SỐ 201 — ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

Chương 16

Thân này không bền chắc. Thế nên người hiểu biết phải biết cúng dường bậc Tôn trưởng. Đây gọi là lấy pháp không bền chắc để đổi lấy pháp bền chắc.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, trong dòng họ Mâu-ni có vị vua tên A-dục, là người kính tin Tam bảo. Nếu ở chỗ yên tĩnh mà gặp đệ tử Phật, không luận là lớn hay nhỏ, nhà vua đều xuống ngựa cung kính đảnh lễ dưới chân. Bấy giờ nhà vua có một vị quan lớn tên Da-xa, là người tà kiến không có đức tin, thấy nhà vua lễ kính các thầy Tỳ-kheo như vậy, sinh tâm hủy báng thậm tệ và tâu vua:

– Các Sa-môn này thuộc đủ tầng lớp giai cấp đi xuất gia chẳng phải chỉ có dòng Sát-đế-lợi và Bà-la-môn, mà xen tạp cả dòng Tỳ-xá và Thủ-đà-la. Những người này làm nghề thuộc da hay dệt vải và làm ngói, gạch, làm thợ hớt tóc, cũng có người thuộc dòng thấp kém Chiên-đà-la… Vì sao đại vương lại đảnh lễ họ.

Nhà vua nghe nói, lặng im không đáp. Một hôm, nhà vua nhóm họp các quan lớn và bảo họ:

– Hôm nay ta cần các loại đầu nhưng không được giết hại, cho phép các khanh được tìm đâu ở những con vật tự chết.

Vua bảo các quan:

– Hôm nay khanh phải tìm được cái đầu con vật mỗ giáp.

Lại bảo vị quan khác:

– Khanh phải tìm được đầu con vật kia.

Cứ như vậy, vua lần lượt ban sắc lệnh cho các quan phải tìm các đầu các loài vật khác nhau, không được giống nhau.

Riêng Da-xa nhà vua bảo:

– Khanh phải lấy được cái đầu người tự chết.

Tất cả các loại đầu đó đều đem ra chợ bán. Các loại đầu như thế đều bán được, chỉ có đầu người là ai thấy cũng tránh xa, không chịu mua. Mọi người thấy cái đầu đều mắng Da-xá:

– Ngươi chẳng phải Chiên-đà-la, Dạ-xoa, La-sát, sao lại mang đầu người chết đi bán!

Bị mắng chửi, Da-xa tâu vua:

– Tôi bán đầu người không ai chịu mua, ngược lại còn bị họ mắng chửi nữa.

Nhà vua nói:

– Nếu bán không được thì đem cho không vậy.

Da-xa tuân lệnh vua, vào trong chợ rao:

– Ai cần đầu người, sẽ được cho không.

Người trong chợ thấy vậy không ai chịu lấy, lại mắng chửi nữa. Da-xa xấu hổ trở về đến chỗ vua, chắp tay nói kệ:

Đầu trâu, lừa, voi, ngựa

Heo, dê, các loài thú

Tất cả được định giá

Người tranh nhau đến mua.

Các đầu đều được dùng

Chỉ đầu người hôi dơ

Không một ai dùng nó

Cho không cũng không lấy

Lại còn bị mắng chửi

Huống lại có người mua.

Vua hỏi Da-xa:

– Khanh bán đầu người, tại sao không có ai mua?

Dạ-xa thưa:

– Thưa, vì đầu người xấu xa ghê gớm nên không ai chịu mua cả.

Vua lại hỏi:

– Chỉ có một cái đầu này ai cũng ghét bỏ, hay tất cả đầu người đều đáng ghét bỏ?

Dạ-xa đáp:

– Thưa, tất cả đầu người đều ghê gớm, chứ chẳng phải một cái đầu này thôi đâu!

Vua bảo Da-xa:

– Thế thì cái đầu của ta cũng bị mọi người ghê tởm như thế sao?

Da-xa nghe vua nói run sợ đứng im không dám trả lời. Vua lại nói:

– Ta cho phép khanh, cứ thành thật mà nói, đừng có sợ. Cái đầu này của ta cũng rất đáng kinh tởm phải không?

Da-xa thưa:

– Thưa, đầu vua cũng vậy.

Vua hỏi:

– Ngươi có chắc là như vậy không?

Da-xa trả lời:

– Thưa đại vương, chắc chắn là như vậy.

Vua bảo Da-xa:

– Nếu những cái đầu này sang, hèn… đều đáng ghê tởm như nhau, tại sao khanh lại tự cậy là thuộc dòng dõi giàu sang, xinh đẹp, trí tuệ để kiêu ngạo mà muốn ngăn cản ta kính lễ các vị Sa-môn Thích tử?

Vua liền nói kệ:

Chỉ có đầu người này

Ai thấy cũng chê trách

Đem bán không giá trị

Cho không, gớm tránh xa

Xa thấy đều tức giận

Cho là vật gớm ghê.

Đầu này đầy máu mủ

Bẩn thỉu thật đáng gớm

Đem đầu thấp hèn đây

Đổi lấy đầu công đức

Tuy khiêm cung cúi đầu

Không mảy may thua thiệt.

Vua bảo Da-xa rằng:

Tuy ngươi thấy Tỳ-kheo

Tạp chủng và thấp hèn

Vì không thấy bên trong

Có đạo đức chân thật.

Khanh ngu si tà kiến

Tâm u mê rối loạn

Cho mình Bà-la-môn

Riêng được phần giải thoát

Ngoài ra các dòng khác

Chẳng được giải thoát gì.

Nếu muốn cưới gả thì

Phải tìm dòng họ quý

Còn nếu cầu pháp lành

Cần dòng họ làm chi?

Nếu người muốn cầu pháp

Không nên xét dòng họ

Tuy sinh dòng họ quý

Gây ra việc cực ác

Mọi người đều chê trách

Thì coi như thấp kém.

Dòng họ tuy thấp hèn

Bên trong thật đạo hạnh

Đáng được người tôn kính

Mới đáng gọi tôn quý.

Đức hạnh đã đầy đủ

Vì sao không kính lễ.

Tâm ác làm thân hèn

Ý lành làm thân sang

Sa-môn tu hạnh lành

Đủ tín, giới, thí, văn

Thế nên hãy tôn trọng

Và phải rất cung kính.

Người gây ra nghiệp ác

Chẳng lẽ khanh không nghe

Họ Thích tâm Đại bi

Đấng Ngưu vương chánh đạo

Pháp do Ngài nói ra

Đem ba pháp mong manh

Đổi ba pháp vững chắc

Phật không nói hai lời

Nên ta không dám trái

Nếu trái lời Thế Tôn

Không được gọi thân thiện.

Thí như ép mía đường

Lấy nước và bỏ xác

Thân người cũng như vậy

Bị sự chết ép ngặt

Thi hài chôn xuống đất

Không còn tới lui nữa.

Cung kính tu điều lành

Thế nên phải biết rằng

Đem thân bại hoại này

Đổi lấy pháp bền chắc,

Giống như lửa cháy nhà

Người trí xuất tài vật

Như nước chìm kho tàng

Cũng nên mau xuất bảo.

Thân này rồi bại hoại

Nên đổi pháp bền chắc

Người ngu không phân biệt

Pháp bền hay không bền

Khi thần chết chợt đến

Vào miệng cá Ma-kiệt

Vào đúng thời gian ấy

Rất kinh khiếp sợ hãi.

Như để lạc thành tô

Rồi lại thành đề hồ

Lấy lạc xong bỏ bình

Không sinh khổ não nhiều,

Thân này cũng như vậy

Giữ gìn pháp chắc thật

Về sau, khi chết đi

Không hề sinh hối hận.

Không tu các hạnh lành

Kiêu mạn và buông lung

Thần chết bỗng chợt đến

Phá vỡ chiếc bình thân.

Tâm kia rất nóng bức

Vẫn bị lửa đốt thiêu

Phiền lo dụ như lửa

Bình sữa dụ như thân.

Ngươi không nên ngăn ta

Tu thiện giữ pháp bền

Người ngu si tăm tối

Tự nói mình tôn quý

Ta cầm ngọn đuốc pháp

Của chư Phật Thế Tôn

Soi chiếu trong thân ta

Sang hèn không khác nhau

Thịt, da, gân cốt thảy

Gồm ba mươi sáu thứ

Sang hèn đều như nhau

Có tướng gì sai khác

Đẹp, y phục tốt

Các vật có khác nhau.

Người trí nên siêng năng

Hành cung kính lễ bái

Giả sử làm việc lành

Gọi là giữ pháp bền.

Vì sao nói điều này?

Thân như ánh điện chớp

Chùm bọt và đống cát

Cây chuối không chắc thật

Như thân mong manh này

Tu thiện trong trăm kiếp

Vững như núi Tu-di

Và bền như mặt đất

Người trí nên như thế

Đổi lấy pháp chắc thật.

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 4

Chương 17

Nếu người nào cạnh tranh, nghe nói pháp Đoạn kết sử thì việc cạnh tranh được cởi mở. Nếu người nào muốn được cúng dường cung kính thì nên dứt hẳn các kết sử.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có bà lão vào trong rừng hái lá cây Ba-la đem bán để kiếm sống. Trên đường đi gặp quan thu thuế, đòi lấy thuế bà lão. Bấy giờ, bà lão không muốn nạp thuế nên nói:

– Nếu ông dẫn tôi đến chỗ nhà vua, tôi sẽ nạp thuế. Nếu không thì tôi không bao giờ nộp thuế cho ông.

Quan thu thuế cũng phân vân, bèn dẫn bà lão đến chỗ vua. Nhà vua hỏi bà lão:

– Tại sao bà không chịu nộp thuế?

Bà lão tâu:

– Tâu đại vương, ngài có biết thầy Tỳ-kheo kia là ai không?

Vua nói:

– Ta biết. Đó là một vị đại A-la-hán.

Bà lão tâu:

– Tâu đại vương, thầy Tỳ-kheo thứ hai kia, ngài có biết là ai không?

Vua đáp:

– Ta biết. Đó cũng là vị A-la-hán.

Bào lão lại tâu:

– Tâu đại vương, thầy Tỳ-kheo thứ ba kia, ngài có biết là ai không?

Vị vua trả lời:

– Ta biết. Đó cũng là vị A-la-hán.

Lão mẫu cất tiếng nói lớn:

– Tâu đại vương, ba vị A-la-hán này đều là con của tôi. Những đứa con này đã nhận sự cúng dường của đại vương, khiến cho đại vương được vô lượng phước đức. Đó tức là đã nộp thuế cho nhà vua rồi, tại sao lại muốn thu thuế tôi nữa?

Vua nghe nói khen ngợi là việc chưa từng có:

– Lành thay! Bà lão có khả năng sinh ra bậc Thánh, ta thật không biết, không biết những vị A-la-hán đó là con của bà để cung kính cúng dường thêm cho bà.

Bà lão nói kệ:

Tôi sinh được ba con

Mạnh mẽ vượt ba cõi

Đều chứng A-la-hán

Làm ruộng phước cho đời.

Nếu khi vua cúng dường

Được phước coi như thuế

Thế sao ngài lại muốn

Thu tiền thuế tôi nữa?

Nhà vua nghe nói như vậy nổi ốc khắp mình, sinh tâm kính tin đối với Tam bảo, rơi nước mắt, nói:

– Như bà lão này phải nên cúng dường, huống gì là thu thuế bà!

Vua nói kệ:

Từ nay trở về sau

Người như bà lão này

Sinh con vượt ba cõi

Xứng đáng được cúng dường

Chẳng những không thu thuế

Mà còn phải cung kính.

Nếu có các bạn hữu

Lạc đà, lừa, xe cộ

Chở nhiều các châu báu

Giùm cho bà lão này

Cũng không nên thu thuế,

Huống chỉ một bà lão

Một mình bán lá cây

Tiền của nào dư dả

Mà phải thu thuế bà.

Dù cho là hang núi

Chỗ kinh hành tu đạo

Hành giả sống trong đó

Dứt các lậu buộc ràng

Còn phải kính chỗ ấy

Tôn trọng và cúng dường

Huống gì bà lão này

Sinh được con là Thánh

Mà không tôn kính sao?

Chương 18

Trình bày quả báo của việc buông lung, vì muốn làm cho chúng sinh không buông lung.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có con của một người đi buôn rất giàu có, tên là Ức Nhĩ, ra biển tìm châu báu. Khi đã kiếm được châu báu rồi, Ức Nhĩ quay vào bờ đậu thuyền khác chỗ với các thuyền bạn. Bị lạc mất thuyền bạn, Ức Nhĩ rất hoảng sợ, lại thêm cơn đói khát dày vò. Từ xa trông thấy có thành quách, Ức Nhĩ nghĩ rằng nơi đó có nước, nên đến thành ấy để tìm nước uống. Không ngờ thành này là thành ngạ quỉ, Ức Nhĩ vào bên trong thành, nơi các ngả đường, chỗ mà mọi người tụ tập nhưng vắng hoe không có ai cả. Bị cơn đói ép ngặt Ức Nhĩ kêu lớn:

– Nước, nước!

Bọn ngạ quỉ nghe nói “nước” đều tụ đến và nói:

– Ai từ bi muốn cho ta nước như thế?

Các ngạ quỉ này mình mẩy như thân cây bị cháy, tóc quấn đầy thân và cùng đến chắp tay nói:

– Xin cho tôi nước!

Ức Nhĩ đáp:

– Ta bị khát nước nên mới đến đây xin nước.

Bọn ngạ quỉ nghe Ức Nhĩ nói vì bị khát nước nên đến đây tìm nước thì cả bọn đều thất vọng, tất cả đều thở dài nói:

– Chẳng lẽ ngài không biết đây là thành ngạ quỉ hay sao mà đến đây xin nước?

Chúng liền nói kệ:

Chúng tôi ở thành này

Trải trăm ngàn năm rồi

Còn không nghe nói nước

Huống gì là được uống.

Thí như rừng Đa-la

Bị lửa cháy tiêu rụi

Chúng tôi cũng như vậy

Khắp mình đều bốc cháy.

Đầu tóc lại rối bù

Thân hình đều rách nát

Ngày đêm nghĩ ăn uống

Hoảng hốt chạy khắp nơi

Bị đói khát ép ngặt

Há miệng chạy tìm kiếm.

Có người cầm gậy rượt

Đuổi theo đánh tới tấp

Tai thường nghe tiếng ác

Lời thiện không hề nghe

Huống chi một giọt nước

Làm mát cổ họng tôi.

Nếu ở trong hang núi

Trời, rồng tuôn mưa xuống

Đều biến thành lửa hừng

Và rót trên thân tôi.

Nếu thấy dòng sông lớn

Đều biến thành dòng lửa

Ao hồ và sông suối

Đều thấy chúng cạn khô

Hoặc biến thành máu mủ

Hôi thối rất gớm ghê.

Nếu muốn chạy đến đó

Dạ-xoa cầm chày sắt

Đánh đập không cho đến

Chúng tôi chịu khổ này

Làm sao có được nước

Để bố thí cho ông?

Chúng tôi ở đời trước

Rất bỏn xẻn, tham ganh

Chưa từng thí một ai

Đem nước và thức ăn

Tự dùng chẳng cho ai

Ngăn người khác bố thí

Bởi do nghiệp nặng ấy

Nay chịu khổ não này

Thí được quả báo lớn

Xuân trồng, thu được quả

Chúng tôi không gieo trồng

Ngày nay chịu khổ này;

Buông lung và tham tiếc

Chịu các khổ vô cùng

Tất cả hạt giống khổ

Không gì hơn tham ganh

Phải phương tiện siêng năng

Dứt bỏ tai họa ấy.

Thí là hạt giống lành

Sinh ra các lợi lạc

Thế nên hãy tu thí

Chớ như tôi chịu khổ.

Chúng ta trong loài người

Thân hình không khác nhau

Gây nghiệp không giống nhau

Quả báo cũng lại khác

Giàu sang nhiều của báu

Có kẻ nghèo ăn xin.

Chư Thiên đồ đựng giống

Nhưng màu cơm khác nhau.

Nếu đọa vào súc sinh

Nghiệp báo cũng khác nhau

Có người hưởng phước lạc

Có người bị khổ não.

Do vì tham độc ấy

Trời, người và súc sinh

Vì bỏn xẻn ganh ghét

Ở đâu cũng tổn giảm.

Ngạ quỉ khổ lẫy lừng

Khắp mình đều bốc cháy

Giống như cây hoa đỏ

Voi say dùng vòi nhổ

Ném cao trên không trung

Hoa rơi thân voi đỏ.

Thánh hiền nói thế này:

Tham ganh bản chất khổ

Nhìn thấy người ăn xin

Tâm họ bị não phiền

Trong sát-na não phiền

Thường hay làm việc xấu

Ngu si tiếc không thí

Gieo trồng gốc nghèo nàn

Chứa để với tâm tham

Thì đọa vào đường ác.

Như người tham tiếc này

Cội gốc các khổ não

Thế nên người hiểu biết

Nên dứt bỏ tham tiếc.

Có ai muốn được vui

Tiếng khen, cung kính thảy

Mà lìa bỏ chánh đạo

Đi theo con đường ác.

Nay thân bị khổ não

Đời sau cũng như vậy

Nghiệp ràng buộc thế giới

Ngăn che quả tịnh thí.

Cái gọi là tham tiếc

Nặng nhất trong các oán

Thân này bị phù trướng

Cơm áo và thuốc men

Tất cả các nhạc cụ

Bị tham ganh ngăn mất.

Tham ganh rất vi tế

Len vào khó ngăn chận

Hãy dùng cửa thí vững

Giữ nhà tâm cẩn mật

Không cho tham ganh kia

Được vào bên trong nhà,

Nếu tham ganh vào tâm

Thì sông to biển lớn

Bị ngăn không uống được.

Ức Nhĩ thấy buông lung

Có lỗi ác như vậy

Liền chán ghét sinh tử

Trở về xin xuất gia

Đã được xuất gia rồi

Siêng năng tu định tuệ

Đến chứng quả La-hán.

Chương 19

Nếu người không có lỗi mới được quở trách người khác. Nếu chính mình có lỗi mà quở trách người, thì trở lại bị người ấy cười chê.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có những vị Bà-la-môn lõa hình và các Sa-môn cùng đi trên đường. Có một thầy Tỳ-kheo trẻ tuổi chê cười đám lõa hình kia là không biết xấu hổ. Khi ấy, trong những vị lõa hình có một Bà-la-môn hiểu chút ít pháp Phật, nói với thầy Tỳ-kheo:

– Thầy không được dùng hình tướng xuất gia mà khinh khi, cười chê kẻ khác. Đừng cho rằng với thân tướng người xuất gia là đã dứt bỏ được phiền não. Nếu thầy chưa cắt đứt được dòng trôi của sinh tử, vẫn chưa ra khỏi được, thì đời sau chưa thoát khỏi lõa hình. Vì sao thầy lại cười? Hôm nay thầy còn ở trong sinh tử như hoa cây Đâu-la, vẫn còn bị cuốn theo chiều gió, chưa yên chỗ được. Vậy thầy nên chê cười mình chớ không nên chê cười kẻ khác. Thầy có biết sau này mình sẽ đi vào nẻo nào chưa? Như tro phủ lửa, kết sử trong tâm chưa bảo đảm là mình đã dứt được, vậy thầy chớ tự cho rằng mình đã biết xấu hổ. Tôi thấy việc làm của thầy chưa thoát được lưới tà kiến. Hễ người biết hổ thẹn thì nhất định không rơi vào lưới tà kiến nếu không khởi giác ác thì đó là hổ thẹn. Thầy còn chưa vào trong số quyết định thì sao lại cười người?

Lúc đó các thầy Tỳ-kheo nghe Bà-la-môn lõa hình nói những lời đúng pháp nên im lặng không nói gì. Có Tỳ-kheo khác nghe rồi khen ngợi những lời như vậy rất đúng. Người dứt được kết sử thì gọi là hổ thẹn. Nếu người mang danh Tỳ-kheo mà không dứt trừ kết sử, tuy đầu cạo trọc đáng lý là Tỳ-kheo, nhưng những người đó, dù đầu có cạo trọc, vẫn không được gọi là Tỳ-kheo. Phải biết rằng: người thấy được bốn pháp Chân chánh chắc thật mới gọi là Sa-môn chân thật. Vì sao? Như trong kinh dạy: Không nhận chân pháp Tứ đế thì tà chánh bất định, tà chánh bất định thì sự thấy biết bị sai lầm. Thế nên biết rằng: cần phải siêng tu Tứ đế. Nếu người thấy được Chân đế, cái thấy mới chân chánh, lìa hẳn đường tà.

Chương 20

Người khéo quán sát, thấy sắc đẹp không có ý ham muốn, thường sinh tâm chán ghét; khi thấy sắc đẹp, không khởi tâm tham ái giận tức.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một ngôi chùa, trong đó có nhiều thầy Tỳ-kheo, trong số đó có một vị Pháp sư. Vị Pháp sư này đã chứng được ba Minh, sáu Thông, lời lẽ nói năng khéo léo tuyệt vời, đầy đủ tài hùng biện, biết rõ luận thuyết của mình và người, giỏi về vấn đáp, tùy căn cơ nói pháp, làm vui lòng mọi người, có khả năng thắp lên ngọn đèn chánh pháp, soi chiếu phá tan bóng tối u mê, khiến cho nhân dân ở trong và ngoài thành mỗi ngày đều đến nghe pháp, đã nghe pháp rồi liền thọ trì, cho đến các thiếu niên cũng không buông lung.

Khi ấy trong thành có các dâm nữ lớn tuổi đều than thở, nói:

– Hôm nay chúng ta không có khách lui tới mới bị khổ thế này. Không biết cái khổ này còn bao lâu nữa đây.

Cô dâm nữ lớn tuổi có người con gái trẻ tuổi xinh đẹp, thông minh xuất chúng, thông thạo sách vở thế gian, thông suốt tất cả sáu mươi bốn kỹ thuật của phụ nữ. Thấy mẹ u sầu, bèn hỏi mẹ:

– Vì sao hôm nay mẹ buồn khổ như vậy?

Người mẹ đáp:

– Trong thành này, tất cả mọi người đều thích nghe pháp nên không lui tới chỗ chúng ta. Của cải, tài sản từ đây không còn có nữa. Vì việc này cho nên mẹ buồn rầu.

Cô gái nghe mẹ nói như vậy, tự ỷ mình xinh đẹp nên thưa:

– Bây giờ, con sẽ sửa soạn thật đẹp để đến trong hội kia, làm cho tất cả mọi người trong đó đều theo con về đây.

Nói xong, cô gái liền đi tắm gội và xoa các loại hương vào thân, đeo chuỗi anh lạc, y phục lộng lẫy, đầu đội vòng hoa, chân mang giày, trang sức bằng các ngọc báu. Tay phải cầm gậy, cô ta bước đi bằng dáng vẻ yểu điệu thướt tha của người con gái. Tất cả toát ra vẻ đẹp xinh xắn, yêu kiều như là cây hoa đi và cũng như chư Thiên. Nàng dẫn theo những cô hầu cũng cài hoa và trang điểm chuỗi anh lạc trên thân với y phục lộng lẫy. Những cô hầu này, có cô cầm bình vàng, có cô cầm quạt phẩy, có cô cầm hoa thơm đi theo hầu cô gái kia. Họ bao quanh cô gái, nói nói, cười cười, hoặc vung vẩy tay chân chỉ đường qua lại. Lại có những người trẻ tuổi trên tai gắn các chùm hoa màu đen, vàng, đỏ, tía, bôi màu rằn ri trên thân người họ giỡn cợt, cười, nói, chơi đùa, đưa tay chỉ phía trước, phía sau. Trên đường họ đi, mùi hương thơm khắp nẻo cùng với trống, nhạc, đàn, ca. Họ đến chùa và ở trong một gian nhà trống, chờ lúc mọi người tập hợp. Đến giờ nói pháp, có mấy ngàn người nhóm họp đông đảo.

Bấy giờ, vị Pháp sư đầu cạo nhẵn bóng, mày đẹp che mắt, các căn khéo điều phục và tâm không sợ hãi, như sư tử đầu đàn lên tòa nói kệ:

Ta quán người trí cạn

Chẳng do lên tòa này

Hèn yếu như dã can

Sợ sệt không tự an.

Nay ta lên tòa này

Trước chúng không sợ hãi

Như đầu đàn muôn thú

Rống gầm dẹp luận tà.

Pháp sư theo thứ lớp nói pháp cho đại chúng nghe. Khi ấy, dâm nữ vì muốn khuấy động tâm tư mọi người cho nên liền xuất hiện ở giữa cửa, còn những người đi theo cô ta thì xen lẫn vào giữa mọi người. Bọn chúng đều chỉ dâm nữ và nói với mọi người:

– Cô gái này xinh đẹp, dung mạo đáng yêu, các vị hãy ngắm xem, nghe pháp làm gì?

Mọi người nghe nói thế liền ngắm nhìn, tâm ý không yên. Khi ấy vị Pháp sư chưa hiểu ý các cô gái, lấy làm lạ liền hỏi mọi người:

– Vì sao các vị ngắm nhìn một cách khác thường và tâm ý rối loạn như vậy? Các vị không biết rằng cái chết đến nhanh chóng cũng như ngựa phi. Thế nên phải siêng năng tu tập các hạnh lành.

Rồi Pháp sư liền nói kệ:

Đuốc pháp lớn của Phật

Chiếu khắp cả thế giới

Ánh sáng tuệ chưa mất

Hãy mau tu pháp lành.

Vững tâm tu hạnh lành

Ngày đêm chớ biếng nhác

Ngọn đèn Nhất thiết trí

Chẳng lâu sẽ tắt mất.

Nếu nó tắt mất rồi

Chúng sinh đều tối tăm

Tuy có ánh trời chiếu

Cũng gọi là mờ mịt.

Lúc ấy, người trong hội chúng nghe kệ xong cung kính vâng lời dạy, chú tâm nghe pháp. Dâm nữ kia thấy mọi người nhất tâm chánh niệm, cô ta lại làm điệu bộ uốn éo khêu gợi, khiến hội chúng trông thấy, tâm lại tán loạn. Vị Pháp sư lại nói kệ:

Cô gái kia khêu gợi

Khiến mọi người yêu thích

Bị dục tình kéo lôi

Cướp mất tâm chuyên chú

Nếu vâng lời ta dạy

Nhiếp tâm khiến loạn dừng.

Vì sao yêu nữ kia

Hoặc loạn mắt mọi người?

Thí như tơ sen xanh

Lênh đênh theo sóng động

Tâm mọi người cũng vậy

Lăng xăng chẳng tạm dừng.

Lúc đó, mọi người bị mê hoặc, nhìn thấy sắc đẹp lộng lẫy của cô gái thì tâm không còn biết hổ thẹn, bèn chỉ trỏ với nhau mà nói:

Cô gái xinh đẹp này

Đến đây là điềm lành

Như vầng trăng mới mọc

Lại rơi đến chốn này.

Sắc đẹp thật siêu tuyệt

Mắt trong đẹp vô vàn

Có lẽ Lam-bà nữ

Được Đế Thích sai đến

Hoặc là trời công đức

Nhưng tay không cầm hoa.

Lại có một người khác nói kệ:

Lạ thay! Cô gái này

Nghi dung quá xinh đẹp

Mắt như hoa sen xanh

Mũi thẳng, mày như vẽ

Hai má đều bằng khít

Môi đỏ, răng đều đặn

Da mướt, rất mịn màng

Rực rỡ rất khác thường

Tướng uy, vui lòng người

Chói sáng như núi vàng.

Bấy giờ, các vị Ưu-bà-tắc yêu thích dung nhan của cô gái kia nên tâm ý rối loạn. Những người theo hầu dâm nữ thấy như vậy vô cùng mừng rỡ, khoái trá kêu lên:

– Hôm nay, việc làm của chúng ta rất khéo mới khiến cho hội chúng chú ý như vậy.

Khi ấy, vị Pháp sư lấy làm lạ vì sự xôn xao khác thường của bốn chúng, mới đưa tay vén hai hàng mi để nhìn cho rõ chúng hội. Ngài trông thấy dâm nữ dung nghi xinh đẹp cùng với các cô hầu đều rất lộng lẫy. Vị trí dâm nữ đứng làm nổi bật sắc đẹp của cô ta, như ngôi sao rực rỡ xâm chiếm tâm người ngu si, làm mất đi chánh niệm.

Pháp sư quán sát thử xem tâm người nữ này đến đây với mục đích gì? Ngài liền lặng im nhập định thì biết cô gái này đến đây với tâm tà hoặc chứ không phải đến để nghe pháp. Mặc dầu Pháp sư tuy đã dứt hẳn tâm tức giận, nhưng ngài thể hiện sắc giận bên ngoài, lớn tiếng nói với dâm nữ:

– Ngươi như ổ kiến mà lại dám tranh cao thấp với núi Tu-di cao nhất thế gian sao? Chẳng lẽ ngươi không nghe thuở xưa khi Phật còn tại thế, vị vua tầng trời thứ sáu không tự lượng sức mình mới dám đến chỗ Phật làm các việc khuấy nhiễu. Đức Thế Tôn mới dùng thần lực cột thây chết vào cổ vị trời ấy, khiến ông ta vô cùng xấu hổ chẳng còn mặt mũi nào, bị trời, người cười chê. Ý ngươi cho rằng giáo pháp của Phật đã bị hoại diệt rồi sao? Không còn những bậc Thanh văn chuyên tinh tu học nữa à? Các bậc Trượng phu hơn người đã chết hết rồi sao? Nếu ngươi nghĩ như vậy thì nên giữ vững lập trường nhé!

Vị Pháp sư này liền dùng thần thông làm cho người dâm nữ, da thịt bị rơi rã, chỉ còn bộ xương trắng, ngũ tạng bên trong thân đều lộ ra trước mặt mọi người. Pháp sư gọi người dâm nữ này nói:

– Vừa rồi nhà ngươi phát sinh tâm ác, dám cạnh tranh với pháp Phật.

Khi ấy, người dâm nữ đứng trước mặt mọi người với bộ xương trắng, Pháp sư bèn nói kệ:

Vừa rồi ngươi xinh đẹp

Vượt trội ai cũng nhìn

Giờ da thịt biến mất

Chỉ còn bộ xương thôi.

Trước, ngươi vui sắc diện

Giờ mới thấy tướng thật

Xương đầu như ngọc trắng

Hình sắc như ngó sen

Dung nhan bị vùi lấp

Hai má như rãnh sâu

Da thịt đều rơi rớt

Gân mạch dính chùm nhau

Các tạng phủ bên trong

Hiện ra treo lơ lửng.

Những người theo ngươi đó

Tự thấy còn nhàm chán

Huống gì mọi người khác

Vui gì mà nhìn ngươi!

Khi dâm nữ bị Pháp sư biến hình thành bộ xương rồi thân tâm đều khốn khổ, không nói được gì cả. Bộ xương cô gái liền chắp tay hướng về vị Pháp sư. Vị Pháp sư bảo bộ xương:

– Thân ngươi trang điểm bằng chuỗi anh lạc, chưng diện bằng mọi cách chỉ làm mê hoặc được kẻ phàm phu, khiến cho họ bị đắm chìm trong ao ba cõi. Nếu bây giờ ngươi bỏ đi dáng điệu lẳng lơ, bỏ đi những đồ trang sức tốt đẹp, ta sẽ chỉ cho ngươi thấy cái thân vắng lặng nhiệm mầu, khiến cho ngươi hiểu được cảnh chợ đời bất tịnh mà cái thân này chỉ là lớp thịt mong manh phủ lên khối xương dơ bẩn. Bên ngoài được giả che bởi lớp phấn sáp để làm mê hoặc mắt người ngu, kẻ phàm phu bị sắc dục đam mê không nhìn thấy cho nên sinh đắm nhiễm. Có người trí nào quán sát tướng thật mà ưa thích nó đâu!

Khi ấy, mọi người trong hội chúng thấy việc này đều sinh nhàm chán, nói với nhau:

– Những lời dạy của Đức Phật chân thật không luống dối. Tất cả các pháp như huyễn thuật, như biến hóa, như chùm bọt nước, như tiền vàng giả, chỉ dối gạt, mê hoặc con người. Vừa rồi, cô gái này có dáng vẻ đẹp lộng lẫy đáng ngắm mà bây giờ bỗng nhiên chỉ còn là bộ xương. Dáng dấp xinh tươi, với thái độ lẳng lơ như muốn mê hoặc lòng người… Những việc như thế nay còn đâu!

Có một vị Ưu-bà-tắc lấy ngón tay khều má cô gái và quán sát kỹ cô ta mà nói kệ:

Phật nói rằng chúng sinh

Bị ái dục che mắt

Đui mù không mắt tuệ

Không đến được Niết-bàn,

Thí như lá Nhâm-bà

Mật đọng bị ong hút

Vì tham dục mê hoặc

Đến chết vẫn không rời.

Những người không buông lung

Quán đúng thật thân tướng

Mà không khởi dục giác

Dụ như hạc đầu đàn

Thường sống ở ao trong

Không thích nơi gò mả.

Lại có vị Ưu-bà-tắc khác nói thế này:

– Thấy nhan sắc xinh đẹp này, tôi liền sinh dục tưởng. Quán sát bộ xương trắng kia, tôi liền muốn dứt bỏ.

Ông nói kệ:

Quán sát đống xương này

Khiến người sinh sợ hãi

Giống như Tỳ-đà-la

Bộ máy của chú thuật

Người ngu cho là thật

Liền sinh tâm mê đắm.

Như đường hầm hố sâu

Được phủ cỏ lên trên

Thân này cũng như vậy

Phải quán sát như thế

Biết đúng thật vậy rồi

Ai còn khởi dục tưởng?

Bấy giờ những người vô trí ngu si, mê hoặc đắm trước nghe bài kệ này, bèn cúi đầu tránh né không thích nghe. Dâm nữ kia tự thấy thân mình là điều tai họa cho người, nên gieo năm vóc sát đất và nói kệ:

Trước con ngu không biết

Không tự lượng sức mình

Định kéo người nghe pháp

Tất cả về nhà mình,

Giờ mới biết Thích tử

Thế lực rất kỳ lạ

Biến sắc đẹp của con

Ai thấy cũng chán chê.

Con như trẻ ngu khờ

Việc làm thật nông nổi

Dám đem nước chân trâu

Muốn sánh cùng biển lớn

Cúi xin ngài đoái thương

Cho con được sám hối.

Lúc bấy giờ, đại chúng thấy cô gái đang đứng các khúc xương gá vào nhau giống như căn nhà bằng sậy nên vô cùng kinh ngạc. Bộ xương kia tại sao lại có thể nói được những lời như vậy? Lại thấy ngũ tạng của cô gái ấy lộ ra, ví như cái giá hàng thịt treo ngũ tạng heo bò nhúc nhích ngọ nguậy giống như thịt chó. Các tạng hôi thối, nhơ nhớp còn hơn nhà xí. Vì sao chúng ta lại phải thấy việc này!

Họ liền nói kệ:

Giờ quán thân cô gái

Chỉ gân dính xương khô

Chỉ thấy toàn là xương

Hòa hợp phát ra lời

Trong cô có xương ư?

Hay trong xương có cô?

Ví như trong đầm vắng

Cánh rừng nhiều lau sậy

Khi gió cùng thổi đến

Phát ra âm thanh lớn

Vì pháp giả như vậy

Không thấy tự thể cô

Nếu không có tự thể

Tướng nữ ở chỗ nào?

Suy ra khắp các pháp

Xưa nay chưa từng có.

Ta quán kỹ thân tướng

Đến, đi và qua lại

Cúi xuống và ngẩng lên

Nhìn ngó và nói năng

Các phần gá vào nhau

Gân xương rất yếu ớt

Gân quấn làm bộ máy

Nương gá nhau chuyển động

Như thế trong mọi phần

Đều không có chủ tể.

Nhưng nay đối pháp này

Là hữu hay là vô?

Con vì cuồng si hoặc

Bị bóng che loạn mắt

Vì sao giả như vậy

Lầm nghĩ có tướng nữ

Buộc sậy làm bộ máy

Bó nhiều sợi chỉ lại

Ví như vàng ròng chảy

Đổ nước phát tiếng “xèo”.

Khi ấy, Pháp sư biết bốn chúng đã sinh tâm chán ghét, bèn hỏi dâm nữ:

– Bây giờ ngươi muốn làm gì?

Cô gái thưa:

– Bạch Pháp sư, con xin ngài hủy bỏ hình phạt.

Cô ta liền nói kệ:

Đại Đầu tiên trách phạt

Biến Thiên nữ Lam-bà

Thành một con ngựa cỏ

Trong suốt mười hai năm

Nay bị ngài trách phạt

Biến con thành nhà mộ

Thế gian chưa từng thấy

Hình phạt như thế này

Đại đức khéo tự tại

Thương con xin hủy bỏ.

Bấy giờ Pháp sư liền mỉm cười nói kệ:

Thiện nữ hãy đứng lên

Ta không tâm tức giận

Cạo tóc, mặc ca-sa

Không dùng pháp trách phạt.

Có ái dục đắm say

Hại người sinh khổ não

Người làm xấu, làm tốt

Hay sinh tâm tức giận

Giận dữ dùng hình phạt

Ta dứt tâm giận tức

Dứt bỏ hết vô minh

Thể tánh không kết sử

Ta muốn cứu chúng sinh

Sao lại dùng hình phạt?

Các sinh, già, bệnh, chết

Làm khổ các chúng sinh

Vì sao người hiểu hết

Mà lại dùng hình phạt?

Giống như mụt ghẻ độc

Lại thêm tro nóng bức

Da mỏng bao cơ quan

Phàm phu sinh yêu đắm

Ta dùng sức thần thông

Mở tráp dơ của ngươi.

Nói kệ xong, Pháp sư thâu lại thần thông, cô gái trở lại thân hình như trước. Khi ấy, Pháp sư bảo hội chúng:

– Các vị nên siêng năng tu thiện.

Và liền nói kệ:

Tướng dục điên đảo hành

Dụ như gió thổi bụi

Chánh quán xa lìa dục

Gột rửa cát bụi dục.

Có dục và lìa dục

Nơi chốn không nhất định

Khéo quán được giải thoát

Tham hoặc thì dục tăng

Cho nên phải thường tu

Chuyên tinh lìa dục tưởng

Lìa dục, hành các thiện

Ngay đó được vui thiền.

Bấy giờ, người nghe pháp

Hoặc được quán bất tịnh,

Người chứng Tu-đà-hoàn

Tu hành tưởng lìa dục,

Người chứng A-na-hàm

Lại có người xuất gia

Siêng tu không biếng lười

Đều chứng A-la-hán.

Chương 21

Không có tâm tham đắm và bố thí tất cả những gì mình có thì đời hiện tại được phước báo và được nhiều tiếng khen. Vì thế không nên bỏn xẻn mà hãy bố thí.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, tại nước Phất-yết-la-vệ có một họa sĩ tên Yết-na. Ông có việc phải đến nước Thạch thất. Khi đến nơi ông đi viếng thăm các chùa tháp, vẽ hình một ngôi tinh xá được ba mươi lạng vàng. Khi trở về nước, họa sĩ gặp những người lập hội Vô già. Sinh tâm kính tin, họa sĩ hỏi thầy Tỳ-kheo tri sự:

– Ngày mai ai làm thức uống ăn?

Đáp:

– Không có người làm.

Lại hỏi:

– Trong ngày ấy quý thầy dùng hết bao nhiêu tiền thức ăn?

Thầy tri sự đáp:

– Ba mươi lạng vàng.

Họa sĩ liền cúng ba mươi lạng vàng cho thầy tri sự rồi trở về nhà. Vợ ông ta hỏi:

– Hôm nay, ông đi làm thuê kiếm được bao nhiêu?

Người chồng trả lời vợ:

– Tôi kiếm được ba mươi lạng vàng, nhưng đã cúng dường làm phước hết rồi.

Bà vợ nghe nói xong rất giận dữ. Bà rêu rao lỗi của chồng cho những người bà con nghe:

– Chồng tôi làm được bao nhiêu vàng đều cúng dường cho hội Vô già, chẳng để lại một đồng nào để lo việc nhà!

Khi đó, những người bà con dẫn người chồng của bà ta đến nhờ quan xử đoán, họ trình tâu:

– Tiền tài không dễ được, làm việc cực nhọc mới có ông ta không lo cho gia đình và bà con mà lại đem cúng dường cho hội để làm phước.

Vị quan xử đoán nghe việc trên bèn hỏi người họa sĩ:

– Có đúng như vậy không?

Người ấy thưa:

– Thưa, đúng thật như vậy.

Vị phán quan nghe xong, liền sinh tư tưởng ít có, khen ngợi rằng:

– Hay thay! Bậc Trượng phu!

Rồi ông cởi y phục và ngọc ngà châu báu trên thân cho đến ngựa xe, ban hết cho họa sĩ và nói kệ:

Bị nghèo khổ lâu ngày

Làm thuê kiếm được tiền

Không dùng để mưu sinh

Mà bố thí mới khó.

Tuy người rất giàu có

Của cải nhiều dẫy đầy

Nếu không khéo quán sát

Không thể mau bố thí.

Quán sát rộng đời sau

Biết thí có quả báo

Mạnh mẽ bỏ tiền tài

Lìa bụi cát bỏn xẻn

Người làm được như thế

Bố thí không mất đi.

Họa sĩ nghe kệ, trong lòng vui mừng hớn hở, bèn mặc áo, cỡi ngựa trở về nhà. Lúc đó, người vợ ở trong nhà trông thấy họa sĩ mặc áo đẹp, cỡi ngựa về đến cửa, cho rằng đây là người giàu sang, trong lòng lo sợ nên đóng cửa chạy trốn. Họa sĩ nói:

– Tôi chứ không phải ai khác. Tôi là chồng của nàng đây!

Người vợ nói:

– Ông là một người nghèo. Vì sao mà được ngựa, xe và y phục như thế?

Người chồng đáp bằng bài kệ:

Giờ nàng hãy lắng nghe

Ta sẽ nói sự thật

Tuy xả vàng cúng Tăng

Dọn bày còn chưa ăn

Thí như chưa gieo giống

Mầm chồi đã nảy sinh

Ruộng phước rất tươi tốt

Kết quả mới theo sau.

Ruộng phước Tăng tịnh này

Ai mà không muốn trồng

Ý vừa định gieo hạt

Thì đã thấy sinh mầm.

Người vợ nghe xong sinh tâm kính tin thanh tịnh, liền nói kệ:

Như lời Phật đã dạy

Cúng Tăng được quả lớn

Như việc cúng dường này

Thật là đúng chỗ vậy.

Tâm kính thí chút nước

Quả báo nhiều hơn biển

Trong tất cả các chúng

Phật, Tăng là bậc nhất

Vừa sinh tâm muốn thí

Hoa báo đã hiện tiền.

Chương 22

Đối với việc bố thí chỉ quan trọng là tín tâm. Bố thí hai đồng tiền, quả báo thật khó lường.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một cô gái đến núi Trú ám, thấy mọi người ở trong núi lập hội Vô già. Cô gái đến đó xin ăn, trông thấy chư Tăng trong tâm vô cùng vui mừng, bèn khen ngợi:

– Lành thay, bậc Thánh tăng! Ví như kho châu báu ẩn tàng trong biển lớn, mọi người đều đến cúng dường. Riêng con quá nghèo nàn, không có vật chi để dâng cúng.

Nói xong, cô gái tìm khắp trong người mà chẳng có vật gì. Cô lại nghĩ: “Trước đây trong đống phân, ta có nhặt được hai đồng tiền đồng”. Cô liền dâng cúng tiền này cho chư Tăng. Vị Tăng Thượng tọa đã đắc quả A-la-hán, biết trước tâm người, vị Thượng tọa này thường tự trân trọng, cho nên khi thấy cô gái có tâm kính tin sâu xa, ngài muốn làm cho công đức cô gái thêm lớn nên không đợi thầy Duy na mà ngài đích thân ân cần đứng lên chú nguyện cho cô gái. Thượng tọa đưa cánh tay phải ra và lớn tiếng xướng:

– Xin Đại đức Tăng hãy lắng nghe.

Và liền nói kệ:

Tất cả các vật báu

Trên mặt đất, ngoài biển

Ý của cô gái này

Đều cúng dường chư Tăng.

Chú tâm khéo quán sát

Hành đạo nhằm tu phước

Để được đạo giải thoát

Nhổ được gai nghèo khổ.

Lúc đó, đồng nữ phát tâm rộng lớn:

– Như lời thầy dạy, con đã làm được việc khó làm, như xả bỏ tất cả tài sản châu báu không khác.

Buồn vui lẫn lộn, cô gái gieo năm vóc sát đất quy mạng chư Tăng rồi đặt hai đồng tiền trước mặt Thượng tọa, buồn bã rơi lệ, nói kệ:

Nguyện con trong sinh tử

Lìa hẳn sự khổ nghèo

Thường được nhiều vui vẻ

Bà con chẳng xa lìa.

Quả báo cúng Tăng này

Chỉ Phật mới biết được

Do nhờ công đức này

Chóng thành điều mong ước

Gieo trồng chút tâm lành

Nguyện chóng thoát thân căn.

Cô gái ra khỏi núi, đến ngồi dưới một gốc cây, bóng râm không di động và trên ngọn cây có lọng mây che. Lúc đó có vị vua, phu nhân vừa qua đời, đi dạo ngoài thành, thấy chiếc lọng mây kia nên tìm đến gốc cây, thấy cô gái, vua sinh tâm say đắm, đem về nội cung, phong nàng làm vị Đại phu nhân bậc nhất.

Cô gái liền nghĩ: “Trước đây ta phát nguyện, nay đã được vừa ý”. Nàng tâu vua:

– Hãy đem cho thiếp thật nhiều châu báu làm vật cúng dường để đến núi Trú ám cúng dường chư Tăng.

Nàng dâng các thứ ngọc ngà châu báu nhưng vị Thượng tọa không chú nguyện. Bấy giờ, đại chúng lấy làm lạ, thắc mắc không hiểu tại sao, bèn hỏi:

– Trước đây, khi cô gái này nghèo chỉ cúng có hai đồng tiền mà Thượng tọa lại chú nguyện ngay. Còn bây giờ đã là phu nhân của vua, dâng cúng vàng bạc châu báu thì ngài lại không chú nguyện? Xin giải thích cho chúng con được biết.

Thượng tọa nói với chư Tăng:

– Trước đây ta chú nguyện cho cô gái ấy không phải vì tài vật mà chính vì sợ tâm ý cô gái rối loạn cho nên chú nguyện.

Thượng tọa liền nói kệ:

Không vì nhiều tiền của

Mà được quả báo lớn

Chỉ có tâm lành hơn

Mới được quả báo lớn.

Trước đây cô gái cúng

Là xả thí tất cả

Trí Phật mới biết được

Ta không thể biết được.

Nay tuy nhiều châu báu

Tâm không như trước kia

Chỉ một phần mười sáu

Tâm thí bị vẩn đục.

Ví như người đi buôn

Có chút ít tài vật

Tâm mong quả báo lớn

Vật cúng dường tuy ít

Tâm rộng lớn thù thắng

Do đó đời vị lai

Phước báo cũng vô lượng.

Như vua A-du-ca

Tịnh tâm cúng dường đất,

Lại như thành Xá-vệ

Cô gái rất nghèo hèn

Cúng dường cơm Ca-diếp,

Cúng đất được đất đai

Cúng cơm sinh cõi trời

Cúng ít nhưng tâm tịnh

Quả báo lại rất nhiều.

Như chiếc áo trắng sạch

Đổ dầu lên trên áo

Cáu nhờn tăng thêm nhiều

Như đổ dầu vào nước

Tuy chỉ chút ít dầu

Lan khắp trên mặt nước

Do đó nên biết rằng:

Thắng tâm phước báo lớn.

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 5

Chương 23

Nếu người gần gũi bạn lành có trí tuệ sẽ giúp cho thân tâm người ấy đều thanh tịnh. Đó gọi là bậc Trượng phu chân thật, hiền thiện.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có thầy Tỳ-kheo theo thứ lớp khất thực, đến nhà một vị đại Bà-la-môn. Lúc gặp thầy Tỳ-kheo kia rồi, thì trong nhà của đại Bà-la-môn bao nhiêu nhà cửa, cột kèo đều bị gãy đổ, vại nước nứt bể, trâu bò đứt dây chạy tứ tung.

Vị Bà-la-môn nói:

– Chẳng biết đây là điều không lành gì! Chỉ có người không tốt vào nhà ta mới có hiện tượng kỳ quái như thế.

Thầy Tỳ-kheo nghe vậy liền đáp:

– Ông có thấy trong nhà ông những đứa trẻ gầy còm bị bụng trướng, mặt mày phù thủng chăng?

Vị Bà-la-môn nói:

– Tôi đã thấy từ trước rồi.

Vị Tỳ-kheo liền nói:

– Trong nhà ông có con quỉ Dạ-xoa nương náu để nuốt tinh khí người. Vì thế làm cho các đứa trẻ trong nhà này có những chứng bệnh như vậy. Nay, quỉ Dạ-xoa vì sợ ta nên chạy trốn, làm cho cột kèo gãy đổ, vại nước trong nhà ông bị nứt bể và trâu bò bị đứt dây sút chuồng.

Vị Bà-la-môn hỏi:

– Ông có oai lực gì?

Tỳ-kheo đáp:

– Ta nhờ gần gũi giáo pháp Đức Như Lai mới có oai lực này và làm cho quỉ Dạ-xoa khiếp sợ như vậy.

Người Bà-la-môn lại hỏi:

– Thế nào là giáo pháp của Như Lai ?

Bấy giờ vị Tỳ-kheo lần lượt nói về những lời dạy răn trong Phật pháp khiến cho vợ chồng vị Bà-la-môn nghe xong, tâm ý giải ngộ, chứng quả Tu-đà-hoàn. Vị Bà-la-môn liền nói kệ:

Lành thay! Bậc đức cao

Khéo nói pháp chân thật

Lời Phật lọt vào tai

Đi vào nhà tâm con

Khiến nhà con an ổn.

Xin che chở cho con

Hôm nay con cúi xin

Nghe ít điều con nói:

Phá nhà tâm của con

Bẻ gãy xà ngu si

Khéo vì con xua đuổi

Dạ-xoa nuốt công đức

Trừ La-sát tà kiến.

Vại mê lầm, trộm cướp

Nước thân kiến đầy tràn

Nay đã bị phá vỡ,

Nghé khờ chạy tứ tung

Kéo dứt dây vô minh

Các việc vừa thấy qua

Đều gom đủ trong con.

Các sắc giống như gương

Hình bóng hiện trong đó

Sinh tử từ vô thỉ

Chưa từng có việc này!

Nay con nhờ ân thầy

Mới biết bốn Thánh đế

Được gặp thiện tri thức

Đủ duyên gặp gỡ nhau

Dứt tham trong tâm con

Trừ quỉ trong nhà con.

Đã truyền lâu ở đời

Bốn Vi-đà nói rằng:

Nên cúng tế thật lớn

Các thứ vật trang nghiêm

Đầy đủ ở trên đàn,

Các sông lớn hằng hà

Tắm gội trừ tội lỗi

Mau được sinh cõi trời

Con tu hành xưa nay

Chưa từng được quả báo

Nhưng con không thể biết

Chắc chắn được hay không!

Cúng tế và tắm gội

Không bằng gần bạn lành

Nay con gần bạn lành

Mới được quả chứng này

Không sinh và không chết

Giải thoát đến Niết-bàn

Lìa hẳn nơi sợ hãi.

Chẳng phải cầu của báu

Nương oai thế của vua

Nhảy vực, thân nướng lửa,

Trời mùa đông lạnh buốt

Áo mỏng giá rét thân,

Khi mùa hạ nóng bức

Nướng thân năm nguồn nhiệt,

Lửa nóng và gai góc

Nằm ngủ ở trên đó,

Vượt núi, qua biển rộng

Tế lửa và đọc chú

Những khổ hạnh như vậy

Không thể được Niết-bàn.

Chỉ có tu thiền trí

Giới, văn và tinh chuyên

Những pháp sự như vậy

Từ đâu mà đạt được

Ắt nhờ thiện tri thức

Sau mới được đầy đủ.

Chương 24

Nếu người làm điều ác đáng lý phải đọa vào địa ngục, nhưng gặp Thiện tri thức, họ có thể tiêu trừ tội lỗi, được sinh lên cõi trời, cõi người.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có người tên Ba-ca-lợi, đến vùng trung thổ nước Thiên trúc. Bấy giờ vua nước Thiên trúc liền cho người đó làm trưởng làng. Lúc ấy, trong làng nhiều vị Bà-la-môn có người gần gũi, họ nói cho trưởng làng nghe về sách La-ma-diên. Lại sách Bà-la-tha cho rằng: Người chết nơi chiến trường sẽ được sinh lên cõi trời. Người nhảy vào lửa chết cũng được sinh lên trời. Lại kể nhiều thứ khoái lạc trên cõi trời. Văn chương những thứ sách này rất hay và bóng bẩy, khiến cho ông trưởng làng nghe xong, tâm ý rung động nghĩ rằng: “Chắc chắn là có việc ấy”. Ông đào một cái hố lửa chất đầy củi thơm và cho mời các Bà-la-môn đến. Mọi người nhóm họp đến chỗ hội. Lúc ông trưởng làng sắp nhảy vào lửa, ông ta có quen một thầy Tỳ-kheo họ Thích. Thầy Tỳ-kheo đến nhà trưởng làng, thấy trong nhà ông trang hoàng, sửa soạn nhiều thứ. Thầy Tỳ-kheo hỏi:

– Ông muốn làm gì?

Vị trưởng làng đáp:

– Tôi muốn sinh lên cõi trời.

Vị Tỳ-kheo hỏi:

– Làm sao ông đi được?

– Tôi nhảy xuống hố lửa sẽ được sinh lên cõi trời ngay.

Thầy Tỳ-kheo lại hỏi:

– Ông có biết đường lên trời chăng?

Ông ta trả lời:

– Tôi không biết.

Vị Tỳ-kheo nói:

– Nếu ông không biết thì làm sao đi được? Khi ông đi từ một ngôi làng này đến một ngôi làng khác còn cần có người chỉ dẫn mới biết đường, huống gì con đường lên trời xa xăm diệu vợi, phải mất ba trăm ba mươi sáu vạn dặm mới lên đến tầng trời Đao-lợi. Nếu không có người dẫn đường, làm sao có thể đến được cõi trời kia? Nếu trên cõi trời là vui thì sao vị Thượng tọa Bà-la-môn kia tuổi đã già lại nghèo thiếu tài vật, vợ ông cũng già và mặt mũi xấu xí, có gì để mà ưa thích, lại không dẫn vợ cùng lên cõi trời?

Bấy giờ vị trưởng làng nghe thầy Tỳ-kheo nói, bèn nghĩ: “Nếu nhảy vào hầm lửa được sinh lên cõi trời thì tại sao người Bà-la-môn kia không cùng đi với ta? Vì sao? Vì Bà-la-môn kia đang sống trong cảnh nghèo nàn khốn khổ, đâu có gì đáng ưa tiếc. Đáng lẽ ông ta nên bỏ cảnh khổ này để đến cõi trời an vui kia. Nếu ông ta không đi tức là muốn lừa dối và muốn giết hại ta”.

Nghĩ xong, vị trưởng làng liền tiến đến nắm tay vị Thượng tọa Bà-la-môn định cùng nhảy vào lửa để được sinh lên cõi trời, nhưng người Bà-la-môn ghì lại không chịu đi. Vì sao? Vì những người Bà-la-môn này chỉ vì tiền của mà đến chỗ hội này. Ông trưởng làng thấy người Bà-la-môn này không muốn nhảy vào lửa, bèn nói kệ:

Nghe nói trên cõi trời

Thú vui không kể hết

Thấy của sinh tham đắm

Nhìn Đông mà quên Tây.

Đem tất cả những vật

Có được ở trong nhà

Sánh với vật cõi trời

Cũng như đem hạt cải

Sánh với ngọn núi Thái.

Nếu người sống ít muốn

Tâm không hề tham đắm.

Nay tôi xét thấy ông

Lửa tham đắm hẫy hừng

Nếu không dùng phụ nữ

Trông giữ vợ xấu già

Mà đến nơi hội này

Vì tham cầu tiền của

Để cung cấp gia đình,

Hoặc yêu mến con cái

Không muốn sinh cõi trời.

Tính sức sinh Thiên kia

Giúp con ông quá đủ

Không biết đường lên trời

Vì sao khiến tôi đi?

Nếu biết đường lên trời

Sao khựng lại không đi

Sao lại thích dạy người

Muốn cho ta vào lửa?

Hoặc tham tài sản ta

Muốn được chia lấy dùng.

Vì sao không thương xót

Quá khổ mới như vậy

Hoặc do oán đời trước

Hẳn là nhiều dối gian.

Làm bạn với thần chết

Khuyên ta sinh cõi trời

Đưa ta về cõi chết

Ép buộc ta vào lửa,

Dạy người xa gia đình

Tu hành pháp khổ hạnh

Nhảy xuống vực, vào lửa

Nhịn đói chẳng uống ăn

Xét ý chỉ lời dạy

Muốn gia môn chấm dứt.

Các Bà-la-môn này

Ưa làm việc sát hại

Thế nên ta lìa bỏ

Trở về nương pháp Phật.

Pháp Phật đại Từ bi

Không tổn hại chúng sinh

Lửa lớn đốt rừng núi

Hươu nai đều trốn chạy

Do vì yêu tánh mạng

Tìm kiếm nơi mát mẻ

Nay ta cũng như vậy

Chân thành mong cứu giúp.

Bấy giờ thầy Tỳ-kheo thấy tâm của Ba-ca-lợi đã chán bỏ các Bà-la-môn và rất kính tin Tam bảo, bèn khen ngợi:

– Lành thay! Lành thay! Ông là người lấy trí tuệ làm sinh mạng. Hôm nay ông mới đúng là đang đi trên con đường về cõi trời.

Thầy nói kệ:

Lời Phật đến cõi trời

Và đến đường giải thoát

Lời này chắc chắn đến

Giữa chừng chẳng sai lầm.

Nhất Thiết Trí dạy đạo

Tướng rộng lược khác nhau

Lời chân thật vô hại

Thí hàng phục các căn.

Đạo này và Thiên đạo

Chẳng hành các khổ hạnh

Nhảy vực, vào lửa thảy

Điều này chính thật là

Duyên đưa đến sự chết

Chẳng phải nhân giải thoát.

Thuở xưa người sống lâu

Chư Tiên cũng sống lâu

Vì nhàm chán thân này

Không muốn ở đời lâu

Sớm tu các thiền định

Dứt buộc ràng cõi Dục,

Tự biết bỏ thân này

Ắt sinh lên cõi Phạm

Không do đó mất mạng

Nhảy xuống vực, vào lửa

Do đó bị mất mạng.

Được sinh lên cõi Phạm

Thiền định dứt lậu kết

Được sinh lên cõi Phạm

Không do nhảy vực, lửa

Được sinh lên cõi trời

Kia có Tiên đồng bạn

Dùng mắt trời quán sát

Chết vậy sinh về đâu?

Thấy sinh cõi trời Phạm

Trước thấy nhảy vực chết.

Cho rằng sinh cõi trời

Kẻ ngu khác không thấy

Tưởng rằng nhảy vực lửa

Được sinh lên cõi Phạm

Nên sinh tà kiến lầm.

Các Bà-la-môn khác

Ngu si không trí tuệ

Chẳng quán, tu thiền định

Dứt bỏ các kết sử

Chỉ thấy nhảy vực, lửa

Cho rằng được sinh Thiên.

Do hoặc điên đảo này

Soạn ra các kinh luận

Kẻ ngu đều tin nhận

Nhảy xuống vực, vào lửa.

Người trí khéo quán sát

Bỏ việc đó không làm

Tu hành các pháp lành

Lấy làm Nhân, Thiên đạo.

Nhảy vực vào lửa thảy

Chẳng phải tu hạnh lành

Mà được thoát sự chết

Chẳng phải nhân sinh Thiên.

Thân tâm nương pháp Phật

Đó là đạo Niết-bàn

Theo ngoại đạo làm gì

Luống khổ, không kết quả

Khuấy nước mong đề-hồ

Nhọc nhằn nhưng không được!