SỐ 201 — ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

Chương 36

Hiện tại, kết sử tuy không còn sinh khởi, nhưng nếu chưa dứt hết kết sử thì kết sử cũng có lúc sẽ xuất hiện trở lại. Như đổ nước lạnh vào nước sôi.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một vị thầy và một người đệ tử. Vào một ngày mùa đông trong căn thất ấm áp, hai thầy trò thấy có một đống lửa mà không thấy ngọn lửa và khói. Thầy bảo đệ tử:

– Con có thấy lửa này không có ngọn lửa và khói chăng?

Người đệ tử thưa:

– Thưa con có thấy.

Vị thầy bảo:

– Con bỏ củi khô vào thì khói sẽ bốc lên ngay.

Lại nói:

– Dùng miệng thổi thì ngọn lửa sẽ bốc lên.

Vị thầy vì đệ tử nói kệ:

Lửa không ngọn lửa, khói

Tâm từ quán bất tịnh

Hiện tại kiết không sinh

Như lửa không ngọn, khói

Nếu lửa gặp củi khô

Ngọn, khói đồng thời sinh,

Lửa tâm gặp nhân duyên

Khi gặp ác tri thức

Khói giận tức liền sinh

Nếu khi thấy sắc đẹp

Lửa tham dục bốc cao,

Thế nên hãy dứt bỏ

Đầy đủ ba thứ minh

Để dứt tham, sân, si

Nên riêng tu tinh tấn.

Minh hạnh túc dứt tâm

Có kết sử không mọc

Dụ như đường thường đi

Các loại cỏ không mọc,

Tham dục và giận tức

Chưa gặp duyên không khởi

Gốc rễ chưa nhổ bỏ

Gặp duyên lại phát khởi,

Dụ như bệnh sốt rét

Bốn ngày mới tới cử

Có lúc hai, ba ngày

Gặp duyên lại tái phát,

Giống như định thế tục

Tạm nén kiết không khởi

Hoàn toàn không tướng bệnh.

Dụ như rễ cây độc

Không nhổ, tược lại sinh

Như người thẹn tóc bạc

Cạo luôn cả tóc đen

Cạo tóc chẳng bao lâu

Tóc bạc mọc trở lại

Không dứt hẳn kết sử

Việc ấy cũng như vậy.

Dục kiết và giận tức

Cửa Giới hạnh ngăn cấm

Đối trị ẩn không khởi

Không gây nghiệp thân, miệng,

Nạn vọng tưởng sinh dần

Sau, kết sử lại khởi

Hủy phạm các giới hạnh

Tham đắm năm thứ dục

Như rắn trốn vào hang

Bò ra liền cắn người.

Chương 37

Bố thí vì giải thoát chứ không vì vật chất của cải. Nếu vì vật chất, của cải thì không gọi là bố thí. Nếu vì giải thoát thì chứng được vô sinh và được vui Niết-bàn. Thế nên người hiểu biết vì mong cầu giải thoát mà thực hành bố thí.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có người đàn-việt đến Tăng phường mở hội. Vị đạo nhân quen biết với đàn-việt thưa với vị Thượng tọa:

– Hôm nay đàn-việt cúng dường một bữa ăn ngon, mong thầy hãy vui lòng nói pháp cho đàn-việt nghe.

Vị Thượng tọa đã chứng được ba Minh, sáu Thông và tám pháp Giải thoát, biết rõ tâm người khác, nên quán sát sâu xa lý do vì sao mà thiết hội này, bèn biết chỉ vì muốn có lợi lộc về vật chất mà người đàn-việt mở hội này.

Bấy giờ, Thượng tọa dạy người đàn-việt này về nỗi khổ trong ba đường ác. Ngài nói:

– Lành thay! Lành thay! Đàn-việt hôm nay ông đã thiết trai cúng dường rất đúng thời. Sắc, hương, mỹ vị… tất cả đều đầy đủ, rất là thanh tịnh, trong ba đường ác ông không thiếu đường nào.

Bấy giờ, vị đạo nhân quen biết thưa với Thượng tọa:

– Vì sao Thượng tọa lại chú nguyện cho ông ta, trong ba đường ác đều không thiếu đường nào?

Thượng tọa nói với vị đạo nhân:

– Tuy ta già cả, nói pháp nhầm lẫn, nhưng đàn-việt này không giữ giới, bị kết sử sai khiến. Ta quán sát tâm đàn-việt nên mới nói lời ấy. Vị đàn-việt này cúng dường là mong được cái vui dục và của báu, súc sinh.

Thượng tọa nói kệ:

Người thí sinh chỗ nào

Của cải rất là nhiều

Vì ỷ nhiều tiền của

Làm sinh khởi kiêu mạn.

Kiêu mạn vượt pháp độ

Kẻ phàm phu mù tối

Vì vượt quá pháp độ

Nên đọa ba đường ác,

Ở trong ba đường ác

Giống như nhà cửa mình

Nếu sinh lên trời, người

Giống như nhà ở tạm.

Nên giữ giới, bố thí

Đều hưởng vui Niết-bàn

Giữ giới được sinh Thiên

Thí sẽ đủ các vật.

Bố thí vì giải thoát

Ắt sẽ hết khổ đau

Thí như trồng ngó sen

Hoa lá thảy đều được

Rễ sen cũng ăn được.

Tu bố thí, giữ giới

Gần gũi rừng giải thoát

Vui sướng dụ hoa, lá

Rễ sen dụ giải thoát

Thế nên tu giới, thí

Ắt phải vì giải thoát

Không vì lợi thế gian.

Chương 38

Được làm thân người là khó, lìa khỏi các nạn cũng là khó. Nếu đã xa lìa các nạn, thường phải nỗ lực tinh tấn.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa có một chú bé nghe trong kinh dạy: “Như con rùa mù gặp bọng cây nổi, việc này rất khó.” Một hôm, chú bé đục một miếng ván làm thành cái lỗ có thể đút đầu vào, rồi vất miếng ván xuống ao. Chú bé lội trong ao, cúi đầu, ngẩng đầu những mong chui vào lỗ miếng ván. Do nước đẩy, miếng ván trôi lình bình cho nên không thể chui vào lỗ được. Chú bé liền nghĩ: “Thật là chán ghét! Khó thay được làm thân người. Đức Phật dùng biển rộng mênh mông làm ví dụ. Bọng cây nổi nhỏ quá mà con rùa lại bị mù không thấy đường, lại trăm năm mới trồi lên một lần, rất khó gặp gỡ. Ta đang ở trong cái ao nhỏ mà cái lỗ ván lại lớn, mình còn có hai mắt đầy đủ vậy mà hằng ngày nhô đầu cả trăm lần mà còn không gặp được lỗ ván, huống gì con rùa kia mù làm sao gặp được lỗ ván.”

Chú bé nói kệ:

Biển cả rất rộng lớn

Bọng cây nổi lại nhỏ

Rùa trăm năm mới nổi

Rất là khó gặp được.

Nay ta trong ao nhỏ

Lỗ ván nổi lại to

Đầu luôn trồi lên nước

Còn không gặp lỗ ván

Rùa mù gặp cây nổi

Chui được rất khó thay!

Từ đường ác làm người

Khó được cũng như vậy

Nay ta được thân người

Phải nên đừng buông lung.

Hằng sa số Đức Phật

Chưa từng gặp bao giờ

Hôm nay được nghe nhận

Lời của Phật Thế Tôn

Pháp mầu do Phật nói

Con nhất định tu hành,

Nếu khéo léo tu tập

Sự cứu giúp rất rộng

Chẳng người làm, mình được

Thế nên tự tinh tấn.

Nếu rơi vào tám nạn

Làm sao thoát khỏi ra?

Nghiệp thế gian đeo đuổi

Bị rơi vào đường ác

Nay ta nay nên xa lánh

Được thoát ngục ba cõi.

Nếu không thoát ngục này

Làm sao được giải thoát?

Bao nhiêu đường súc sinh

Vô lượng kiếp lâu dài

Địa ngục và ngạ quỉ

Tăm tối, khổ não đầy

Nếu ta không gắng tu

Làm sao ra khỏi được

Các đường ác hiểm nạn?

Ngày nay được thân người

Không ra khỏi mé khổ

Chẳng lìa ngục ba cõi

Phải siêng tu phương tiện

Ắt lìa ngục ba cõi

Nay con xin xuất gia

Ắt sẽ được giải thoát.

Chương 39

Tiền tài khó xả bỏ. Nếu người hiểu biết tu tập bố thí chút ít, chớ có ý khinh thường họ.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, ở nước Tu-hòa-đa có vị vua tên Tát-đa-phù. Một hôm, vua đi săn tình cờ gặp một ngôi tháp, liền cúng dường ngôi tháp ấy năm đồng tiền. Có một người Chiên-đà-la từ xa trông thấy khen rằng:

– Lành thay!

Vua liền sai người đến bắt người này đem đến chỗ vua. Nhà vua hỏi:

– Có phải ngươi thấy ta cúng dường ít cho nên chê cười phải không?

Người Chiên-đà-la tâu:

– Xin đừng làm tôi sợ, rồi tôi sẽ nói: Trước đây tôi là tên cướp ở những đoạn đường nguy hiểm. Tôi bắt được một người, hắn ta vội vàng nắm bàn tay lại. Tôi suy nghĩ: “Người này nắm chặt tay, chắc là có tiền vàng”. Tôi bảo mở tay ra, nhưng người ấy không chịu. Tôi cầm cung tên để dọa hắn ta và bảo mở tay ra, nhưng hắn cũng dứt khoát không chịu. Tôi liền giương cung về phía hắn. Chỉ vì tham của cho nên hắn bị bắn chết. Giết người này xong, tôi lấy được một đồng tiền đồng. Hắn thà tiếc một đồng tiền chứ không tiếc thân mạng. Nay đại vương không bị ai ép buộc mà cúng dường năm đồng tiền vào tháp Phật, cho nên tôi khen ngợi: “Lành thay!”

Người Chiên-đà-la liền nói kệ:

Giương chiếc cung thật cong

Định hại mạng hắn ta

Hắn thà mất thân mạng

Không chịu mất một tiền.

Tôi thấy như người này

Bỏ mạng, không bỏ tiền

Cho nên bây giờ tôi

Thấy có người bỏ tiền

Sinh ý tưởng ít có

Ngợi khen việc khó làm.

Không thấy có đao cung

Ép buộc đại vương đây

Cũng không có sợ hãi

Tự ý bỏ khó bỏ.

Khổ tìm mới có tiền

Cho nên hôm nay tôi

Thấy có người xả của

Sinh tâm chưa từng có.

Tôi tự thấy việc ấy

Khổ mấy cũng không bỏ

Xin đại vương biết cho

Tâm sinh tham khó xả.

Chương 40

Khéo quán sát việc mình làm thì ngay lúc ấy có lỗi lầm nhưng sau chắc chắn được nhiều lợi ích.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một thầy Tỳ-kheo thường bị trộm cắp. Một hôm, thầy Tỳ-kheo ở trong nhà đóng chặt các cửa lại. Tên trộm lại đến gõ cửa gọi. Thầy Tỳ-kheo đáp:

– Mỗi khi thấy ngươi, ta rất kinh sợ. Ngươi hãy đưa tay vào phía trong, ta sẽ cho ngươi đồ đạc.

Tên trộm liền đưa tay vào bên trong cửa, thầy Tỳ-kheo liền dùng dây trói chặt tay hắn ta vào cây cột, rồi mở cửa cầm gậy đánh cho hắn một trận. Xong trận đòn đầu tiên, thầy Tỳ-kheo nói:

– Quy y Phật.

Tên trộm vì sợ quá, nói theo:

– Quy y Phật.

Thầy Tỳ-kheo đánh gậy thứ hai, nói:

– Quy y Pháp.

Tên trộm sợ chết nên lại nói:

– Quy y Pháp.

Thầy Tỳ-kheo đánh lần thứ ba, lại nói:

– Quy y Tăng.

Tên trộm sợ quá, cho nên nói:

– Quy y Tăng.

Hắn suy nghĩ: “Đạo nhân này chỉ quy y có mấy lần chứ nếu nhiều nữa thì chắc chắn ta sẽ chết, không còn nhìn thấy cõi đời này nữa”.

Thầy Tỳ-kheo mở trói cho tên trộm, tên trộm vì bị đánh cho nên thân thể đau nhức. Lâu lắm hắn mới đứng dậy được và xin được xuất gia. Có người hỏi:

– Trước đây anh làm ăn cướp đã gây ra biết bao nhiêu việc ác, vì lý do gì mà nay lại xuất gia tu đạo như thế?

Tên trộm đáp:

– Tôi cũng đã suy xét sự lợi ích của pháp Phật, rồi mới xuất gia. Hôm nay tôi được gặp Thiện tri thức lấy gậy đập cho ba trận, chỉ còn một chút nữa là mạng sống không còn. Đức Như Lai Thế Tôn đúng là Bậc Nhất Thiết Trí. Nếu ngài dạy cho các đệ tử bốn lần quy y thì mạng tôi coi như chấm dứt. Đức Phật có lẽ từ xa thấy rõ sự việc này nên Ngài dạy các thầy Tỳ-kheo xuất gia chỉ đánh kẻ trộm ba lần, cho tôi khỏi chết. Thế nên, Đức Thế Tôn chỉ dạy có ba quy y chứ không dạy bốn quy y. Đức Phật xót thương tôi cho nên dạy ba quy mà không dạy bốn quy.

Tên trộm liền nói kệ:

Hẳn Bậc Nhất Thiết Trí

Vì lòng thương xót tôi

Nên nói ba quy y

Không dạy bốn quy y

Vì ở trong ba cõi

Nên Phật dạy: Ba quy

Nếu Ngài dạy đến bốn

Tôi còn đâu quy y.

Nay, tôi thật đáng thương

Thân mạng dứt liền đó

Tôi thấy Phật Thế Tôn

Nhìn xa sự việc này.

Sinh tâm chưa từng có

Liền bỏ hẳn tâm cướp

Có người giải việc thô

Có kẻ ngộ việc tế.

Người thô ngộ việc thô

Kẻ tế ngộ việc tế

Do vì tâm tôi thô

Nên giải ngộ việc thô

Tôi thấu rõ việc này

Vì thế xin xuất gia.

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 7

Chương 41

Lợi dưỡng làm rối loạn việc hành đạo. Nếu không màng đến lợi dưỡng thì sẽ khéo quán sát được tâm giận tức.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa có một thầy Tỳ-kheo sống trong khu vườn kia, người dân trong các thành phố, ấp, xóm làng… đều đến cúng dường. Có người đồng xuất gia sinh lòng ganh ghét, chê bai. Đệ tử của thầy Tỳ-kheo nghe những lời chê bai này, bèn đến bạch với thầy:

– Thầy Tỳ-kheo nọ chê bai Hòa thượng đấy.

Hòa thượng nghe như vậy, liền gọi thầy Tỳ-kheo ấy đến, dùng lời êm dịu an ủi và biếu y cho thầy ấy. Các đệ tử bạch thầy:

– Ông thầy chê bai kia là kẻ đáng ghét của chúng ta, tại sao Hòa thượng lại an ủi và đem y cho ông ấy?

Hòa thượng đáp:

– Vị Tỳ-kheo phỉ báng kia có ân đối với ta nên ta phải cúng dường.

Hòa thượng liền nói kệ:

Mưa đá hại lúa má

Có người ngăn chận được

Chủ ruộng rất vui mừng

Đem của cải đền ân,

Phỉ báng là bạn thân

Không gọi kẻ oán ghét

Ngăn mưa lợi dưỡng ta

Ta nên đền ân này.

Mưa đá hại một đời

Lợi dưỡng hại nhiều kiếp

Mưa đá hại vật chất

Lợi dưỡng hại tu đạo,

Ruộng bị mưa đá hại

Ắt còn lại ít nhiều

Người bị lợi dưỡng hại

Công đức đều mất hết.

Như Đề-bà-đạt-đa

Bị mưa lợi dưỡng hại

Bởi ông ta tham đắm

Không mảy may pháp lành.

Việc ác rất lẫy lừng

Khi chết đọa đường ác

Lửa lợi dưỡng bốc cao

Còn hơn tâm độc ác

Sư tử và cọp sói

Người trí quán sát rồi

Thà bị chúng làm hại

Không để lợi dưỡng hại.

Người ngu tham lợi dưỡng

Không thấy tội ác kia

Lợi dưỡng xa đạo Thánh

Hạnh lành mất không sinh.

Phật đã dứt kết sử

Mở hết kiết ba cõi

Công đức đã đầy đủ

Còn phải tránh lợi dưỡng.

Đấng Sư Tử trong chúng

Đã nói ra lời này:

Lợi dưỡng chớ gần ta

Ta cũng xa lánh nó.

Người tâm trí sáng suốt

Đâu ai tham lợi dưỡng

Lợi dưỡng rối loạn tâm

Làm hại hơn kẻ thù.

Như dùng dây thô giết

Cắt da, nát thịt xương

Phá tủy mới chịu thôi

Lợi dưỡng hơn dây thô

Cắt đứt da giữ giới

Phá hoại thịt thiền định

Làm gãy xương trí tuệ

Làm nát tủy tâm lành.

Cũng thí như đứa trẻ

Bốc lửa nóng định ăn,

Như cá nuốt mồi câu

Như chim bị sa lưới,

Các thú rơi hố sâu

Đều do bởi tham mồi

Tỳ-kheo tham lợi dưỡng

Cũng như kia khác gì.

Miếng mồi quá bé nhỏ

Gặp họa lại quá lớn

Dối gạt và nịnh hót

Ẩn náu trong lợi dưỡng.

Gần gũi sự mê loạn

Mầm mống của tai họa

Giống như gãi mụt ghẻ

Càng gãi thì càng ngứa

Kiêu căng, dục, buông lung

Đều do lợi dưỡng sinh.

Người này vì chúng ta

Ngăn chặn giặc lợi dưỡng

Ta vì ý nghĩa đó

Nên tận tâm cúng dường

Thiện tri thức như thế

Sao gọi đáng ghét được?

Bởi vì tham lợi dưỡng

Không ưa nơi vắng lặng

Tâm chạy theo lợi dưỡng

Ngày đêm không ngừng nghỉ:

Nơi ấy có cơm áo

Người đó bạn thân ta

Ắt đến mời thỉnh ta.

Tâm thường chạy theo cảnh

Làm tâm không vắng lặng

Không thích chỗ thanh vắng

Thường ưa chốn đông người

Lợi dưỡng làm hủy hoại

Chẳng quý pháp thanh vắng

Vì bỏ pháp vắng lặng

Không gọi là Tỳ-kheo

Cũng chẳng gọi Cư sĩ.

Chương 42

Muốn đạt đến lậu tận thì vấn đề dạy dỗ và tu học phải tùy theo căn cơ khác nhau.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, Tôn giả Mục-liên dạy hai người đệ tử chuyên ròng tu thiền nhưng không đạt kết quả. Khi ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi ngài Mục-liên:

– Hai vị đệ tử của thầy chứng được thắng pháp chưa?

Ngài Mục-liên đáp:

– Chưa được.

Ngài Xá-lợi-phất lại hỏi:

– Thầy dạy họ pháp môn gì?

Ngài Mục-liên đáp:

– Tôi dạy một người quán bất tịnh và một người đếm hơi thở. Nhưng tâm ý của họ quá trì trệ nên không giác ngộ.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi ngài Mục-liên:

– Hai vị đệ tử đó từ dòng họ nào mà đi xuất gia?

Ngài Mục-liên nói:

– Một người là thợ giặt và một người nữa là thợ luyện vàng.

Ngài Xá-lợi-phất bèn bảo ngài Mục-liên:

– Đối với người thợ luyện vàng, thầy nên dạy họ pháp đếm hơi thở, còn người thợ giặt thầy nên dạy họ quán bất tịnh.

Tôn giả Mục-liên bèn dạy đệ tử theo pháp như thế, họ liền siêng năng tu tập và chứng quả A-la-hán. Sau khi chứng quả, họ rất vui mừng, hớn hở nói kệ ca ngợi Tôn giả Xá-lợi-phất:

Bậc chuyển pháp thứ hai

Đại tướng của pháp Phật

Đạt trí tuệ trên hết

Trong các vị Thanh văn

Có năng lực trí tuệ,

Và giác ngộ hơn hết.

Hay thay Xá-lợi-phất!

Chỉ bày đường giải thoát

Tùy thuận theo thói quen

Dắt dìu khai ngộ con

Cả hai chóng giải thoát

Thực hành cảnh giới mình

Đạt được điều nên đạt

Thực hành cảnh giới khác

Như cá nằm trên đất.

Con thường quen giặt áo

Màu trắng bên bờ sông

Tâm trụ trong xương trắng

Giống nhau dễ khai ngộ

Không cần dùng công lắm

Cũng mau vào tâm con,

Thợ vàng thường thổi bệ

Hơi ra vào là gió

Đếm thở dễ thích hợp.

Thói quen của chúng sinh

Ai cũng có chỗ mạnh

Nay Ngài Xá-lợi-phất

Giềng mối trong pháp Phật.

Phật nói Xá-lợi-phất

Bậc chuyển pháp thứ hai

Thích ứng đúng như thật

Tâm đã được tự tại

Khiến cho hai chúng con

Khéo biết nẻo đường thiền.

Con như voi chưa thuần

Đại tướng trong pháp Phật

Dạy bảo điều phục con

Giúp đến nơi an ổn

Nên con rất vui mừng.

Chương 43

Người căn lành thuần thục, dù có lẩn tránh nơi nào thì Đức Như Lai đại bi vẫn không bao giờ lìa bỏ họ.

Tôi từng nghe:

Xưa kia Đức Như Lai là ruộng phước tốt đẹp vô thượng, mọi việc Ngài làm đều đem đến phước đức, lợi ích cho chúng sinh, chẳng phải như ruộng của thế gian. Muốn nói lên việc thực hành ruộng phước khác với ruộng thế gian thì người thực hành ruộng phước (là Đức Như Lai) đến nhà các đàn-việt thuộc giai cấp thấp hèn, vào thành Xá-vệ khất thực. Cho đến khi làm Bồ-tát, vào thành Vương xá khất thực. Trong thành, tất cả những người già trẻ, nam nữ, lớn nhỏ, trông thấy dung nghi Ngài đều sinh tâm yêu kính. Ngoài ra, như trong kinh Phật Bản Hạnh có ghi:

Ngày xưa, khi Phật còn tại thế, chúng sinh nhàm chán việc ác, hạt giống căn lành rất dễ nảy mầm. Vì muốn cứu độ mọi người cho nên Đức Phật đã ứng hóa vào thành khất thực. Ngài nói kệ:

Nếu với tâm tin sâu

Kính lễ dưới chân Phật

Người này đối sinh tử

Chẳng còn vướng lâu nữa,

Làm được ruộng phước lành

Cúng dường tạo nhân duyên

Ắt được quả báo lớn

Với tâm kính tin dù

Cúng đất vào bát Phật

Cũng được có quả báo.

Khi Đức Như Lai vào thành thị hiện thần thông tất cả nhân dân cùng reo vui:

– Đức Phật vào thành!

Ngoài ra, như trong các kinh khác ghi:

Lúc Đức Phật vào thành, tất cả các thứ đều trang nghiêm đầy đủ. Mọi người nam nữ, già trẻ nghe tin Phật vào thành, tất cả đều xôn xao, giống như biển lớn gió làm nổi sóng phát ra âm thanh lớn, cõi Diêm-phù chưa có hiện tượng như vậy.

Bấy giờ, trong thành có người dọn phân dơ tên là Ni-đề, mình mẩy dơ bẩn, đầu tóc rối bù, áo quần rách rưới, bẩn thỉu. Nếu trên đường đi gặp những mảnh vải xấu, anh ta liền nhặt đem về vá áo, điều này nói lên nghiệp bất thiện đời trước. Ni-đề vác vò phân nặng trên lưng định đến đổ ở chỗ thật xa, giữa đường bỗng gặp Đức Phật, anh ta chiêm ngưỡng tôn nhan Ngài như thấy biển rộng bao la. Vầng ánh sáng tròn bao quanh Phật một tầm, trang nghiêm thân Đức Phật, giống như khối vàng ròng tinh khiết, không có vết nhơ. Ca-sa Ngài đắp màu như chiên-đàn đỏ, cũng như tòa lâu đài báu, chiêm ngưỡng mãi không chán, nên anh nói kệ:

Sắc vàng như hoa nở

Y màu đỏ chiên-đàn

Y phục thật ngay ngắn

Trong sạch như gương đồng

Như trăng sáng mùa thu

Mặt trời trong hư không

Thế Tôn ngự giữa chúng

Thanh tịnh như trăng thu.

Bấy giờ, chúng sinh thấy Phật Thế Tôn sinh tâm rất vui mừng. Loài súc sinh thấy Phật, đôi mắt còn hớn hở, huống chi là loài người, cho nên có bài kệ:

Tôn nhan thật khó sánh

Thâm tâm rất kính yêu

Đáng gọi Đấng Thiền Định

Oai quang vàng rực rỡ

Tâm tà kiến ác độc

Thấy Phật cũng vui mừng

Chiêm ngưỡng hình tướng Ngài

Mắt nhìn không nhàm chán.

Thấy Phật tâm vui mừng

Thân Phật đều chiếu sáng

Càng nhìn càng sáng hơn,

Thân thể Ngài viên mãn

Không chỗ nào đáng chê

Dòng họ đáng ca ngợi

Không ai chê bai được

Bậc trượng phu trí sáng

Tiếp nối sinh giống tốt.

Người đời trang sức báu

Để làm đẹp thân hình

Thân Phật đủ tướng đẹp

Chẳng cần trang sức ngoài

Tướng đẹp, người yêu thích

Vẻ đẹp thường theo thân.

Người đời dùng chuỗi ngọc

Chẳng được mãi đẹp luôn

Hoa sen đều nở thắm

A-du-già tốt tươi

Trang sức trên mặt đất

Đẹp ấy không bằng Phật.

Mắt trong, các tướng tốt

Rực rỡ trang nghiêm thân

Dụ như áo giáp ngọc

Trang sức bằng các báu,

Cũng như trong ao nước

Làm đẹp bằng các hoa

Các loại như thế sánh

Không bằng thân Như Lai.

Hình thể Đấng Thiện Thệ

Tướng tốt thật rực rỡ

Cũng như trong hư không

Lúc không có mây che

Muôn sao trang điểm trăng.

Đấng khéo làm việc tốt

Chiêm ngưỡng không chán đủ

Như uống vị cam lộ

Như trăng tròn, trong vắt

Được mọi người mến yêu.

Trang nghiêm bằng tướng mầu

Khéo điều phục oai đức

Muôn đức đều đủ đầy

Ai mà ca ngợi hết.

Các lỗi xấu đã hết

Thí như trong sinh tử

Các con rối hiện hình

Không bao giờ biến được

Dung nghi giống như Phật,

Tuy làm con rối đẹp

Chẳng bằng thân tướng Phật

Tướng nhiệm mầu của Phật

Trời, người không sánh bằng.

Lại nữa, không thể dùng ngôn từ khen ngợi cho hết được về tướng tốt nhiệm mầu của Đức Thế Tôn. Các hạnh đầy đủ, công đức trọn vẹn, nên nói kệ khen:

Những điều Như Lai dạy

Được người trí kính trọng

Cung cách và cử chỉ

Không hề có lỗi lầm.

Hơn hết trong Mâu-ni

Gặp việc chưa từng có

Tuệ giác không dao động

Chê khen, tâm không khác

Vì có mười năng lực

Hiện tướng rất vắng lặng

Tròn đủ và ngay thẳng

Nhóm công đức lợi ích.

Bước đi thật khoan thai

Được mọi người yêu thích

Lời nói nghĩa sâu rộng

Xét trông rất chắc thật

Có trình tự rõ ràng.

Tất cả đều buông bỏ

Không tham đắm ăn uống

Tóm lại mà nói thì

Không gì chẳng đáng yêu.

Lúc đó, Ni-đề thấy Đấng Điều Ngự Vô Thượng các căn vắng lặng và các thầy Tỳ-kheo các căn không tán loạn vây quanh theo hầu Ngài, tâm càng yêu kính hơn. Ni-đề nói kệ:

Các căn đều vắng lặng

Người điều căn vây quanh

Đắp y màu mới nhuộm

Trước sau đi theo người.

Đạo thù thắng dòng Thích

Thân vàng không dao động

Bốn chúng thường vây quanh

Như mây vờn mặt nhật.

Ni-đề trông thấy Đức Phật, tự thẹn mình nhơ nhớp thấp hèn, trên vai lại vác vò phân, thì làm sao dám gặp Phật, bèn quay bước rẽ sang con đường khác để không gặp Phật, nhưng trong lòng buồn khổ vô cùng: “Vì đời trước ta không làm việc phước, bị bao điều xấu ác kéo lôi nên nay phải chịu nổi khổ này. Ta không buồn với cái nghề thấp hèn này, nhưng thấy mọi người đều được đến chỗ Phật, còn ta vì bẩn thỉu, hôi thối, cho nên không đến được bên Ngài”. Vì thế nên Ni-đề bị lửa buồn phiền thiêu đốt tâm tư.

Ni-đề nói kệ:

Phật ra đời rất khó

Khó có thể gặp được

Trời, người, A-tu-la

Bát bộ đều vây quanh,

Nay ta tuy được gặp

Hôi thối chẳng dám gần

Rõ ràng do nghiệp ác

Tội báo xả bỏ ta.

Nghĩ xong, Ni-đề liền rẽ vào ngõ khác và tránh thật xa. Nhưng lòng Đại bi bình đẳng của Đức Phật Thế Tôn vẫn dõi theo bước chân của Ni-đề không rời bỏ. Ngài liền hiện thân trong con hẻm kia và đứng ngay trước mặt Ni-đề. Ni-đề thấy vậy, vô cùng kinh sợ, thầm nghĩ: “Vừa rồi ta đã tránh Đức Phật nhưng bây giờ lại gặp Ngài, ta phải biết tránh nơi nào đây?”.

Vừa lo âu, vừa sợ sệt, Ni-đề tự trách: “Ta thật bạc phước, chư Phật thơm tho thanh khiết, làm sao thân bẩn thỉu này dám đến gần Phật? Nếu ta đến gần Ngài, thì tội càng thêm nặng. Do nghiệp ác đời trước khiến cho ta đến nỗi như vậy”.

Ni-đề nói kệ:

Trời dùng hương chiên-đàn

Hoa Mạn-đà thượng diệu

Các thứ vật cúng dường

Đem đến dâng Thế Tôn,

Khi Đức Phật vào thành

Có nước thơm rưới đất

Trời, người đều cúng dâng

Thật là Đấng Ứng Cúng,

Còn ta mang vò phân

Sao dám đến trước Phật!

Ni-đề lại nghĩ: “Ta phải làm cách nào cho thích hợp bây giờ?”. Ni-đề liền bỏ Phật, đi vào con hẻm khác. Đức Như Lai cũng lại hiện đến trong con hẻm ấy. Ni-đề thấy vậy càng ngạc nhiên hơn, bèn nói kệ:

Ánh sáng quanh một tầm

Rực rỡ biết bao màu

Mọi người trong thành ấy

Chắp tay đứng vây quanh,

Đế Thích cầm phất trần

Trời, người đều cúng dường

Con vừa tránh hẻm khác

Phật lại hiện đến ngay.

Nói kệ xong, Ni-đề nghĩ rằng: “Đức Thế Tôn là Bậc trên hết trong cõi trời, cõi người, còn ta là kẻ thấp hèn nhất trong các chúng sinh. Bây giờ, với cái thân hôi hám này ta đâu dám đến gần Đức Thế Tôn.” Ni-đề liền tránh vào trong một con hẻm khác. Lúc đó, Đức Thế Tôn trước đã hiện đến trong con hẻm ấy rồi. Thấy Phật, Ni-đề xấu hổ nên bỏ đi, không ngờ vò phân va vào tường bể tan, nước phân chảy ra làm bẩn cả áo Ni-đề. Thấy mình quá bẩn thỉu, Ni-đề xấu hổ buồn rầu, mặt mày thất sắc, thầm nghĩ: “Lúc nãy phân tuy hôi dơ nhưng còn ở trong thùng, bây giờ thùng đã bể, phẩn uế rơi ra, thật đáng xấu hổ, thật đáng quở trách!”.

Ni-đề liền nói kệ:

Than ôi! Thật lạ thay

Nay ta như sắp chết

Nhơ nhớp khắp toàn thân

Ta phải làm sao đây?

Đấng hơn hết ba cõi

Mà đến gần chỗ ta

Đứng ngay trước mặt ta

Ta hết chỗ tránh đi.

Ôi thôi! Thật đáng ghét

Trong ngoài đều bất tịnh

Rất xấu hổ, khổ não

Giống như già suy đến.

Lúc đó, đại chúng thấy Đức Thế Tôn theo sau Ni-đề. Trong chúng đó có một thầy Tỳ-kheo suy nghĩ: “Đức Như Lai vào thành sao không lần lượt khất thực từng nhà giàu sang, thấp hèn, mà Ngài lại đi theo Ni-đề? Vì sao như vậy? Chắc là có lý do gì đó”. Thầy lại suy nghĩ: “Ta phải tìm hiểu việc này”.

Thầy Tỳ-kheo này liền nói kệ:

Đây chắc người công đức

Được Phật đi theo sau

Như ngọc rơi thùng phân

Khuấy lên để kiếm tìm.

Như Lai xét tâm kia

Không chọn sang hay hèn

Không cần dòng dõi quý

Bậc Thắng Diệu nói rằng:

Như thầy thuốc chữa bệnh

Xem bệnh nặng hay nhẹ

Tùy bệnh mà bốc thuốc

Không xét theo dòng họ.

Như Lai tâm bình đẳng

Quán sát tâm thô tế

Cũng không chọn dòng dõi

Cho thuốc dứt phiền não.

Bấy giờ, Ni-đề đi vào con hẻm chật hẹp gặp Đức Thế Tôn, xấu hổ co ro, không biết ẩn nấp vào nơi nào, bèn chắp tay nhìn xuống đất nói:

– Ngài có khả năng hộ trì tất cả chúng sinh. Xin Ngài hé một kẽ hở cho con có chỗ dung thân.

Ni-đề nói kệ:

Hôm nay Đức Như Lai

Cùng đi gần đến con

Thân con quá hôi thối

Không dám gần Thế Tôn

Lành thay một kẽ hở

Để con được dung thân.

Đức Như Lai với tâm Đại bi làm an vui lợi ích cho tất cả chúng sinh, với dung nhan từ hòa, sắc mặt tươi vui, Ngài đến bên Ni-đề dùng lời lẽ êm dịu an ủi Ni-đề, làm cho thân tâm Ni-đề thoải mái, vui sướng. Phật gọi Ni-đề, Ni-đề ngơ ngác nhìn khắp bốn phía: “Như lời Phật gọi, chẳng lẽ Đức Chí Tôn trong ba cõi, lại gọi người thấp hèn như ta sao, hay là có người đồng tên với ta mà Ngài gọi họ chăng?” Tâm Phật bình đẳng tuyệt đối, không hề có yêu hay ghét. Đức Thế Tôn đưa tay về phía Ni-đề, ngón tay dài thon nhỏ có móng như màu đồng đỏ. Giữa những ngón tay có màng lưới nối liền, tay Phật đẹp như hoa sen, bàn tay mềm mại tinh khiết có hình bánh xe. Đức Phật muốn làm cho Ni-đề sinh tâm mạnh mẽ bèn nói kệ bảo Ni-đề:

Ngươi có căn duyên lành

Nên ta đến chỗ ngươi

Nay Ta đã đến rồi

Sao ngươi cố lẩn tránh?

Hãy nên đứng lại đây

Tuy thân ngươi không sạch

Nhưng tâm có pháp lành

Hương thơm rất nhiệm mầu

Hiện đang ở trong ngươi

Chớ nên thấy thấp hèn.

Ni-đề nghe lời Đức Phật dạy, đưa mắt nhìn Phật, trong lòng tràn ngập hân hoan, chắp tay thưa với Phật:

– Đối với kẻ không nơi nương tựa, Ngài làm chỗ nương tựa. Đối với các chúng sinh không có nhân duyên, mà Ngài tưởng như con, tâm Ngài thật là bình đẳng, thật là Đấng Chân Tế. Nay Phật Thế Tôn nói chuyện với con, như rưới nước cam lộ lên thân tâm con.

Ni-đề nói kệ:

Giả sử Đại Phạm vương

Cùng nói chuyện với con

Bậc Thiên đế tôn trọng

Hạ mình ôm dắt con

Bậc Chuyển luân thánh vương

Ăn chung bữa với con

Không bằng Thầy ba cõi

Thương xót ban một lời.

Con được Ngài quan tâm

Còn vui mừng hơn kia

Chọn lựa bỏ dơ xấu

Việc bất thiện đã dứt

Việc lành đã đầy đủ.

Đấng Tự Tại cứu giúp

Khiến con được vui sướng

Bụi trên chân Thế Tôn

Đế Thích còn đội đầu

Cho là được phước đức

Huống con rất thấp hèn

Đích thân nhờ Phật dạy,

Mà kêu gọi tên con

Làm sao không vui thích?

Đức Phật bảo Ni-đề:

– Bây giờ ngươi xuất gia được không?

Ni-đề nghe Phật nói, sinh tâm vui mừng nói kệ:

Như con dòng thấp hèn

Có được xuất gia chăng?

Thế Tôn rủ lòng thương

Nếu con được xuất gia

Như dắt người địa ngục

Đem lên tận cõi trời.

Phật bảo Ni-đề:

– Ngươi không nên nghĩ như vậy.

Ngài bèn nói kệ:

Như Lai không xét theo

Dòng dõi và giàu sang

Chỉ xét nghiệp chúng sinh

Hạt giống lành quá khứ,

Các phiền não buộc ràng

Không hề được giải thoát

Sinh già bệnh chết kia

Vui khổ đều như nhau.

Vì sao Bà-la-môn

Riêng mình được giải thoát

Người khác không thể được?

Câu chữ và âm thanh

Đâu chỉ Bà-la-môn

Dòng dõi khác cũng biết.

Thí như qua bến sông

Không chỉ Bà-la-môn

Dòng dõi khác cũng biết,

Tất cả mọi việc làm

Đâu chỉ họ làm được

Người khác không thể ư?

Hôm nay ngươi phải nên

Tin Ta mà xuất gia

Như trong pháp Phật Ta

Tâm bi không thiên lệch

Không giống các ngoại đạo

Có những pháp che giấu.

Cứu giúp đều bình đẳng

Pháp Phật không tổn giảm

Nói pháp không thiên lệch

Bình đẳng nêu đạo chánh

Vì tất cả chúng sinh

Làm đường ngay an ổn.

Thí như trong chợ lớn

Bán mua tất cả vật

Chợ pháp Ta cũng vậy

Không chọn dòng họ nào

Giàu sang và nghèo hèn

Thí như dòng nước trong,

Sát-lợi, Bà-la-môn

Tỳ-xá và Thủ-đà

Không có ai ngăn giữ

Không hạn người, chẳng người

Tất cả đều được uống

Pháp Ta cũng như vậy.

Nay Ta không riêng gì

Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni

Mà vì cả thế gian

Làm Thầy thuốc trời, người.

Ta không phải chỉ vì người giàu sang, lựa chọn các vua hiền mà còn hóa độ cho cả hạng người thấp hèn như Ưu-ba-ly. Ta không những cứu giúp hàng đại phú trưởng giả như Tu-đạt-đa mà còn hóa độ những người nghèo cùng như Tu-lại-đa. Ta không những hóa độ người có trí tuệ rộng lớn như Xá-lợi-phất mà còn hóa độ kẻ có căn tánh chậm lụt như Châu-lợi-bàn-đặc. Ta không những hóa độ người có tâm ít muốn biết đủ như Ma-ha Ca-diếp mà còn hóa độ người nặng nề về dâm dục như Bà-nan-đà. Ta không những hóa độ bậc kỳ lão, nhiều phước đức như Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp mà còn hóa độ kẻ ấu trĩ Tu-đà-da. Ta không những hóa độ hạng người kiêu mạn như Bà-ca-lại mà còn hóa độ kẻ cực ác tay luôn cầm kiếm như Ương-quật-ma-la. Ta không chỉ nói pháp cho người nam hiểu biết nhiều nghe mà còn nói pháp cho người nữ có sự hiểu biết nông cạn nghe. Ta không chỉ là Đấng Chân Tế của chúng xuất gia mà còn nói pháp cho hàng tại gia cực ác nghe. Ta không chỉ nói pháp cho người thiểu dục nghe mà còn nói bốn Chân đế cho những kẻ thiếu niên tại gia buông lung năm dục nghe. Ta không chỉ nói pháp cho người buông bỏ các việc như Bô-đa-lê nghe mà còn nói pháp cho người coi sóc việc nước, việc đời rối rắm như vua Tần-bà-sa-la nghe. Ta không chỉ nói pháp cho người dứt rượu nghe mà còn nói pháp cho người say sưa như Nữu-già nghe, giúp y được dấu đạo. Ta không chỉ nói pháp lìa sinh tử cho người ưa tu thiền định như Ly Việt nghe mà còn nói pháp cho người mất con, cuồng loạn Bà-tư-tra nghe. Ta không chỉ nói pháp cho người hiền đức sinh trong nhà Ưu-bà-tắc nghe, mà còn nói pháp cho đệ tử tà kiến là A-tu-bạt-đề nghe. Ta không chỉ nói pháp cho người tráng niên như La-tra-hòa-la nghe mà còn nói pháp cho người già cả như La-câu-la. Ta không chỉ nói pháp cho người già cả như Bà-câu-la nghe, chứng quả La-hán mà còn nói pháp cho vị Sa-di bảy tuổi là Tu-đà-diên nghe, khiến chứng quả La-hán. Ta không chỉ trả lời những thắc mắc trong tâm của mười sáu người Bà-la-diên, mà còn nói pháp cho những đứa trẻ ngu ngơ, tham dục tìm cầu người nữ ở trong sáu mươi ngôi làng nghe. Ta không chỉ nói pháp cho Mãn Nguyện Tử, là Đại luân Ngưu vương có biện tài vô tận nghe, mà còn nói pháp cho Tỳ-kheo-ni Đạt-ma-địa-na có sự hiểu biết nông cạn nghe, giúp cô được trí sâu xa, có khả năng giải thích tất cả những lời gạn hỏi của Đại trượng phu. Ta không chỉ nói pháp cho phu nhân của vị vua giàu sang là bà Di-bạt-đề giúp bà chứng được đạo quả, mà còn nói pháp cho người hầu cận thấp hèn là Cưu-thục-đa-la nghe, giúp ông đạt được dấu đạo. Ta không chỉ nói pháp cho người trinh phụ như Tỳ-xá-khư nghe mà còn nói pháp cho dâm nữ Liên Hoa nghe. Ta không chỉ nói pháp cho người nữ đại đức biện tài là Cù-đàm-di nghe mà còn nói pháp cho vị Sa-di ni bảy tuổi là Chí-la có khả năng hàng phục ngoại đạo nghe.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn liền nói kệ:

Nương vào pháp của Ta

Hãy nhanh chóng xuất gia

Nhờ trí được cam lộ

Chẳng do nơi dòng họ.

Bốn đại đều là không

Sang, hèn ai cũng có

Vô trí thì không được

Không phải do dòng họ.

Ni-đề vâng lời Đức Phật dạy, liền đi xuất gia, chứng quả A-la-hán. Lúc đó trong thành Xá-vệ, các trưởng giả Bà-la-môn nghe tin Ni-đề được xuất gia đều bàn tán, sinh tâm tức giận, chê bai:

– Ni-đề kia là kẻ hèn hạ, bẩn thỉu ở trong thành bây giờ được xuất gia. Nếu như có cuộc lễ, hắn ta đến đây sẽ làm nhơ nhớp nhà cửa, giường ghế của chúng ta.

Người trong thành đều phân vân, dần dần đến tai vua Ba-tư-nặc. Nhà vua nghe xong, bèn nói với các quan:

– Các khanh chớ có phân vân làm gì. Bây giờ chúng ta hãy đến chỗ Đức Thế Tôn bạch với Ngài rằng đừng cho kẻ hèn hạ này được xuất gia.

Vua Ba-tư-nặc bèn dẫn đoàn người theo hầu đến tinh xá Kỳ hoàn. Họ thấy có một thầy Tỳ-kheo ngồi trên tảng đá lớn, đang may chiếc y phấn tảo. Có bảy trăm Phạm thiên đang đứng hai bên, có vị chắp tay lễ kính. Có vị lấy chỉ, có người xỏ kim, như trong kinh có nói rộng.

Khi ấy, chư Thiên nói kệ khen ngợi:

Quan sát các căn lặng

Dung nghi rất oai đức

Chứng đắc đủ ba Minh

Lợi căn không lui sụt

Các điều lành đều đủ

Ngồi may y phấn tảo

Bảy trăm trời oai đức

Đến từ cung Phạm thiên

Quy mạng và kính lễ

Mong vượt đến bờ kia.

Khi ấy, vua Ba-tư-nặc không biết thầy Tỳ-kheo đó là Ni-đề bèn nói thế này:

– Xin Đại đức vào bạch Đức Thế Tôn giùm trẫm là có vua Ba-tư-nặc đang đứng ngoài cửa, muốn đến gặp Phật.

Ni-đề nghe xong, liền đi vào trong tảng đá như đi xuống nước, rồi hiện lên đến trước Phật, bạch:

– Bạch Đức Thế Tôn, vua Ba-tư-nặc hiện đang ở ngoài cửa, muốn gặp Đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn bảo:

– Thầy hãy trở ra bằng con đường lúc nãy đã vào và hãy mời vua Ba-tư-nặc vào đây.

Ni-đề vâng lời Đức Phật dạy, từ tảng đá hiện ra mời vua Ba-tư-nặc. Vua Ba-tư-nặc đảnh lễ thăm hỏi Đức Thế Tôn và bạch:

– Bạch Thế Tôn, vừa rồi thầy Tỳ-kheo kia là Đại đức nào mà được chư Thiên cúng dường, đứng hầu hai bên, lại có thể ra vào tảng đá không hề bị trở ngại như thế?

Vua nói kệ:

Trí Phật tịnh thông suốt

Việc gì cũng rõ thông

Những điều con muốn hỏi

Phật đã biết trước rồi.

Việc trước hãy tạm gác

Con có điều muốn hỏi

Vừa thấy một Tỳ-kheo

Ra vào trong tảng đá

Thân như cò trong nước

Nổi chìm đều tự tại.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo vua Ba-tư-nặc:

– Thầy Tỳ-kheo vừa rồi mà nhà vua muốn biết chính là Ni-đề, kẻ mà Ngài cho là kẻ hạ tiện hèn hạ đấy.

Nhà vua nghe xong, kinh hoàng, quỵ té xuống đất, ăn năn tự trách: “Ta đã tự đốt cháy mình. Tại sao một Đại đức như vậy mà ta lại sinh tâm chê bai khinh ghét”. Sau khi thấy việc ấy, nhà vua đối với giáo pháp Phật-đà được sự chưa từng có, càng kính tin hơn. Ông liền đảnh lễ dưới chân Đức Phật mà nói kệ:

Thí như núi Tu-di

Do có báu hợp thành

Chim muông và cầm thú

Đến đó đều sắc vàng,

Xưa nay, tuy đã nghe

Giờ đây mới chứng biết

Phật như núi Tu-di

Vô lượng công đức nhóm

Có người đến nương Phật

Trở thành dòng giống quý.

Phật không xét dòng dõi

Sang giàu hay danh tiếng

Như thầy thuốc xem bệnh,

Cũng đâu xét giống dân

Chỉ trao các thuốc tốt

Khiến người được hết bệnh.

Sang, hèn cùng tánh chất

Từ bất tịnh mà ra

Thành tựu được đạo quả

Bình đẳng nào sai khác

Các dòng dõi đều đồng

Chứng quả cũng như nhau.

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn làm cho lòng tin thuần nhất của vua Ba-tư-nặc thêm lớn nên dạy về “Bốn giai cấp đều thanh tịnh”. Nếu khi cưới hỏi thì dựa vào bốn giai cấp, bốn giai cấp này đều có khả năng được trong sạch.

Phật bảo vua:

– Nếu người lấy vợ, gả con phải chọn dòng dõi, còn trong pháp Phật chỉ xét nhân duyên thiện ác đời trước chứ không lựa chọn dòng họ nào. Chỉ xét sự bố thí do lòng tin chứ không xem trọng để ý của cải vàng bạc. Chỉ đòi hỏi giới pháp thanh tịnh chứ không đòi hỏi gia môn trong sạch. Chỉ cầu sự an định tự tại chứ không cần dòng họ tôn quý, chỉ xét trí tuệ chứ không xét nơi sinh.

Đức Phật thuyết kệ:

Như luyện quặng trong núi

Để tìm lấy vàng ròng

Thí như cây Y lan

Cọ xát liền phát hỏa

Cũng như trong bùn lầy

Mọc lên hoa sen xanh

Không xét nơi sinh ra

Chỉ xét về đức hạnh.

Nếu người sinh vào dòng họ cao quý, có đức hạnh, thì nên cúng dường. Nếu người sinh vào dòng thấp kém mà có đức hạnh, thì cũng nên cúng dường. Những người có trí tuệ nên cúng dường. Người có đức, dòng họ có khác nhưng đức hạnh thì không khác nhau. Cũng như cây Y lan và cây Chiên-đàn đều có thể phát ra lửa nóng và ánh sáng không khác nhau.

Lời Phật chân thật, không có lỗi lầm. Lời dạy ấy thấm sâu vào lòng người, làm cho nhà vua được giải ngộ. Vua Ba-tư-nặc đảnh lễ dưới chân Phật, năm vóc gieo sát đất, khen ngợi:

– Nam-mô Quy mạng Điều Ngự Trượng Phu Nhất Thiết Chủng Trí, đối với tất cả nghĩa, đều thấu đạt không có chướng ngại. Đấng Thập Lực mạnh mẽ, có bốn thứ không sợ, Bà-già-bà Tam-miệu-tam Phật-đà, là người bạn thân không mời mà đến của tất cả chúng sinh. Đối với bốn giai cấp, Ngài không có thiên lệch. Nói tóm tắt như vậy.

Nhà vua liền nói kệ:

Biển trí Nhất thiết chủng

Ý tịnh đến bờ kia

Đời chỉ Phật có bi

Tâm ý không dơ xấu

Vì tất cả chúng sinh

Làm người bạn thân nhất.

Chỉ Ngài nói giải thoát

Nhưng bằng nhiều phương tiện

Nương trí nhiều phương tiện

Ngoại đạo cuồng điên đảo

Khổ hạnh rất thô xấu

Chuyên mê chấp dòng dõi.

Vua Ba-tư-nặc đảnh lễ dưới chân Phật và dưới chân Tỳ-kheo Ni-đề rồi trở về thành Xá-vệ.

Chương 44

Người tuy chưa nhập Kiến đế nhưng nhờ năng lực tu tập học rộng nghe nhiều nên các ma không khuấy nhiễu được. Thế nên phải siêng tu, học vấn.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một con ma hóa thành thầy Tỳ-kheo, vào trong Tăng phường, nơi ấy có một vị Pháp sư đang nói pháp cho đại chúng nghe. Vị Tỳ-kheo hóa hiện nói:

– Ta đã đắc đạo La-hán. Ai có thắc mắc gì hãy hỏi ta.

Khi ấy, chúng Tăng thưa Pháp sư:

– Nên ghi nhận lời ông ta không?

Vị Pháp sư hỏi vị Tỳ-kheo hóa hiện:

– Thế nào là dứt bỏ kết sử? Thế nào là nhập định?

Vị Tỳ-kheo hóa hiện nói pháp một cách điên đảo. Bấy giờ, vị Pháp sư nói với chúng Tăng:

– Người này chẳng phải La-hán. Lời nói của ông ta không thể lãnh hội được.

Khi ấy, Tỳ-kheo hóa hiện bay vọt lên hư không, hiện mười tám thứ thần biến. Đại chúng chê trách vị Pháp sư:

– Người như thế này mà sao Pháp sư bảo chẳng phải La-hán?

Bấy giờ, vị Pháp sư tuy bị chê trách nhưng nhờ năng lực học rộng nghe nhiều nên vẫn bảo là không phải. Pháp sư nghĩ rằng: “Nếu đúng thật là La-hán thì tại sao lời ông ta nói ra điên đảo, nhưng lại có thể bay được, bây giờ ta cũng chẳng biết phải hiểu thế nào!”

Pháp sư nói kệ:

Ta đối người công đức

Không có tâm ganh ghét

Lấy đá A-tỳ-đàm

Mài thử biết đúng sai.

Nếu chỉ là vàng mạ

Khi mài, sắc không hiện

Nếu không phải vàng thật

Dùng đá mài ắt biết.

Phật dùng trí tuệ ấn

Không tương ưng với ấn

Thành cam lộ khó vào

Không ấn, không vào được

Người muốn vào thành ấy

Làm ta muốn tức cười!

Mọi người hỏi:

– Nếu không phải La-hán, tại sao ông ấy bay được?

Bấy giờ, Pháp sư lại nói kệ:

Hoặc là Nhân-đà-la

Hay ảo thuật làm ra

Gai góc trong Phật pháp

Ắt do ma làm ra.

Lúc đó vị Tỳ-kheo hóa hiện trở lại thân cũ, rất lấy làm vui mừng nói:

– Hay thay! Pháp Phật thật nhiệm mầu, dựa vào năng lực học rộng nghe nhiều mà phân biệt, xác định được ta.

Bèn nói kệ:

Cư sĩ, Thủ-la thảy

Đã được pháp nhãn tịnh

Không thể bị dao động

Việc này không lạ chi,

Dùng trí lực của mình

Nay thầy chưa Kiến đế

Nhưng vững tâm, không động

Việc này thật ít có!

Không có sức Thánh trí

Ta không thể lay chuyển

Việc này là ít có.

Quy y Phật Niết-bàn

Vì lời kia chân thật.

Người trí không dao động

Trí Nhất thiết chủng Phật

Nói quán sát La-hán

Không ai hủy hoại được

Giống như sóng biển lớn

Không hề sai kỳ hạn.

Giả sử lửa làm lạnh

Gió mà lại đứng yên

Lời Đức Như Lai dạy

Đều không có biến đổi.

Thế cho nên lời Phật

Trên hết trong các luận

Giống như ánh mặt trời

Xua tan bao tăm tối.

Đấng Ứng Cúng chân thật

Biện tài phân minh rõ

Người khéo phân biệt được,

Người không thể quán sát

Không thấy lý như vậy

Lời thật và lời dối

Cả hai trái nhau xa

Lời Phật và ngoại luận

Sự việc cũng như thế.

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 8

Chương 45

Chỉ có pháp Phật là chữa trị được bệnh cả thân lẫn tâm, thế nên phải siêng năng nghe nói pháp.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, trong mắt vị thái tử, con vua Hán Địa, bị kéo màng che lấp cả mắt, sau đó bị mù. Tuy chữa trị bằng mọi cách nhưng không khỏi. Bấy giờ, ở nước Trúc-xoa-thi-la, các nhà buôn đi đến nước Hán địa. Vua nước Hán địa hỏi những người thương buôn:

– Con ta bị bệnh đau mắt, các ngươi từ phương xa đến có thể chữa trị được không?

Những người thương buôn thưa:

– Tâu đại vương, ở nước ngoài có một thầy Tỳ-kheo tên Cù-sa có thể chữa trị được.

Vua nghe xong, liền sắm sửa hành trang đưa con mình đến nước Trúc-xoa-thi-la. Đến nước kia rồi, vua đến chỗ Tôn giả Cù-sa thưa rằng:

– Tôi từ phương xa đến chữa bệnh mắt. Cúi xin ngài thương xót mà chữa trị cho tôi.

Tôn giả hứa sẽ chữa cho. Ngài làm nhiều chén đồng đưa cho mọi người rồi nói:

– Khi nghe tôi nói pháp, nếu có ai rơi nước mắt thì hãy hứng vào bát (đồng) này. Tôn giả nói kinh Thập Nhị Duyên. Chúng hội nghe xong, than khóc rơi lệ, liền hứng vào bát. Tôn giả Cù-sa gom hết nước mắt của mọi người đem đến chỗ con vua đổ vào lòng bàn tay phải rồi nói kệ:

Nay tôi đã nói pháp

Mười hai duyên sâu xa

Xua tan tối vô minh

Người nghe đều rơi lệ

Điều này nếu quả thật

Nên gom lệ mọi người

Trong Người, Trời, Dạ-xoa

Các thứ nước không bằng

Đem rửa mắt vương tử

Lìa chướng được sáng trong.

Liền lấy nước mắt rửa

Màng mắt được vẹt tan.

Tôn giả Cù-sa lấy nước mắt rửa mắt cho vương tử. Sau khi mắt được sáng trong, vì muốn cho tín tâm của mọi người được thêm lớn nên ngài nói kệ:

Phật pháp rất chân thật

Vén tan màng che mắt

Nước mắt cũng chữa được

Như nắng tan băng tuyết.

Mọi người thấy việc ấy, chắp tay cung kính, càng tin tưởng hơn. Chứng kiến được điều chưa từng có, toàn thân nổi ốc, mọi người liền nói kệ:

Việc ngài làm ít có

Giống như hiện thần túc

Thuốc men không chữa được

Nước mắt rửa khỏi bệnh.

Các thầy Tỳ-kheo nghe pháp buồn khóc rơi lệ. Tôn giả Cù-sa bảo mọi người:

– Mặc dầu làm được việc ấy nhưng không có gì khó. Xưa kia, Đức Như Lai tu hành khổ hạnh trong ngàn ức kiếp. Ngài chứa nhóm công đức tu hành ấy thành thuốc pháp mười hai Nhân duyên này có công năng làm cho người nghe cảm động rơi lệ. Rồng của Bà-tu phun nọc độc, Dạ-xoa, ác quỉ đầy khắp cả nhà, Kiết-tỳ-để-đà-la xưa nay chán ghét đạo thì nước mắt này có công năng tiêu diệt tất cả. Việc đó mới khó, huống gì chướng ngại của màng mắt đây giống như rứt cánh con ong đâu có gì khó. Giả sử như có mây mù nổi lên đen nghịt, mưa to gió lớn thì nước mắt này cũng có công năng làm cho trời quang mây tạnh.

Lúc ấy, đoàn voi say cho đến bộ binh mặc giáp cầm trượng trông thật dữ tợn; nếu rảy nước mắt này vào thì quân trận tháo lui tan rã. Pháp tu tập bằng Nhất thiết chủng trí ai nghe mà không rơi nước mắt, nhưng dùng nước mắt này để cúng tế diệt hết tai họa thì chỉ trừ được nghiệp đời trước.

Bấy giờ, vương tử đã được lành mắt, vui mừng hớn hở; lại nghe nói pháp, nhàm chán sinh tử, chứng quả Tu-đà-hoàn sinh ý tưởng ít có liền nói kệ:

Ai được nghe pháp Phật

Mà không sinh vui mừng

Tôi đã rất kính tin

Dốc lòng nghe nói pháp,

Tai nghe việc ít có

Bệnh mắt cũng được lành

Mắt tuệ và mắt thịt

Tất cả đều thanh tịnh.

Người trị mắt hay nhất

Không ai bằng Đức Phật

Nay tôi cúi đầu lạy

Vị thầy thuốc giỏi nhất

Dùng thuốc Nhất thiết trí

Mở hai mắt sạch tôi

Người có tâm ở đời

Ai mà không kính tin

Giả sử có ít trí

Vì sao không sinh tin?

Đức Thích-ca Mâu-ni

Cha lành của chúng sinh

Nói lời rất hay đẹp

Nhu hòa đáng ưa thích

Cứu giúp việc xong rồi

Đến được bờ bên kia

Pháp ý căn nhỏ nhiệm

Tác ý sẽ hiểu rõ

Cho đến người biên địa

Cũng sẽ được khai ngộ.

Chương 46

Nếu có được “Bốn pháp thanh tịnh không thể phá hoại” thì thà xả bỏ thân mạng chứ không bao giờ giết hại chúng sinh. Cho nên phải siêng năng tu hành “Bốn pháp thanh tịnh không thể phá hoại”.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa có một người bị tội tử hình. Lúc ấy, Chiên-đà-la sẽ lần lượt giết người, mà người Chiên-đà-la kia là vị Ưu-bà-tắc hữu học, đã thấy được đạo đế nên không chịu giết người. Quan trông coi về hình pháp rất tức giận nói với ông ta:

– Nay ông muốn làm trái với pháp luật của vua sao?

Ưu-bà-tắc nói:

– Ông thật là người không hiểu biết gì cả. Đức vua chắc gì biết được nổi khổ giết người của tôi. Mặc dầu sắc thân tôi phụ thuộc nhà vua làm Chiên-đà-la, nhưng sinh trong dòng Thánh gọi là Pháp thân. Pháp thân không phụ thuộc vào vua cho nên không làm.

Ưu-bà-tắc nói kệ:

Đức Thích-ca Mâu-ni

Có trí Nhất thiết chủng

Giáo hóa khi gây nhân

Diệt trừ tất cả tội.

Pháp của vua Diêm-la

Giáo hóa khi kết quả

Gặp khổ mới nói khổ

Dễ phá cũng dễ trái.

Vị Chiên-đà-la này không tuân theo mệnh lệnh của vua, liền được dẫn đến chỗ vua. Vua hỏi Chiên-đà-la:

– Vì sao ngươi không tuân theo mệnh lệnh của vua?

Ưu-bà-tắc tâu:

– Thưa đại vương, ngay bây giờ ngài nên sinh lòng tin, phát tâm vui mừng. Vị ấy liền nói kệ:

Dứt ba độc cho tôi

Tôi được nhân vắng lặng

Tại chỗ Phật Thế Tôn

Đấng Đại Bi vô thượng

Thọ trì các giới cấm

Cho đến loài ruồi muỗi

Cũng không sinh tâm hại

Huống chi đối với người.

Vua nói:

– Nếu không giết thì tánh mệnh của ngươi khó chu toàn.

Nhờ năng lực kiến đế nên Ưu-bà-tắc ở chỗ vua chống đối không sợ nguy hiểm tâu:

– Thưa đại vương, thân mạng của bề tôi tùy thuộc nơi ngài. Ngài muốn làm gì cũng được. Còn ý của bề tôi dù trời Đế Thích dạy bề tôi vẫn không tuân theo.

Vua nghe lời ấy rất giận dữ, ra lệnh giết chết Chiên-đà-la. Bảy người gồm cha, anh, em… của Chiên-đà-la kia đều không theo lệnh vua hành xử tội. Vua liền giết họ, chỉ còn lại hai người. Đến người thứ sáu vua ra lệnh giết, vị ấy cũng không chịu giết. Vua lại giết luôn người này. Đến người thứ bảy cũng không chịu giết. Vua toan giết người ấy, thì người mẹ già tâu:

– Thưa đại vương, xin ngài hãy vì tôi mà tha cho đứa con út thứ bảy.

Vua hỏi:

– Người này là gì của bà?

Bà lão tâu:

– Thưa đại vương, nó là con của tôi.

Vua hỏi tiếp:

– Sáu người trước không phải là con của bà hay sao?

Bà lão tâu:

– Thưa đại vương, chúng nó cũng đều là con của tôi cả.

Vua hỏi:

– Vậy tại sao bà chỉ xin tha tội chết cho đứa con thứ bảy?

Bà lão liền nói kệ:

Xin đại vương biết cho

Sáu con đều kiến đế

Đều là chân Phật tử

Nhất định không làm ác

Cho nên tôi không sợ

Riêng đứa thứ bảy này

Còn là kẻ phàm phu

Bị thân mạng ép ngặt

Sẽ gây các nghiệp ác

Cho nên ngày nay tôi

Xin ngài tha cho nó.

Ngài sẽ được tự tại

Mong ngài cho nó sống!

Lúc sắp chết sợ hãi

Hoặc gây các điều ác

Phàm phu lúc sắp chết

Chỉ thấy thân hiện tại

Không thấy những việc sau

Xét quả báo đời sau

Chẳng phải cảnh giới phàm.

Bấy giờ, đại vương nói:

– Đối với ngoại đạo ta chưa từng nghe lời ấy, giờ đây bà nói về nhân quả rõ ràng như ngọn đèn sáng.

Bà lão Chiên-đà-la thưa như vầy:

– Đại vương sinh tâm quyết định thì gọi là người ở trong xóm làng của bậc Hiền thánh, chứ chẳng phải là Chiên-đà-la. Tôi tuy bị gọi là Chiên-đà-la nhưng thật là người tu khổ hạnh, ngay cả thân mạng còn không luyến tiếc, huống gì đối với những người thân là những người giữ giới hơn là những người giữ tài sản. Họ không đoái hoài thân mạng và bà con quyến thuộc, chỉ giữ gìn giới cấm.

Bà lão liền nói kệ:

Người đời xét dòng dõi

Không xét giữ giới cấm

Giữ giới là dòng dõi

Nếu người không giữ giới

Dòng dõi sẽ hoại diệt.

Tôi là Chiên-đà-la

Kia là người tịnh giới

Họ sinh Chiên-đà-la

Nhưng tạo nghiệp thanh tịnh

Ngài tuy là dòng vua

Nhưng thật là Chiên-đà

Không có lòng thương xót

Cực ác giết người hiền

Chính thật Chiên-đà-la.

Nhà vua bèn dẫn đầu các quyến thuộc đến chỗ gò mả cúng tế các thây chết của họ. Vua lại nói kệ:

Ngăn các công đức lành

Như đem tro lấp lửa

Tuy miệng không tự nói

Nhưng tạo nghiệp rõ ràng.

Đế Thích thường cúng dường

Người giữ giới bền chắc

Không tiếc thân mạng mình

Mà vì giữ giới hạnh.

Vua dẫn đầu các quan và mấy ngàn ức vị Bà-la-môn đi bộ đến gò mả rồi nói:

– Các vị Đại sĩ này, tuy gọi là Chiên-đà-la nhưng thật là bậc Đại tiên.

Vua cho thu lấy các tử thi rồi ứa nước mắt, nói kệ:

Người mạnh mẽ giữ giới

Dùng dao chém chặt thân

Thi hài bỏ trên đất

Máu huyết chảy khắp người

Vì giữ gìn giới cấm

Nay bỏ thân mạng này,

Vững tâm không làm ác

Giữ giới cho đến chết

Hưởng được vị Phật pháp

Người trí đều phải thế.

Vua lại nói kệ tiếp:

Người ngu si đui mù

Tham đắm dục cấu uế

Dính mắc các căn mình

Dao động không yên định

Không nghĩ đến nghiệp ác

Chỉ biết vui hiện tại

Kết sử làm nhơ bẩn.

Người trí thường quán sát

Nghĩ thân, của mong manh

Như cây mọc ven sông

Không bao giờ làm ác

Nước trí rửa tâm dơ.

Bấy giờ, đại vương gần gũi với Chiên-đà-la. Vì kính chuộng pháp nên vua nhiễu quanh tử thi ba vòng, quỳ thẳng chắp tay nói kệ:

Kính lễ quy mạng Pháp

Người khéo léo quán sát

Bỏ mạng sống ngắn ngủi

Chứ không xả bỏ Pháp.

Giả sử vào rừng lửa

Kiến đế mà phá giới

Quyết không có việc ấy

Đây là điều minh chứng

Người này vâng lời Phật

Không hề có hai lòng.

Gục chết trong vũng máu

Do giữ gìn giới Phật

Dùng lửa đốt thi hài

Liền biến thành tro đất

Tiếng thơm người giữ giới

Cùng khắp cả thế giới.