SỐ 201 — ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

Chương 69

Vị nào thường nhớ công đức Tăng bảo với nhận thức rõ ràng nên dù có xả bỏ thân mạng vẫn còn phát tâm lành.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, khi còn là Bồ-tát, Đức Thích-ca Mâu-ni làm bạch tượng sáu ngà. Lúc đó, vì có oán thù với bạch tượng, hoàng hậu sai người tìm chỗ voi ở để lấy ngà.

Khi ấy người bị sai đến chỗ voi ở, thấy bạch tượng sáu ngà giống như voi Y-la-bát lìa bầy, cùng với voi cái ở riêng một nơi, anh ta nói kệ:

Hoa sen Ưu-bát-la

Nước trong đầy ao lớn

Đi đến nơi như thế

Thấy được nơi Long tượng.

Hoa Câu trần màu trắng

Màu giống như sữa tuyết

Đều cùng là màu trắng

Giống như núi trắng lớn,

Có chân đi lại được

Con voi chúa lớn ấy

Màu sắc giống như trăng

Từ miệng mọc sáu ngà

Sáng chói rất trang nghiêm

Như bó hoa sen trắng

Nhìn gần là ngà voi

Giống như ngó sen trắng.

Lúc ấy, người thợ săn mặc áo ca-sa, nách kẹp cung tên, ở trong lùm cây, từ từ bước đến chỗ bạch tượng. Thấy người thợ săn kẹp cung tên dưới nách, voi cái nói với voi chúa:

– Người kia có vẻ muốn hại ta.

Voi chúa hỏi:

– Người ấy mang cung tên nhưng mặc áo gì?

Voi cáu thưa:

– Người ấy mặc áo ca-sa.

Voi chúa nói:

– Người ấy mặc áo ca-sa thì đâu có gì phải sợ hãi.

Rồi voi nói kệ:

Với biểu tướng như vậy

Không làm hại vật khác

Trong có tâm Từ bi

Thường cứu giúp tất cả

Thế nên với người kia

Không nên sinh sợ hãi.

Người thấy được an ổn

Vắng lặng được tốt đẹp

Như mặt trăng trong mát

Nhất định không tỏa nhiệt.

Nghe kệ xong, voi cái không còn nghi ngờ. Khi ấy, người thợ săn vào khu rừng rậm rạp rình, đợi voi chúa đến thì dùng tên độc bắn trúng nó.

Voi cái nói với voi chúa:

– Ngài nói ai mặc áo ca-sa chắc chắn có tâm Từ bi, thế sao bây giờ hắn ta lại làm như vậy?

Voi chúa liền nói kệ:

Đây là áo giải thoát

Tâm phiền não đã tạo

Xa lìa nơi Từ bi

Chẳng phải lỗi nơi áo.

Như đồng được dát vàng

Nấu chảy mới biết tạp

Mê hoặc các phàm phu

Kẻ ngu cho là thật

Người trí phân biệt rõ

Biết là đồng mạ vàng.

Do cung tên ác tâm

Cho nên làm hại ta

Ca-sa áo thiện tịch

Chính là các ác tâm

Nếu ai xem xét kỹ

Ca-sa áo toàn thiện.

Voi cái rất tức giận, nói với voi chúa:

– Ngài nói rất đúng! Nhưng tôi không thể nhẫn nhịn được. Tôi muốn bắt hắn xé tan ra.

Voi chúa Bồ-tát nói:

– Vì không điều trị tâm kết sử nên mới như thế. Nàng chớ nên tức giận mà nói như vậy! Không cần phải căm ghét hắn ta!

Voi chúa nói kệ:

Như người bị quỉ nhập

Mê dại mắng nhiếc thầy

Thấy thuốc trị bệnh quỉ

Không trách người khổ bệnh

Kết sử cũng như quỉ

Vì vô minh che lấp

Hay có tham, sân, si

Chỉ nên trừ phiền não

Đâu cần trách người bệnh.

Nếu ta thành Chánh giác

Danh xưng khắp ba cõi

Các kết sử dối trá

Dùng niệm, định, cần, tấn

Diệt trừ các kết sử

Dùng dùi trí sắc bén

Đập tan các kết sử

Chắc chắn làm khô cạn

Đốt cháy hết không còn.

Mai sau ta cần phải

Trừ sạch hết khổ não.

Nghe voi chúa Bồ-tát nói kệ này thì voi cái im lặng.

Khi ấy, bầy voi đều đến tụ tập, voi chúa nghĩ: “Không được để bầy voi này làm hại người thợ săn”. Nghĩ xong, voi chúa đến chỗ người thợ săn nói:

– Hãy núp dưới bụng tôi! Tôi sẽ che chở cho ông.

Bầy voi tiến đến giết hại thì voi chúa liền đuổi đi, rồi bảo người thợ săn:

– Ngươi cần gì thì cứ tùy ý lấy.

Khi nghe lời ấy, người thợ săn suy nghĩ: “Bây giờ, nếu ta không có tâm Từ thì không bằng voi kia”, rồi anh ta khóc lóc thảm thiết.

Voi chúa hỏi:

– Vì sao ngươi khóc?

Người thợ săn đáp:

– Vì bị khổ não bức bách nên tôi khóc.

Voi chúa nói:

– Tôi sợ bầy voi làm hại nên tôi kêu ông núp dưới bụng, phải chăng thân thể tôi đè ép ông?

Người thợ săn đáp:

– Không. Không phải thân thể ngài đè ép tôi.

Voi chúa lại hỏi:

– Phải chăng voi cái nói những lời cay cú làm ông buồn bực đến khóc?

Người thợ săn đáp:

– Cũng không phải lời cay cú kia làm tôi buồn bực mà chính là đạo đức và tâm đại Từ bi của ngài. Vì ác tâm, tôi đã dùng tên độc hại ngài mà ngài vẫn có tâm Từ lo sợ bầy voi trông thấy làm hại nên kêu tôi núp dưới bụng. Do việc này, tôi bứt rứt trong lòng, lo sợ nên khóc vậy.

Ông ta nói kệ:

Nay tôi dùng tên độc

Làm hại thân voi chúa

Ngài đem đạo đức, từ

Thương hại cho tâm tôi.

Nhờ ngài tâm hại hết

Nhưng tôi hại đức ngài

Nhọt tâm ngu khó lành

Đức ngài như biển lớn

Làm sao nói hết được

Kẻ làm hại mạng ngài

Vẫn Từ bi cứu giúp.

Nếu nói cho đúng ra

Thân tôi tuy là người

Không Từ bi nhân đức

Luống uổng hình hài này

Còn tệ hơn thú vật.

Tướng mạo giống như người

Làm ác hơn súc sinh

Ngài tuy mang thân thú

Đạo đức hơn loài người

Hình tướng chẳng phải người

Nhưng đạo đức là người.

Voi chúa hỏi:

– Hãy mau trả lời cho tôi biết, vì việc gì mà ông đến bắn tôi?

Người thợ săn đáp:

– Tôi bị vua sai lấy chút ít thân phần của ngài, chứ không phải tự ý tôi đến làm hại ngài.

Voi chúa nói:

– Nếu có cần gì, ông hãy mau lấy.

Lúc ấy voi chúa nói kệ:

Ông có muốn cần gì

Mau đưa tay nhận lấy

Người phát tâm Bồ-đề

Không tham tiếc gì cả.

Tùy theo ông cần gì

Đều cho ông hết cả

Cần ngà thì cho ngà

Tùy ý ông nhổ lấy.

Tôi vì việc cứu giúp

Do đó thọ thân này

Tôi đều bỏ tất cả

Cần gì tùy ý lấy.

Tôi làm việc lợi mình

Nhanh chóng đến Niết-bàn

Vì tất cả chúng sinh

Thọ thân trong ba cõi

Vì Nhất thiết chủng trí

Lấy Từ bi làm nhân.

Người thợ săn xấu hổ nói:

– Tôi bị vua sai đến lấy ngà của ngài.

Voi chúa nói:

– Ông cứ tùy ý lấy, chớ có nghi ngờ.

Người thợ săn đáp:

– Tôi thật không thể nào lấy ngà của ngài được.

Và nói kệ:

Từ tâm ngài tràn trề

Tôi sợ lửa từ kia

Nếu nhổ lấy ngà ngài

Tay tôi chắc gãy mất.

Voi chúa bảo:

– Nếu ông sợ, tôi sẽ nhổ cho ông.

Nói xong, voi chúa lấy vòi quấn lấy ngà mình, vì chân gốc của ngà rất sâu nên nhổ lâu lắm mới ra. Voi chúa nhổ ngà của mình xong thì máu ra dầm dề. Voi chúa nói kệ:

Máu chảy nơi nhổ ngà

Từ mặt máu chảy xuống

Voi chúa rất phước lợi

Nó trắng như sen trắng

Lẫn với hoa sen đỏ

Chứa nhóm thành đống lớn.

Các hoa kết đống kia

Trắng như thân voi chúa

Lại giống núi đá lớn

Tuyết trắng phủ lên trên

Giống như đỉnh núi cao

Dòng nước đỏ chảy xuống.

Voi chúa đau đớn, run rẩy quỵ xuống nhưng còn tự an ủi mình. Lúc đó, có một vị trời nói kệ:

Tâm an trụ vững chắc

Không bị si buồn bực

Nên quán các khổ não

Làm sao cứu giúp được.

Thế giới đều có chết

Ngài làm việc cứu giúp

Nên giữ vững ý chí

Chớ có tâm buồn rầu.

Trời, Người, A-tu-la

Càn-thát-bà, Dạ-xoa

Đầy khắp cả hư không

Khen việc chưa từng có.

Thiên thần nói như vầy:

Xưa nay rất ít có

Hay làm việc khổ khó

Nhổ ngà rất khốn khổ,

Ngay trong lúc đau đớn

Tâm hướng đến Bồ-đề

Cầu được quả Tối thắng

Ý quyết không thoái chuyển.

Lại có Thiên thần nói với vị trời kia:

– Bồ-tát như vậy, nhất định không thoái chuyển!

Thiên thần lại nói kệ:

Biết ngài nhổ ngà khổ

Thường nhớ ở địa ngục.

Nhổ ngà xong, voi chúa đứng im lặng. Bấy giờ người thợ săn suy nghĩ: “Ngài nhổ ngà thả xuống đất có hối tiếc hay không, sao không cho tôi?” Biết tâm niệm người thợ săn, voi chúa dùng lời an ủi nói kệ:

Ngà như hoa sen đỏ

Đầu kia như ngó sen

Sáu ngà cho người hết

Tối thượng trong các ngà.

Để cho ông an vui

Đợi chút, mong tâm tôi

Lần lần hết đau đớn

Để tôi đối với ông

Có tín tâm kính trọng.

Giả sử ý ông nói

Tôi là người rất ác

Sát, đạo, dâm, dối ông

Lừa dối đầy bất thiện

Nghe tôi nói ý ông:

Ông làm nhiều việc ác

Cung tên nhọn hại tâm

Tôi đều quên không nhớ

Chỉ kính nhớ ca-sa

Thấy được tâm kính tín

Người cho và người nhận

Thanh tịnh hay cấu uế

Nay tôi là thí chủ

Thảy đầy đủ thanh tịnh.

Đợi tôi được chánh niệm

Để quả báo rộng lớn

Mới bố thí cho ông.

Lúc ấy, voi chúa nói với người thợ săn:

– Ca-sa này là biểu tượng ly dục. Thấy nó thì tâm tôi cung kính tôn trọng.

Voi chúa dùng vòi nâng lấy ngà trao cho người thợ săn rồi nói kệ:

Bây giờ tôi nói thật

Tên độc bắn thân tôi

Không có chút oán hận

Gây ác báo cho ông.

Do nhân nói thật này

Mau chóng chứng Bồ-đề

Độ thoát các chúng sinh

Các khổ não như thế.

Nói kệ xong, voi chúa đưa ngà cho người thợ săn.

Do nhân duyên gì mà dẫn ví dụ này? Vô lượng trăm ngàn thân trong quá khứ, Đức Thế Tôn thường bố thí những thứ khó xả bỏ như thế, bổn nguyện là muốn thành tựu được kết quả. Ngài muốn làm cho chúng sinh đang chịu khổ não đạt được đạo lý căn bản, muốn làm cho con người giải thoát, tự giữ thanh tịnh, tâm sinh kính tín cho nên dẫn ví dụ cao đẹp này.

Chương 70

Vì các chúng sinh nên bậc Bồ-tát Đại nhân không hề tiếc thân mạng.

Tôi từng nghe:

Trong núi Tuyết có hai con nai chúa, mỗi con thống lãnh một đàn nai năm trăm con ăn cỏ ở trên núi.

Bấy giờ, trong thành Ba-la-nại có vua Phạm-ma-đạt đến núi tuyết, sai người giăng lưới bao vây nai.

Lúc ấy đàn nai đều lọt vào vòng vây không thể làm cách nào để thoát thân, cho nên không có một con nai nào thoát được.

Bấy giờ nai chúa có bộ lông sặc sỡ nhiều màu sắc, suy nghĩ: “Ta phải tìm cách nào để làm cho đàn nai thoát khỏi nạn này”. Rồi voi chúa lại nghĩ: “Không có cách gì tính được nữa, chỉ còn đến gặp ngay đức vua”. Nghĩ xong, nai chúa đi thẳng đến chỗ vua.

Đức vua trông thấy liền ra lệnh cho tả hữu của mình phải cẩn thận, không được làm hại, để nó tự ý đi đến. Nai chúa yết kiến đức vua rồi thưa:

– Tâu đại vương, xin ngài chớ nên vì việc vui chơi mà giết hại đàn nai để làm thú vui. Cúi mong ngài thương xót, chớ nên làm việc này! Hãy phóng thích đàn nai, đừng làm hại chúng!

Đức vua nói:

– Trẫm cần ăn thịt nai.

Nai chúa thưa:

– Tâu đại vương, nếu ngài cần thịt, mỗi ngày tôi sẽ dâng lên một con, còn như ngài giết sạch thì chắc chắn sẽ sình thối không để lâu được. Một ngày lấy một con thì nai ngày càng thêm nhiều, sẽ không thiếu thịt cho ngài dùng.

Đức vua liền bằng lòng. Lúc ấy nai chúa Bồ-tát nói với nai chúa Đề-bà-đạt-đa:

– Bây giờ mỗi ngày tôi và ngài dâng nộp một con nai để cung cấp thịt cho đức vua dùng. Hôm nay tôi dâng nộp một con, ngày mai đến lượt ngài dâng một con.

Cả hai cùng giao ước thay nhau dâng nộp nai được khá lâu.

Sau đó, vào một hôm, nai chúa Đề-bà-đạt-đa dâng nộp một con nai cái có thai sắp sinh. Nó đến nai chúa Đề-bà-đạt-đa cầu xin tha mạng và thưa:

– Thưa ngài, bây giờ thân tôi có chết cũng không dám từ chối. Chỉ cần đợi tôi sinh xong, dù có chết, cũng không hối tiếc!

Không nghe lời nai cái phân trần, nai chúa tức giận quát:

– Bây giờ, ngươi phải đi thôi! Đâu có ai chịu thay ngươi!

Bị nai chúa tức giận trách mắng, nai cái suy nghĩ: “Nai chúa đàn bên kia rất Từ bi, ta nên đến đó xin cứu mạng cho con”.

Nghĩ xong, nó đi đến chỗ nai chúa Bồ-tát quỳ xuống trình bày đầy đủ lại mọi việc và nói kệ:

Không ai cứu giúp con

Cúi xin ngài cứu giúp

Có rất nhiều chúng sinh

Nhưng riêng con sợ hãi.

Xin rủ lòng thương xót

Cứu con khỏi nạn khổ

Con không nơi nương tựa

Đến đây quy y ngài.

Ngài thường làm lợi ích

An vui cho chúng sinh

Nếu bây giờ con chết

Mẹ con không chu toàn

Xin cứu giúp thai nhi

Để một mạng sống sót.

Nghe kệ xong, nai chúa Bồ-tát hỏi nai cái:

– Ngươi đến chúa đàn ngươi trình bày mọi việc chưa?

Nai cái thưa:

– Con đã đem mọi việc trình bày nhưng ngài ấy không chịu nghe, còn tức giận trách mắng: “Ai thay thế cho ngươi?”

Nó nói kệ:

Bị chúa đàn mắng giận

Không có lòng thương xót

Ra lệnh mau đến vua

“Nào có ai thay ngươi”.

Nay con quy y ngài

Xin thương xót thân này!

Vì thế làm cho con

Khỏi mất đi một mạng.

Nai chúa Bồ-tát nói với nai cái:

– Ngươi chớ nên buồn rầu! Ta chấp nhận lời thỉnh cầu của ngươi. Hãy để ta suy nghĩ.

Nghe xong, nai cái vui mừng hớn hở trở về đàn của mình. Nai chúa Bồ-tát suy nghĩ: “Nếu sai con khác đi thì nó sẽ nói: “Ngài còn chưa chịu đi, làm sao sai con”. Nghĩ xong tâm liền khai ngộ, nai chúa nói kệ:

Bây giờ ta tự mình

Đến nhà bếp của vua

Ta đối với chúng sinh

Nguyện nhất định cứu giúp.

Nếu ta đem thân mình

Đổi mạng cho kiến mối

Làm được việc như thế

Còn có lợi ích lớn.

Sở dĩ làm súc sinh

Chính là vì cứu giúp

Giả sử được thế mạng

Bỏ thân như cỏ rác.

Nói kệ xong, nai chúa lập tức triệu tập đàn nai của mình thống lãnh, rồi bảo:

– Ta đối với các ngươi có gì không đúng, cho ta sám hối. Ta muốn đem thân này thay mạng cho nai cái sắp dâng thịt của nó cho đầu bếp đức vua.

Nghe nai chúa nói như vậy, cả đàn đều buồn bã quyến luyến thưa:

– Xin ngài chớ nên đi! Chúng tôi sẽ đi thay ngài.

Nai chúa đáp:

– Vì ta lập nguyện nên phải tự đích thân đi. Nếu sai ai khác, chắc chắn các ngươi sẽ buồn khổ. Hiện giờ, ta hoan hỷ không có điều gì buồn bực.

Nai chúa nói kệ:

Không ly dục xả thân

Nhất định còn tái sinh

Nay ta vì cứu giúp

Xả thân sinh nơi tốt

Ta biết hình hài này

Chắc chắc có hư hoại

Nay vì việc cứu giúp

Chỉ vì pháp xả thân

Được lấy pháp làm nhân

Làm sao không vui mừng.

Lúc ấy cả đàn nai phân trần mọi thứ ví dụ để can gián nhưng chỉ hoài công phí sức, không thể làm cho nai chúa đổi ý. Khi nai chúa đi đến nhà bếp đức vua để nộp mình thì cả đàn nai của mình thống lãnh và cả đàn nai của Đề-bà-đạt-đa đều theo đến Ba-la-nại. Ra khỏi rừng, nai chúa từ giã cả hai đàn nai và bảo chúng trở về, chỉ còn lại một mình đi đến nhà bếp đức vua.

Trước đó, người trông coi nhà bếp đức vua đã gặp nai chúa nên biết ngay là nó. Ông ta đến tâu với đức vua:

– Tâu đại vương, nai chúa tự đến nhà bếp nộp mình.

Nghe xong, đức vua đích thân đến gặp nai chúa hỏi:

– Thế nào, nai của ngươi hết sạch cả hay sao mà ngươi đích thân đến vậy?

Nai chúa thưa:

– Tâu đại vương, nhờ ngài giúp đỡ, nai của tôi càng thêm nhiều. Tôi tới đây là vì con nai cái đang mang thai, tôi muốn thay nó nộp mình.

Rồi nai chúa nói kệ:

Ý có điều mong muốn

Chưa thỏa mãn tâm ấy

Sức tôi có thể làm

Nếu không làm điều đó

Khác gì với cỏ cây?

Giả sử trong sinh tử

Bỏ thân nhơ nhớp này

Cũng hư hoại uổng thôi

Không làm chút điều lành

Thân tâm nay cũng hoại

Bỏ mình, người được cả

Ta làm được lợi lớn.

Nghe kệ xong, toàn thân rợn tóc gáy, vua Phạm-ma-đạt nói kệ:

Tôi thân người, tâm nai

Người thân nai, tâm người

Đủ công đức là người

Tàn ác là súc sinh.

Hay thay! Người có trí

Hay thay! Có dũng mãnh

Hay thay! Hay từ mẫn

Cứu giúp các chúng sinh.

Ngươi hiện thân như vậy

Tức là chỉ dạy ta

Nay ngươi hãy trở về

Cùng cả hai đàn nai

Chớ có tâm lo sợ

Nay ta phát thệ nguyện

Vĩnh viễn không còn ăn

Tất cả loại thịt nai.

Bấy giờ nai chúa thưa với đức vua:

– Tâu đại vương, nếu ngài rủ lòng thương tưởng thì hãy đến chỗ đàn nai đích thân an ủi, làm chúng không sợ hãi.

Nghe xong, đức vua đích thân vào rừng, đến chỗ đàn nai ở, ban bố sự an vui cho chúng:

Tất cả các đàn nai

Ở trong nước của ta

Ta nhất định bảo hộ

Chớ có nên sợ hãi!

Rừng cây này của ta

Cho đến các ao suối

Đều đem cho đàn nai

Lại cấm không giết hại

Cho nên gọi rừng này

Là rừng thí cho nai.

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 15

Chương 71

Dù cho đất nước rộng lớn, có đầy đủ mọi thứ, nhưng người phân biệt rõ ràng biết được khổ não của nó cũng lìa bỏ tránh xa.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, khi tu hạnh Bồ-tát, Đức Thế Tôn làm vua một nước lớn. Tất cả những người nghèo nàn đến xin ăn, đức vua đều bố thí. Với trí tuệ thông minh, lại ở vào ngôi vị vua chúa, ngài muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh nên hay cứu giúp người bị nạn khổ.

Khi vua nước láng giềng đem binh đến giao chiến, thì ngài suy nghĩ: “Đắm trước năm dục lạc không thể điều phục tâm, sáu căn khó thỏa mãn, của cải quá nhiều, ta cần phải liệu tính để giúp đỡ họ. Vì của cải mà có đấu tranh, nguyện xả bỏ việc này để không còn đấu tranh nữa. Ta nên tu tập pháp tùy thân thù thắng”.

Vị ấy nói kệ:

Khi quán sát rõ ràng

Bậc trí nên phân biệt

Làm việc không suy nghĩ

Sau hối hận không kịp.

Thấy rõ việc đó là sai thì biết phải làm gì, ngài nói kệ:

Dục như cầm đuốc cỏ

Như thịt bị chúng dành

Đắm dục làm thương tổn

Hại hơn cả hai đời.

Bậc trí mau tránh xa

Cõi nước, nhiều của cải

Nhiều của báu như thế

Rốt cuộc phải xả bỏ,

Thà bây giờ chịu khổ

Nguyện không ở đời sau

Chịu khổ lâu dài này.

So thế lực của ta

Chiến thắng được quân địch

Hiện tại biết kết quả

Dù được tiếng tốt đẹp

Sau chịu khổ tổn hại.

Dù biết mình tài giỏi

Vẫn nguyện giúp quân địch

Nếu không giúp được họ

Sau nhất định hại mình.

Nghĩ xong, vị quốc vương Bồ-tát bỏ vào rừng. Gặp một ông lão Bà-la-môn đi lạc vào đó. Bồ-tát hỏi:

– Này ông lão, vì sao ông vào rừng này?

Ông lão Bà-la-môn đáp:

– Tôi muốn yết kiến đức vua.

Bồ-tát hỏi:

– Vì sao ông muốn yết kiến đức vua?

Bà-la-môn đáp:

– Hiện nay tôi nghèo khổ, lại mắc nhiều nợ nần, nghe đức vua hay bố thí nên đến xin về trả nợ để không còn nghèo nàn nữa! Tôi không nơi nương tựa, chỉ hy vọng đức vua ban ân cứu giúp.

Bồ-tát nói:

– Này ông lão, ông hãy về đi! Ở đây không có đức vua, sao ông thành khẩn tha thiết đến thế?

Nghe xong, vị Bà-la-môn buồn bã quỵ xuống đất. Bồ-tát thấy ông ta như vậy rất thương xót. Ngài suy nghĩ rồi nói kệ:

Tôi vì cứu giúp người

Bỏ hết, việc khó bỏ

Bây giờ tôi hết sạch

Lấy vật gì để cho?

Nay tôi vì người ấy

Xả bỏ thân mạng mình.

Nói kệ xong, Bồ-tát đỡ Bà-la-môn dậy rồi bảo ông ta:

– Ông chớ nên buồn rầu! Tôi sẽ làm cho ông có được của cải.

Vị Bà-la-môn nghe như thế thì trong lòng rất vui mừng. Bồ-tát tức thời lấy cỏ se thành sợi dây rồi đưa cho Bà-la-môn:

– Cho tất cả, thân ta cũng thế!

Ngài nói kệ:

Vua kia chưa bắt ta

Nhất định không an tâm

Lão nên lấy dây này

Trói hai tay ta lại

Dẫn đến chỗ vua kia

Làm ông ta vui mừng

Sẽ cho lão châu báu

Vàng bạc các tài vật

Lão sẽ được giàu to

Vua kia lại vui mừng.

Có sống ắt có chết

Mạng sống hợp rồi tan

Do cứu giúp khổ nạn

Nên tổn hoại thân mạng

Bậc trí chết như vậy

Gọi là mang anh lạc.

Nghe kệ xong, vị Bà-la-môn rất vui mừng liền lấy dây trói Bồ-tát lại, dẫn đến vị vua kia.

Đức vua kia trông thấy liền nhìn Bà-la-môn nói kệ:

Đây là người nào vậy?

Sắc thân như núi vàng

Oai quang rất rực rỡ

Giống mặt trời chiếu khắp

Diện mạo rất đoan nghiêm

Ai thấy cũng vui mừng.

Người phước đức như vậy

Đáng làm chủ đại địa

Bấy giờ bị bắt giữ

Khổ sở đến như thế.

Ta ngồi tòa Sư tử

Thật là đáng xấu hổ

Người kia đáng làm vua

Còn ta chẳng đáng làm

Ta không kềm chế được

Không xứng ở ngôi vua.

Nghe kệ xong, vị Bà-la-môn tâu với đức vua:

– Tâu đại vương, đây là vua oán địch của ngài.

Đức vua hỏi Bà-la-môn:

– Ai trói người này?

Bà-la-môn thưa:

– Tâu đại vương, người đó đích thật do con trói.

Vua nói:

– Không lý nào người này bị ngươi trói? Ngươi nói dối!

Đức vua nói kệ:

Người kia to như voi

Sức lực rất hùng tráng

Thân thể ngươi yếu ớt

Lại không có binh mã

Làm sao trói được người?

Việc này không thể tin

Ngươi hãy nói thành thật

Chớ có nói dối trá!

Bà-la-môn tâu trình đầy đủ mọi việc rồi nói kệ:

Thấy tôi hết hy vọng

Người kia liền tự trói

Vì Từ bi giúp tôi

Ông ta tự trói mình.

Trượng phu tốt như thế

Danh vang khắp mười phương

Giống như đốt đuốc lớn

Chiếu sáng khắp tất cả.

Người hung ác ngu si

Giết hết không còn gì

Khi đuốc lớn thắp sáng

Hay diệt trừ tối tăm.

Nghe xong, đức vua kinh sợ đứng dậy chắp tay thưa:

– Lành thay! Lành thay! Bậc Trượng phu toàn thiện. Vì cứu giúp người khác mà ngài làm như vậy.

Và vị ấy nói kệ:

Đã nghe về đại vương

Danh hiệu là La-xà

Lợi ích cho thế gian

Cho nên gọi La-xà.

Ngài cần phải làm vua

Giữ gìn cho đại địa

Cúi xin ngài cho tôi

Sám hối các tội lỗi.

Tôi là trẻ dại khờ

Kẻ hèn mọn vô trí

Ngài hãy lên làm vua

Tôi rời khỏi nước này.

Ngài làm cho chúng sinh

Tất cả được an vui

Nếu người khác làm vua

Gây khổ não thế gian.

Đức vua kia trao lại ngôi vị cho Bồ-tát rồi trở về nước mình.

Chương 72

Vị nào tu tạo phước nghiệp thanh tịnh, xứng đáng được thiết lễ cúng dường. Vì vậy, nên siêng tu phước nghiệp.

Tôi từng nghe:

Vua Ô-việt-kỳ nước Thạch thất, cùng nhân dân cả nước thiết lễ hội cúng Phật. Có một phụ nữ ở trong cửa sổ nhìn chăm chú Đức Thế Tôn. Trông thấy cô gái đoan trang xinh đẹp, đức vua mở chuỗi anh lạc, sai quan thị vệ đem đến ban tặng cô ta. Quan tả hữu tâu với vua:

– Tâu đại vương, cô gái kia là phụ nữ trong nước ta, nếu ngài ưa thích thì gọi đến, chứ cần gì tặng ngọc để người chê cười.

Nghe lời ấy, đức vua bịt hai tai lại rồi nói:

– Trời ơi! Thật quá ghê tởm! Tại sao ngươi dám nói những lời này với ta?

Và vua nói kệ:

Ta thệ lập nguyện này

Nếu có tâm ý xấu

Khiến ta thành đại ác

Ta không vì nhiễm trước

Đem ngọc tặng cô kia.

Hãy nghe ý ta nói:

Nghiệp làm chủ, tự tại

Bậc nghiệp tối thắng nói

Không phải chủ tể làm

Chỉ là nghiệp làm ra.

Tâm tạo ra chủ tể

Nghiệp lành Phật ngợi khen

Như thế đến sắc đẹp

Hoàn toàn không có ngã

Chỉ nghiệp lành làm ra.

Nghiệp lành, ta cung kính

Nghiệp dữ, ta lánh xa

Quá khứ tạo nghiệp lành

Quả báo ngay hiện tại.

Ta đem xâu chuỗi ngọc

Nhiều của báu trang nghiêm

Đeo vào cổ nhiều vòng

Chuỗi ngọc trắng như tuyết.

Ta nhờ đức đời trước

Không đắm nhiễm sắc dục

Nếu biết nghiệp lành dữ

Làm sao còn đắm sắc?

Tránh xa không muốn thấy

Huống gì lại đắm nhiễm.

Thà chịu đói khát chết

Không tham lam phi pháp,

Thà nhảy vào đống lửa

Không làm việc gian tà

Nếu ta đắm nhiễm ái

Thân này hoặc thân sau

Chịu khổ nhọc vô lượng.

Chương 73

Người nào có nghiệp lực lành, thì tự nhiên thọ nghiệp báo tốt. Dù có sức lực của vua chúa cũng không bằng nghiệp lực được quả báo tốt. Vì thế, nên tu nghiệp lành.

Tôi từng nghe:

Khi ngủ nghỉ vào ban ngày, vua Ưu-duyệt-già có hai nội quan, một người hầu phía trên đầu, còn một người hầu dưới chân, cầm quạt phe phẩy. Họ bàn với nhau:

– Hiện nay chúng ta được vua thương tưởng đến là vì lý do gì?

Một người tự cho là nghiệp lực của mình, còn một người tự cho là nhờ oai lực của vua. Do việc này mà họ hầu hạ cung phụng đức vua. Vì thường nghe pháp, nên cả hai cùng nhau luận bàn giải thích ý nghĩa pháp. Họ nói kệ:

Như trâu dữ lội nước

Dẫn đúng thì theo đúng

Vua hiền hành chánh pháp

Người theo cũng như thế.

Do tranh giành lý lẽ, nên hai người to tiếng với nhau.

Người thứ nhất nói:

– Tôi sống nhờ vào đức vua.

Người thứ hai nói:

– Còn tôi nhờ vào nghiệp lực.

Nghe ồn ào, đức vua thức giấc hỏi họ:

– Tại sao ồn ào vậy?

Vua lại nghe họ tranh lý lẽ. Dù biết chưa trừ hết ngã kiến, nhưng cũng muốn giúp kẻ tâng bốc mình, trong lòng không vui, vua đọc kệ hỏi người nói “nhờ vào nghiệp lực”:

Sống nhờ vào nước ta

Tự cho là nghiệp lực

Vậy ta xem thử ngươi

Là sức của ai đây?

Nói kệ xong, đức vua đi đến gặp phu nhân, nói:

– Này ái khanh, bây giờ trẫm sai người qua bên khanh, khanh hãy phục sức thật xinh đẹp như phu nhân của Đế Thích.

Phu nhân thưa:

– Thần thiếp xin vâng lệnh.

Khi ấy vua trao nước bồ đào cho người hầu nói “sống nhờ vua” đem đến ban thưởng cho hoàng hậu. Đuổi người hầu nói “sống nhờ vào nghiệp lực” đi rồi, đức vua suy nghĩ: “Nó sẽ phải hối hận!”. Vua suy nghĩ chưa bao lâu thì người nói “nhờ nghiệp lực” mặc y phục đẹp đẽ đến bên mình. Thấy ông ta, vua hết sức kinh ngạc nói kệ:

Ta tự mình lầm lẫn

Cho ngươi chút nước thừa

Bị nghiệp lực của ngươi

Cưỡng đoạt đem đến đây

Hay có thể thân hậu

Cho nhà ngươi đem đi

Hoặc là phu nhân giận

Đoạt kia cho ngươi chăng?

Có thể ta nhầm lẫn

Đưa cho hắn ta sao?

Hay hắn mê hoặc ta

Làm cho ta rối loạn?

Nói kệ xong, đức vua hỏi người kia:

– Hãy nói thật cho ta biết! Nhờ nghiệp lực nào, chứ tại sao ta cố ý không cho mà ngươi vẫn được.

Người kia tâu:

– Tâu đại vương, thần nhờ vào nghiệp lực mà được.

Người kia đem mọi việc tâu đầy đủ lên đức vua:

– Tâu đại vương, người được ngài sai vừa ra khỏi cửa, bỗng nhiên bị chảy máu cam nên liền đưa nước này nhờ bề tôi đem đến phu nhân và được lệnh bà ban cho y phục này.

Nghe xong, vua nói kệ:

Nghiệp báo như bóng vang

Như tốt đẹp của ngươi

Ngươi nói nhờ nghiệp lực

Điều này đáng tin cậy.

Do năng lực nghe pháp

Lời nói hợp đạo lý

Ngươi nói do nghiệp lực

Lời này quả hiệu nghiệm.

Ta quá ư tự phụ

Ngươi nhờ nghiệp lực tốt

Phật dạy: nghiệp lực mạnh

Lời này đúng hoàn toàn.

Phật, Bậc Điều Ngự giỏi

Lành thay cho nghiệp lực!

Hay phá hoại sức vua

Mười phương Phật Thế Tôn

Cũng nói tùy nghiệp lực.

Nay ngươi nhờ nghiệp lực

Để tự trang nghiêm thân

Chẳng cần sức lực ta.

Chương 74

Tuy có oán thù với người trí nhưng vẫn được lợi ích. Thế nên, dù bị người trí oán thù, vẫn thường xuyên gần gũi.

Tôi từng nghe:

Nước Ma-đột-la có vị Bà-la-môn trí tuệ thông minh, nhưng không tin Phật pháp, cũng không gần gũi các thầy Tỳ-kheo. Trước đó vị Bà-la-môn này xích mích với vị Bà-la-môn khác, nên ông tức giận đến Tăng phường nói dối:

– Thưa các Đại đức, ngày mai ở nhà vị Bà-la-môn kia có mở đại hội thiết lễ cúng dường, xin thỉnh các thầy Tỳ-kheo đến dự!

Vì ông muốn sáng mai các thầy Tỳ-kheo đến nhà vị Bà-la-môn kia mà không được ăn uống gì cả để tiếng xấu của ông ấy đồn khắp trong nước.

Sáng sớm hôm sau, các thầy Tỳ-kheo đến nhà vị Bà-la-môn kia nói với người giữ cổng:

– Chủ nhân của ông mời chúng tôi đến cúng dường, ông hãy vào thưa lại.

Người giữ cổng vào thưa lại với chủ nhân.

– Thưa ông, hiện giờ ở ngoài cổng có các thầy Tỳ-kheo nói ông mời nên họ đến.

Người chủ nghe xong suy nghĩ: “Vì lý do gì xảy ra sự việc như thế? Hay là Bà-la-môn có thù oán với ta làm việc này? Bây giờ ta phải cho người vào thành đi chợ mau sắm đầy đủ các thứ để cúng dường các thầy Tỳ-kheo”. Nghĩ xong, ông ta lập tức cho người mời các thầy Tỳ-kheo vào nhà an tọa rồi dọn thức ăn cúng dường.

Các thầy Tỳ-kheo thọ thực xong nói với thí chủ:

– Bây giờ ông hãy ngồi xuống! Theo pháp Tỳ-kheo của chúng tôi, sau khi thọ thực xong phải thuyết pháp cho thí chủ. Dù ông không tin nhưng theo pháp Phật là phải như thế.

Lúc ấy vị chủ nhân lấy ghế nhỏ ngồi trước vị Thượng tọa và được nghe thuyết pháp về bố thí, luận bàn về giới, sinh cõi trời, dục là bất tịnh, xuất thế là an vui… cho đến nói pháp bốn Chân đế.

Trong đời quá khứ, vị Bà-la-môn này có gieo trồng căn lành, nên ngay trên tòa ngồi, ngộ được bốn Chân đế, đắc quả Tu-đà-hoàn. Vị ấy nói kệ:

Than ôi! Sức ngu si

Hay làm hại Chánh kiến

Người ngu không phân biệt

Báu tưởng chẳng phải báu.

Nay con được thắng lợi

Biết phân biệt Tam bảo

Thật sự là của báu

Phật pháp là Thánh chúng.

Con đã thấy rõ ràng

Đóng bít ba đường ác

Thích, Phạm và chư Thiên

Không thể nào đạt được.

Nay con được đầy đủ

Giờ đây Bà-la-môn

Được gọi là Phạm thiên

Sẽ đạt được mục đích

Giải thoát không còn chết

Nay con mới đạt được

Thắng pháp Bà-la-môn.

Bản tánh con thay đổi

Hôm nay thật thay đổi

Hôm nay mới đạt được

Pháp thắng diệu Tỷ-đà.

Giờ đây được vô lậu

Vượt qua khỏi Tỷ-đà

Nay con chân thật là

Cúng tế ruộng phước lớn.

Con sẽ siêng cúng lớn

Không phân biệt rõ ràng

Có cúng hay không cúng.

Từ ngày nay trở đi

Sẽ cúng Thiên Trung Thiên

Đa-đà A-già-đà

Nói tóm lại rằng là

Ngày nay mới được lợi

Đạt kết quả thân người.

Từ ngày nay trở đi

Sẽ theo lời Phật dạy

Nhất định không cầu xin

Các trời thần nào khác.

Nay con được học pháp

Tùy thuận theo chánh đạo

Pháp và tùy thuận pháp

Tôi ắt được quả ấy.

Con nay quy mạng lễ

Đời trước nhàm việc ác

Từng tu pháp, hướng pháp

Nay được quả lợi ích

Gần gũi Thiện tri thức

Pháp lợi tự nhiên thành.

Nếu con không gần gũi

Đệ tử Đấng Đại Bi

Mãi rơi vào tà kiến

Luân hồi ba đường ác.

Không có Bà-la-môn

Là kẻ thù ghét con

Con không được gần gũi

Thánh chúng như thế này.

Bên ngoài giống bạn xấu

Nhưng thật là bạn tốt

Ân quá hơn cha mẹ

Cho đến các quyến thuộc.

Nhờ Bà-la-môn này

Chúng Tăng đến nhà con

Tưới xuống mưa cam lộ

Mầm tốt đều được sống

Mưa pháp thấm ướt thêm

Rưới đất bụi tâm con

Bụi đất đã sạch sẽ

Ngộ được pháp chân thật.

Cho nên thế gian nói

Nhờ ghét được của cải

Tự nghĩ được lợi lớn

Liền thọ Tam quy y

Đãi các món ăn ngon

Cho Bà-la-môn kia.

Chương 75

Nếu người nào thuần thành đem của cải bố thí, giống như gia sản được giàu có thêm. Do biết việc này, nên hết lòng bố thí.

Tôi từng nghe:

Vợ chồng người nước Kế tân nằm trên nệm cỏ. Vào lúc trời sắp sáng, người chồng nảy sinh ý niệm lành: “Trong nước này, vô lượng trăm ngàn người đều tu phước cúng dường chúng Tăng, còn chúng ta nghèo khổ gặp được bến báu này không bám chút ít thì đến đời sau nghèo khổ vô cùng. Bây giờ ta không tạo phước thì tương lai sẽ khổ mãi”.

Nghĩ xong, người chồng buồn bã than thở rồi khóc lóc rơi lệ trên tay người vợ. Người vợ liền hỏi chồng:

– Việc gì làm chàng không vui vậy?

Và nói kệ:

Vì sao quá buồn thảm

Chàng luôn luôn than thở

Nước mắt ướt tay em

Giống như lấy nước nhiễu?

Người chồng nói kệ đáp:

Tôi không có chút thiện

Để mang đến đời sau

Suy nghĩ việc này rồi

Cho nên tự buồn than.

Đời có ruộng phước lành

Tôi không hạt giống thiện

Thân này hoặc thân sau

Đói khổ khó lường được.

Đời trước không gieo giống

Đời này rất nghèo khổ

Nay nếu không gieo nhân

Tương lai không có quả.

Nghe kệ xong, người vợ nói với chồng:

– Chàng chớ nên buồn rầu nữa! Em là vợ chàng, bản thân lệ thuộc vào chàng. Nếu bán thân em, chàng sẽ có tiền của thì được mãn nguyện.

Nghe xong, người chồng vui mừng, nét mặt hớn hở bảo vợ:

– Nếu không có em, ta không thể nào sống được!

Rồi nói kệ:

Thân tôi và thân em

Giống như đôi uyên ương

Có thể cùng bán thân

Có tiền đem làm phúc.

Lúc ấy hai vợ chồng đến nhà trưởng giả thưa:

– Thưa trưởng giả, ông làm ơn cho chúng tôi vay vàng! Nếu sau một tháng không trả hết thì hai vợ chồng tôi sẽ thuộc về ông. Sau một tháng, nếu không trả hết số vàng chúng tôi sẽ làm phận nô tỳ. Trong vòng một tháng, chúng tôi có thể cúng dường các Tỳ-kheo Tăng.

Trưởng giả liền đưa vàng cho họ. Nhận được vàng, họ nói với nhau:

– Chúng ta có thể vào chùa Ly việt cúng dường chúng Tăng.

Người vợ hỏi chồng:

– Ngày nào cúng dường?

Người chồng đáp:

– Ngày mười lăm.

Người vợ lại hỏi:

– Tại sao lại ngày mười lăm?

Bây giờ người chồng nói kệ đáp:

Thế gian ngày mười lăm

Các Thiên vương Câu-tỳ

Đi xem xét thế gian

Đây là lời Phật dạy

Muốn cho người trời biết

Thế nên ngày mười lăm.

Đến ngày mười ba, hai vợ chồng tận lực chuẩn bị đầy đủ thức ăn đem đến chùa thưa với vị tri sự:

– Thưa Đại đức, sáng ngày mười lăm xin Đại đức giữ chúng Tăng lại chùa và nhận lời mời của con.

Vị tri sự đáp:

– Được.

Ngày mười bốn, hai vợ chồng ở lại đêm trong chùa, nói kệ để tự khuyên bảo nhau:

Tự khuyên nhủ thân mình

Chớ nên sợ mệt nhọc

Nay mình được tự tại

Phải nên làm hết sức

Sau bị người quản thúc

Hành động không tự do

Chỉ uổng công khổ nhọc

Chẳng có lợi ích gì.

Nói kệ xong, suốt đêm hai vợ chồng không ngủ được, cứ lo nấu nướng thức ăn ngon để đến sáng mai là hoàn tất. Người chồng nói với người vợ:

– May quá! Đã xong hết rồi, chúng ta được mãn nguyện trong ngày tốt này, bán có một thân này mà trong trăm ngàn thân thường được giàu có.

Lúc ấy, có vị vua một nước nhỏ dọn các thức ăn uống rồi đến chùa thưa:

– Bạch chư Đại đức, cúi xin chư Tăng nhận sự cúng dường của con!

Vị tri sự nói:

– Thưa đại vương, vừa rồi chư Tăng chúng tôi có nhận lời mời của người khác rồi. Xin ngài đợi ngày khác!

Đức vua ân cần mời thỉnh:

– Thưa Đại đức, con có nhiều việc cần gấp, xin Đại đức nhận lời mời của con!

Chư Tăng im lặng không trả lời. Đức vua nói với vợ chồng người kia:

– Hôm nay, đích thân trẫm đánh kiền chùy. Trẫm sẽ bồi thường lại thức ăn ngươi đã làm.

Nghe xong, hai vợ chồng hướng đến đức vua lạy sát đất rồi thưa:

– Tâu đại vương, vợ chồng con nghèo khổ không có gì cả, phải tự bán thân mình để thiết lễ cúng dường. Suốt đêm lo sắp xếp nấu nướng đã xong, chỉ có hôm nay được tự do cúng dường, đến ngày mai, thì chúng con bị người khác quản thúc, không còn tự do. Cúi xin ngài rủ lòng thương xót chớ nên giành ngày của chúng con!

Họ nói kệ:

Vợ chồng như uyên ương

Thiết cúng đã làm xong

Cúi xin nghĩ nhớ cho

Mai lệ thuộc người khác.

Vợ chồng thuộc người khác

Không thời gian làm phúc

Tự bán thân như thế

Chính vì muốn tu thiện

Nghe đầy đủ mọi việc, đức vua khen ngợi:

– Lành thay!

Và nói kệ:

Ngươi khéo hiểu lời Phật

Hiểu rõ ràng nhân quả

Hay đem thân giả dối

Đổi tài mạng vững chắc.

Ngươi chớ có sợ hãi

Cứ làm theo ý nguyện

Ta đem lòng thương xót

Lấy tiền của thưởng ngươi

Nay thân ngươi chịu khổ

Sau được nhiều lợi lạc.

Sau khi nói kệ xong, đức vua cho phép vợ chồng người kia cúng dường chúng Tăng và đem tài vật ban cho để đền bù lại chi phí, lại còn cấp phát tài sản để họ còn mưu sinh.

Hai vợ chồng người kia được hưởng phước báu ngay trong hiện tại, không còn thiếu thốn nữa.

Chương 76

Người nào hết lòng giữ giới dù cho mất mạng vẫn được quả báo ngay trong hiện tại.

Tôi từng nghe:

Ở thành Nan-đề-bạt-đề có hai anh em Ưu-bà-tắc đều giữ năm giới. Bấy giờ, người em bỗng nhiên bị bệnh, hông sườn đau nhức, hơi thở thoi thóp. Thầy thuốc chẩn đoán bảo phải ăn thịt chó mới giết và uống rượu mới khỏi bệnh.

Bệnh nhân thưa:

– Thịt chó có thể mua ở ngoài chợ về ăn được, còn uống rượu thì tôi xin nguyện thà bỏ thân mạng, chứ nhất định không phạm giới.

Thấy bệnh tình của em nguy cấp, người anh mua rượu rồi bảo em:

– Em à, hãy bỏ giới uống rượu để trị bệnh!

Người em thưa:

– Anh à, dù bị bệnh nặng nhưng em nguyện thà bỏ thân mạng, nhất định không phạm giới để uống rượu.

Và nói kệ:

Lạ thay! Lúc sắp chết

Phá giới anh lạc ta

Dùng giới trang nghiêm thân

Không cần đồ tẩn táng.

Thân người đã khó được

Gặp giới pháp lại khó

Nguyện bỏ trăm ngàn thân

Không hủy phá cấm giới.

Vô lượng trăm ngàn kiếp

Mới gặp được giới pháp

Trong thế giới Diêm-phù

Thân người rất khó được.

Dù có được thân người

Nhưng chánh pháp khó gặp

Khi gặp được pháp bảo

Người ngu không biết giữ.

Người khéo phân biệt pháp

Việc này càng khó hơn

Giới báu vào tay tôi

Tại sao lại muốn đoạt

Chính là kẻ oán ghét

Chẳng phải quyến thuộc tôi.

Nghe kệ xong, người anh nói với em:

– Này em, anh vì tình cốt nhục nên không muốn để em chết.

Người em thưa:

– Anh chẳng phải thương yêu gì cả mà chính là hại tôi.

Và nói kệ:

Tôi muốn đến nơi tốt

Phá giới làm đọa lạc

Hại tôi mới như thế

Sao nói yêu thương tôi?

Tôi siêng tu tập giới

Mới sắp bị cướp đoạt

Trong năm giới đã giữ

Giới rượu là nặng nhất

Nay muốn ép tôi phá

Chớ nên nói thương tôi.

Người anh hỏi:

– Tại sao rượu là giới căn bản?

Người em nói kệ đáp lời anh:

Nếu ở trong giới cấm

Không hết lòng giữ gìn

Làm trái đạo Đại bi

Đầu cỏ có tẩm rượu

Còn không dám nếm thử

Vì thế nên tôi biết

Rượu là nhân đường ác.

Kinh dạy người tại gia

Nói ác báo của rượu

Chỉ có Phật biết rõ

Ai có thể lường được.

Phật dạy thân, miệng, ý

Ác hạnh của ba nghiệp

Riêng rượu là cội rễ

Đọa lạc trong ác hạnh.

Xưa kia Ưu-bà-di

Vì nhân duyên uống rượu

Phá bốn giới còn lại

Đây là kể hạnh ác.

Lại nói năm đại thí

Cũng là năm vô úy

Rượu là gốc phóng dật

Không uống, thoát đường ác.

Hay được tâm tin vui

Bố thí, bỏ keo kiệt

Thủ-la nghe Phật dạy

Được vô lượng lợi ích.

Tôi không có ý khác

Người muốn phá giới cấm

Nói tóm lại rằng là

Thà bỏ trăm ngàn thân

Không hủy phạm lời Phật

Thà để thân khô héo

Nhất định không uống rượu.

Giả sử hủy phạm giới

Sống được trăm ngàn năm

Không bằng giữ giới cấm

Thân bị chết tức thời.

Dẫu chắc chắn hết bệnh

Tôi vẫn không uống rượu

Huống nay chưa biết chắc

Là hết hay không hết

Tâm tôi vẫn quyết định

Trong lòng rất vui mừng.

Liền thấy được Chân đế

Bệnh tật liền tiêu trừ.

Chương 77

Ai tin lời Đức Phật thì cho các luận ngoại đạo giống như lời nói của đứa bé khờ khạo điên cuồng. Thế nên, cần siêng năng học luận Phật pháp.

Tôi từng nghe:

Có một nước tên là Thích-già-la, vua của nước ấy là Lô-đầu-đà-ma thường xuyên đến chùa nghe pháp. Lúc Pháp sư nói về lỗi lầm uống rượu, đức vua liền vặn hỏi Pháp sư trên tòa cao:

– Bạch Đại đức, người nào cho người khác uống rượu sẽ mắc quả báo si cuồng, nhưng bây giờ có nhiều người uống rượu vẫn không mắc quả báo si cuồng?

Pháp sư chỉ các ngoại đạo, đức vua hiểu ý khen ngợi:

– Hay thay! Hay thay!

Lúc ấy, có ngoại đạo bàn tán với nhau:

– Pháp sư kia không hiểu biết gì cả, cứ chỉ không không mà thôi. Đức vua bị Pháp sư lừa bịp, đã không hiểu còn khen suông “Hay thay!”.

Không ai có thể giải đáp câu hỏi này nhưng trong hội chúng cũng có người rất thông minh, nói kệ hỏi vì sao không giải đáp cho đức vua:

Pháp sư tài hùng biện

Khéo hay đáp nghĩa này

Vì thương xót các ngươi

Giữ gìn nên không nói.

Bọn ngoại đạo thưa:

– Tâu đại vương, ngài cho Pháp sư này lừa bịp hay thông suốt đạo lý?

Vua bảo:

– Điều mà ta hiểu có ý khác.

Vua thưa với Pháp sư:

– Bạch Đại đức, xin ngài giải thích rõ ràng ý nghĩa vừa rồi.

Vị Pháp sư đáp:

– Tâu đại vương, sở dĩ tôi chỉ ngoại đạo vì họ có tư tưởng khác nhau nên tâm điên đảo. Thế nên gọi là người cuồng si.

Vị Pháp sư liền nói kệ:

Không hẳn quỉ nhập thân

Gọi là người điên cuồng

Tâm tà kiến Dạ-xoa

Mới chính là điên cuồng,

Người cuồng si lầm lỗi

Không hiểu biết việc ấy.

Các ngươi có lỗi cuồng

Bậc Nhất Thiết Trí dạy:

Ngươi trái lời Chủng trí

Chạy theo các tà kiến.

Với thần biến hiện thấy

Làm nhục đại Tiên kia

Nói lỗi họ cấm ngăn

Điên cuồng trước đã đúng

Tại vì sao ta nói?

Gieo trăm ngàn nhân cuồng

Vì sao nói rõ ràng?

Nhảy vực, đêm vào lửa

Tự rơi từ đỉnh cao

Bỏ bố thí, trì giới

Theo mê tà cuồng điên

Không tu theo chánh hạnh,

Cuồng mê nhảy vào lửa

Làm hư hoại tịnh hạnh,

Uống, tắm nước sông Hằng

Gọi là theo chánh hạnh.

Bất tịnh và được mất

Có ý nghĩa thế nào?

Bán thịt, gom điều ác

Ba loại Thần túc biến

Ngoại trừ ba loại này

Lại cũng có thần biến.

Chỉ có mười hai pháp

Ngoài ra không có ngã

Hiện thấy Tiên thần biến

Lại thấy pháp mười ba.

Việc điên cuồng như thế

Kể ra có cả trăm

Hiện thấy nhảy vào lửa

Tự rơi từ đỉnh cao

Bởi vì muốn sinh Thiên.

Đó chỉ là tà kiến

Chẳng phải nhân sinh Thiên

Thí, giới khéo điều tâm

Tức là nhân sinh Thiên

Bán muối gây ác lớn

Tắm sông có thiện lớn

Như thế có nghĩa gì?

Được gọi là thiện ác

Bà-la-môn bán thịt

Là bị mất pháp rồi

Cầm đao cũng mất pháp

Nếu lại còn bán thịt

Đủ ba mươi sáu cân

Bại hoại Bà-la-môn

La sát đến ăn mật

Đều gọi là mất pháp

Thấy La-sát nếm mật

Cả hai đều có tội.

Dùng cân lừa dối người

Thiếu hụt gọi là trộm

Bán thịt thành sát sinh

Lúa, dê đều có mạng

Ăn lúa không phải giết

Dê, lúa đều nên ăn

Vì sao được ăn lúa

Mà không được ăn dê?

Các ngươi nói tự giết

Nhất định không sinh Thiên

Nhảy núi gieo xuống vực

Lại nói được sinh Thiên

Giết mình nói có tội

Ngươi nuôi dưỡng thân mình

Tại sao không được phước?

Xem xét không đúng lý

Là ngu si điên đảo

Do nhân duyên như vậy

Gọi các ngươi là cuồng.

Đây tức là ngu si

Biểu tướng của La-sát

Thế nên nói các ngươi

Thành tựu pháp điên cuồng.

Đó tức là nhân quả

Cho rượu và uống rượu

Sân hận là nhân si

Sân nhuế nên cấu uế

Hay thay đổi nhan sắc

Do nhân duyên như vậy;

Sân là vựa nhân đen

Uống rượu nhan sắc xấu

Hai việc này đều xấu.

Mục-liên thấy ngạ quỉ

Ngươi trước tự uống rượu

Nói không có tội báo

Cho nên trong hiện tại

Đã bị thân ngạ quỉ

Hoa báo đã như thế

Quả báo mới đến sau.

Khi các Bà-la-môn nghe việc này, ngay lúc ấy có nhiều ngoại đạo xuất gia.

Chương 78

Người nào khéo phân biệt tôn kính công đức sẽ không mong mỏi vào dòng dõi.

Tôi từng nghe:

Ở thành Hoa thị, có hai vương tử chạy trốn về nước Đầu-mạt-đầu-la. Trong nước ấy có một nội quan tên Bạt-la-bà-nhã làm phụ tá cho vua, tự tay đem thức ăn cúng dường chúng Tăng.

Chúng Tăng thọ thực xong, ông sai người thu dọn thức ăn thừa trên cỏ đem vào cung, rồi hướng về đó làm lễ, sau đó mới ăn và đem phân chia cho người yêu mến. Ăn thức ăn dư kia có thể phá trừ bệnh ngã chấp, cho nên ông ta trước tiên lấy ăn rồi mới đưa cho hai vương tử.

Hai vương tử ăn xong, trong lòng cảm thấy ghê tởm nên đi ra ngoài ói mửa và nói:

– Người xuất gia xuất thân từ nhiều dòng họ. Bây giờ, chúng ta ăn thức ăn dư của họ rồi ói ra thì sau đó không có lỗi.

Nghe việc ấy, vị phụ tá cho vua nói:

– Hai đứa bé dại khờ này thật không biết gì cả!

Và nói kệ:

Được thức ăn thừa này

Người trí trừ tội lỗi

Ngươi ghê tởm chê bai

Đây gọi là trẻ dại.

Pháp Phật quán khi ăn

Ngoại đạo đều không có

Sa-môn quán khi ăn

Hay trừ phiền não chướng

Dùng đồ dư của Phật

Nên cung kính trên đầu

Tay cầm thức ăn dư

Nước rửa trừ tội lỗi.

Hôm sau vị phụ tá quốc vương không đưa thức ăn dư, nên người hầu hỏi:

– Thưa ngài, tại sao ngài không chia thức ăn cho hai vương tử?

Vị phụ tá quốc vương nói kệ:

Hai vị ấy không hiểu

Cơm dư của Sa-môn

Vì tự ỷ dòng họ

Ăn dư là bất tịnh.

Tâm họ không hoan hỷ

Thế nên ta không cho.

Không biết họ Sa-môn

Không ăn thừa của họ

Không biết dòng họ ta

Không nên ăn của ta.

Sa-môn sống mọi nơi

Không như dòng họ ta

Ta không bằng Sa-môn

Lại không ăn của ta.

Hoặc nói không dòng họ

Cũng không có tuổi tác

Như ngựa không giống nòi

Nội quan cũng như thế.

Nội quan đến mọi nơi

Không có định phương nào

Chỉ thấy ta giàu sang

Không xem dòng họ ta.

Vì chỉ thấy giàu sang

Nên ăn dư của ta

Không ăn của Sa-môn

Gọi đây là trẻ dại.

Tâm Sa-môn tự tại

Đầy đủ bảy thứ tài

Không ăn của Sa-môn

Mà ăn dư của ta,

Giống như lên nửa giếng

Không thấy được gì cả.

Thấy ta có thế lực

Được đức vua nhớ tưởng

Liền ăn dư của ta.

Sinh trong dòng Cam Giá

Thái tử vua Du-đầu

Dòng họ đến như thế

Không hơn được ta sao?

Thắng trí của Sa-môn

Không ai bằng hay hơn

Không xét dòng tộc họ

Mà chỉ xét đức hạnh.

Dòng họ làm điều ác

Cũng gọi là thấp hèn

Đủ giới, có trí tuệ

Gọi đây là tôn quý.

Nghe xong, hai vương tử thưa:

– Thưa ngài, ngài dạy chánh đạo tức là cha chúng tôi. Từ nay trở đi, chúng tôi kính cẩn vâng theo lời ngài đã dạy.

Và nói kệ:

Nay ngài nói dòng họ

Khác với lời phi pháp

Nhân hạnh không nhất định

Hiểu biết không định phương

Bàn luận đúng lý rồi

Không gọi là thiên kiến

Như điều ngài hiểu biết

Tức dòng họ tôn quý.

Chương 79

Ai muốn biết rõ thần biến của Đức Phật thì nên đích thân đến cúng dường tháp Phật.

Tôi từng nghe:

Ở thành nước A-lê-xa-tỳ-già có tháp thờ móng tay của Đức Phật, gần tháp có cây Ni-câu-đà, bên cạnh có giếng nước. Khi ấy, có vị Bà-la-môn tâu với đức vua:

– Tâu đại vương, nếu ngài du hành sẽ thấy tháp kia. Tháp đó phá hoại phước đức của ngài. Quyền lực của ngài bao trùm cả cõi đất này, vậy nên phá bỏ tháp đó.

Đức vua tin lời vị Bà-la-môn liền ra lệnh cho quần thần:

– Các khanh hãy mau phá bỏ tháp đó cho ta! Ngày mai khi ra ngoài, chớ để ta thấy nữa!

Khi ấy Thần linh trong thành và dân chúng đều buồn khóc. Các Ưu-bà-di thiết lễ cúng dường, người đốt đèn nói:

– Bây giờ là lần cuối cùng chúng ta cúng dường!

Có một Ưu-bà-tắc ôm tháp khóc thảm thiết rồi nói kệ:

Nay con ôm lần cuối

Chân nền tháp Thế Tôn

Như Tu-di ngã nhà

Ngày nay bị phá hoại.

Tháp Thập Lực Thế Tôn

Giờ đây sẽ không còn

Nếu con có lỗi lầm

Xin cho con sám hối

Chúng sinh không còn thấy

Biểu tướng của Đức Phật.

Lúc ấy, các Ưu-bà-tắc cùng nói:

– Bây giờ có thể trở về nhà, chúng ta không thể đứng nhìn người ta phá hoại tháp được!

Sau đó, vua đích thân sai người đem dụng cụ đến đập phá. Khi họ đến đó thì tháp và cây không còn nữa. Họ nói kệ:

Lạ thay! Thật kỳ quái.

Cả thành đều hét lên

Giống như làn sóng biển:

Không thấy tháp Thập lực.

Ni-câu-đà và giếng

Không biết ở nơi nào.

Tất cả Bà-la-môn

Đều xấu hổ sợ hãi.

Đức vua nghe việc ấy

Sinh lòng rất thán phục.

Khi ấy vua nghĩ rằng:

Ai đem tháp này đi

Đích thân đi đến tháp

Chẳng thấy tháp ở đâu.

Bấy giờ đức vua sai cả ngàn người cỡi voi, phóng ngựa tìm kiếm khắp nơi. Một bà lão bên đường thấy nhiều người đi lại vội vã hỏi họ:

– Các ông làm gì vậy?

Họ đáp:

– Chúng tôi đi tìm tháp và cây.

Bà lão nói:

– Hồi nãy ở bên đường, tôi thấy một việc rất lạ. Có một cái tháp cùng với cây Ni-câu-đà bay trên không, còn cái giếng thì tôi không nhớ. Tôi chỉ thấy nhiều người, đầu đội thiên quan, đeo vòng hoa, thân mang nhiều hoa đem tháp đi. Khi thấy họ đi qua, tôi cho là kỳ lạ.

Nói xong, bà lão chỉ hướng tháp đi. Nghe xong, mọi người đem đầy đủ mọi việc về tâu vua. Đức vua rất vui mừng nói kệ:

Tháp kia tự bay đi

Hay là bay lên trời

Lòng tôi rất kính tin

Và hết sức vui mừng

Nếu tôi phá tháp đó

Sẽ đọa vào địa ngục.

Đức vua liền hướng về chỗ tháp thiết lễ cúng dường lớn. Tháp ấy hiện này được gọi là Tự di. Tháp, cây và giếng ở cách thành Tỳ-già ba mươi dặm.