SỐ 201 — ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 13

Chương 66

Cúng dường tháp Phật công đức rất lớn, vì thế cần phải chuyên tâm cúng dường.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, vua Ba-tư-nặc đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Ngài, nghe có mùi thơm khác lạ hơn mùi thơm ở cõi trời. Nghe mùi thơm ấy, nhà vua nhìn khắp bốn phía, chẳng biết ở đâu, liền thưa hỏi Đức Thế Tôn:

– Bạch Đức Thế Tôn, đây là hương gì?

Đức Phật bảo:

– Đại vương muốn biết mùi thơm này ở đâu phải không?

Vua đáp:

– Vâng. Bạch Đức Thế Tôn, con muốn biết.

Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn ấn ngón tay xuống đất, liền có bộ xương hiện ra như gỗ chiên-đàn đỏ, dài năm trượng. Đức Thế Tôn bảo:

– Đại vương, mùi thơm ấy phát xuất từ bộ xương này.

Vua Ba-tư-nặc liền bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, do nhân duyên gì mà bộ xương này có mùi thơm như thế?

Đức Phật dạy:

– Đại vương, hãy khéo lắng nghe. Thuở xưa có Đức Phật hiệu là Ca-diếp, Đức Phật Thế Tôn kia hóa duyên xong, bèn nhập Niết-bàn. Lúc ấy có nhà vua tên là Già-xí, thâu lấy xá-lợi của Phật, xây ngôi tháp bằng bảy chất báu, cao rộng hai do-tuần. Vua ra lệnh cho những người trong nước có các thứ hoa thì không được dùng vào việc khác mà phải đem đến cúng dường ngôi tháp kia.

Khi ấy, trong nước có con của vị trưởng giả tư thông với dâm nữ, chỉ nghĩ những việc dâm dục, không dứt bỏ được. Tất cả các loại hoa đều cúng dường tháp Phật, bị dục vọng làm mờ mắt nên anh chàng bèn lẻn vào trong tháp Phật Ca-diếp, trộm một cành hoa đem đến tặng dâm nữ.

Con của vị trưởng giả biết công đức Phật, nhưng vì bị dục vọng ngăn che, mê mờ tâm trí nên làm việc không đúng pháp này. Vị ấy tâm ăn năn và muốn dứt bỏ tình ý dâm dục. Sáng hôm sau, anh sinh tâm chán ghét bèn suy nghĩ: “Ta làm việc bất thiện, ăn cắp hoa cúng Phật tặng cho dâm nữ.” Liền khi ấy, do sức nóng của tâm hối hận nên khắp mình anh ta sinh ghẻ lở, ban đầu nhỏ như hột cải, sau đó lớn dần và lan ra khắp cơ thể, liền nói kệ:

Ta làm việc không tốt

Trái phạm lời chư Phật

Không có tâm hổ thẹn

Không có tâm cung kính

Trái với lời Thiện Thệ

Chẳng phải đệ tử Phật.

Tất cả mọi người dân

Không dám trái lời vua

Chỉ có ta hủy phạm

Phép nước và phép Phật,

Nay ta không hổ thẹn

Giống như loài cầm thú.

Hơn hết trong ruộng phước

Không gì bằng tháp Phật

Nhưng vì ta ngu si

Trộm hoa làm việc xấu

Vì sao cánh tay này

Không rơi xuống ngay đi

Và trên mặt đất này

Vì sao không vùi lấp

Mà lại chuyên chở ta!

Lạ thay! Lửa dục đốt

Đốt mất các việc lành

Bị dục làm mê hoặc

Vào trong khu rừng tối

Bị giặc phiền não cướp

Ta bị dục sai khiến

Không thấy quả báo này

Trộm hoa để tặng người

Mãi chịu khổ địa ngục

Càng sinh tâm ăn năn

Thân này càng bị đốt.

Bấy giờ những mụt nhọt trên thân anh ta vỡ ra và rất hôi thúi. Cha mẹ, anh em của anh ta đều đến săn sóc và đưa thuốc uống nhưng bệnh càng nặng thêm. Họ mời thầy thuốc giỏi đến xem bệnh cho anh ta. Thầy thuốc bảo:

– Phải có gỗ Ngưu đầu chiên-đàn thoa trên thân thể thì người này mới hết bệnh.

Cha mẹ anh ta lấy vật quý để mua gỗ Ngưu đầu chiên-đàn thoa thân thể cho con, nhưng bệnh càng nặng thêm không hề thuyên giảm. Người con khóc than sợ hãi và thưa với cha mẹ:

– Mọi người đã luống khổ nhọc vì con, nhưng bệnh này từ trong tâm con gây ra chớ không phải thân bệnh.

Người cha hỏi:

– Bệnh từ trong tâm nghĩa là thế nào?

Người con liền đáp bằng bài kệ:

Ngượng thay việc hèn này

Không dám nói với cha

Nhưng giờ bệnh nguy khốn

Vì không biết xấu hổ.

Trộm lấy hoa tháp Phật

Đem tặng cho dâm nữ

Đã làm việc xấu ấy

Sau trong tâm ăn năn

Ban ngày như lửa đốt

Ban đêm biết rõ tâm.

Nếu người mong hối lỗi

Dụ như tưới nước lạnh

Giờ thân tâm nóng bức

Sau chịu khổ địa ngục.

Giống như thân cây mục

Lửa từ trong cháy lên

Nay con cũng như vậy

Lửa tâm từ trong phát.

Nước lạnh Ưu-thi-la

Sen xanh trân châu quán

Cù-mạch-ma-la thảy

Cùng với các chiên-đàn,

Nếu dùng các thứ này

Thoa bên ngoài thân thể

Cũng không thể hết bệnh.

Sức nóng từ trong phát

Vậy phải nên thoa tâm

Thoa thân có ích gì?

Dẫn con vào trong tháp

Trai tăng rồi hồi hướng

Bệnh này mới hết được.

Cha mẹ và anh em

Cùng khiêng giường người bệnh

Đem đến chỗ tháp Phật

Thân thể càng nóng dần

Hơi thở sắp chấm dứt.

Khi ấy cha mẹ, anh em và những người thân khiêng giường người bệnh đến chỗ tháp, người bệnh chỉ nghĩ nhớ Đức Như Lai Ca-diếp Chánh Đẳng Chánh Giác, nước mắt lưng tròng, giơ hương chiên-đàn mà mình đang cầm, buồn bã hướng về tháp mà nói kệ:

Đấng Đại Bi cứu khổ

Thường nói các việc lành

Con bị dục làm mê

Tối tăm không thấy biết.

Đối với Bậc Chân Tế

Con làm các điều ác

Tháp như núi Tu-di

Vì si nên con phạm

Giờ bị mang tiếng xấu

Đời sau đọa đường ác.

Không quán công đức Phật

Giờ chịu quả báo xấu

Quả báo hiện đang mang

Sau sẽ chịu khổ não

Người trí dùng mắt tuệ

Dứt khổ, bỏ các dục.

Giờ tâm con lo buồn

Thành tâm quy mạng Phật

Các lỗi lầm đã gây

Nguyện xin cứu giúp con

Như người té xuống đất

Chống đất mà đứng lên.

Lúc bấy giờ cha mẹ và những người quyến thuộc khen ngợi:

– Lành thay! Lành thay! Giờ đây con đã làm được việc đáng khen này, chỉ có Phật Thế Tôn mới trị được bệnh của con.

Họ liền nói kệ:

Nay con đến chỗ Phật

Nên sinh tâm tin hiểu

Chỉ công đức lớn của

Phật mới cứu được con,

Thí như ra biển lớn

Thuyền vỡ mất tài vật

Chẳng những thân không chết

Mà còn được tài lợi.

Bấy giờ những người thân của con vị trưởng giả thấy các vết ghẻ lở trên thân thể anh ta bị vỡ ra hôi thúi, nên họ chán ghét sinh tử, bèn đem hương hoa, hương xoa, hương bột để cúng dường tháp Phật Ca-diếp và dùng gỗ Ngưu đầu chiên-đàn để họa vẽ thân Phật. Các vết ghẻ lở trên thân người con trưởng giả dần dần lành lặn, trong lòng chàng thư thái và bệnh nóng trên thân được dứt hẳn. Lúc ấy con của vị trưởng giả đã được quả báo hiện tiền, trong lòng rất vui mừng, biết tội lỗi đã dứt hết, liền nói kệ:

Như Lai, Nhất Thiết Trí

Giải thoát các kết sử

Đức Phật-đà Ca-diếp

Cứu giúp các chúng sinh

Phật là cha chúng sinh.

Vì khắp các thế giới

Làm người bạn không mời

Chỉ có Phật Thế Tôn

Có tâm Từ bi này.

Nay con đối với Phật

Gây ra tội lỗi lớn

Xin cho con sám hối

Trong tâm phát thệ nguyện

Cúi xin nghe con nói:

Vì dâm dục ép ngặt

Tâm mê gây tội ác

Giúp con dứt ái dục

Và các oán kết sử

Các căn không điều phục

Như ngựa chưa thuần thục.

Nguyện chẳng làm việc ác

Thường được đạo vắng lặng

Dùng Ngưu đầu chiên-đàn

Cúng dường lên tháp Phật

Thân thường được hương thơm

Chẳng đọa vào đường ác.

Về sau con của vị trưởng giả qua đời, được sinh lên cõi trời, hoặc sinh làm người, thân thường có mùi thơm, các bộ phận trên thân đều có tướng tốt, cha mẹ bèn đặt tên là “Hương Thân”.

Bấy giờ, Hương Thân đã chán ghét ấm giới, xin được xuất gia và chứng được quả Bích chi phật. Mùi hương này chính là mùi hương phát ta từ bộ xương của vị Bích-chi-phật. Vì thế, mọi người nên cúng dường tháp, sẽ được công đức lớn.

Chương 67

Trước có căn lành đáng lẽ được giải thoát nhưng vì không nghe các pháp nhân duyên nên lại đọa vào địa ngục. Vậy chúng ta phải dốc lòng nghe pháp.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, đệ tử của Phú-lan-na là Thi-lợi-cúc-đa, là chồng bà Thọ-đề-già. Cha của Thọ-đề-già trước kia là đệ tử của Ni-kiền-đà, tất cả chúng sinh đều tu học theo giáo pháp nên Thọ-đề-già cũng được Phật hóa độ. Người cha cũng là đệ tử Phật có tâm kính tin, không tu học theo sáu vị giáo chủ ngoại đạo.

Vì muốn hóa độ chồng là Thi-lợi-cúc-đa nên bà thường ở bên cạnh chồng nói:

– Đức Phật Bà-già-bà là Bậc Nhất Thiết Trí.

Người chồng nói:

– Phú-na-lan cũng là bậc Nhất thiết trí.

Vì vấn đề ai là bậc Nhất thiết trí nên họ bàn luận tranh cãi nhau. Thọ-đề-già nói với Thi-lợi-cúc-đa:

– Em sẽ nói cho anh nghe về Nhất thiết trí. Phú-lan-na của anh chẳng phải là bậc Nhất thiết trí. Vì ông ấy có chút ít trí tuệ nên mê hoặc người đời, tự xưng mình có trí nhưng thật ra chẳng phải bậc Nhất thiết trí. Cứ xem tướng mạo ông ấy thì sẽ đoán được, chỉ biết được một vài việc nhỏ thì sao gọi là bậc Nhất thiết chủng trí được.

Thọ-đề-già liền nói kệ:

Như người mù bẩm sinh

Mắt giả bằng thủy tinh

Dối gạt đứa trẻ nhỏ

Tự nói mình có mắt,

Lúc trước vốn không mắt

Nay nói mình có mắt

Lời này không đáng tin

Chỉ gạt được kẻ ngu.

Hiểu được nhân tướng luận

Phương tiện dối tự bày

Dùng tướng mạo giả này

Để lừa dối mọi người

Tướng mạo gần việc ấy

Rốt cuộc sao hiểu biết?

Thi-lợi-cúc-đa bảo Thọ-đề-già:

– Em bị huyễn thuật của Cù-đàm mê hoặc rồi. Phú-lan-na là bậc Nhất thiết trí, em không biết mà sinh ra phỉ báng. Phú-lan-na trong lúc đi, đứng, nằm, ngồi, những việc trong cả ba đời đều biết rõ.

Thọ-đề-già nói:

– Em sẽ cho anh thấy Phú-lan-na chẳng phải là bậc Nhất thiết trí.

Bà liền mời Phú-lan-na đến nhà. Khi ấy Phú-lan-na suy nghĩ: “Trước kia cha của Thọ-đề-già là đệ tử ta, nay theo Cù-đàm biết rõ lỗi lầm, trở về với ta, đó là phước đức của ta”. Nghĩ rồi, ông chấp nhận lời thỉnh cầu của Thọ-đề-già.

Hôm sau Phú-lan-na dẫn mấy trăm ngàn đồ chúng, lại có năm trăm đệ tử vây quanh cùng đi đến nhà Thọ-đề-già. Thấy đoàn người đến nhà, Phú-lan-na mỉm cười. Thi-lợi-cúc-đa hỏi Phú-lan-na:

– Bà-già-bà sao ngài cười?

Phú-lan-na đáp:

– Từ xa ta trông thấy bên bờ sông Na-ma-đà kia có con khỉ rơi xuống nước thế nên ta cười.

Thi-lợi-cúc-đa nói tiếp:

– Bà-già-bà mắt trời thanh tịnh, đang ở trong thành mà từ xa trông thấy ngoài ngàn dặm trên bờ sông Na-ma-đà có con khỉ rơi xuống nước.

Khi ngoại đạo kia dẫn các đệ tử đi vào nhà Thọ-đề-già và đến chỗ ngồi. Sau khi mọi người đã an tọa, Thọ-đề-già lấy cơm che trên canh mà trao cho Phú-lan-na.

Phú-la-na nói:

– Cơm này không có canh làm sao mà ăn?

Thọ-đề-già vẹt cơm, canh lộ ra, bèn nói với Thi-lợi-cúc-đa:

– Nay thầy anh còn không thấy dưới cơm có canh, làm sao có thể từ xa cả ngàn dặm biết được có con khỉ rơi xuống sông. Nghiệm lại sự việc, có thể biết chẳng phải là bậc Nhất thiết trí. Chỉ vì tham tiếng tăm, tham lợi dưỡng, chúng sinh thật đáng thương! Đã tự dối gạt mình, còn dạy cho người khác dối gạt.

Cô liền nói kệ:

Phú-lan-na thầy anh

Tà kiến điên đảo hoặc

Không có đèn trí tuệ

Sống trong tối vô minh

Mê lầm luyến ái nhau

Người ngu lại coi trọng.

Hơn hết trong họ Thích

Có đủ ba hai tướng

Chỉ Nhất Thiết Trí này

Không còn bậc nhất khác.

Lúc ấy Phú-lan-na vì quá xấu hổ, nên ăn không no bèn cúi đầu ra về. Lúc ấy Thi-lợi-cúc-đa buồn bã không vui, đã là thầy trò, tuy thầy có những việc thua kém nhưng Thi-lợi-cúc-đa vẫn muốn cho thầy mình chiến thắng. Thi-lợi-cúc-đa bèn đến chỗ của Phú-lan-na nói:

– Thầy đừng nên buồn rầu. Nay Thọ-đề-già hủy nhục thầy nhưng thầy vẫn còn được về nhà, không có gì đáng xấu hổ. Nếu như tôi mời thầy của Thọ-đề-già đến nhà thì chỉ được vào mà không được ra.

Nói xong, Thi-lợi-cúc-đa liền đến Kỳ hoàn cầu thỉnh Đức Thế Tôn, trong tâm thật tà vạy nhưng giả bộ cung kính, chắp tay hướng về Đức Thế Tôn mà nói bài kệ:

Mai con thiết lễ mọn

Cúi xin đến nhà con

Bậc hơn hết ba cõi

Xin Ngài không từ chối.

Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn biết trong tâm Thi-lợi-cúc-đa tà vạy, nhưng bên ngoài thì tỏ ra cung kính, liền nói kệ:

Trong tâm hai tính cách

Ngoài tỏ vẻ hiền lành

Giống như nơi có cá

Thì nước bị lay động,

Ví như làm anh lạc

Trong đồng ngoài mạ vàng

Người trí xem xét rồi

Biết chẳng phải vàng thật.

Tâm có sự hẹp hòi

Ngoài mặt sẽ có khác

Vô tâm còn biết được

Huống gì là có tâm.

Thuần vàng hình sắc đẹp

Người xem biết đúng vàng

Nếu dùng vàng mạ đồng

Khéo phân biệt không thật.

Đức Thế Tôn biết rõ Thi-lợi-cúc-đa có tâm tà vạy. Như Lai Thế Tôn có tâm Đại bi thương xót, Ngài quán thấy việc cúng dường này căn lành chưa thuần thục nhưng Ngài lặng im chấp nhận lời thỉnh cầu.

Thi-lợi-cúc-đa tự nghĩ: “Nếu là Bậc Nhất Thiết Trí, thì tại sao không biết được ý định trong tâm ta mà lại chấp nhận lời thỉnh cầu của ta như thế?”, liền nói kệ:

Sao có Nhất thiết trí

Mà không tu khổ hạnh

Ưa đắm các việc vui,

Không biết được tâm ta

Sao gọi Nhất Thiết Trí?

Ôi! Kẻ ngu trên đời

Không biết chỗ dở mình

Lại có tướng công đức

Thật không có trí tuệ

Dối khen ngợi công đức

Lầm đắm thân tướng đẹp

Ca tụng khắp thế gian.

Thi-lợi-cúc-đa nói kệ xong, liền trở về nhà sắm sửa các vật cúng dường. Y trộn thuốc độc trong thức ăn và ở phía trong cửa giữa đào một cái hố rất sâu, dưới hố đốt đầy than cháy mà không có khói, rồi dùng tro đất phủ lên trên, phía trên nữa lại phủ một lớp cỏ. Lúc ấy người vợ hỏi:

– Anh làm những việc cực khổ này để làm gì?

Người chồng đáp:

– Hôm nay, anh làm những việc này vì muốn hại kẻ thù.

Người vợ hỏi:

– Ai là kẻ thù?

Thi-lợi-cúc-đa liền nói kệ:

Ưa đắm các việc vui

Chán sợ việc khổ não

Không tu các khổ hạnh

Muốn cầu được giải thoát

Ưa thích thức ăn ngon

Lại biện thuyết mạnh mẽ

Người đàn ông họ Thích

Là kẻ thù của ta.

Vợ của Thi-lợi-cúc-đa chắp tay nói với chồng:

– Anh hãy bỏ tâm tức giận, trước đây có lần tại nhà đứa em trai thấy Phật như Bậc Đại Trượng Phu, sao bây giờ anh sinh tâm oán ghét như thế.

Cô liền nói kệ:

Mâu-ni kia nhẫn chịu

Dứt bỏ sự hận thù

Trừ ngã mạn, cống cao

Dứt bỏ việc tranh chấp

Oán thù với vị ấy

Vậy còn thân với ai?

Thấy tướng Đại nhân kia

Không có tâm sân hại

Thường nói lời mềm mỏng

Trước hỏi thăm, an ủi.

Đầu mũi tròn lại thẳng

Không có vết bị gãy

Nhìn thẳng, không quay đầu

Không nhìn ngó hai bên,

Lời nói không thô tục

Không nói ác, hai lời

Mặt hiền hòa, không sân

Cũng lại không bạo ác;

Lời nói không thương tổn

Cũng không gây ưu sầu

Vì sao tâm sân độc

Muốn làm hại người ấy?

Mặt Ngài như trăng thu

Mắt như sen xanh nở

Tướng đi như sư tử

Tay dài quá đầu gối

Thân như núi vàng ròng,

Anh gặp “kẻ thù” này

Thì đường ác không còn

Nếu không “kẻ thù” này

Thế gian khổ dữ dội

Ba đường ác đầy chật.

Thi-lợi-cúc-đa suy nghĩ: “Em trai của Thọ-đề-già đã có ý hùa theo cô ta, vậy ta phải thận trọng, bằng không, thì cô ta sẽ tiết lộ việc của ta cho người khác biết”. Nghĩ xong, Thi-lợi nhốt người vợ vào phòng kín, rồi liền sai người đến mời các vị Ni-kiền tử đến. Thi-lợi-cúc-đa nói với các vị Ni-kiền tử:

– Hôm nay các ngài hãy xem tôi diệt trừ kẻ thù cho các ngài. Tôi đã chuẩn bị hố lửa, cơm có trộn thuốc độc.

Các Ni-kiền tử này đốt thân bằng năm nguồn nhiệt, tất cả đều bị cháy đen như cục than, cùng nhau đến nhóm họp tại nhà Thi-lợi-cúc-đa.

Thi-lợi-cúc-đa trang hoàng nhà cửa sạch sẽ, tinh khiết như cây quý Tra-ca. Các Ni-kiền tử đã đến nhà ông và ở trên lầu, giống như một đàn chim, cũng như chim Câu-xí-la. Như những con ong đen vây quanh bên cây quý Tra-ca vui mừng hớn hở, các Ni-kiền tử cũng như vậy. Họ nói:

– Chúng ta hãy xem Sa-môn Cù-đàm bị thiêu cháy ở đây. Nếu không bị lửa đốt thì cũng bị cơm độc làm hại, nhất định sẽ chết.

Nói rồi, họ mỉm cười vui vẻ. Thi-lợi-cúc-đa sai một người đến chỗ Đức Phật và thưa:

– Bạch Thế Tôn, đã đến giờ, thức ăn đã chuẩn bị xong.

Lúc các Ni-kiền tử và Phú-lan-na bàn luận với nhau việc này thì vị Thần trong nhà Thi-lợi-cúc-đa buồn lo, than khóc nói:

Đức Như Lai Thế Tôn là Bậc Đại Hùng trong ba cõi, là Phật Bà-già-bà, vì sao lại sinh tâm ác muốn hại Ngài? Nay ta hoàn toàn không còn con đường sống. Vì sao? Vì Đức Như Lai Thế Tôn là Bậc Vô Thượng trong ba cõi, nếu Ngài chết ở đây thì tiếng xấu sẽ đồn khắp thế gian. Tất cả các Thiện thần đều chê cười ta, cho ta là người xấu làm sao ta sống được? Thuở xưa, khi Đức Như Lai còn tu hạnh Bồ-tát, Ngài đã không tiếc tài sản, thân thể, tay chân. Vì thương xót chúng sinh nên Ngài làm những việc như vậy, huống gì ngày nay mà Ngài yêu quý thân mình? Làm sao đối với người như vậy mà lại sinh tâm tội ác, giết hại, cho nên nhất định ta sẽ bỏ mạng. Lại nữa, Đức Như Lai ở đời hiện tại vì chúng sinh nên Ngài tu khổ hạnh trong suốt sáu năm, một ngày chỉ ăn một hột gạo, một hạt mè, thân thể gầy gò, xương thịt khô khan.

Thần liền nói kệ:

Như Lai tu khổ hạnh

Sáu năm tự khô kiệt

Làm việc khó khổ này

Vì tất cả chúng sinh

Bậc Từ Mẫn như vậy

Vì sao muốn hại Ngài?

Thi-lợi-cúc-đa sai người đến rừng Trúc, nói:

– Bạch Thế Tôn, thức ăn đã chuẩn bị đầy đủ xin Ngài biết cho đã đến giờ.

Khi ấy, với tâm được xông ướp bằng đức tánh đại Bi, Đức Thế Tôn vì muốn làm lợi ích cho các chúng sinh nên Ngài duỗi tay nói:

– Than ôi! Kẻ phàm phu ngu si, ngay bây giờ ngươi nên thấy rõ Chân đế, thuở xưa ngươi đã cúng dường chư Phật, có nhân duyên giải thoát, căn lành đã chín muồi, sao ngươi lại sai người làm những việc điên đảo, dùng hầm lửa, cơm độc để thiết đãi Ta? Tại sao ngươi làm việc cực ác như vậy mà đến đây mời thỉnh Ta? Việc làm này rất phi lý.

Ngài nói kệ:

Thuở xưa Ta đã từng

Tu khổ hạnh sáu năm

Vì tất cả chúng sinh

Làm những việc khó làm

Nay vì sao chúng sinh

Trở lại muốn hại Ta?

Than ôi! Thật ngu si

Kẻ mù không mắt tuệ

Làm những việc phi pháp

Muốn não hại oan uổng.

Ta nghĩ nhớ chúng sinh

Hơn lòng từ cha mẹ

Vì sao đối với Ta

Mà sinh tâm tàn hại?

Bây giờ đã đúng lúc

Theo thường pháp chư Phật

Vì cứu giúp chúng sinh

Như thầy thuốc chữa bệnh

Mỗi một lời hủy nhục

Cũng nên sinh tâm nhẫn.

Nay Ta như thầy thuốc

Đi đến nơi nhà kia.

Vì sao đến nơi ấy?

Vì tâm Bi bức xúc.

Như người bị bệnh nặng

Tâm ý không ổn định

Nên hủy mắng thầy thuốc

Vì để trị bệnh nặng

Cũng không trách người bệnh.

Ngày nay các chúng sinh

Quỉ phiền não trong tâm

Ngu si không phân biệt

Vô cớ muốn giết hại

Nay Ta cũng như vậy

Chỉ giết quỉ phiền não

Không trách cứ người kia.

Đức Thế Tôn rời chỗ ngồi đứng dậy, Ngài lộ vẻ không vui, lại nói kệ:

A-nan đem y đến

La-hầu-la lấy bát

Nan-đà cũng đi theo.

Hãy mau gọi Tỳ-kheo

Không được dừng không đi

Phải nên mau đến đó

Thi-lợi-cúc-đa kia

Đang chờ được giáo hóa.

Ta sống thân rắn độc

Vì muốn độ chúng sinh

Nay Ta chứa oán này

Vì lợi ích chúng sinh.

Lúc bấy giờ Đức Như Lai ra khỏi rừng Trúc, như đám mây tan thì mặt trời xuất hiện. Thần cây nhìn bằng mắt trời thấy trong nhà của Thi-lợi-cúc-đa có đào một hầm lửa và chuẩn bị cơm có thuốc độc. Thần than khóc thảm thiết, vì kính yêu Đức Phật nên đảnh lễ dưới chân Ngài, cố nhìn dung nhan Đức Phật mà nói kệ:

Tâm kẻ kia tàn ác

Không có tâm ích lợi

Xin Phật không nên đến

Nên trở về rừng Trúc!

Thế Tôn rất khó gặp

Nhiều kiếp mới một lần

Phật tuy không tiếc thân

Nhưng vì độ chúng sinh

Như thân tốt đẹp này

Cần phải nên gìn giữ.

Người chưa được cứu độ

Phải làm cho được độ

Người sợ cho không sợ

Người mệt được nghỉ ngơi

Giúp người không chỗ nương

Có được chỗ nương tựa

Nói tóm lược lại thì

Có vô lượng lợi ích.

Chỉ xin Phật Thế Tôn

Chớ đi đến nhà ấy

Mà làm chỗ nương tựa

Cho Trời, A-tu-la.

Lúc ấy Đức Thế Tôn biết mà cố hỏi. Ngài hỏi Thiên thần:

– Này Thiên thần, vì việc gì mà không nên đến chỗ của Thi-lợi-cúc-đa?

Lúc ấy, có vị trời nói kệ:

Nhà Thi-lợi-cúc-đa

Đào hầm lửa thật sâu

Đốt lửa đầy trong đó

Rồi ngụy trang ở trên.

Đức Phật lại nói kệ:

Lửa tham dục ngu si

Rất khó dập tắt được

Ta tưới bằng nước trí

Chúng hoàn toàn tắt ngấm

Huống gì lửa thế gian

Làm sao hại Ta được?

Lửa dữ ở địa ngục

Đốt cháy khắp thế gian

Đốt trời đất bảy ngày

Thế gian đều tiêu tan,

Thứ lửa dữ như thế

Còn không thể hại Ta

Thì lửa của Thi-lợi

Làm sao hại Ta được?

Lại có vị trời nói:

– Bạch Thế Tôn, lửa không thể nào thiêu đốt Như Lai nhưng nếu Ngài ăn cơm độc thì sẽ như thế nào? Nay Thi-lợi-cúc-đa bị chất độc tà kiến làm nhuốm bẩn tâm mình. Với tâm ác nghịch độc hại, ông ta trộn thuốc độc vào cơm để hại Ngài. Lại nữa, bên trong tà vạy bên ngoài làm ra vẻ hiền lành đến mời thỉnh Đức Thế Tôn. Thế thì trong lòng ông ấy thật là xấu ác, cúi xin Ngài không nên đi đến đó.

Phật bảo vị trời ấy:

– Ta đã dùng thuốc Từ bi A-già-đà để thoa thân tâm, chất độc tham ái rất khó làm hại. Ta đã nhổ sạch cội gốc của nó từ lâu rồi, huống gì là chất độc của thế gian mà hại được Ta, vậy ngươi chớ có ưu sầu lo lắng.

Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn từ rừng Trúc đi đến cửa thành. Thần cây trông thấy Đức Thế Tôn tiến thẳng vào thành bèn thưa:

– Đức Như Lai Thế Tôn sẽ không trở về rừng Trúc này nữa, ngày nay Phật hướng về nơi giải thoát kia, cũng như mặt trời mọc thì nhất định chỉ hướng về phía Tây.

Mắt vị Thần ấy cứ nhìn mãi, sợ rằng sau này không còn thấy Ngài. Nếu như lửa không thiêu đốt thì nhất định cơm độc sẽ hại Ngài, vì các nhân duyên khó thấy, chỉ có người nào có phước đức mới trông thấy được. Ngài phá dẹp sự luận bàn, trong đại chúng cất tiếng sư tử rống, người có phước mới được nghe, người có phước lợi mới được lạy dưới chân Ngài.

Đức Thế Tôn đi lên lầu báu với các căn vắng lặng. Các thầy Tỳ-kheo đều theo sau, giống như mặt trăng sáng, các ngôi sao vây quanh, đến nhà của Thi-lợi-cúc-đa. Bấy giờ vị Thần trong nhà của Thi-lợi-cúc-đa cất tiếng muốn khóc:

– Than ôi! Lạ thay! Đức Phật lại đến đây, hôm nay Thi-lợi-cúc-đa đào hầm lửa và làm cơm độc muốn hại Ngài.

Vị Thần trong nhà lễ dưới chân Ngài và nói kệ:

Khi con chưa thấy Phật

Thì mong Ngài đến nhà

Nay thấy Phật đến nhà

Trong tâm không vui mừng

Sở dĩ không vui mừng

Vì có việc phi pháp.

Tướng tốt, thân trang nghiêm

Chiêm ngưỡng không nhàm đủ

Như Bậc Đại Nhân này

Nay sẽ thành đống tro.

Ta nhớ nghĩ việc ấy

Thân thể muốn chết đi

Ai thấy việc như vầy

Mà không bị khổ não.

Giả sử rất hung dữ

Ngu si tàn hại người

Nếu thấy thân Như Lai

Không nỡ sinh tâm ác

Huống gì là giết hại.

Trăng vào miệng La-hầu

Người đời đều giận dữ

Lành thay! Ngài hãy về

Hầm lửa sâu bảy nhận

Dưới đó lửa cháy hừng

Xin đừng vào chỗ này

Tự giữ và giữ con

Cùng giữ người chủ ấy

Và tất cả chúng sinh.

Đức Thế Tôn bảo vị Thần trong nhà Thi-lợi-cúc-đa:

– Đao kiếm, chất độc, nước, lửa không thể nào làm hại tâm Từ.

Ngài liền nói kệ:

Ta cứu giúp chúng sinh

Nghĩ như đứa con một

Giả sử muốn hại Ta

Ta cũng sinh tâm Từ.

Lửa phiền não cháy mạnh

Tâm Từ giúp bỏ ác

Do vì nhân duyên này

Lửa nào đốt được Ta.

Đức Phật bảo vị Thần trong nhà:

– Ông đừng sợ nữa, nay Ta cất tiếng sư tử rống để dẹp tan ngoại đạo, như La-hầu-la nuốt mặt trời, mặt trăng. Ta không thể bị Thi-lợi-cúc-đa làm hại, nếu không trừ được thì làm sao hàng phục được ma chướng?

Sau khi an ủi vị Thần trong nhà, Đức Thế Tôn liền đi vào nhà. Khi ấy bọn ngoại đạo trông thấy Đức Phật vào nhà, trong tâm rất vui mừng và nói với nhau:

– Sa-môn Cù-đàm đã vào đến cửa ngoài, lại vào đến cửa giữa.

Phật dùng uy quang không sợ đi thẳng vào không e ngại, đến cửa thứ ba và dần dần đến gần hầm lửa. Bấy giờ Thọ-đề-già đang ở trong phòng trống, nghe Đức Phật đến bên hầm lửa, trong lòng cuồng loạn, cô nghĩ: “Đức Như Lai đã đến gần hầm lửa, nếu chân Ngài đạp lên cỏ thì lửa sẽ bùng lên. Ôi! Thật là khủng khiếp”. Cô nói kệ:

Nay sẽ chìm trong khói

Sặc sụa chảy nước mắt

Khi lửa cháy đốt y

Thì làm sao giũ được?

Mắt nhìn cầu cứu giúp

Nghiêng ngả khắp chung quanh

Đã bị đốt cháy rồi

Uy quang đâu còn nữa.

Thân mình bị đốt cháy

Đầu tóc cháy rơi rụng

Trán rộng, tướng lông trắng

Nay đều tiêu diệt hết.

Như chim hộc trên hoa

Bị lửa đốt cháy rụi

Mặt như trăng tròn sáng

Chúng sinh nhìn mắt Ngài

Như được uống cam lộ

Đã rơi xuống hầm lửa

Sợ hãi nhìn bốn bên

Lửa dữ không thương xót

Sẽ đốt khiến cháy rụi.

Màu vàng ròng tinh luyện

Người thấy đều vui mừng

Lửa phủ Bậc Đại Nhân

Tốt đẹp rất khác thường

Hình dung như thế này

Nay lửa làm co rút.

Tóm lại mà nói thì

Giống như cuộn vải vàng

Cuốn tròn lại một chỗ

Lần lần bị tiêu diệt

Khi mặt trăng sắp lặn

Thân Phật rất nhiệm mầu

Người thấy thân tâm vui

Như Lai rất kỳ lạ

Thế gian không ai bằng.

Đức Như Lai đã vào cửa thứ ba và dần dần tiến đến gần hầm lửa. Các Ni-kiền tử ở trên lầu trông thấy Ngài đã đến gần hầm lửa trong tâm vui mừng hớn hở. Như cây ở giữa gò mả có bầy chim đậu trên đó, bầy chim này muốn được ăn thịt người chết, các Ni-kiền tử ở trên lầu cao cũng như vậy. Trong lòng Phú-lan-na vui mừng, bèn nói kệ:

Ông khéo làm huyễn thuật

Xoay chuyển các thế gian

Giờ đây rơi hầm lửa

Còn làm huyễn nữa không?

Lại có một Ni-kiền

Nói lời như thế này:

Một chân đã bước lên

Vì sao không rơi xuống

Vì mắt ta không rõ

Đây là mộng huyễn chăng?

Đức Thế Tôn dùng bàn chân hình bánh xe bước lên hầm lửa và biến hầm lửa thành ao nước trong mát, trong ao mọc đầy hoa sen, lá sen tròn tốt, hoa nở tươi đẹp. Các hoa sen có hoa nở rộ, có hoa chưa nở.

Thi-lợi-cúc-đa thấy việc ấy, liền nói với Phú-lan-na:

– Phú-lan-na, trước đây ngài nói muốn cùng với Đức Phật luận bàn Nhất thiết trí, nay ngài hãy bỏ lời ấy đi.

Thi-lợi-cúc-đa bèn nói kệ:

Lành thay! Hãy tin hiểu

Phải dứt tâm giận tức

Bỏ đi ý giận ghét.

Ông nên xem Cù-đàm

Oai nghi chưa từng có

Lửa dữ biến thành nước

Đất đều hóa thành cá

Các than lửa trong hầm

Đều biến thành ong đen,

Lại ở trong ao nước

Hóa ra các hoa sen

Có đủ cả ngàn cánh

Mọc đầy khắp trong ao,

Râu sen rất rực rỡ

Như hoa nở mùa thu

Trăm cánh rất mềm mại

Xinh đẹp khắp trong ao.

Các chim hạc trong đó

Đều hót tiếng êm tai

Chim Ca-lan-đà thảy

Cũng nô đùa vui chơi

Vẫy cánh tạt nước nhau,

Bầy ong vây quanh Phật

Vo ve tiếng nhiệm mầu

Chim Uyên ương từng đôi

Đều vui vẻ tự tại.

Bấy giờ Phú-lan-na bảo Thi-lợi-cúc-đa:

– Ông chớ để cho những trò huyễn thuật của Cù-đàm làm cho mê muội.

Thi-lợi-cúc-đa sinh tâm rất kính tin đối với Đức Như Lai, nói với Phú-lan-na:

– Đây là huyễn à?

Phú-lan-na đáp:

– Đúng vậy. Đây là do huyễn hoặc tạo ra.

Thi-lợi-cúc-đa nói:

– Ngài có phải là bậc Nhất thiết trí không?

Phú-lan-na đáp:

– Tôi là bậc Nhất thiết trí.

Thi-lợi-cúc-đa lại nói

– Nếu ngài đúng là bậc Nhất thiết trí thì hãy nghe tôi nói.

Vị ấy liền nói kệ:

Nếu là Nhất thiết trí

Ngài phải biết huyễn này

Nay sao ngài không làm

Những việc huyễn hóa này?

Nếu ngài không biết làm

Chẳng phải Nhất thiết trí.

Khi ấy Phú-lan-na cạn lời đuối lý nên không thể đáp lại. Các Ni-kiền tử nói với Thi-lợi-cúc-đa:

– Ông không nên nói như vậy. Vì sao? Vì Phú-lan-na đúng thật là bậc Nhất thiết trí, ông ấy có thể thị hiện tất cả.

Thi-lợi-cúc-đa nói với các Ni-kiền tử:

– Các ông cố cho rằng Phú-lan-na là bậc Nhất thiết trí phải không? Phú-lan-na có nghĩa là đầy khắp, vì ông ta làm các việc ác đầy khắp địa ngục, nên gọi là Phú-lan-na. Các ông đối với Phú-lan-na là người đã gây tội lỗi đầy khắp đường ác mà còn có ý nghĩ cho rằng ông ta là bậc Nhất thiết trí hay sao?

Thi-lợi-cúc-đa lại nói:

– Còn đối với Đấng Thích Chủng đã đạt được sự giải thoát là Đấng Như Lai Chánh Đẳng Giác mà các ông không có ý nghĩ Ngài là Bậc Nhất Thiết Trí ư?

Vị ấy liền nói kệ:

Các người hãy đi đi

Thật là kẻ vô tâm!

Nếu các ông có tâm

Giả sử như kim cương

Thấy việc ít có này

Còn nên sinh kính tin,

Hiện thấy Đức Như Lai

Làm việc chưa từng có

Mà không sinh lòng tin

Thì đó là ngu si.

Bấy giờ các Ni-kiền tử đều bỏ ra về, như vị chú sư tài giỏi làm cho các quỉ bỏ chạy tứ tán, như ánh mặt trời xuất hiện thì bóng tối đều tan biến.

Thi-lợi-cúc-đa thấy các Ni-kiền tử đã bỏ ra về, liền nói kệ rằng:

Sợ sệt mắt dớn dác

Kinh hãi đua nhau về

Nhờ sức oai thần Phật

Sợ hãi đều bỏ về.

Nay Ni-kiền thất bại

Cũng như ma quân thua

Bụi dơ lấm thân thể

Như mặc áo giáp dày.

Khi ấy các Ni-kiền

Bỏ về thật mau chóng

Giống như con nghé kia

Bị trúng độc trong rừng

Lăn lộn bùn dính thân

Cuồng chạy không tự dừng

Như mây đen bủa khắp

Gió thổi tự nhiên tan.

Bấy giờ các Ni-kiền đã bỏ về hết. Trong lòng của Thi-lợi-cúc-đa rất hổ thẹn, ông nghĩ: “Ai sẽ đưa ta đến gặp Đức Thế Tôn?”. Ông lại nghĩ: “Thọ-đề-già trước đây có gặp Đức Phật, nay ta sẽ cùng nàng đến chỗ Đức Thế Tôn”.

Nghĩ rồi, Thi-lợi đến trước cửa phòng vợ mình, gõ cửa kêu vợ và nói kệ:

Lành thay! Em thật là

Pháp khí mầu vô thượng

Do em có trí tuệ

Gần gũi thờ phụng Phật.

Bởi do ta tà kiến

Thờ phụng các Ni-kiền

Giờ em mau bước ra

Cùng em cúng dường Phật.

Thọ-đề-già nghe chồng nói xong, thầm nghĩ: “Thi-lợi-cúc-đa đã hại Phật rồi, lại còn đến dối gạt ta”.

Nàng bật khóc, trong tâm không vui, liền nói kệ:

Anh biết tôi sầu khổ

Nên đến đùa giỡn tôi

Nay ta làm thế nào?

Để đến gặp Như Lai

Khi Kiền tử tập hợp

Giống như đám sâu trùng

Ngọn lửa hừng tà kiến

Làm tắt đèn họ Thích.

Thi-lợi-cúc-đa nói với vợ:

– Chẳng lẽ em không biết năng lực thần thông của Phật hay sao mà lại nói như vậy?

Ông liền nói kệ:

Tất cả lửa thế gian

Sao thiêu đốt Phật được?

Ai đốt được Kim cang

Ai nâng được quả đất?

Em xem Đấng Thập Lực

Phá tan các ngoại đạo

Khắp bốn bên hầm lửa

Hoa sen đều nở rộ

Như chim ở giữa hoa

Hoa vây quanh Đức Phật.

Nghe kệ xong, vợ của Thi-lợi từ xa thấy Đức Thế Tôn trong hoa sen nên nàng rất vui mừng hớn hở nói:

– Đức Phật không bị thiêu đốt.

Thi-lợi-cúc-đa nghẹn ngào rơi lệ, nói kệ:

Thân Kim cang của Phật

Không gì thiêu đốt được

Do gần Phú-lan-na

Nay ta tự thiêu đốt

Cũng như ít củi ướt

Để ở gần củi khô

Khi châm lửa để đốt

Cả hai đều bị cháy.

Lúc bấy giờ vợ của Thi-lợi vội ra khỏi nhà và đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Ngài, quỳ gối chắp tay, ngước nhìn dung nhan Phật mà nói kệ:

Thấy được oai dung Ngài

Thế gian đều kính tin

Nay con nhờ có phước

Lại được nghe âm thanh.

Mặt như trăng tròn sáng

Nay con được trông thấy

Nay con nhờ có phước

Lại được thấy Thế Tôn.

Thân tướng hảo trang nghiêm

Nếu đã bị hoại diệt

Tiếng xấu sẽ đồn khắp

Đốt mất thân chúng con.

Người vợ đã chuẩn bị đầy đủ các vật cúng dường, thỉnh cầu Đức Thế Tôn và chúng Tỳ-kheo an tọa, rồi nói với chồng:

– Thánh tử, anh hãy đến đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn.

Lúc ấy Thi-lợi-cúc-đa nước mắt lưng tròng, nói kệ rằng:

Nay con làm hầm lửa

Muốn giết hại Thế Tôn

Bây giờ mặt mũi nào

Mà dám đến gặp Ngài.

Bấy giờ người vợ nói với chồng:

– Thánh tử, anh đừng có mặc cảm như vậy. Đức Như Lai không bao giờ có tâm giận ghét.

Cô liền nói kệ:

Như huơ tay trong không

Không hề bị chướng ngại

Pháp chư Phật cũng vậy

Phật đối tất cả pháp

Không nhiễm cũng không đắm

Lìa tám pháp thế gian

Như hoa sen trong nước.

Thuở xưa Đề-bà-đạt

Tâm tức giận che mờ

Vì muốn làm hại Phật

Bèn xô tảng đá lớn

Lăn từ trên không xuống

Không thể giết hại Phật,

Như La-hầu-la kia

Chính là con Như Lai

Phật đối với hai người

Bình đẳng không thương ghét.

Như hai mắt không khác

Đối với các chúng sinh

Từ bi hơn con một

Ngài không bao giờ có

Tâm oán ghét anh cả

Vì thế không nên sợ.

Thi-lợi-cúc-đa vì hổ thẹn, nên vợ phải dìu đi, môi miệng khô khát, lê chân từng bước như kẻ sắp chìm xuống đất, toàn thân run rẩy, tâm khiêm hạ rất sợ sệt, gieo năm vóc sát đất buồn bã than khóc và nói kệ:

Thà ôm đống lửa cháy

Cùng với rắn độc dữ

Chứ không gần bạn ác.

Nay con làm kẻ xấu

Bị rắn độc cắn hại

Về nương thầy thuốc hay

Mong được trừ độc hại.

Đấng Chân Tế ba cõi

Nguyện lại được thương xót

Con gây tội ác nặng

Xin Ngài rủ lòng thương

Cho con được sám hối.

Bấy giờ sắc mặt Đức Thế Tôn rất vui, Ngài bảo Thi-lợi-cúc-đa:

– Thánh tử, ông chớ lo sợ!

Đứng dậy, Ta không giận

Không còn tâm oán thân

Tay phải thoa chiên-đàn

Tay trái bị dao cắt

Đối với hai người này

Xem như nhau, không khác.

Hôm nay việc này đối với Ta không phải là hiếm có. Ta đã dứt bỏ kết sử, không có tâm thêm bớt. Xưa kia, khi Ta làm voi trắng bị chất độc hại, Ta vẫn dùng hai chân để che chở, cứu giúp cho người săn bắn không bị thương.

Lại nữa, khi Ta làm con rùa, bị người ác cắt xẻ tay chân, thân thể ra từng miếng nhưng Ta không khởi tâm giận tức. Có lúc, Ta làm con gấu, thương người bị nạn. Lúc ấy kẻ bị nạn còn chỉ cho người thợ săn chỗ ở của Ta, nhưng Ta không khởi tâm giận tức. Khi Ta làm vị Tiên tay, chân, tai, mũi đều bị cắt đứt mà Ta không khởi lên một chút tâm giận hờn. Thuở xưa, khi Ta bị Bà-la-môn Nhất Thiết Thí chặt cổ, Ta cũng không có tâm tức giận, huống gì hôm nay Ta đã dứt bỏ tất cả kết sử mà có tâm giận ghét ngươi hay sao? Cũng như hư không không dính bụi bặm và như hoa sen không bị dính nước, Ta tránh xa tám pháp cũng như vậy.

Bấy giờ Thi-lợi-cúc-đa chắp tay bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, nếu thương con, xin Ngài hãy đợi con trong chốc lát, con sẽ làm cơm cúng dường.

Đức Phật dạy:

– Thế chẳng phải ông đã sai người đến thưa với Ta đã đến giờ ăn hay sao?

Thi-lợi-cúc-đa thưa:

– Đúng thật vậy! Con đã sai người đến thỉnh Đức Phật, nhưng con đã làm việc không có lợi ích.

Đức Phật dạy:

– Nhưng Ta đã dứt bỏ được những việc làm không lợi ích, vậy hôm nay ông đã làm việc gì không lợi ích?

Thi-lợi-cúc-đa nói kệ:

Do ngu, con làm việc

Kẻ săn giết không làm

Lỗi con nặng hơn họ

Trộn thuốc độc vào cơm

Nhưng không hại được Phật

Chỉ tự hại thân mình.

Đức Phật dạy Thi-lợi-cúc-đa:

– Bây giờ đã đúng lúc ông làm việc cúng dường.

Thi-lợi-cúc-đa đáp:

– Bạch Thế Tôn, cơm con cúng dường có trộn thuốc độc.

Đức Thế Tôn nói kệ:

Rồng chúa Bà-tu-kiết

Khi tức giận dữ dội

Nhưng chất độc dữ này

Không làm hại Ta được.

Nay Ta tu tâm Từ

Cơm độc đâu hại được

Ta dùng quả đại Từ

Nay sẽ chỉ dạy ông.

Thi-lợi-cúc-đa liền đem cơm độc đến trước Đức Thế Tôn, buồn khóc thưa:

Nay con đem cơm độc

Kho tàng ngầm công đức

Tâm con rất độc ác

Biểu hiện bằng cơm độc.

Phật dứt bỏ ba độc

Thần túc trừ cơm độc

Ngài dùng giúp cho con

Có được tâm bất động.

Đức Phật dạy các Tỳ-kheo:

– Các thầy phải đợi xướng Tăng bạt sau đó mới được ăn.

Ngài nói kệ:

Ở trước vị Thượng tọa

Khi xướng Tăng bạt rồi

Các độc tự tiêu tan

Các thầy mới ăn được.

Khi xướng Tăng bạt rồi, Đức Phật và chúng Tăng đều thọ trai. Thi-lợi-cúc-đa xem xét trên dưới rồi suy nghĩ:

– Nay trong chúng đây, không ai bị trúng độc.

Thấy các thầy Tỳ-kheo đều được an ổn không bị trúng độc, Thi-lợi-cúc-đa càng thêm kính tin, sinh tâm vui mừng.

Bấy giờ Đức Thế Tôn nghĩ: “Thi-lợi-cúc-đa đã được tâm kính tin và nhân duyên đã đúng thời, phải nên làm gì? Ta sẽ dập tắt lửa phiền não và dứt bỏ tà kiến cho ông ta.” Đức Phật đúng như sự thích ứng liền nói pháp Tứ đế. Thi-lợi-cúc-đa nghe pháp xong tin hiểu, dứt bỏ kết sử, kiến đế, loại bỏ chất độc thân kiến, dập tắt lửa các sử.

Do được Kiến đế nên Thi-lợi-cúc-đa nói kệ:

Con vượt khỏi ngu si

Và biển lớn tà kiến

Không còn sợ đường ác,

Con sắp vào chỗ tối

Gặp Phật được đèn sáng

Sắp vào trong lửa dữ

Lại được ao mát mẻ.

Lành thay! Phật Đại Nhân

Lành thay! Pháp thanh tịnh

Không thể nói cho hết

Nay con chỉ nói lược,

Con vốn muốn cho độc

Mà được ăn cam lộ

Tranh chấp đáng mất của

Trái lại được lợi lớn

Vì thế gần gũi Phật

Chúng sinh mở mắt tuệ

Và được thấy đường chánh.

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 14

Chương 68

Đức Phật xuất hiện ở thế gian rất hy hữu, mặc dầu người nữ có kết sử nặng nề nhưng vẫn được giải thoát.

Tôi từng nghe:

Khi sắp nhập Niết-bàn, Tỳ-kheo-ni Cù-đàm-di, di mẫu của Đức Phật muốn mọi việc trang nghiêm tốt đẹp. Bấy giờ, ở giữa đại chúng, Đức Thế Tôn nhảy mũi. Vì nuôi dưỡng và thương yêu Đức Phật như con ruột của mình, nên khi nghe tiếng nhảy mũi của Đức Phật, bà Cù-đàm-di liền chúc:

– Cầu Thế Tôn trường thọ! Những âm thanh như thế sẽ chuyển đến Phạm thiên.

Đức Phật bảo bà Cù-đàm-di:

– Này Cù-đàm-di, đây chẳng phải pháp chú nguyện kính Phật đâu!

Ngài nói kệ:

Nên siêng năng tinh tấn

Điều phục ở thân ta

Siêng tu pháp chắc thật

Siêng làm việc tinh tấn

Thấy nơi chúng Thanh văn

Tất cả đều hòa hợp

Khi kính lễ Thế Tôn

Nên lập nguyện như thế.

Khi ấy, Tỳ-kheo-ni Cù-đàm-di nghĩ: “Chúng Thanh văn hòa hợp gọi là lễ Phật nhưng Thế Tôn vẫn không làm cho chúng Thanh văn hòa hợp mãi, cũng không muốn thấy họ có sự biệt ly. Vì lý do này, ta không muốn thấy Đức Phật nhập Niết-bàn và chúng Thanh văn của Ngài bị phân tán. Do nguyên nhân này, ta nên nhập Niết-bàn trước Ngài”.

Bấy giờ, biết Cù-đàm-di muốn nhập Niết-bàn, Thiên thần ở Già-lam của Ni buồn rầu khóc lóc, rơi lệ trên áo Tỳ-kheo-ni. Lúc đó vị Tỳ-kheo-ni xem xét Thiên thần ấy vì lý do gì rơi lệ trên áo bà. Quán sát xong, biết bà Cù-đàm-di muốn nhập Niết-bàn, năm trăm Tỳ-kheo-ni đều đến chỗ Cù-đàm-di. Tôn giả Ni nói với họ:

– Này chư Hiền, khó có thể ở lâu trong rương rắn độc tứ đại. Vì thế, tôi muốn nhập Niết-bàn. Thiên thần ấy có tâm mềm yếu nên khóc lóc làm rơi lệ trên áo ngươi.

Năm trăm vị Tỳ-kheo-ni thưa:

– Chúng ta xuất gia cùng một lúc, Tôn giả chớ nên nhập Niết-bàn trước mà bỏ chúng con.

Họ nói kệ:

Chúng con cùng xuất gia

Lìa vô minh tối tăm

Nay chúng con cùng đến

Thành Niết-bàn an ổn

Các sinh tử khổ não

Ở nơi rừng rậm hữu

Tại sao riêng mình đi

Đến ở chốn cam lộ?

Tỳ-kheo ni Cù-đàm-di nói kệ:

Các vị ngay bây giờ

Vì sao Niết-bàn hết?

Nếu các vị Niết-bàn

Ta sẽ theo các vị.

Bấy giờ Tôn giả Cù-đàm-di và năm trăm Tỳ-kheo-ni đứng dậy tạm biệt vị Thần trụ xứ để rời khỏi nơi mình ở.

– Đây là lần cuối cùng ta từ biệt căn nhà này.

Thiên thần hỏi:

– Thưa Tôn giả, ngài muốn đi đâu?

Tỳ-kheo-ni Cù-đàm-di đáp:

– Ta sẽ đến một nơi không già, không chết, không bệnh, không khổ… cho đến không yêu ghét, cũng không còn ái biệt ly. Ta muốn đến nơi Niết-bàn.

Khi ấy các phàm phu Tỳ-kheo-ni cùng lên tiếng:

– Than ôi! Lạ lùng thay! Trong khoảng một sát-na mà tất cả Tăng phường của Tỳ-kheo-ni đều trống rỗng, ví như dãy ngân hà trên không biến mất khắp bốn phương.

Tỳ-kheo-ni Cù-đàm-di và năm trăm Tỳ-kheo-ni đều ra đi, như sông Hằng và năm trăm con sông cùng chảy vào biển cả.

Lúc ấy các Ưu-bà-di đảnh lễ sát chân Tôn giả Cù-đàm-di rồi thưa:

– Cúi xin ngài thương xót, chớ nên bỏ chúng con!

Các Tỳ-kheo-ni an ủi các Ưu-bà-di:

– Bây giờ các ngươi chớ nên buồn rầu!

Tôn giả nói kệ:

Chúng tôi đã biết khổ

Đoạn trừ tập trói buộc

Do tu bát Chánh đạo

Chứng đắc được Diệt đế.

Việc làm đã làm xong

Các ngươi chớ buồn khổ

Tăng chúng Phật còn đủ

Tạng pháp Mâu-ni còn

Thế Tôn còn tại thế

Tôi nên nhập Niết-bàn.

Tỳ-kheo Kiều-trần-như

A-phú, các vị khác

Bậc vô cấu như vậy

Chưa có ai phân tán

Tôi muốn nhập Niết-bàn.

Nan-đà, La-hầu-la

A-nan, Tam-ma-đà

Cho đến A-nan-đà

Các vị còn ở đời

Tôi nên nhập Niết-bàn.

Mâu-ni được an ổn

Tỳ-kheo Tăng hòa hợp

Phá hoại bọn ngoại đạo

Tà đạo cũng lụi tàn

Bậc Tối Tôn hãy còn

Nay tôi nhập Niết-bàn

Chính là lúc tốt nhất.

Tâm tôi nguyện giải thoát

Đến nay được đầy đủ

Các ngươi vì cớ gì

Buồn khóc đến rơi lệ?

Hãy đánh trống vui mừng

Âm thanh chưa chấm dứt

Tôi đến nơi giải thoát

Nay chính là lúc ấy

Các ngươi chớ nên buồn!

Nếu các ngươi nhớ ta

Nên siêng năng hộ pháp

Khiến chánh pháp trường tồn

Tức là nhớ nghĩ ta.

Thế nên siêng tinh tấn

Phải hộ trì chánh pháp.

Phật đem lòng thương xót

Cho người nữ xuất gia

Các ngươi nên hộ giới

Chớ để người mạ nhục

Cho đến đời vị lai

Đừng để họ chê Ni.

Các Tỳ-kheo-ni an ủi các Tỳ-kheo-ni khác và các Ưu-bà-di. Khi ấy năm trăm vị Tỳ-kheo-ni đi đến gặp Đức Thế Tôn, sửa lại y Uất-đa-la-tăng, họ đảnh lễ sát chân Ngài rồi quỳ xuống chắp tay nói kệ, thưa:

Nay con là Phật mẫu

Như Lai là cha con

Con từ pháp sinh ra

Sữa con nuôi sắc thân

Phật nuôi Pháp thân con

Sữa con đối Thế Tôn

Hết khát trong giây lát

Sữa pháp Ngài cho con

Mãi mãi không đói khát

Đoạn sạch các ân ái.

Nay con sẽ lược nói

Tuy con đem sữa nuôi

Báo ân là lớn nhất

Nguyện tất cả người nữ

Có con giống như Phật.

La-ma và A-thuần

Bà-tu và các mẹ

Ở trong chốn biển hữu

Luân hồi không thỉ chung

Ý con nhờ vào Phật

Vượt qua biển sinh tử.

Người nữ rất cao quý

Mọi người xưng hoàng hậu

Mẹ Bậc Nhất Thiết Trí

Danh ấy khó có được.

Ý nguyện có lớn nhỏ

Nhưng con đều đầy đủ

Giờ đây muốn Niết-bàn

Bạch Phật để Ngài biết.

Chân như cánh hoa sen

Luân tướng rất sáng tỏ

Xin cho con trọn nguyện

Đảnh lễ lần sau cùng,

Cung kính lần sau cuối

Thâm tín nên đảnh lễ

Đảnh lễ Bà-già-bà

Thân như khối vàng ròng.

Xin mở Uất-đa-la

Hiện thân cho con thấy

Nhìn toàn thân Như Lai

Con về cõi tịch diệt.

Bấy giờ Đức Như Lai vén y Uất-đa-la-tăng, hiển bày thân ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp. Thấy được thân tướng Thế Tôn, Tôn giả đảnh lễ sát chân Ngài, thưa:

– Bạch Đức Thế Tôn, con nhập Niết-bàn.

Đức Phật bảo:

– Này Cù-đàm-di, bà muốn nhập Niết-bàn, Ta cho bà được toại ý, nhưng chúng Tăng không giảm bớt. Giống như trăng sắp tàn, dần dần lặn mất, không còn gì cả. Đệ tử cứ đi trước, còn Ta sẽ đi sau.

Như đoàn người lái buôn, người lái buôn đi đường thì người chủ lái theo sau. Năm trăm Tỳ-kheo-ni nhiễu quanh Đức Phật Thế Tôn như đi quanh núi Tu-di. Họ đứng trước mặt Như Lai chiêm ngưỡng tôn nhan của Ngài không biết nhàm chán. Đức Phật cho nghe âm thanh diệu pháp, họ cũng không biết nhàm chán. Khi cảm thấy được đầy đủ rồi thì họ cố giữ pháp vị. Các Tỳ-kheo-ni đến gặp các Tôn giả Nan-đà, La-hầu-la, A-nan-đà, Tam-ma-đề, Bạt-đà đảnh lễ cầu xin sám hối nhưng tất cả Thánh chúng đều lặng yên không một chút gió, họ chắp tay mà nước mắt cứ tuôn tràn.

Bấy giờ Cù-đàm-di thưa với Tôn giả:

– Thưa Tôn giả A-nan, ngài là bậc Dự lưu nghe nhiều thấy rộng, tại sao bây giờ giống như phàm phu? Đức Như Lai thường dạy: Tất cả ái ân đều có biệt ly. Nếu ngài không xin Đức Thế Tôn cho tôi xuất gia thì ngày nay làm sao tôi được pháp này?

Tôn giả nói kệ:

Nhờ ngài cầu xin Phật

Chúng con được xuất gia

Thật không uổng công ngài

Đều được quả báo thật.

Tất cả thầy ngoại đạo

Chưa từng có việc này

Ngay thân của người nữ

Có thể chứng Niết-bàn.

Nhờ Phật, Thiện tri thức

Thế nên được chứng đắc

Ngài giữ tạng Phật pháp

Phải khéo léo giữ gìn.

Đây là lần cuối cùng

Con được gặp mặt Ngài

Nay con nhập Niết-bàn

Nương theo đạo đi đến.

Giữa chúng, Phật hắt hơi

Con liền chúc trường thọ

Phật dạy: không kính lễ

Việc ấy nói như trên.

Phật cũng ủng hộ Tăng

Không muốn cho giảm bớt

Con cũng không mong muốn

Nên vào nơi giải thoát.

Gió lớn vô thường đến

Thổi đến rừng Thanh văn

Trốc gốc ngã trên đất

Gió kim cang vô thường

Làm sụp núi Tu-di

Mặt trời Phật lặn mất

Thì bóng tối bao vây.

Phật vẫn còn tại thế

Đạo thắng diệu Niết-bàn

Đấng Thập Lực chỉ dạy

Ánh sáng pháp chiếu rạng

Phá hoại luận đạo khác.

Nhật quang chiếu khắp nơi

Đức của Phật cũng vậy

Nay gặp lúc tốt đẹp

Cho nên muốn xả thân.

Bấy giờ ngài A-nan nghe kệ xong liền nín khóc, nói kệ:

Bà có ý chí lớn

Tôi không còn buồn nhớ

Giống như trong rừng sâu

Gai đâm rất khốn khổ.

Lại như voi cái đi

Ra khỏi rừng khổ não

Nay bà cũng như thế

Vượt ra khỏi thế gian.

Người nào còn buồn rầu

Kiêu mạn và ngu si

Lửa các ác kết sử

Thiêu đốt cả ba cõi.

Các vị Niết-bàn trước

Tôi e Phật Thế Tôn

Giống như đống lửa lớn

Hết nhiệt thì lửa tàn.

Lúc ấy Tỳ-kheo-ni Ma-ha-ba-xà-ba-đề chắp tay hướng về Đức Phật chiêm ngưỡng tôn nhan Ngài rồi nói kệ tán thán:

Nam-mô quy mạng Phật

Đại Thế Tôn Như Lai

Chân thật ngữ, đế ngữ

Nghĩa ngữ và pháp ngữ

Lời lợi ích không vọng

Hay nói chân tịch diệt

Nói vô ngã và ngã

Nói hơn hết tất cả.

Bậc Túc Nhãn viên mãn

Chỉ dẫn đến tương lai

Đi trên đường thắng diệu

Lại thường hay quán sát

Tướng chân thật các pháp

Làm sáng tỏ cùng khắp.

Hay trừ các tối tăm

Hay diệt trừ tranh giận

Như đốt thuốc pháp lớn

Chiếu sáng khắp tất cả,

Hay đem nhiều đèn sáng

Cho chúng nhiều đèn sáng

Và đi theo sánh sáng

Đại Trượng Phu Điều Ngự.

Vị Thầy đại giải thoát

Bậc đầy đủ mười lực

Đủ bốn Vô sở úy

Thành tựu không thoái chuyển

Thuyết pháp không luống đổi

Nhất định có lợi ích

Cho tất cả chúng sinh.

Sư tử rống họ Thích

Chắc thật trong tinh tấn

Bậc thắng diệu tinh tấn

Đầy đủ thể đại Bi

Tám pháp của thế gian

Không thể làm ô nhiễm.

Thích, Phạm, bốn Thiên vương

Ma-hê-thủ-la vương

Diêm vương Bà-lâu-na

Bậc giàu có tự tại

Như thế, các bậc Thắng nhân chắp tay cùng tán thán Đức Phật:

– Đức Thế Tôn là Bậc Hòa Hợp giải thoát vi diệu thậm thâm, Bậc Vô Úy, chân thật hiển bày và hướng dẫn thuyết giảng giáo pháp, giảng giải tất cả âm thanh vi diệu như chim, danh vang khắp cả hư không. Ngài xuất thân trong dòng họ của các đại vương kế tục, được sinh từ đảnh sinh Ưu-bát-giá-na-bạt-la-đà.

Đức Như Lai như nhật nguyệt, là nơi trời, người, A-tu-la cúng dường; là Bậc được bảy giác ý, trừ ám vô minh, lại hay tạo dựng cờ Tam bảo tối thắng.

Diện mạo của Như Lai giống như đỉnh núi vàng, ánh sáng tỏa chiếu như mặt trời. Bậc Trượng Phu tối thượng này gọi là hoa sen. Trượng phu Câu-vật-đầu, Trượng phu Phân-đà có năng lực đoạn trừ các kết sử tham dục, sân hận, ngu si… cho đến bốn sự trói buộc: Lo buồn khổ não, phóng dật kiêu mạn, tranh cãi giận dỗi, tự cống cao.

Đức Như Lai Thế Tôn đều đoạn sạch cờ bạc, dối trá, tranh hơn phạt người, cùng nhau tranh cãi rồi giận dỗi xa cách như ngoại đạo sư nói pháp còn giấu giếm. Các ác ấy Ngài đoạn trừ hết, xô ngã cờ kiêu mạn, dựng cờ thắng pháp, hay chuyển pháp luân làm cho biển lệ, sữa máu đều khô cạn, được biển thiền định bát ngát không bờ mé, hay xả bỏ tất cả tài vật trong ngoài không hề tham tiếc; đối với oán thân, tâm Ngài đều bình đẳng.

Thân Phật vi diệu như khối vàng rực sáng, tướng lưỡi dài rộng như cánh hoa sen không có dơ uế, thanh khiết tươi tốt, bụng đầy đặn, bằng phẳng, rốn xoáy bên phải giống như hộp hương tròn sáng một tầm, giống như điện sáng, cũng như vàng ròng.

Ngài mặc áo giáp tinh tấn, được hộ vệ bằng thiền định, dùng tên trí tuệ bắn trúng vào điểm nhỏ bằng một phần trăm sợi lông, phá hoại chúng ma quân, dũng mãnh không sợ.

Ngài là Bậc Long Tượng, Bậc Chân Tế trong loài người, định Như ý túc vô lượng, vô biên, vô sắc, chỉ dạy phân biệt tám Chánh đạo, đoạn trừ tưởng ái dục sân hại, thệ nguyện kiên cố, ý chí vững vàng không hề loạn động. Như hoa Ưu-đàm-bát rất khó gặp, công đức của Như Lai hơn cả đại địa cho đến trăm ngàn vạn ức vi trần đều lấy tám Chánh đạo diệu trừ kết sử, cứu giúp chúng sinh vượt qua sông sinh tử, đến bờ giải thoát.

Ngài hay hiển bày ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp để tự trang nghiêm, giống như bức họa rực rỡ, chày trí Kim cang tiêu diệt tất cả tà luận ngoại đạo.

Ngài hay chỉ bày phương pháp vi diệu, đạt giải thoát Niết-bàn để được pháp tự tại, không còn tham đắm thế gian. Ngài hay nói pháp đối trị phiền não và các nhập xứ được biện tài thù thắng, hay phân biệt rõ ràng các pháp, trừ sạch việc dối trá huyễn hoặc, đạt đến Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tấn, Thiền định, Trí tuệ ba-la-mật, là Bậc mà Tiên A-tư-đà tôn kính, vang danh khắp mười phương, trụ thân cuối cùng, đã tự giác ngộ rồi khai ngộ cho chúng sinh.

Ngài có kho tàng công đức, núi Tu-di công đức, biển lớn công đức, vô lượng danh xưng, vô lượng biện tài, tri ân báo ân.

Khen ngợi xong, Tôn giả đảnh lễ Đức Phật rồi lui ra, dẫn năm trăm Tỳ-kheo-ni vào nơi yên tịnh, ngồi bán già để xả bỏ thân mạng.

Trước khi đó, các Ưu-bà-di đến chỗ các vị Tỳ-kheo-ni lễ sát chân Tôn giả, khóc lóc nức nở nói kệ:

Chúng con có các lỗi

Thạnh trí cho con sám

Nhất định không tái phạm

Lại được gặp gỡ nhau

Vì ly dục nên tâm ý dũng mãnh, Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề đưa tay rờ vị Ưu-bà-di nói:

– Các ngươi không nên luyến tiếc, ái ân có tụ họp ắt có chia ly.

Tôn giả nói kệ:

Phật dạy có tụ họp

Ắt sẽ có chia ly

Tất cả pháp hữu vi

Thảy đều là vô thường.

Lửa vô thường thiêu đốt

Thiêu rụi cả ba cõi

Người yêu ta rất nhiều

Ta yêu người chẳng ít.

Nay ta đều bỏ hết

Các tham ái như vậy

Nơi sinh tử đen tối

Trong luân hồi hiểm trở.

Thân quen lại mến nhau

Ắt gặp nhau tụ họp

Vô thường không buồn thương

Phá hoại làm chia lìa.

Không xa lìa ân ái

Chớ mong cầu giải thoát

Lần lựa yêu mến nhau

Mến nhau thành thân thiện,

Cuối cùng chắc chia lìa

Do nhân duyên thế ấy

Người trí cầu giải thoát

Không có gì luyến tiếc.

Lúc ấy, bằng nhiều cách Tôn giả Cù-đàm-di khen ngợi Niết-bàn, rồi lặng im tạ từ Đức Phật Thế Tôn, nhập Niết-bàn.

Thật không sai lời! Muốn là làm được, các Tỳ-kheo-ni nhiếp niệm trước mặt, nhập Sơ thiền. Như thế theo thứ lớp, đến diệt tận định, quán thuận nghịch rồi hiện các thứ thần thông và nói kệ:

Thân ở trên mặt đất

Đưa tay vuốt trời trăng

Biến thân làm ẩn mất

Vọt lên trên hư không

Một thân biến nhiều thân

Nhiều thân hợp làm một.

Thân phóng ánh sáng lớn

Làm chao động đại địa

Vào đất như xuống nước

Xuống nước như trên đất.

Thân phóng ánh sáng lớn

Lại trút xuống mưa to

Vì Thần túc như ý

Nên hiện được như vậy.

Ngoài ra, năm trăm vị Tỳ-kheo-ni cùng hiện các đại thần biến như thế. Vì hiển bày năng lực Phật pháp của Đức Như Lai, tất cả đều hiện thần thông bay vọt lên hư không. Giống như mây kéo đùn lại làm mưa lớn, cũng như ngọn đuốc lớn giữa hư không bị gió thổi tứ tán, trên thân các vị phun ra lửa, dưới thân phun ra nước và ngược lại. Họ nói kệ:

Phát ra ngàn hỏa quang

Vây quanh tự trang nghiêm

Trên thân phát hỏa quang

Dưới thân tuôn mưa lớn,

Hoa đầy khắp hư không

Giống như cành Chiêm-bặc

Trên nước nổi nhiều hoa

Biến hiện thần thông rồi

Làm cho các đàn-việt

Đều phát tâm hoan hỷ

Như củi hết lửa tắt

Vào Vô dư Niết-bàn.

Lúc ấy vua Phạm thiên cúng dường Phạm thiên, Thích Đề-hoàn Nhân cùng chư Thiên sáu cõi trời dục, các đại Thiên thần và các bậc Tôn thắng, Rồng, Thần, Dạ-xoa đi đến chỗ Đức Phật. Tất cả đều chắp tay bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, Ngài xa lìa kết ái nhưng vì tùy thuận theo thế gian. Vậy Thế Tôn muốn sai chúng con làm những gì cho người thân sau cùng của Ngài?

Tùy theo thời gian thích hợp, Đức Như Lai bố trí công việc. Ngài bảo:

– Này A-nan, vì cúng dường Phật mẫu, thầy hãy nói với tất cả người ở xa gần đến hội họp.

Với giọng buồn rầu, Tôn giả A-nan nói:

– Những đệ tử Phật bất luận xa gần lắng nghe tôi nói: “Tất cả hãy đến hội họp nghe Đức Thế Tôn dạy”.

Đức Thế Tôn dạy:

– Cù-đàm-di là người nuôi dưỡng bú mớm cho Ta. Bây giờ, thân cuối cùng của Bồ-tát nhập Niết-bàn như dầu hết đèn tắt. Những Phật tử nào có tín tâm muốn cúng dường thân Phật mẫu, hãy mau chóng đến đây hội họp. Trong trời, người không có người nữ nào làm được công việc bú mớm và nuôi dưỡng thân Phật như vậy. Vì vậy, tất cả các Tỳ-kheo phải tập hợp hết lại.

Khi ấy các Tỳ-kheo xa gần ở bốn phương mang gỗ Ngưu đầu chiên-đàn đến. Từ không trung như Nhạn vương, như mặt trời chiếu vào mây khắp cả hư không, các Tỳ-kheo-ni cũng hiện như vậy đầy cả hư không.

Bốn Thiên vương nhấc bốn chân tử sàng của Tôn giả Ma-ha-bà-đề, chúng Đế Thích, Phạm thiên cũng khiêng tử sàng của năm trăm Tỳ-kheo-ni.

Mỗi tử sàng đều dựng tràng phan, hoa trời Mạn-đà-la giống như màn hoa phủ ở trên các Tỳ-kheo-ni, giống như hang thiền dựng các tràng phan đầy khắp đại địa. Phan lọng bằng lụa trời nhiều màu, nhiều kiểu cũng đầy cả hư không. Trời mưa xuống, các tràng hoa lại cũng mưa xuống bột hương, khói hương như mây đầy khắp hư không, có đầy đủ âm thanh các loại nhạc trời. Các Tôn giả Xá-lợi-phất, Mục-liên, Nan-đà, La-hầu-la, A-na-luật, A-nan, Phạm vương, chư Thiên, A-tu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già, Trời, Rồng, Dạ-xoa đi theo sau Đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn như núi vàng di chuyển, ở trước tử sàng Tỳ-kheo-ni Ma-ha-ba-xà-ba-đề và tiếp theo sau là tử sàng của năm trăm Tỳ-kheo-ni. Tất cả đại địa sáng đẹp trang nghiêm chưa từng có, giống như sự trang nghiêm của Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề đã làm.

Khi Cù-đàm-di nhập Niết-bàn, Đấng Pháp Vương Thế Tôn liền tập hợp các Thánh chúng hiện có mặt, như các ngài Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên…

Khi Đức Phật nhập Niết-bàn, các ngài Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên đã nhập diệt. Do vậy việc trang nghiêm của Thế Tôn không bằng Ba-xà-ba-đề.

Tử sàng này được đặt ở nơi rộng rãi, thoáng mát, chất nhiều gỗ thơm dùng để làm củi, năm trăm thi thể Tỳ-kheo-ni ấy an trí lên trên và chất các loại gỗ Ngưu đầu chiên-đàn, nhiều hương thơm lên trên nữa, lại đem nhiều dầu thơm rưới lên đó.

Thấy các Tỳ-kheo-ni đã được hỏa thiêu, Tôn giả A-nan buồn bã khóc lóc nói kệ:

Như thế theo thứ lớp

Như Lai cũng không lâu

Sẽ vào nơi tịch diệt

Như lửa đốt cháy rừng

Chỉ còn một cây lớn

Lửa ngọn đốt cành lá

Thế lực không lâu dài

Thế gian đều khổ não

Nói pháp khắp ba cõi

Đấng Tối Tôn tịch diệt

Không còn ai niệm pháp.

Vô lượng kiếp gom góp

Được mật pháp tối thắng

Thanh văn như ong hút

Đức Phật nhập Niết-bàn

Ai sẽ cho mật pháp?

Pháp diệt không bao lâu

Hình tượng chùa tháp diệt

Người vẽ tượng không còn

Huống gì có pháp phục.

Những người chưa ly dục

Khóc lóc rất áo não

Bậc Ly dục quán pháp

Lễ trà-tỳ đã xong

Thâu cốt xây tháp thờ

Để chúng sinh cúng dường.

Lúc ấy có người nghi ngờ: “Ai là người đáng được xây tháp để cúng dường?”. Vì muốn chấm dứt sự nghi ngờ, Đức Thế Tôn dạy:

– Có ba bậc đáng được xây tháp cúng dường là Đức Phật, A-la-hán lậu tận và Chuyển luân thánh vương.