. Ta không gì có chút ít hiểu biết mà lại tự mãn cho là đủ mà không chịu nỗ lực học hỏi. Người nào có tâm tự mãn, thì đó là một thiệt thòi rất lớn. Chính cái căn bệnh tự cao, tự đại này, nó làm chướng ngại trên bước đường nghiên cứu học Phật của chúng ta rất lớn.

Do đó, Phật có vô lượng pháp môn, thì ta cũng phải phát đại thệ nguyện học hỏi vô lượng. Vô lượng là ta thệ nguyện học hỏi không bao giờ cùng. Đó là duyên về Đạo đế mà phát thệ nguyện. Cổ đức nói: « Tu mà không học là tu mù ». Người tu, nhứt là đối với người xuất gia, dù chúng ta còn một hơi thở tàn, nhứt quyết chúng ta cũng còn phải học hỏi. Có học hỏi hiểu rõ chánh pháp, thì việc

hành trì của chúng ta mới đúng pháp và mới thực sự biết rõ đường lối tu hành. Nếu không, thì dù chúng ta có ở lâu trong đạo, cũng trở thành người quê kịch, « xúc sự diện tường » ( lời của Tổ Quy Sơn ) mà thôi. Tổ Quy Sơn nói: « Giáo lý vị thường thố hoài, huyền đạo vô nhơn khế ngộ ». Ngài khuyến nhắc chúng ta rằng, nếu người xuất gia, mà giáo lý chưa từng để lòng, thì chỗ huyền đạo làm sao tỏ ngộ cho được? Lời dạy này của Tổ, thiết nghĩ, là người xuất gia hay tại gia, chúng ta cũng đều phải ý thức mà nỗ lực nghiên tầm học hỏi chánh pháp đúng theo lời Phật dạy. Có thế, thì chúng ta mới có thể cứu mình, độ người thoát khỏi cảnh mê lầm tăm tối khổ đau vậy.

Tại sao Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành?

Phật là người đã hoàn toàn giác ngộ. Ngài đã thoát ra hai thứ sanh tử: « phần đoạn và biến dịch ». Ngài sanh ra trong cõi đời, đó chẳng qua là do bản nguyện độ sanh của Ngài. Trong tiến trình tu chứng, từ phàm phu đến Phật quả, thì Phật quả là vô thượng cao tột không gì hơn. Do đó, Phật đạo vô thượng, thì nguyện ta cũng phải vô thượng. Đây là do duyên với Diệt đế mà phát thệ nguyện. Phật quả là mục tiêu nhắm tới của người tu. Muốn đạt được Phật quả, thì chúng ta cần phải tu hành đúng theo cái hướng Phật nhân. Phật nhân là tánh giác thanh tịnh sáng suốt, mà mỗi người chúng ta đều sẵn có. Nếu không có Phật nhân thì làm sao chúng ta tu để đạt thành Phật quả cho được? Phật nhân dụ như gạo hay lửa trong cây. Vì có sẵn chất gạo nên ta mới nấu thành cơm ; vì có sẵn lửa trong cây, nên ta cọ cây mới phát ra lửa.

Do đó, ta phải tin chắc rằng, nếu chúng ta chịu khó gia công nỗ lực hành trì đúng theo tiến trình tu chứng như lời Phật dạy, thì chắc chắn một ngày nào đó, chúng ta sẽ đạt thành Phật quả. Đó là điều mà chúng ta không còn gì phải nghi ngờ. Chỉ sợ chúng ta đi lệch hướng theo lời Phật dạy mà thôi. Một khi đã lệch hướng quỹ đạo chánh pháp rồi, tất nhiên, chúng ta sẽ rơi vào con đường tà ngoại.

Đó là điều mà hành giả đạo Phật cần phải chú ý thận trọng trong khi tu hành. Nguyện là một ước muốn mà trong đó phải có sự thật hành. Nếu không, thì điều nguyện đó cũng chỉ là nguyện suông không tưởng vô ích mà thôi!

Bốn điều đại nguyện trên tuy là chỗ của Bồ tát tu, nhưng ở đây vì muốn cho chúng sanh khắp cõi u minh phát nguyện rộng lớn để họ chóng thành tựu đạo quả vô thượng Bồ đề.

Sau đây là bốn điều thệ nguyện rộng lớn thuộc về lý.

CHÁNH VĂN:

Tự tánh chúng sanh thệ nguyện độ,

Tự tánh phiền não thệ nguyện đoạn, Tự tánh pháp môn thệ nguyện học, Tự tánh Phật đạo thệ nguyện thành.