Luật Tứ Phần (Tập 5 hết)

Thư Mục Luật

THƯ MỤC LUẬT

A. HÁN HỆ

I. QUẢNG LUẬT

Di-sa-tắc bộ Hòa hê ngũ phần luật (30 quyển). T 22 No. 1421

Di sa tắc luật, Ngũ phần luật.- Ngũ phần.

Quảng luật của bộ phái Di-sa-tắc hay Hóa địa bộ (Mahīśāsaka).

Lưu Tống (Cảnh Bình 1 – 2, A.D. 423 – 424) Phật-đà-thập (Buddhajīva) và Trúc Đạo Sinh dịch

Ma-ha tăng-kỳ luật (40 quyển). T 22 No. 1425

Tăng-kỳ luật. Tăng kỳ. Quảng luật của Đại chúng bộ (Mahāsaṅgika).

Đông Tấn (Nghĩa Hi 3, A.D. 416) Phật-đà-bạt-đà-la (Buddhabhadra) và Pháp Hiển dịch

Tứ phần luật (60 quyển) ). T 22 No. 1428

Đàm-vô-đức luật. Quảng luật của bộ phái Đàm-vô-đức hay Pháp Mật bộ (Dharmagupta).

Diêu Tần (Hoằng Thỉ 10, A.D. 408) Phật-đà-da-xá (Buddhayaśa) và Trúc Phật Niệm dịch

Thập tụng luật (61 quyển). T 23 No. 1435

Quảng luật của bộ phái Tát-bà-đa hay Thuyết nhất thiết hữu bộ (Sarvāstivāda).

Hậu Tần (Hoằng Thỉ 6, A.D. 404) Phất-nhã-đa-la (Puṇyatara) và La-thập (Kumārạīva) dịch .

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da (50 quyển).

T 23 No. 1442

Mūlasarvāstivādavinaya. Tạng: ḥdul-ba rnam-par-ḥbyed-pa (Vinayavibhaṅga).

Tỳ-nại-da. Giới kinh phân biệt của bộ phái Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ (Mūlasarvāstivāda).

Đường (Trường An 3, A.D. 703) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ bí sô ni tỳ-nại-da (20 quyển).

T23 No. 1443

Mūlasarvāstivādabhikṣuṇī-vinaya (Bikṣunīvibhaṅga). Tạng: dge-sloṅ-maḥi ḥdul-ba rnam-par-ḥbyed-pa.

Bí-sô-ni tì-nại-da. Giới kinh phân biệt của tỳ-kheo-ni, theo luật Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da xuất gia sự (4 quyển).

T23 No. 1444.

Mūlasarvāstivādavinayavastu-pravrajyāvastu. Tạng: ḥdul-ba gshi (rab-byuṅ gi gshi).

Tỳ-nại-da xuất gia sự. Các vấn đề liên hệ xuất gia, thọ giới theo luật của Can bản thuyết nhât thiết hữu bộ.

Đường (Cửu Thị 1 - Cảnh Vân 2, A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da an cư sự (1 quyển).

T23 No. 1445

Mūlasarvāstivādavinayavastu-varṣavastu. Tạng: ḥdul-ba gshi (dbyar-gnas kyi gshi).

Tỳ-nại-da an cư sự. Các vấn đề liên hệ an cư theo luật Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Đường (Cửu Thị 1 - Cảnh Vân 2, A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tùy ý sự (1 quyển).

T23 No. 1446

Mūlasarvāstivādavinayavastu-pravāraṇvastu. Tạng: ḥdul-ba gshi (dgag-dbyeḥi gshi).

Tỳ-nại-da tùy ý sự. Các vấn đề liện hệ tự tứ theo luật Căn bản thuyết nhất hữu bộ.

Đường (Cửu Thị 1 - Cảnh Vân 2, A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da bì cách sự (2 quyển).

T 23 No. 1447

Mūlasarvāstivādavinayavastu-carmavastu. Tạng: ḥdul-ba gshi (ko-lpags kyi gshi).

Tỳ-nại-da bì cách sự. Các quy định về sử dụng da thuộc theo luật Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Đường (Cửu Thị 1 - Cảnh Vân 2, A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da dược sự (18 quyển).

T 24 No. 1448

Mūlasarvāstivādavinayavastu-bhaiṣajyavasstu. Tạng: ḥdul-ba gshi (sman kyi gshi).

Tỳ-nại-da dược sự. Các quy dịnh về sử dụng thuốc theo luật Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Đường (Cửu Thị 1 - Cảnh Vân 2, A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da yết-sỉ-na y sự (1 quyển) T 24 No. 1449

Mūlasarvāstivādavinayavastu-kaṭhinavastu. Tạng: ḥdul-ba gshi (sra-brkyaṅ gi gshi).

Tỳ-nại-da yết sỉ na y sự. Các quy định về y ca-thi-na theo luật Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Đường (Cửu Thị 1 - Cảnh Vân 2, A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da phá tăng sự (20 quyển)

T 24 No. 1450

Mūlasarvāstivādavinayavastu-saṅghabhedavastu.. Tạng: ḥdul- ba gshi (dbyen gi gshi).

Tỳ-nại-da phá tăng sự. Lịch sử thành lậpTăng già và cuộc vận động phá Tăng của Đề-bà-đạt-đa.

(Cửu Thị 1 - Cảnh Vân, 2 A.D. 700 - 711) Nghĩa Tịnh dịch

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (40 quyển).

T24 No. 1451

Tạng: ḥdul-ba phran-tshegs kyi gshi.

Tỳ-nại-da tạp sự . Các vần đề linh tinh liên hệ đến Luật.

Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ ni-đà-na mục-đắc-ca (10 quyển)

T 24 No. 1452

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ ni-đà-na, Ni-đà-na mục- đắc-ca, Hữu bộ mục-đắc-ca, Hữu bộ ni-đà-na.

Đường [Trường An 3 (2), A.D. 703 (702)] Nghĩa Tịnh dịch.

II. GIỚI KINH/ BA-LA-ĐỀ-MỘC-XOA

Di sa tắc ngũ phần giới bản (1 quyển). T 22 No. 1422

Di sa tắc giới bản, Ngũ phần tỳ-kheo giới bản, Ngũ phần giới bản.

Giới kinh hay Ba-la-đề-mộc-xoa của tỳ-kheo thuộc bộ phái Hóa địa. Trích biên từ Ngũ phần quảng luật do Phật-đà-thập (Buddhajīva) dịch. Hiện tồn 2 bản, A và B. Văn từ của hai bản có nhiều chỗ không đồng nhất, so với quảng luật cũng có một số thay đổi.

Ngũ phần tỳ-kheo-ni giới bản (1 quyển) ). T 22 No. 1423

Di sa tắc ni giới bản. Giới kinh hay Ba-la-đề-mộc-xoa của tỳ- kheo-ni thuộc bộ phái Hóa địa (Mahīśāsaka). Gồm 373 điều, so với Quảng luật 370 điều. Trích soạn từ No Ngũ phần luật

Lương (Phổ Thông 3, A.D. 522) Minh Huy soạn..

Ma-ha tăng-kỳ luật đại tỳ-kheo giới bản (1 quyển). T 22 No. 1426

Tăng-kỳ giới bản, Ba-la-đề-mộc-xoa tăng-kỳ giới bản, Tăng-kỳ tỳ-kheo giới bản, Tăng-kỳ đại tỳ-kheo giới bản, Ma-ha-tăng-kỳ giới bản. Gồm 218 điều.

Đông tấn (Long An 2 - Vĩnh Sơ 2, A.D. 398 - 421) Phật-đà-bạt- đà-la dịch

Ma-ha tăng-kỳ tỳ-kheo-ni giới bản (1 quyển). T 22 No. 1427

Tỳ-kheo-ni ba-la-đề-mộc-xoa Tăng-kỳ giới bản, Tỳ-kheo-ni

Tăng-kỳ luật ba-la-đề-mộc-xoa giới kinh, Tỳ-kheo-ni Tăng-kỳ luật giới kinh, Tăng-kỳ Tỳ-kheo-ni giới bản, Tăng-kỳ ni giới bản.

Đông Tấn (Nghĩa Hi 1, A.D. 405 - ) Pháp Hiển và Giác Hiền (Phật-đà-bạt-đà-la, Buddhabhadra) dịch

Tứ phần luật tỳ-kheo giới bản (1 quyển). T 22 No. 1429

Đàm-vô-đức giới bản. Giới kinh của tỳ-kheo, phái Đàm-vô-đức.

Giới kinh của tỳ-kheo, Hoài Tố biên tập từ Tứ phần Quảng luật do Phật-đà-da-xá dịch.

Tứ phần tăng giới bản (1 quyển). T 22 No. 1430

Đàm-vô-đức giới bản, Tứ phần giới bản. Giới kinh của Tỳ-kheo, trích từ Tứ phần quảng luật do Phật-đà-da-xá dịch. Nhiều từ luật được thay đổi so với Quảng luật.

Tứ phần luật tỳ-kheo-ni giới bản (1 quyển). T 22 No. 1431

Giới kinh của Tỳ-kheo-ni, trích biên từ Tứ phần quảng luật do Phật-đà-da-xá dịch; trích biên bởi Hoài Tố.

Thập tụng tỳ-kheo Ba-la-đề-mộc-xoa giới bản (1 quyển) ).

T 23 No. 1436

Thập tụng Ba-la-đề-mộc-xoa giới, Thập tụng tỳ-kheo giới bản, Thập tụng luật tỳ-kheo giới bản.

Diêu tần (Hoằng Thỉ 4 - 14, A.D. 402 - 412) Cưu-ma-la thập dịch.

Thập tụng tỳ-kheo-ni Ba-la-đề-mộc-xoa giới bản (1 quyển).

T 23 No. 1437

Thập tụng tỳ-kheo-ni đại giới, Tỳ-kheo-ni địa giới, Thập tụng luật tỳ-kheo-ni giới bản.

Lưu Tống (khoảng giữa Thái Thỉ, A.D. 465 - 471) Pháp Dĩnh soạn.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ giới kinh (1 quyển) ).

T 23 No. 1454

Prātimokṣa . Tạng: so-sor-thar-baḥi mdo

Giới kinh của Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ bí-sô-ni giới kinh (1 quyển).

T 23 No. 1455

Mūlasarvāstivāda-bhikṣuṇī-pratimokṣa.

Tạng: dge-sloṅ-maḥi so-sor-thar-baḥi mdo.

Bí-sô-ni giới kinh. Giới kinh của Tỳ-kheo-ni.

Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch.

Giải thoát giới kinh (1 quyển) ). T 24 No. 1460

Tỳ-kheo Giới kinh, thuộc bộ phái Ca-diếp, Ca-diếp-di, hay Ẩm quang bộ (Kāśyapnikāya). 246 điều.

Đông Ngụy [Võ Định 1, A.D. 543 (Hưng Hòa 2, A.D. 540)] Cù- đàm Bát-nhã- lưu-chi dịch.

III. YẾT-MA PHÁP

Di sa tắc yết-ma bản (1 quyển) ). T 22 No. 1424

Ngũ phần yết-ma. Các pháp thức yết-ma, trích soạn từ Ngũ phần luật.

Đường (Thần Long, A.D. 705 - 706) Ái Đồng soạn.

Đàm-vô-đức luật bộ tạp yết-ma (1 quyển) ). T 22 No. 1432

Đàm-vô-đức-tạp yết-ma, Tứ phần tạp yết-ma. Các pháp thức yết-ma theo luật Tứ phần.

Tào Ngụy (Gia Bình 4, A.D. 252) Khương Tăng Khải dịch.

Yết-ma (1 quyển) ). T 22 No. 1433

Đàm-vô-đức yết-ma. Các pháp thức yết-ma theo luật Tứ phần. Tào Ngụy (Chánh Nguyên 1, A.D. 254) Đàm Đế dịch.

Tứ phần tỳ-kheo-ni yết-ma pháp (1 quyển) ). T 22 No. 1434

Tứ phần yết-ma, Tứ phần ni yết-ma, Đàm-vô-đức yết-ma, Tạp yết-ma

Lưu Tống (Nguyên Gia 8, A.D. 431) Cầu-na-bạt-ma dịch..

Đại Sa-môn bách nhất yết-ma pháp (1 quyển) ). T 23 No. 1438

Bách nhất yết-ma pháp, Đại sa môn yết-ma pháp thập tụng luật.

Gồm 21 pháp thức yết-ma của Tỳ-kheo theo luật Thập tụng.

Thập tụng yết-ma tỳ-kheo yếu dụng (1 quyển) ). T 23 No. 1439

Thập tụng tăng ni yếu sự yết-ma, Thập tụng tỳ-kheo yếu dụng,

Lược yếu yết-ma pháp. Các pháp thức yết-ma thường hành theo luật Thập tụng.

Lưu Tống (Đại Minh 7, A.D. 463) Tăng Cứ soạn.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ bách nhất yết-ma (10 quyển).

T 23 No. 1453

Bách nhất yết-ma. Đường (Trường An 3, A.D. 703) Nghĩa Tịnh dịch.

IV. LUẬT LUẬN

Tát-bà đa Tì-ni-tì-bà-sa (9 quyển) ). T 23 No. 1440

Tát-bà-đa tỳ-ni. Luật sớ của bố pháp tát-bà-đa hay Thuyết nhất thiết hữu bộ (Sarvāstivāda).

Dịch giả khuyết danh; phỏng định niên đại Tam Tần (A.D. 350 - 431).

Tát-bà-đa-bộ tì-ni ma-đắc-lặc-già (10 quyển) ). T 23 No. 1441

Ma-đức-lặc-già tì-ni. Tát bà đa Tì-ni, Tát-bà-đa-ma-đắc-lặc-già tì-ni, Tì-ni ma-đắc-lặc-già. Luật giải (Mātṛkā) của bộ phái Tát- bà-đa hay Thuyết nhất thiết hữu bộ (Sarvāstivāda).

Lưu Tống (Nguyên Gia 3, A.D. 435) Tăng-già-bạt-ma dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da ni-đà-na mục-đắc-ca

nhiếp tụng (1 quyển) ). T 24 No. 1456

Mūlasarvāstivādanikāyavinayanidānamātṛkā-gāthā.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ ni-đà-mục-đắc-ca nhiếp tụng,

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ ni đà na mục đắc ca nhiếp tụng, Tỳ-nại-da ni-đà-na mục-đắc-ca nhiếp tụng. Kệ tụng tóm tắt các vấn đề liên hệ luật được giải thích trong Ma-đắc-lặc-già (Mātṛkā) theo bộ phái Căn bản thuyết nhất thiết hữu.

Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ lược tỳ-nại-da tạp sự nhiếp

tụng (1 quyển) ). T 24 No. 1457

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự nhiếp tụng. Kệ tóm tắt các vấn đề liên hệ Luật theo bộ phái Căn bản thuyết nhất thiết hữu. Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch

Căn bản tát bà đa bộ luật nhiếp (14 quyển) ). T 24 No. 1458

Sarvāstivādavinayasaṁgraha. Tạng: ḥdul-ba bsdus-pa.

Hữu bộ luật nhiếp. Kệ tóm tóm tắt và giải thích các học xé của Tỳ-kheo theo luật của Hữu bộ (hệ Thập tụng).

Đường (Cửu Thị 1, A.D. 700) Nghĩa Tịnh dịch.

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tụng (3quyển) ).

T 24 No. 1459

Mūlasarvāstivādanikayavinayagāthā. Tạng: ḥdul-ba tshig- leḥur-byas-pa.

Tỳ-nại-da tụng. Kệ tóm tắt các nghi thức thường hành và giải thích các học xứ của Tỳ-kheo.

Đường (Cảnh Long 4, A.D. 710) Nghĩa Tịnh dịch.

Luật nhị thập nhị minh liễu luận (1 quyển) ). T 24 No. 1461

Minh liễu luận. Luật giải thụoc bố phái Chánh lượng (Sammitīya), Pháp sư Phất-đà-đa-la (Phật-đà-đa-la-đa, Buddhatrāta) soạn. Gồm 22 bài kệ tụng và giải thích

Trần (Quang Đại 2, A.D. 568) Chân Đế dịch.

Thiện kiến luật tì-bà-sa (18 quyển) ). T 24 No. 1462

Pāli: Samantapāsādikā

Thiện kiến tì-bà-sa luật, Thiện kiến luật, Thiện kiến luận, Tì-bà- sa luật. Luật giải do Giấc Âm, hay Phật Minh (Pāli: Buddhaghosa) soạn, giải thích Luật Pāli, thuộc Thượng tọa bộ Tích lan. Tiêu tề [Vĩnh Minh (6)7, A.D. 489 (488)] Tăng-già- bạt-đà-la dịch.

Tì-ni mẫu kinh (8 quyển). T 24 No. 1463

Vinayamātṛkā. Luật giải, có thuyết cho là giải thích luật Thập tụng; có thuyết cho là giải thích luật Tứ phần.

Tần (A.D. 350 - 431), dịch giả khuyết danh.

Tị-nại-da (10 quyển) . T 24 No. 1464

Vinayanidāna-sūtra.

Tị-nại-da luật, Giới nhân duyên kinh, Giới quả nhân duyên kinh, Tị-nại-da kinh, Thí nhân duyên kinh. Giả thích các học xứ của Tỳ-kheo, gồm 263 điều, tương đương Thập tụng giới bản, Thập tụng Phạn bản.

Diêu Tần (Kiến Nguyên 14, A.D. 378) Trúc Phật Niệm dịch

Xá-lợi-phất vấn kinh (1 quyển) . T 24 No. 1465

Śāriputraparipṛcchā-sūtra.

Những câu hỏi của Xá-lợi-phất liên hệ các vấn đề thuộc Luật.

Phật ký thuyết sẽ có nhiều bộ phái xuất hiện sau này, trong đó có 5 hệ Luật chính, gọi là "Ngũ bộ luật."

Đông Tấn ( A.D. 317 - 420), dịch giả khuyết danh.

Ưu-ba-li vấn Phật kinh (1 quyển) . T 24 No. 1466

Upāliparipṛccha-sūtra.

Ưu-ba-li vấn kinh, Ưu-ba-li luật. Những câu hỏi của Ưu-ba-li, liên hệ 215 điều giới Tỳ-kheo.

Lưu Tống (Nguyên Gia 8 - 30, A.D. 431-453) Cầu-na-bạt-ma dịch.

Phật thuyết phạm giới tội báo khinh trọng kinh (1 quyển) .

T 24 No. 1467

Phạm giới tội khinh trọng kinh, Phạm giới báo ứng khinh trọng kinh, Mục-liên vấn kinh, Phạm tội kinh. Những câu hỏi của Mục-liên về báo ứng của sự phạm giới.

Hậu Hán (Kiến Hòa 2 - Kiến Ninh 3, A.D. 143 - 179) An Thế Cao dịch.

Phật thuyết Mục-liên sở vấn kinh (1 quyển) . T 24 No. 1468

Những câu hỏi của Mục-liên về tội báo của sự phạm giới. Tống ( Khai Bảo 6, A.D. 973 -) Pháp Thiên dịch.

Phật thuyết Ca-diếp cấm giới kinh (nhất quyển) . T 24 No. 1469ō

Ma-ha tỳ-kheo kinh, Chân ngụy sa môn kinh, Cấm giới kinh. Ca-diếp hỏi Phật về sự phân biệt chân ngụy sa-môn.

Lưu Tống (Hiếu Kiến 2, A.D. 455- ) Trở-cừ-kinh-thinh dịch.

Đại tỳ-kheo tam thiên oai nghi (2 quyển) . T 24 No. 1470

Đại tỳ-kheo tam thiên oai nghi kinh, Tăng oai nghi kinh, Đại tăng oai nghi kinh, Tam thiên oai nghi. Các phận sự thường hành của Tỳ-kheo. Đoạn kết, nói về 5 hệ Luật của các bộ phái, và màu sắc y của các bộ.

Hậu Hán (Kiến Hòa 2 - Kiến Ninh 3, A.D. 148 - 170) An thế cao dịch.

V. SỚ GIẢI TRUNG HOA

Số lượng các sớ giải Luật, bao gồm Quảng luật, Giới bản và Yết-ma của các bộ, nhất là Tứ phần, rất lớn; nhưng dưới đây chi ghi các tác phẩm đang được lưu hành trong hai bộ Đại tạng: Đại chánh tân tu (Taisho, T), và 2. Tuc tạng chữ Vạn 卍 , và

cũng chỉ ghi các sớ giải thuộc về luật Tứ phần.

A. Quảng luật

Tứ phần San phồn bổ khuyết hành sự sao (12 quyển).

Đạo Tuyên (Đường). T 40 No. 1804.

Tứ phần Hành sự sao tư trì kí (16 quyển), Nguyên Chiếu (Tống).

T 40 No. 1805.

Tứ phần luật Hành sự sao khoa (12 quyển), Nguyên Chiếu(Tống).

卍 69 No. 618.

Tứ phần luật Hành sự sao phê (28 quyển), Đại Giác (Đường).

卍 68 No. 616.

Tứ phần luật Hành sự sao giản chánh kí (17 quyển).

Cảnh Tiêu (Tống). 卍 68 No. 617.

Hành sự sao chư gia kí tiêu mục (1 quyển), Tuệ Hiển (Tống).

卍 70 No. 621.

Tư trì kí tự giải tịnh ngũ lệ giảng nghĩa (1 quyển), Tắc An (Tống).

卍 70 No. 620.

Tư trì kí lập đề thập nghĩa (1 quyển), Đạo Tiêu (Tống).

卍 70 No. 622.

Tứ phần luật Danh nghĩa tiêu thích (40 quyển).

Hoằng Tán (Minh). 卍 70 No. 624.

Tứ phần luật tạng đại tiểu trì giới kiền độ lược thích (1 quyển).

Trí Húc (Minh). 卍 71 No. 625.

Trùng trị Tì-ni sự nghĩa tập yếu (17 quyển), Trí Húc (Minh).

卍 63 No. 599.

B. Giới bản

Tứ phần luật Tỳ-kheo giới bản Hàm chú giới bản (2 quyển).

Đạo Tuyên (Đường). T 40 No. 1806.

Tứ phần tỳ-kheo giới bản sớ (2 quyển), Định Tân (Đường).

T 40 No. 1807.

Tứ phần luật sớ (20 quyển), Pháp Lệ (Đường).

卍 65 No. 612.

Tứ phần luật sớ sức tông nghĩa kí (20 quyển), Định Tân (Đừong).

卍 66 No. 613.

Tứ phần luật sớ (20 quyển), Trí Thủ (Đường).

卍 66 No. No. 614.

Tứ phần luật Khai Tông kí (20 quyển), Hoài Tố (Đường).

卍 66 & 67 No. 615.

Tứ phần luật Tỳ-kheo Hàm chú giới bản sớ (8 quyển).

Đạo Tuyên (Đường). 卍 62 No. 591.

Tứ phần luật Hàm chú giới bản sớ khoa (8 quyển).

Nguyên Chiếu (Tống). 卍 62 No. 393.

Tứ phần luật Hàm chú giới bản hành tông kí (21 quyển).

Nguyên Chiếu (Tống). 卍 62 No. 594.

Thích tứ phần giới bản tự Đạo Ngôn (Tống). 卍 63 No. 595.

Tứ phần giới bản Duyên khởi sự nghĩa (1 quyển).

Quảng Mạc (Minh). 卍 63 No. 596.

Tứ phần giới bản Như thích (12 quyển), Hoằng Tán (Minh).

卍 63 No. 597.

Tứ phần giới bản Ước nghĩa (4 quyển), Nguyên Hiền (Minh)

卍 63 No. 598.

C. Yết-ma

Tứ phần luật san bổ tùy cơ yết-ma (2 quyển), Đạo Tuyên (Đường).

T 40 No. 1808.

Tăng yết-ma (3 quyển), Hoài Tố (Đường).

T 40 No. 1809].

Ni yết-ma (3 quyển), Hoài Tố (Đường).

T 40 No. 1810.

Tứ phần luật san bổ tùy cơ yết-ma sớ khoa (4 quyển).

Nguyên Chiếu (Tống). 卍 64 No. 608.

Tứ phần luật san bổ tùy cơ yết-ma sớ tế duyên kí (22 quyển).

Nguyên Chiếu (Tống). 卍 64 No. 609.

Tứ phần luật Tùy cơ yết-ma sớ chánh nguyên kí (8 quyển).

Doãn Trạm (Tống). 卍 64 No. 607.

Yết-ma kinh tự giải (1 quyển), Tắc An (Tống). 卍 65 No. 610.

B. CÁC NGỮ HỆ KHÁC

I. PĀLI

Vinayapiṭaka, 5 tập, ấn bản Roman, biên tập bởi H. Oldenburg.

London, 1881-1882.

1. Mahāvagga, Vin. i.

2. Cūḷavagga, Vin. ii.

3. Bhikkhuvibhanga, Vin. iii - Vin. iv.

4. Bhikkhunīvibhaṅga, Vin. iv

5. Parivāra, Vin. v.

Nan den dai zō kyō: Nam truyền Đại tạng kinh.

Bản dịch tiếng Nhật Tam tạng Pāli. Tổng biên dịch Junjiro Takakusu (Cao Nam Thuận Thứ Lang). Luật Tạng, tập I-V.

Hán dịch Nam truyền Đại tạng kinh,

Bản dịch Hoa ngữ Tam tạng Pāli. Luật tang, tập I-V, Thông Diệu dịch. Đài Loan, Dân quốc 81.

Vinaya Texts,

Bản dịch tiếng Anh Luật Pāli, bởi T. W. Rhys Davids & Herman Oldenberg; 3 tập. Sacred Books of the East. Motilal Banarsidass, 1969.

The Book of The Discipline (Viṇaya-piṭaka).

Bản dịch Anh Luật Pāli, bới I. B. Horner; 5 tập. The Pali Text Society. London 1949.

The Pāṭimokkha.

Giới kinh Tỳ-kheo, bản dịch tiếng Anh từ Pāli, bởi Ven. Ñāṇamoli. Pāli-Anh đối chiếu. Maha Makut Academy. Bangkok, 1966.

II. SANSKRIT

Le Prātimokṣasūtra des Sarvāstivādins.

Giới kinh Tỳ-kheo của Thuyết nhất thiết hữu bộ, bản tiếng

Sanskrit, ấn hành bởi M. Louis Finot, cùng với bản dịch Hán của Cưu-ma-la-thập (Kumārajīva). Bản dịch tiếng Pháp bởi M.

Edouard Huber. Journal Áiatique, Paris, 1913.

Two Buddhist Texts Vinaya. Prātimokṣa Sūtra &

Bhikṣukarmavākya.

Giới kinh Tỳ-kheo và các pháp yết-ma, bản tiếng Sanskrit; ấn

hành bởi Gs. Anukul Chandra Banerjee. The World Press, Calcutta, 1977.

Mūlasarvāstivādavinayavastu.

Luật của bộ phái Căn bản thuyết nhất thiết hữu (Mūlasarvāstivā);

2 tập; biên tập ấn hành bỏi Dr. S. Bagchi. The Mithila Institute, Darbhanga, 1970.

Tập I: Bhaiṣajyavasstu: cf. Taisho No. 1448: Dược sự; 2.

Cīvaravastu: Y sự ; 3. Kaṭhinavastu: No. 1449 Yết-sĩ-na-sự; 4.

Kośāmbakavastu: Kiêu-thưởng-di sự; 5. Karmavastu: Yết-ma sự.

Tập II: 6. Pāṇḍulohitakavastu; cf. Thập tụng: Tụng 5, bát pháp:

4. Bàn-đà Lô-già pháp; 7. Pudgalavastu: cf. Tứ phần, phần iii.

Nhân kiền độ; 8. Pārivāsika: cf. Tứ phần, III. Phú tàng kiền độ; 9. Poṣadhasthāpana: cf. Tứ phần, III. Già yết-ma;10. Śayanāsanavastu: cf. Tứ phần, iv. Phòng xá kiền độ; 11. Pravrajyavastu: No. 1444 Xuất gia sự; 12. Poṣadhavastu: Bố-tát sự; 13. Pravāraṇāvastu: No. 1446 Tùy yứ sự (Tự tứ); 14. Varṣāvastu: No. 1445 An cư sự; 15. Carmavastu: No. 1447 Bì cách sự; 16. Saṅghabhedavastu: No. 1450 Phá Tăng sự.

Mahāvastu-avadāna

Luật tạp sự, bộ phái Thuyết xuất thế (Lokuttara); 2 tập, biên tập và ấn hành bởi Dr. S. Bagchi; Mithila Institute, Darbganga, 1970.

III. TẠNG NGỮ

ḥdul ba gzhi (Vinayavastu).

bkaḥ ḥgyur sde dge par ma (Phật thuyết bộ). vol. 1 tt. Ấn bản CD, Tibetan Buddhist Center, USA, 2002.

Cf. Skt. Mūlasarvāstivādavinayavastu. Hán, No 1444 - 1451.

so sor thar paḥi mdo (Bhikṣu-prātimokṣa-sūtra)

bkaḥ ḥgyur sde dge par ma (Phật thuyết bộ). vol. 5

Giới kinh của Tỳ-kheo, hệ Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Biên tập và dịch Anh bởi Satis Chandra Vidyabhusana. Journal

the Asiatic Society of Bengal, 1915, nos 3, 4.

Cf. Hán: No 1452 Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ Giới kinh.

ḥdul ba rnam par ḥbyed pa (Vinayavibhaṅga)

bkaḥ ḥgyur sde dge par ma (Phật thuyết bộ). vol. 5 tr. 41 tt

Giới kinh phân biệt, thuộc hệ Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Cf. Hán: No 1442 Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ Tì-nại-da.

dge sloṅ maḥi so sor thar paḥi mdo (Bhikṣunī-prātimokṣa-sūtra)

bkaḥ ḥgyur sde dge par ma (Phật thuyết bộ). vol. 9

Giới kinh Tỳ-kheo-ni, thuộc hệ Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Cf. Hán: No 1455 Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ Bí-sô-ni giới kinh.

dge sloṅ maḥi ḥdul ba rnam par ḥbyed pa (Bhikṣuṇīvinayavibhaṅga)

bkaḥ ḥgyur sde dge par ma (Phật thuyết bộ). vol. 9 tr. 50 tt.

Tỳ-kheo-ni Giới kinh phân biệt, thuộc hệ Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ.

Cf. Hán: No 1443 Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ Bí-sô-ni Tì- nại-da.

Từ Vựng Pàli - Việt

TỪ VỰNG PĀLI-VIỆT

* Thứ tự theo vần Latinh.

A

abbhāna, a-phù-ha-na ṛ ṛ

abbhokā, lộ địa

abbhuta(dhamma), vị tằng hữu (pháp)

abhāna, xuất tội (pháp thức)

abhantara, a-bàn-đà.

Abhaya-rājakumāra, Vô Uý vương tử.

abhibhāyatana, trừ nhập chánh thọ, thắng xứ (tám).

abhidhamma, A-tì-đàm.

abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, tự tứ thỉnh, đề nghị mang đến cho.

Abhikkhuka āvāsa, vô tỳ-kheo trú xứ, trú xứ không có tỳ-kheo

Abhinna, thắng trí, thần thông.

Abhivinaya, tăng thượng tỳ-ni.

abhisamācārika, tăng thượng oai nghi, tăng thượng hành nghi, oai nghi lễ tiết.

abhisekika, đăng quang, quán đảnh, lập vương (y).

abrahmacariya, phi phạm hạnh

abrhamacārin, phi phạm hạnh giả.

Abyākata-āpattādhikaraṇa, vô ký phạm tránh.

Abyākata-vivādākaraṇa, vô ký ngôn tránh.

Ācāravipatti, hoại hành, phá oai nghi.

ācariya, A-xà-lê, quỹ phạm sư, giáo sư.

acceka-cīvara, cấp thí y, đặc thí y, y cúng dường trong trường hợp đặc biệt.

acchinnakesa, thế phát.

Acelaka, lõa thể, lõa hình, vô y ngoại đạo

Acelaka/ā paribbājika/ā, nữ ngoại đạo lõa thể, loã hình ngoại đạo(xuất) gia nữ

āciṇṇakappo, thường pháp, quy tắc thường hành.

Aciravatī, sông A-chỉ-la, A-di-la-bạt-đề, A-di-la, A-kỳ-la-bà-đề.

Adassana-kamma, bất kiến tội yết-ma.

aḍḍhayoga, nhà mái bằng, tượng hình phòng.

Ādesanāgāmini āpatti, phi ưng hối tội, tội không cần phải sám hối (phát lồ)

ādesanā-pāṭihāriya, giáo hoá bằng sự nói lên tâm tư người khác, đọc ý nghĩ của người khác; ký tâm thị đạo, ức niệm giáo hoá

aḍḍhapallaṅka, bán già phu tọa, ngồi bán già

adhamma, adhammika, phi pháp.

Adhammakamma, phi pháp yết-ma.

Adhammika-pāṭimokkaṭhapana, phi pháp già thuyết giới.

Aḍḍayoga, bán cái ốc, nhà một cái.

Adhammavāda, phi pháp thuyết.

Adhammavādi bhikkhu, tỳ kheo phi pháp thuyết

adhammena vagga, phi pháp biệt chúng.

Adhammena samaggakamma, phi pháp hòa hiệp yết-ma.

adhibrahmacariya, ādibrahmacariya, vô thượng tịnh hạnh, tối sơ phạm hạnh, căn bản phạm hạnh.

adhicitta, tăng tâm, tăng thượng tâm.

adhikaraṇa, sự kiện, vấn đề (dẫn đến tranh luận), đấu tránh, tránh,

tránh sự.

adhikaraṇa-samatha, diệt tránh, đoạn tranh (pháp).

adhikaraṇe paccākatā, bất thiện ức trì, bị cự tuyệt, bị đuối lý trong

khi tranh luận.

adhimutta, adhimutti , thắng giải / tín giải (sáu).

adhipaññā, tăng huệ, tăng trí tuệ, tăng tuệ học, tăng thượng tuệ.

adhipāṭimokkha, tăng thượng Ba-la-đề-mộc-xoa.

adhisīla, tăng giới, tăng thượng giới.

ādibrahmacariya, tăng thượng tịnh hạnh, tăng tịnh hạnh, tối sơ

phạm hạnh, căn bản phạm hạnh.

Ādicca (Ādiccabanhddhu), Nhật, Nhật Thân, Nhật Tôn.

adinna, bất thọ, bất dữ, (vật) không được cho.

adinnādāna, bất dữ thủ, sự lấy vật không được cho, ăn cắp, trộm.

āditta, xí nhiên.

āgama, A-hàm

āgamenta, được chờ đợi; āgamenta-cīvara, nguyện y, cầu nguyện y, y do chờ đợi.

āgantuka-bhikkhu, khách tỳ kheo.

āgantukavatta, khách tỳ-kheo nghi pháp.

agārava, anādariya, bất cung kính.

Aggaḷapura, A-già-lâu-la.

aggi, lửa.

aggi-homa, hoả chú, hỏa tự, cúng tế thần Lửa.

aggihutta, cúng dường lửa, sự hòa pháp.

aggisālā, nhà sưởi ấm, nhiên hoả đường.

aggiṭṭhāna, lò sưởi.

aggivijā, lửa (chú).

āhaccapādaka mañca, thô thằng sàng, tiêm cước sàng, giường chân ráp (gấp lại được), một loại giường xếp.

Ahogaṅgā, A-vu-hằng hà sơn.

aja, bạch dương, dê.

ajapāla-nigrodha, A-du-ba-la ni-câu-luật (cây).

ajātā pathavī, bất sinh địa, đất không sinh sản.

Ajātasattu(-Vedehiputta), A-xà-thế (Vi-đề-hy Tử).

Ajātasattu, Vị Sanh Oán.

Ajita, A-di-đầu.

Ajito Kesa-kambalo, A-di-đầu Xí-xá-khâm-bà-la.

Ājīvaka, tà mạng ngoại đạo

Ājīvavipatti, hoại chánh mạng, phá chánh mạng.

Ajjhāpannakassa nisinnaparisā, chúng hội có người phạm tội ngồi dự.

Ajju, Cao Thắng.

akappa-phala, quả không tịnh, trái cây không được phép ăn.

akappiyakata, chưa được tác tịnh, bất tịnh thực, (thức ăn) không được phép ăn.

Ākāra, hành tướng.

ākāsānañcāyatana, định không huệ, không vô biên xứ.

ākāsaṭṭha, hư không hư không trung vật, hư không vật, không xứ.

akaṭṭhapāka sāl, lúa tám tự nhiên, tự nhiên canh mễ.

akiñcana, vô sở hữu.

akiñcaññāyatana, bất dụng xứ định, vô sở huệ không xứ, vô sở hữu xứ.

akiñcaññāyatana-samādhi, vô sở hữu định.

Akiriyavāda, phi nghiệp luận.

Akkanāla, y bằng cỏ a-la-ca.

akkosa, mạ.

Āḷāra-Kālāma, A-lam-ca-lam.

āḷavī, A-la-tì quốc, A-trà-bễ ấp, khoáng dã.

ālaya, quật trạch, sào quật, hang ổ; a-lại-da.

āmakadahñña, lúa sống, sanh cốc.

Amala, Vô Cấu.

āmalaka, a-ma-lặc.

amanussa, phi nhân.

amata, bất tử, cam lộ.

amata-dundubhi, cam lồ cổ, trống bất tử.

Ambapāli, Am-bà-la-bà-đề, Am-bà-la-bà-lợi (lị).

ambapāna, am-bà-la quả tương, nước quả xoài.

Ambāṭakārāma, A-ma-lê (vườn).

ambavana, Am-bà-la viên, nại viên, vườn xoài.

amoha, amūḷha, vô si.

amūlaka pārājika, vô căn ba-la-di.

amūlaka, avatthu, vô căn

amūlakena anuddhaṃseti, vô căn báng.

amūḷha-vinaya, bất si tỳ-ni.

Amūlikā ācāravipatti, vô căn phá oai nghi, vô căn hoại hành.

Amūlikā ājīvavipatti, vô căn phá chánh mạng, vô căn hoại mạng

Amūlikā diṭṭhiavipatti, vô căn phá kiến.

Amūlikā sīlavipatti, vô căn phá giới

anādariya, khinh sư, khinh tha, bất kính.

Anāgamī, A-na-hàm, Bất hoàn.

anāgata bhikkhu, vị lai khách tỳ-kheo.

anālaya, vô hữu sào quật, vô trước, diệt a-lại-da.

Ānanda, A-nan.

Anantarikakamma, vô gián nghiệp.

ānāpānassati, a-na-ban-na tam-muội, sổ tức niệm.

anāpatti, vô tội.

anāsava cetovimutta, thân lậu tận, ý giải, vô lậu tâm giải thoát.

anāsava vimutta, vô lậu giải thoát.

Anavasesā, vô tàn (tộ không thể sám hối).

Anāthapiṇḍika, A-nan-phân-để, A-nan-tân-đê, Cấp Cô Độc, ấp Cô Độc Thực.

Anatirittabhojana, phi tàn thực

anattā, vô ngã.

Anattalakkhaṇasutta, Vô ngã tướng kinh.

Anāvāsa, phi trú xứ

Anavasesā patti, vô dư tội, tội không thể sám hối.

Andhakavindaka, A-na-tần-đầu (nước).

Andhavana, An-đà viên, Ám lâm.

aṅgavijjā, chi tiết chú.

Aṅgulimāla, Ương-quật-ma-(la), Chỉ Man.

aṅgulimuddikā, chỉ ấn, nhẫn.

Aṅguttarāpā, A-mâu-đa-la (nước).

Animittā, vô tướng nữ.

Ānisaṃsa, công đức, lợi ích

aniyata, bất định (thiên tội).

añjana, nhãn dược.

aññabhāgiya adhikaraṇa, dị phần sự, sự dị phần trung thủ phiến, sự tình của phần khác.

Añña-Koṇḍañña, A-nhã Kiêu-trần-như.

anna-sannihikāra, đình thực.

aññavādaka, dị ngữ, dư ngữ.

Anotatta, A-nậu, A-nậu đại tuyền, A-nậu-đạt (ao).

antaravāsa, an-đà-hội, nội y.

antarāya, nạn, chướng nạn, già sự

antarāyika dhamma, chướng ngại pháp, chướng đạo pháp; nạn sự (mười ba), già nạn.

antevāsika, nội trú giả, đệ tử, đệ tử hầu cận, thị giả.

Antosīma, giới nội.

anumodana, tán thành, tuỳ hỷ (tụng), chú nguyện công đức sau khi nhận bố thí.

anupādisesanibbāna-dhātu, Vô dư Niết-bàn giới.

Anupiya, Anupiyā, A-nậu-di, A-nậu-lâm, A-nô-di.

Anurudddha, A-na-luật, A-ni-lâu-đà.

anusāsanī-pāṭihāriya, giáo hoá bằng sự thuyết pháp, giáo giới thị đạo.

anusiṭṭhi, anusāsati, giáo thọ, giáo giới, huấn dụ.

Anussāvana, biểu bạch

anuttara yogakkhema, vô thượng hưu tức pháp, vô thượng an ổn.

anuttara, Vô thượng sĩ, .

anuvāda, a-nậu-bà-đà, tùy thuyết, phi nạn, chỉ trích.

anuvādādhikaraṇa, mích tránh, giáo giới tránh sự

anuvattaka, anulomika, thuận tùng, tùy thuận.

apacaya, tổn giảm

apalokana, cầu thính, hứa khả.

Apalokanakamma, cầu thính yết-ma.

Āpaṇa, A-ma-na (thành).

aparikkammana, phương xứ, vô hành xứ, chỗ không có lối đi.

apassena, a-ba-xa, tùng thuộc, y thuộc.

āpattādhikaraṇa, phạm tránh, mích tội tránh sự.

āpatti, phạm, tội.

āpattikkhandā, tội tụ, thiện ội

āpattiṃ āropetvā, phục thủ tội, phục tội.

āpattiṃ ropetabba, dữ tội, trao tội, cáo bạch tội.

āpattisamuṭṭhāna, đẳng khởi tội, động cơ phạm tội

āpattiyā adassane ukkhepanīya, bất kiến tấn.

āpattiyā adassane, bất kiến phạm, bất kiến tội.

āpattiyā appaṭikamme, bất sám hối.

apāya, ác xứ, ác đạo.

appagabbo, nhập thai; không hư, khiêm cung, không ngạo mạn.

appamāda, bất phóng dật.

appaṭikamma, bất sám hối (yết-ma)

appaṭinissagga, bất xả (ác kiến)

appiccha santuṭṭha thiểu dục tri túc.

arahant, Chánh chơn, Chí chơn, đạo chân, Ứng cúng, Vô sở trước, Vô trước nhân.

ārāma, viên, viên lâm, tăng viên, vườn, tu viện.

ārāmika, tăng-già-lam nhân, viên nhân, tịnh nhân.

arañña, a-lan-nhã, không địa, không nhàn xứ.

araññaka, a-luyện-nhã tỳ-kheo.

Araññaknga, lâm trụ chi, lâm trụ pháp

Ariṭṭha, A-lê-tra (tỳ-kheo).

Ariyasāvaka, Thánh đệ tử

ariyavaṃsa, Thánh chủng (bốn).

aruṇa, minh tướng, bình minh.

aruṇuggamana, bình minh (minh tướng) xuất hiện.

asādhāraṇpaññatti, bất cộng giới.

asammoha, bất si

asaṃvāsa, bất cộng trú.

asaṅkheyya, a-tăng-kỳ (kiếp), vô số.

asantuṭṭhi, bất tri túc.

āsavakkhaya, lậu tận, đoạn tận các lậu.

āsitta-paṇḍako, kiền huỳnh môn.

Asuci, bất tịnh

Assaji, A-thấp-bà, A-thấp-phược-ca, A-thấp-tì, Mã Tú.

assattha(dhamma), vô uý pháp, an tức pháp.

assattha, cát tường thọ.

Asssaji, An-bễ.

asura, A-tu-la.

atiratta-bhojana, tàn thực, dư thực pháp.

atirekacīvara, trường y, trường y (y dư).

atirekapatta, súc trường bát, trường bát.

Atisāra, vi việt.

attā, ngã.

attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ, tự thán thân.

attha, nghĩa, mục đích, cảnh (đối tượng).

aṭṭha-garu-dhamma, bát kỉnh pháp, bát bất khả vi pháp, bất khả quá pháp.

Aṭṭhakavaggikāni, Ba-la-diên-tát-giá-đà-xá-tu-đố-lộ, thập lục cú nghĩa, thập lục nghĩa phẩm kinh.

aṭṭhārasahi vatthuhi adhammavādī, thập bát phá Tăng sự.

aṭṭhavatthukā, tám sự.

Ātumā, A-đầu.

Avanti, A-bàn-đề quốc,

āvāsa, trú xứ.

āvāsakappo, đắc tự nội, trú xứ tịnh; được phép trong phạm vi trú xứ.

āvasathacīvara, già nguyệt kỳ y.

āvasaṭhapiṇḍa, nhất túc xứ, phước đức xá.

avasesa akaraṇa, hữu dư bất tác.

āvāsika-bhikkhu, cựu trú tỳ-kheo.

avassuta, tâm nhiễm ô.

avatakka savicāra samādhi, vô giác hữu quán tam-muội, vô tầm

duy tứ định.

avatthu, vô căn cứ.

avatthusmiṃ akāraṇa, vô căn, bất tác, vô sự vô duyên.

avijjā āsava, vô minh lậu.

avinaya, phi tì-ni, phi luật.

avinayakamma, phi tì-ni yết-ma.

Avyāpajjha, bất sân nhuế

ayaṃ tattha sāmīcī, thị pháp ưng nhĩ, thị sự pháp nhĩ, thị sự ưng nhĩ, thử thị kỳ pháp, thử thị thời.

āyatana, xứ nhập.

āyasmant, cụ thọ, trưởng lão

ayopatta, thiết bát.

ayye, A-di, đại ti.

B

Bāhiya, Bà-di.

bahukatta, đa tác,

bāla, moha, ngu, ngu si.

Bārāṇasī, Ba-la-nại

Belaṭṭhasīsa, Tỳ-la-trà, Thượng Thắng (tỳ-kheo).

Bhaddavaggiyā, Bạt-đà-la-bạt-đề.

bhaddavatikā, Bạt-đà-la-bà-đề.

Bhaddiya, Bà-đề, Bạt-đề; Bạt-đề (nước), Bạt-đề (thành).

bhāgavā, Bà-già-bà, Thế Tôn.

bhāṇaka, bối-nặc, tụng, hiệp bối.

bhaṇḍ āgāra, khố tang, nhà kho.

Bhaṇḍ āgārika, thủ khố nhân, người giữ kho.

Bharukaccha, Bà-lâu-việt-xa.

Bhattagga, thực đường, nhà ăn.

bhattaggavatta, thực thượng pháp, thực đường pháp; nghi tắc nhà ăn.

bhattasamada, ăn đủ (túc thực).

bhattuddesaka, điển tri, biệt thỉnh thực, người phụ trách phân phối thỉnh thực.

bhaya, bố úy, kinh sợ.

bheda, bất hòa hiệp, phá vỡ.

bhejja, dược liệu, thuốc (trị bịnh).

Bhesajjakkhandhaka, được kiền – độ.

bhikkhaka, hành khất (người).

bhikkhunīdūsaka, nhiểm ô tỳ-kheo-ni

bhikkhunīkkhandha, tỳ-kheo-ni kiền độ

bhikkhunovāda, giáo thọ ni, giáo giới ni.

Bhikkhunīsaṅgha, tỳ-kheo-ni Tăng

bhikkhusaṅgha, Tăng tỳ-kheo.

bhiṃsanaka, Kinh sợ (rừng).

bhiṃsanaka vanasaṇḍa, khủng bố lâm, khủng uý lâm,

bhojanīya, bồ-thiện-ni thực, bồ-xà-ni, chánh thực.

bhūmaṭṭha, địa xứ.

bhumāmi, địa, đất, mặt đất.

bhumā devā, địa cư thiên.

bhūtagāma, quỷ thần thôn, chủng tử thôn, mầm giống, mầm giống thực vật, thực vật (quỷ).

bhūtagāmapātavyatāya, sát sinh thảo mộc.

bīja, chủng tử, hạt giống.

bīja-bhūtagāma, chủng tử quỷ thôn.

Bījaka, Chủng Tử (Tôn giả), Tục Chủng.

Bimbisāra, Bình-sa (vua).

Bodhirājakumāra, Bồ-đề vương tử.

bojjhaṅga, giác ý, giác chi

Brahmacāla (Brahmajāla), Phạm động (Phạm võng).

brahmacariya, phạm hạnh, tịnh hạnh.

Brahmadatta, Phạm-ma-đạt, Phạm Thí.

Brahmakāyika, Phạm thiên (chúng), Phạm chúng thiên, Phạm thân thiên.

brāhmaṇa, bà-la-môn.

brāhmaṇaparisā, bà-la-môn chúng, hội chúng bà-la-môn.

buddha-suta, Phật tử, con của Phật.

buddhavana, Phật ngôn

C

cakkabheda, phá pháp luân, phá Tăng luân.

Cakkavattī, Chuyển luân vương,

Cakkhurogābādha, bệnh mắt

cakkhuviññāṇa, thức của mắt.

camma, da thuộc.

Cammakkhandha, bì cách kiền độ

Campā, Chiêm-ba, Chiêm-bà.

Caṇḍakālī, Xiển-đề (tỳ-kheo-ni), Hắc (tỳ-kheo-ni).

Caṇḍala, Chiên-đà-la.

caṅkama, kinh hành, kinh hành xứ.

caṅkamanasālā, kinh hành đường.

Caraka, Giá-la (vua).

cattāri saccāni, bốn Thánh đế.

cattāro ariyavaṃsā, tứ hiền thánh tộc, bốn Thánh chủng.

cattāro nissayā, tứ y, bốn sự y chỉ.

cattāro pārājikā, tứ khí, bốn ba-la-di.

catudesa-saṅgha, chiêu-đề Tăng, Tăng bốn phương.

catumahārājā, Tứ Thiên Vương.

cātummahārājikā, Tứ thiên vương thiên

catutthajjhāna, đệ tứ thiền.

Cetiya, Chi-đà (nước), Chi-đề.

cetovimutti, tâm giải thoát.

cha anusati, sáu niệm.

cha vivādamūlāni, lục tránh (bản), sáu tránh.

chabbaggiyā, lục quần tỳ-kheo, nhóm sáu tỳ-kheo.

chabbhaggiyā bhikkhunī, lục quần tỳ-kheo-ni, nhóm sáu tỳ-kheo-ni.

Chanda, dục

chandaṃ dātum, dữ dục, gởi dục.

chando, nhã ngữ

chandavāsinī, tự lạc (nữ), tự lạc phụ, tự nhiệm (phụ), tuỳ ý trú.

Channa, Xiển-na (trưởng lão), Xa-nặc, Xiển-đà.

chāratta-mānatta, ma-na-đoả sáu đêm

chinnaka, cát tiệt y.

chupana, nại, tróc ma, sờ mó.

Cittagahapati, Chất-đa-la cư sĩ.

cittāgara, hoạ đường, văn sức hoạ đường.

cīvara, y (vải).

cīvaracetāpana, y giá, tiền sắm y.

cīvarakālasamaya, y thời, thời gian được phép may sắm y.

cīvarakkhandha, y kiền-độ

codanā, cử tội.

colapaṭṭa, sa yêu đái.

cora, giặc (cướp).

corī, nữ tặc.

Cūla-Panthaka, (Châu-lợi) Ban-đà, Ban-đặc, Châu-lợi Bàn-đà-già.

cutūpapātañāṇa, sanh tử trí

D

Dabbamallaputta, Đà-bà Lực Sỹ Tử, Đạp-bà-ma-la Tử, Đà-phiêu Lực Sỹ Tử, Đà-phiêu Ma-la Tử, Thật Lực Tử.

dadhi, tô, sữa chua, sữa đông.

dāna, bố thí.

dānapati, đàn việt, thí chủ.

Daṇḍapāṇī, Chấp Trượng (Thích chủng).

danta, nha, răng, nngà (voi).

dantakāra, nha giác sư, trị giác sư.

dantakaṭṭha, dantapoṇa, dương chi, tăm.

dantakaṭṭhaṃ khādanti, nhăm nhành dương (dương chi), xỉa răng, chà răng.

dārugaha, thủ tài nhân.

dārugaha gaṇaka, chưởng mộc đại thần.

dasa atthavasa, mười cú nghĩa, thập sự lợi ích, mười mục đích (chế giới).

dasa atthavase paṭicca, tập thập cú nghĩa.

dāsa, tôi tớ.

Dasaratha, Thập Xa (vua).

Desanā, thuyết, giáo thuyết.

Desanāgāmini āpatti, ưng hối tội, tội phải sám lồ, có thể sám hối

Devadatta, Đề-bà-đạt-đa.

dhajāhaṭā, vương kỳ phụ.

dhammacakkappavattana, chuyển pháp luân.

Dhammacakkappavattana-sutta, Chuyển pháp luân kinh.

dhammacakkhu, pháp nhãn.

dhammacakkhu-parrisuddhi, pháp nhãn tịnh.

Dhammadhara, trì pháp.

Dhammakamma, như pháp yết-ma.

dhammaññāṇā, pháp trí.

Dhammapada, Pháp cú kinh.

dhammapaṭirūpakena samagga, tợ pháp hoà hợp.

dhammapaṭirūpakena vagga, tợ pháp biệt chúng.

dhammarakkhitā, hữu pháp hộ, pháp hộ (nữ được bảo vệ bởi luật pháp)

dhammāsabhā, Chánh pháp điện.

dhammasāmi, pháp chủ

dhammasammukhatā, pháp hiện tiền.

dhammavādin, pháp thuyết, như pháp thuyết.

dhammavinaya, pháp luật.

dhammena samaggakamma, như pháp hòa hiệp yết-ma.

Dhammena vagga, như pháp biệt chúng.

Dhammika, như pháp

Dhammika-pāṭimokkha-ṭhapana, như pháp già thuyết giới

Dhaniya kumbhakāraputta, Đản-ni-ca bí-sô đào sư tử, Đạt-ni-ca, Đạt-nị-già (ngoã sư tử trưởng lão).

Dhanusata, Bách Cung (vua).

dhūta, đầu-đà.

Dhutta, ác nhân.

Dhuvabhatta, thường thực.

Dhuvalohitā, thường nguyệt thủy nữ.

dibbacakkhu-visuddha, thiên nhãn thanh tịnh.

Dīghavū, Trường (Vương tử), Trường Ma-nạp.

Dīghīti, Trường Sanh Vương.

Dīpaṇkāra-bodhisatta, Định Quang (Bồ-tát).

Dīpaṅkāra-tathāgata, Định Quang Như Lai.

diṭṭhadhammasukhavihāra, hiện thân đắc lạc, hiện pháp lạc trú.

diṭṭhi, kiến.

diṭṭhivipatti, phá kiến, hoại kiến.

dosa, sân nhuế.

dosābhisanna, hoạn thuỷ.

Dubbhāsita, ác thuyết

dubbacajātiko, ác tánh bất thọ nhân ngữ, ác tánh lệ ngữ, ác tánh nan cộng ngữ, tự dụng lệ ngữ.

dubbalya, giới luy (giới sút kém).

dubbalyaṃ anāvikatvā, giới luy bất tự hối, giới luy bất xuất.

dubbhāsita, ác thuyết (đột kiết-la).

dudiṭṭhi, ác kiến.

dukkata, đột-kiết-la.

dukkha-ariyasacca, khổ Thánh đế.

dukkhanirodha-ariyasacca, khổ diệt Thánh đế, khổ tận Thánh đế, khổ xuất yếu Thánh đế.

dukkhasamudaya-ariyasacca, khổ tập Thánh đế.

Duggati, ác thú.

dussīla, ác giới.

dūta, sứ giả

dūtaparamparāya, trùng sứ (giết).

dūtena upasampāda, thọ sứ cụ túc.

Dūṭṭhullā āpatti, thô tội

dvaṅgulakappa, nhị chỉ sao, nhị chỉ tịnh.

Dve aniyatā, nhị bất định

dve antā, nhị biên.

E

ekadhamma, một pháp.

ekakamma, đồng (nhất) yết-ma.

ekāsana, ekabhatta, nhất toạ thực, nhất thực pháp, ăn một lần ngồi.

Ekottara, Tăng nhất (kinh).

ekuddesa, đồng một (nhất) thuyết giới, đồng nhất thuyết giới.

eḷaka, cổ dương, sơn dương.

eḷakaloma, dương mao, lông đê

eragu, y-lê-diên-đà, một loại cỏ trải nằm

Erāpatha, Hê-la-bát long,

Erāvaṇa, Y-la-bà-ni (voi chúa), Y-la-bà-ni tượng vương,

G

Gagga, Già-cừ (ao),

gahapatānī, cư sĩ phụ, vợ cư sĩ.

gahapati, cư sĩ, trưởng giả.

gahapati-putta, con trai cư sĩ, trưởng giả tử.

gahapaticīvara, cư sĩ y

gahapattikula, cư sĩ chủng

gāma, thôn, xóm.

gāmantara, thôn gian.

Gāmantarakappo kappati, thôn gian tịnh

gaṇa, mahāparisā, đại chúng, biệt chúng.

gaṇabhojana, biệt chúng thực.

gandha, hương.

Gandhabba, càn-thát-bà.

Garudhamma, tôn trọng pháp, trọng pháp.

Garukā āpatti, trọng tội

garupāvuraṇa, trọng y.

gatapaccāgata dūta, vãng lai sứ.

Gavampati, Già-phạm-bà-đề.

Gayā-Kassapa, Già-da Ca-diếp.

Gayāsīsa, Già-da (sơn), Tượng đầu sơn.

Ghosita-gahapati, Cù-sư-la (trưởng giả).

Ghositārāma, Cù-sư-la (vườn), Diệu âm (vườn).

Gihi odātavasanā, tại gia bạch y.

gihigatā, tằng giá, thích tha phụ, dĩ giá nữ,

Gijjhakūṭa, Kỳ-xà-quật, Linh thứu.

gilāna, bệnh.

Gilānabhesajja, dược bệnh, thuộc trị bệnh

gilāna-upaṭṭhāka, gilāna-upaṭṭhākī, nuôi bệnh.

gocara, sở hành.

gopālaka, mục ngưu giả.

Gotama, Cù-đàm.

Gotamī, Kiều-đàm-di,Cù-đàm-di; Cù-di (Thích nữ).

gotta,chủng tộc.

guḷa, hắc thạch mật.

guḷodaka, hắc thạch mật tương.

Guhā, quật, hang.

Guḷhakasalākagāha, bí mật hành trù.

Guṇaka, trùng điệp

H

haliddi, ha-lê-đà.

Hammiya, lâu phòng.

harita, già lâu thảo, kết lũ thảo.

Hatthaka Sakyaputta, Ha-đa (Thích), Tượng Lực.

Hatthaka, Pháp Thủ.

Hatthisoṇḍaka, tượng tỉ y

Himavā, Tuyết sơn.

hiṅgu, hinh ngưu, hưng cừ.

hiṅguvatī, hinh-nga-bà-đề.

hintāla, hán-đà-la (cỏ).

Hiraññavatī, Hê-lan-nhã. Kim hà

hiri-ottappa, hổ thẹn, tàm quý

I

iddhapāda, abhiñña, thần thông.

iddhipāda-pāṭihāriya, thần túc giáo hoá, giáo hoá bằng thần túc, thần biến thị đạo.

imaṃ jānāhi, tri thị khán thị.

iriyāpatha, oai nghi, oai nghi lộ

Isidatta, Lê-sư-đạt, Lê-sư-đạt-đa, Lị-sư-đạt-đa, Tiên Nhân đạt-đa.

Isigili, Tiên nhân (hang).

Isigilipassa, Ất-la sơn.

Isipatana, Tiên nhân đọa xứ,

Issara, Tự Tại.

itivuttaka, Như thị sanh (kinh).

J

jalogi, xà-lâu-la (rượu).

jambonada, jāmbunada,, diêm-phù-đàn (vàng)

jambu, diêm-phù (cây), diêm-phù-đề (cây),

Jambudīpa, Diêm-phù-đề.

jambupakka, diêm-phù (quả), trái bồ đào.

Jambupāna, nước quả diêm-phù.

Janapada, địa phương, quốc thổ/độ.

jantāghara, ôn thất.

jātā pathavī, sinh địa.

jātaka, Bản kinh, Bản sinh (truyện).

jātarūpa, sanh tượng, vàng ròng.

Jātaūparajatam kappati, kim ngân tịnh

Jaṭila Keniya, Sí-nậu (bà-la-môn bện tóc).

jaṭila, tóc búi, loa kế phạm chí, phạm chí bện tóc.

jātiyā kālaka, sanh hắc (màu đen tự nhiên).

jatumaṭṭaka, hồ giao.

jatūni bhejjāni, niêm dược.

jegucchī, uế ác / ố (pháp).

Jeta-rājakumāra, Kỳ-đà vương tử.

Jetavana, rừng cây Kỳ-đà, Kỳ-hoàn.

Jīvakomārabhacca, Kỳ-bà Đồng tử.

K

kahāpaṇa, kế-lị-sa-bàn.

Kajaṅgala, Già-lang.

Kakudha Koliya, Câu-hưu-câu-la Tử.

kakudha, ca-hưu (cây).

Kakudha-devaputta, Ca-hưu Thiên tử.

Kakuṭṭepaka, khu ô (sa-di)

kāla, thời.

kālacīvara, thời y.

kāḷaka, ca-la, đen, vết đen.

Kalanda(ka)putto, Yết-lan-đạc-ca, Ca-lan-đà Tử

Kalandakagāma, Ca-lan-đà thôn.

Kalandakanivāpa(Veḷuvana), Ca-lan-đà (vườn trúc).

kālapakkha, hắc nguyệt.

Kālasilā, Hắc thạch sơn.

Kāḷudāyi, Ca-lưu-đà-di.

kāma, dục.

kāmabhava, dục hữu

kāmacchanda, dục, tham dục, ái dục.

kamaṇḍalu, táo bình, bình nước rửa

kāmāsava, dục lậu.

kāmataṇhā, dục ái

kambala, khâm-bà-la (y)., vải bằng lông thú.

kamma,kammavāca nghiệp, yết-ma.

kammakārī, đồng nghiệp (nô tỳ do hợp tác).

Kammakkhandhaka, yết-ma kiên độ

kammaṭhapana, già yết-ma.

Kammavācā, yết-ma, yết-ma ngữ

kaṃsa, trương điệp, đồng (kim loại)

Kāṇamātā, Già-nhã-na, Hạt Nhãn.

Kañcuka, thẩn y, áo lót

Kaṇḍaka, Kế-na, Yết-na, Lợi Thích (sa-di).

kaṇḍu, kiện-đậu, sang giới, ghẻ

kaṇḍupaṭicchādi, phú sang y, phú thân y.

Kapilavatthu, Ca-duy-la, Ca-duy-la-vệ, Ca-tỳ-la-vệ.

kāpotikā, hắc tửu, rượu chua, rượu đen, thạch mật tửu.

kappa, kapiya, tịnh; hợp thức, hợp pháp.

kappāsa, kiếp-bối, vải gòn.

Kappina, Kiếp-tân-na.

kappiya, hợp thức, tịnh.

Kappiyabhūmi, tịnh địa

Kappiyakuṭī, tịnh khố

kappiyamaṃsa, tịnh nhục; thịt được phép ăn

kappiyaphala, tịnh quả, trái cây được phép ăn

karanīya, hữu tác; điều cần làm, nghĩa vụ

kasaṭa, ca-sa vị.

kasāva, tế mạt dược, vị ca-sa, vị chat; ác trược, cặn

kāsāya, ca-sa, hoại sắc

kāsāyavattha, y ca-sa, hoại sắc y (vải)

Kāsi, Ca-thi (quốc), Già-thi, Già-xa.

Kāsika, ca-thi y.

kasiṇāyatanāni,nhất thiết nhập, biến xứ (định).

Kassapa, Ca-diếp (Phật).

Kaṭamoraka-tissa, Ca-lưu-la-đề-xá.

kaṭhina, ca-thi-na, công đức y.

kaṭṭhapādukā, guốc gỗ.

kattikā, Ca-đề (tháng).

kattikacorakā, ca-đề tặc (bọn cướp), bát nguyệt tặc.

kāya, thân.

Kāyaduccarita, thân ác hành

kāyasakkhin, thân chứng. (A-na-hàm)

kāyasaṃsaggaṃ, thân tương xúc (thân xúc chạm nhau).

kāya-satipaṭṭhāna, thân niệm xứ (niệm trụ).

Kāyasucarita, thân diệu hành, thân thiện hành

kesara, kế-sa dược: rầu hoa.

khadānīya, khư-đà-ni, khư-xà-ni, đạm thực, khả đạm thực, thực đạm.

khadira, khư-la-đà.

khakkhara, tích trượng.

khandha, uẩn (ấm).

Khaṇḍadeviyāputta, Khiên-đà-la-đạt-bà.

Khandhaka, kiền – độ

Khanti, nhẫn

khāra, tro (để làm thuốc).

khattiya, Sát-lợi (dòng).

khattiya-muddahāvasitta, Sát-lợi Quán đảnh, Sát-lợi thuỷ nghiêu đảnh.

khattiya-vijjā, sát-lợi chú.

Khemā, An Ẩn, Sai-ma, Sám-ma (tỳ-kheo-ni).

khīra, kiết-la, sữa.

khoma, ma, sô-ma, y sô-ma; vải gai

khomapilotikā, sô-ma y

khuddānukhuddaka, tiểu tiểu (giới), tạp toái (giới), vụn vặt (giới).

khuddānukhuddaka-sikkhāpada, tạp toái giới.

Khujjasobhita, Bất-xà-tô-ma (trưởng lão).

Khurabhaṇḍa, thế đao, dao cạo tóc

kiccādhikaraṇa, sự tránh, sở tác tránh.

Kimbila, Kim-tỳ-la.

kiṃsuka, khẩn-thù-thán, chân-thúc-ca, nhục sắc hoa; một loại dây leo.

kiṇṇa, kế-ni (chất), men (để làm rượu)

Kiṭāgiri, Chỉ-tra sơn, Hắc sơn thổ địa, Hắc sơn tụ lạc, Ki-liên, Ki-li-na (nước), Kỳ-liên, Ngật-la-ngật-liệt (ấp).

kojava (kocava), câu-chấp (y), câu nhiếp; thảm hay chăn bằng lông dê

Kokālika, Câu-bà-ly.

Kolita, Câu-luật-đà.

Koṇḍañña, Kiêu-trần-như.

kosa, câu-lô-xá, đơn vị đo đường dài.

Kosala, Câu-tát-la.

Kosambī, Câu-thiểm-di, Câu-thiểm-tỳ, Câu-xá-di, Kiêu-thiểm-tì.

koseyya, câu-giá-la, câu-xá, kiêu-xa-da, mien, vải quyến, lụa (tơ tằm).

kosiyamissaka, tạp dã tàm miên.

Koṭṭhka, môn lâu

Kukkuṭārāma, Kê viên.

kuladusāka, ô tha gia.

kulamaccharin, hộ tích tha gia.

kulaputta, con nhà tộc tánh, thiện gia nam tử, tộc tánh tử.

kumāra, đồng tử.

kumārī, đồng nữ.

kumbha,cấm mãn; vò, ghè (chứa nước)

kummāsa, khứu, cháo, lương (cơm) khô.

kumuda, câu-mâu-đầu (hoa), câu-vật-đầu, cưu-vật-đấu; sen (súng) hồng.

Kuraraghara papāta pabbata, Câu-lưu Hoan hỷ sơn khúc.

kusa-avahāra, ỷ thác (lấy).

Kusinārā, Câu-thi thành.

kūṭāgāra, trùng các.

Kūṭāgarasālā, Trùng các (giảng đường), Cao các (giảng đường), Lâu các giảng đường.

kuṭivatthudesana, dữ xử phân, chỉ định chỗ có thể cất thất.

kuṭṭha, ung,ghẽ chóc, hủi.

L

Lābha, lợi, lợi đắc, lợi dưỡng

lahukā āpatti, khinh tội.

lahupāraṇa, khinh y.

lahutā (cīvara), y la-hầu-đa, y nhẹ.

Laṭṭhivana, Trượng lâm.

Licchavi, Lê-xa, Li-xa.

Licchaviputta, Lê-xa Tử, Li-xa Tử.

Lena, phòng xá.

liṅga, tiêu tướng, dấu hiệu.

Lokavidu, Thế gian giải.

loṇa, muối.

M

Macchikāsaṇḍa, Mật lâm.

Magadha, Bà-già-đà thành, Ma-kiệt, Ma-kiệt-đà, Ma-yết-đà quốc.

magga, đạo, con đường, sinh dục đạo.

mahācorā, đại tặc.

Mahā-Cunda, Ma-ha Châu-na, Đại Châu-na.

Mahaka, Ma-hầu-ca, Ma-khư.

Mahā-Kacāyana, Ma-ha Ca-chiên-diên, Đại Ca-chiên-diên.

Mahā-Kappina, Đại Ca-tân-nậu, Ma-ha Kiếp-tân-na, Đại Kiếp-tânna.

Mahā-Kassapa, Ma-ha Ca-diếp, Đại Ca-diếp.

Mahā-Koṭṭhika, Ma-ha Câu-hy-la.

Mahālla (ka), ma-ha-la, lão đại, già.

mahallaka vihāra, đại trú xứ, tinh xá lớn.

Mahā-Moggallāna, Đại Mục-(kiền)-liên.

mahānāga, đại long tượng vương, voi lớn

Mahā-Nāma, Ma-ha-nam.

Mahānidāna-sutta, Đại nhân duyên (kinh).

Mahāpājapati, Ma-ha Ba-xà-ba-đề, Đại Ái Đạo (tỳ-kheo-ni; Mahāpeyyapatti?)

Mahāpanāda, Ma-ha-ba-la-na (vua).

mahāpurisa, đại nhơn.

Mahāsamaṇa, Đại Sa-môn.

Mahāsayana, đại sang, gường lớn.

Mahāsudasana, Đại Thiện Hiện, Đại Thiện Kiến.

Mahāsujāta, Đại Thiện Sanh.

Mahāvana, Đại lâm (rừng).

mahāvihāra, đại phòng, tinh xá lớn.

mahāyañña, đại tế đàn, đại tự.

Mahīdhāra, Ma-hê-đà-la.

Mahissāra, Ma-hê-thủ-la (thiên).

majjhāru, mạo-mạo-la.

Majjhima janapada, trung quốc

makara, Ma-kiệt ngư, cá kình, cá voi

makkaṭī, thư di hầu, vượn cái.

Makkhali-Gosāla,Mạt-khư-la Cù-xa-la, Mạt-khư-lê-cù-xa-li.

Makuṭa-(bandhana)-cetiya, Thiên quan (miếu).

Madhupiṇḍika, mật hoàn

mala, trần cấu.

mālā, hoa man, tràng hoa

Mallā, Mạt-la.

Mallaputta, Ma-la Tử.

Mallikā, Mạt-lợi phu nhân, Thắng Man phu nhân.

Mallikārāma, Mạt-lị viên.

maṃsa, thịt.

mānatta, ma-na-đoả.

māṇava, ma-nạp, niên thiếu.

mañca, giường, ngoạ sàng, tế thằng sàng, thằng sàng.

maṇḍa, man-nâu, tối thượng vị, đề hồ.

Mandākinī, Mạn-đà-diên (ao).

mandāra, mạn-đà-la (hoa).

Māndhātā, Đảnh Sanh (vua).

Maṇicūḷa, Châu Kế (trưởng giả, đại thần).

Maṇikaṇṭho, Ma-ni-kiền-đại (Long vương).

manoduccaraita, ý ác hành

manosucarita, ý diệu hành, ý thiện hành

mantha, xiếu, khứu; bánh làm bằng lúa mạch.

manussa, nhân, trượng phu, người.

manussaviggaha, nhân thân, tợ nhân, tượng hình người

manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya, đoạn nhân mạng.

Māra-devā, Ma thiên .

mārakāyikā devatā, Tự tại thiên ma, thiên ma.

māsaka, ma-sái, tiền.

masāraka, trường kỷ.

Mātikā, Ma-đắc-lặc-già, Ma-di.

mattikapatta, nê bát, bát sành.

Māyā-devī, Ma-da Phu nhân.

Meṇḍaka, Mân-trà.

meraya, mộc tửu, rượu nấu bằng cây.

methunadhamma, dâm dục pháp

Metteyya(Bodhisatta), Di-lặc (Bồ-tát).

Mettiyā, Từ (tỳ-kheo-ni).

Mettiyabhummajakā bhikkhū, Từ Địa (tỳ-kheo), Thiện Hữu và Đại Địa.

Mettiyabhummajakā, Di-đa-la-phù-ma.

micchājīva, tà mạng

micchādiṭṭhi, tà kiến

miga, lộc, hươu, nai.

Migadaṇ, Migalaṇḍika,Lộc Trượng phạm chí, Vật-lực-già Nan-đề.

Migadāya, Lộc dã, Lộc uyển, vườn Nai.

Migalaṇḍika, Di-lân-chiên-đà-la.

Migāranatta, Lộc Tử cư sĩ nhi.

Migaratta, Sāḷho Migāranatta, Lộc Lạc (trưởng giả).

Moggallāna, Mục-kiền-liên.

moha (āpatti), vô tri tội.

mohagāmi, bất minh.

moragu, mạo-la.

mucalinda, mục-chân-lân-đà, văn lân (cây).

Mucalinda, Văn Lân (sông), Văn-lân thuỷ.

mūla bhesajja, căn dược

mūlaya paṭikasana, bốn nhật trị.

muñja, văn nhã (cỏ).

musāvāda, vọng ngữ.

N

Nadī-Kassapa, Na-đề Ca-diếp.

nāgadanta, cọc ngà voi, long nha, ngà voi, tượng nha dặc.

Nāgarāja, Long vương.

Nahāna, dục, tẩy dục, tắm

nahuta, na-do-đa (số)

Nakha, Trảo.

Naḷeru-pucimanda, Na-lân-la-tân-châu-man-đà-la.

Nāḷijaṅgha, Na-lăng-ca (bà-la-môn), Na-lân-già.

nānappakārakaṃ, chủng chủng dụng bảo, chủng chủng mãi mại, chủng chủng xuất nạp cầu lợi,

nānāsaṃvāsaka bhikkhu, dị trụ tỳ-kheo

nānāsīmāya, dị giới

Nanda, Nan-đà.

Nandapokkharaṇī, Nan-đà (ao).

Nandiya, Nan-đề.

Narada, Na-lặc-đà, Na-la-đà.

narapati, trượng phu vương, nhân vương, vua (loài người).

nāseti, nāsita, diệt tẫn.

ñātaka, thân tộc, thân lý.

ñatti, bạch

ñatticatuttha kamma, bạch tứ yết-ma

ñattidutiya kamma, bạch nhị yết-ma

nāvā, thuyền, hồ thuyền.

navaka, doanh sự, kinh dinh (xây dựng).

navaka bhikkhu, doanh sự tỳ-kheo.

navakammika, tri sự, doanh sự (tỳ-kheo).

Nananīta, sanh tô

Nekkhamma, xuất ly

Nekkhamma ānisamsa, xuất ly công đức

Nerañjarā, Ni-liên-thiền (sông).

nevasaññānāsaññāyatana, Phi tưởng phi phi tưởng xứ, hữu tưởng vô tưởng (định),

nīca-kamma, hạ nghiệp, nghiệp hạ tiện, nghiệp thấp hèn.

niccapavāraṇa, thường thỉnh.

nigama, tụ lạc.

Nigaṇṭha, Ni-kiền, Ni-kiền Tử.

Nigaṇṭha-Nātaputta, Ni-kiền Na-da Tử, Ni-kiền-đà Nhã-đề Tử.

nigrodha, ni-câu-luật.

Nigrodhārāma, Ni-câu-loại (vườn), Ni-câu-luật (vườn).

nimantana, mời, chiêu đãi, thỉnh thực.

nimitta, tướng

Nimmāṇarāti-devā, Hoá-lạc thiên.

niraya, nê-lê, địa ngục.

nirodha, diệt, diệt tận.

nisīdana, ni-sư-đàn, toạ cụ.

nissaggiya, xả, loại bỏ; (vật) bị sung công.

nissaggiya-pācittiaya, ni-tát-kỳ-ba-dạ-đề, xả đọa.

nissāranīya, đuổi, tẫn, khu xuất, xả trí (tăng-già-bà-thi-sa).

nissaya, y chỉ;

nissayakamma, y chỉ yết-ma.

nissīmā, giới ngoại

nivāsana, niết-bàn-tăng, hạ y, quần

Okkāka, Ý-sư-ma.

Oadana, phạn, cơm.

omasavāda, chủng loại huỷ tỷ ngữ, huỷ tỷ ngữ, nhục mạ, chửi rũa.

opakkamika-paṇḍako, biến huỳnh môn.

opāta, khanh hãm, ô-mãn-thổ, ưu-bà-đầu, bẫy.

orambhāgiya saṃyojana, hạ kết sử, hạ phần kết, thuận hạ phần kết.

otiṇṇa, bị ức chế

otiṇṇo vipariṇatena cittena, dâm dục biến tâm, dục thạnh biến tâm, dục ý xí.

ovāda, giáo giới.

ovadati, ovāda, ovādaka, giáo thọ.

P

pabbājaniya, tẫn (pháp);

pabbājinaya, khu xuất, tẫn xuất

pabbājaniyakamma, tẫn yết-ma.

Pabbajjā, xuất gia.

Paccantima janapada, biên địa

paccekabuddha, Bích-chi-phật.

pacchimika vassūpanāyika, hậu an cư.

Pāciṇakā, Ba-di-na.

pācittiya, ba-dạ-đề, ba-dật-đề.

padāttha, cú nghĩa.

pada-vyañjana, cú vị, văn cú.

padesapaññatti, phương tỳ-ni, chế giới cục bộ, hạn định chế.

pādukā, mộc kịch, guốc gỗ.

paduma, bát-đầu (hoa), xen đỏ.

Paduma, Bát-ma (đại quốc); Liên-hoa (thành).

Paggharanti, lậu thủy nữ

Pakāsaniyakamma, hiển thị yết-ma

Pakatatta-bhikkhu, thanh tịnh tỳ-kheo.

pakkha, phần, bộ phận, phần tử; bè đảng.

pakkhikabhatta, bán nguyệt thực

pakkhapaṇḍaka, bán nguyệt huỳnh môn.

Pakudha Kaccāyana, Mâu-đề-xỉ-bà-hưu-ca-chiên-diên, Ba-cù Cachiên-diên.

pala, ba-la, bát-la (đơn vị).

pallaṇkena nisīdati, kết già phu tọa

paṃsu, phấn tảo, rác

paṃsuka, thuộc về rác,

paṃsukūla, bố nạp y, bàn tẩu y, phấn tảo y.

paṃsukūlika, trì phấn tảo y

pāna, nước (uống được).

pāṇātipāta, đoạn mạng chúng sanh, giết hại sinh vật.

pañca āpattikkhandā, năm tụ phạm, ngũ thiên.

pañca mahācorā, năm đại tặc.

pañca orambhāgiya saṃyojana, hạ ngũ sử, thuận ha ngũ phần kết.

pañca satthār, ngũ chủng tôn, năm hạng Tôn sư.

pañca upādānakkhandha, năm thủ uẩn, ngũ thạnh ấm (khổ),

pañcake, ngũ điều.

pañcavaggiyā bhikkhū, ngũ tỳ-kheo

pañcasatikakkhandhaka, ngũ bách kiền-độ

paṇḍaka, bán-trạch-ca, huỳnh môn.

Paṇḍava, Ban-trà-bà (núi).

Paṅkadhā, Băng-già-di.

Pannarasa-uposatha, thập ngũ nhật bồ tát

paññatti, chế, chế giới, kết giới.

paññāvimutti, huệ giải thoát.

Pāpabhikkhu, ác tỳ-kheo

Pāpaka kamma, ác nghiệp

pāpasamācāro, hành ác hạnh.

Pāpika-diṭṭhi, ác kiến

pārājika, ba-la-di, ba-la-thị-ca, khí.

parammukha-vikappana, khiếm diện tác tịnh, triển chuyển tịnh thí.

paraṃparabhojana, sác sác thực, triển chuyển thực, xứ xứ thực.

Paranimittavasavatti-devā, Tha hoá tự tại thiên.

Pārāyana-vagga, Ba-la-diên kinh.

paribbajā, xuát gia.

paribbājaka, Ba-tư-ba-la-xà, Ba-tư-bà-xà-già, phạm chí, ngoại đạo, ngoại đạo xuất gia, xuất gia (năm chúng).

paribbājikā, ngoại đạo nữ nhân, nữ xuất gia ngoại đạo.

parikkhāra, tư cụ

parisuddha ājīva, mạng thanh tịnh

parisuddhi-uposatha, thanh tịnh bố-tát

pārisuddhiṃ dātuṃ, dữ thanh tịnh, gởi thanh tịnh.

paritta, tự bảo hộ (chú),.

parivāsa, biệt trụ (trú), biến trụ.

Pārivāsika-bhikkhu, biệt trụ tỳ-kheo.

Pārivāsikakkhandhaka, biệt trụ kiền-độ.

Parissāvana, lự thủy nang

pārupati, nivāseti, trước y.

pāsāda, điện, cung điện

pasayha (pasaya), quyết định thủ, cưỡng đoạt, áp chế.

Pasenadi, Ba-tư-nặc.

passāva, tiểu tiện;

passāva-magga, tiểu tiện đạo.

Pāṭaliputta, Ba-la-lê Tử, Ba-la-lê Tử (thành). Hoa tử thành.

Pāṭankī. Kiệu

paṭhama paṭisandhicitta, sơ thức, tối sơ kết sanh thức.

paṭhama-jhāna, sơ thiền.

Pāṭheyyakā (Pāveyyakā), Ba-la-ly Tử.

paṭicchana, phú tàng, che dấu (tội).

pāṭidesanīya, ba-la-đề đề-xá-ni, hối quá, ưng hối

pāṭihāriya,giáo hoá, thị đạo.

pāṭimokkha, Ba-la-đề-mộc-xoa, Cấm giới kinh, Giải thoát giới kinh, Biệt giải thoát.

pāṭimokkhaṭhapana, uddesaṭhapana, già thuyết giới, ngăn thuyết giới.

pāṭimokkha-uddesa, thuyết giới, thuyết ba-la-đề-mộc-xoa.

paṭinissaga, xuất yếu.

paṭiññātakaraṇa, tự ngôn, tự ngôn trị.

Paṭipadikabhatta, nguyệt sơ nhật thực

paṭisambhidā, biện, vô ngại biện.

paṭisāraṇīyakamma, hạ ý yết-ma.

paṭisāyanīyāni bhesajjāni, hàm tiêu dược, tàn dược.

patta, bát (bát ăn); diệp (lá).

pattagāhāpaka, hành mãn thuỷ bát nhân, phân bát nhân.

pattaṃ nikkujjatum, phúc bát, úp bát.

Pattamūla, đáy bát.

pattamūlaṃ ghaṃsiyati, hoại huân, bát thủng đáy

Pāva, Ba-bà.

Pāvāra, ngoại y.

pavāraṇa, thỉnh, tự tứ.

pavāraṇakkhandhaka, tự tứ kiền-độ

pavāraṇaṭhapana, già tự tứ, ngăn tự tứ.

pavārita, túc thực (ăn đủ), thoa mãn, ăn đã no.

paviveka, viễn ly.

Payāga, Bà-kha, Bà-la (sông).

Pema, ái niệm.

pesuñña, loạn đấu, lưỡng thiệt, ly gián ngữ.

phala-bhesajja, quả dược.

Phalarasa, quả trấp

Phalika, thủy tinh, pha-lê

phāṇita, thạch mật, đường mía, mật mía.

Phārusaka, tâm sắc hoa, thô sáp, bà-lâu-sư, phả-lưu-sa.

phārusakapāna, nước Bà-lâu-sư (ẩm liệu).

phassa, xúc, xúc giác.

Phassuvihāra, an lạc trụ

Pilindavaccha, Tất-lăng-già-bà-ta.

piṇḍapāta, khất thực.

piṇḍapika, khất thực giả

piṇḍiyālopa, nắm cươm, vốc cơm

piṇḍiyālopa(nissaya), y khất thực.

Piṇḍola-Bhāradvāja, Tân-đầu-lô Phả-la-đọa.

Piṅgala, Tân-ca-la.

piññāka, cặn vừng (mè), hồ ma chỉ.

Pisāca, tì-xá-xà (quỷ)

pīṭha, mộc sàng.

pītisukha, hỉ lạc; pītisukha-ekaggata, hỉ lạc nhất tâm.

pitucitta, phụ ý, tâm của cha.

pokkharaṇi, dục trì, liên trì, ao sen.

pubbāpatti, cựu pháp, tội cũ

puggala, người.

puggalasammukhatā, nhân hiện tiền

pūlā, bố-la, hữu đái ngoa.

Punabbasu, Bất-na-bà-sa (tỳ-kheo), Bổ-nại-phạt-tố, Mãn Tú, Phân-na-bà, Phú-na-bà-sa, Phú-na-bà-ta (tỳ-kheo).

puṇḍarīka, phân-đà-lị/lợi, sen trắng.

Puṇṇaji, Mãn Nguyện.

Pūraṇa, Phú-la-na, Phú-na-la (đại thần), Phú-lâu-na.

purāṇadutiyakā, cố nhị, vợ cũ.

Pūraṇo Kassapo, Bất-lan Ca-diếp.

purisa, trượng phu, đàn ông.

purisadamasarathi, Điều ngự trượng phu.

purisa-indriya, nam căn.

purohita, Phú-lô-hê-xỉ (đa), tư tế quan, quốc sư, phụ tướng.

puṭabaddha, phú-la-bạt-đà-la, phú-na-bạt-đà-la thảo tỉ, một loại giày da.

pūtimutta, hủ lạn;

pūtimutta-bhesajja,hủ lạn dược, trần khí dược.

puttacitta, nhi ý, tâm người con

R

Rāga, tham

rāja, vua.

Rājabhaṭa, vương thần

Rājagaha, Vương-xá.

rājakārāma, vườn vua, vương viên.

rajata, văn tượng (tiền), sanh tượng, bạc

rasa, vị

rattandhakāra, ám thất.

ratti, đêm.

Ratticcheda, dạ đoạn, mất đêm.

Revata, Li-việt, Ly-bà-đa.

Roja, Lâu-di, Lâu-diên, Lô-di.

rukkhamuḷa-senāsana(nissaya), y thọ hạ toạ.

rūpa, sắc.

rūpiyasaṃvohāra, dụng bảo, kinh doanh tài bảo, buôn bán vàng bạc.

S

Sabbadhi, sabbadhī, nhất thiết giải, toàn bộ, toàn diện, tất cả mọi thứ

Sabbakāmi, Nhất Thiết Khứ.

sabbaññu, Nhất thiết trí.

sabbatthapaññatti, biến tỳ-ni, biên thông chế, toàn diện chế, quy định phổ quát.

Sabhikkhuka āvāsa, trú xứ có tỳ-kheo.

sabhojana, hữu thực gia, thực gia.

Sabrahmacārin, đồng phạm hạnh

Sacca-Niganṭha, Tát-giá Ni-kiền Tử,.

sadda, tiếng (thanh).

Saddhā, tín

saddhamma, chánh pháp.

saddheyyavacasā upāsikā, chánh tín ô-ba-tư-ca, khả tín ưu-bà-di, tín nhạo ưu-bà-tư, trụ tín ưu-bà-tư, ưu-bà-tư trụ tín,

saddhivihārika, đệ tử

Sādhu Migāraratta/ Sāḷho Migāranattā, Đại Thiện Lộc Lạc.

Sāgara, Xá-ca-đà (vua).

Sāgara-nāgarja, Hải Long vương.

Sāgata, Sa-già-đà, Sa-kiệt-đà, Thiện Lai.

sagga, sanh thiên.

Sagga loka, thiên giới

Sahajāti, Bà-sưu thôn.

sahajīvita, đồng hoạt, đồng học.

Sahampati, Sa-bà thế giới chủ.

sahaseyya, đồng thất, cọng túc

sahassāra, thiên bức luân tướng.

sakadāgāmin, Tư-đà-hàm, Nhất lai

Sākiyā, Xá-di.

Sakka Inda devānam, Thích Đề-hoàn Nhơn, Thiên đế Thích.

Sakkamuni Tathāgata, Thích-ca Văn (Mâu-ni) Như Lai.

Sakkapañha-suttanta, Thiên đế Thích vấn (kinh).

Sakkesu, Thích-sí-(suý)-sấu.

sāla, tát-la thọ, sa-la (cây).

salāka, xá-la, thẻ, thăm, phiếu (bầu).

salākagāha, bốc thăm, hành trù

sālavana, rừng Sa-la.

Sālavatī, Sa-la-bạt-đề.

Sāḷha Migāranatta, Sa-lâu Lộc Lạc; Thi-lị-bạt.

Sāḷha, Sa-lưu.

sālūka, rượu ngọt, rượu nước quả lê, rượu nước quả uy nhuy, rượu quả xá-lâu-già.

sālūkapāna, xá-lâu-già (nước trái cây).

samādhija, định sanh.

samagga, samaggī, hoà hiệp.

samaggasaṅgha, Tăng hoà hợp, .

samāhita citta, định ý, định tâm.

samaṇa, Sa-môn.

samaṇaparisā, sa-môn chúng, hội chúng sa-môn.

samaṇabhatta, sa-môn thí thực.

samaṇa-cīvara, y sa-môn.

Samānasaṃvāsa, đồng trú xứ

sāmaṇera, samaṇuddesa, sa-di, cầu tịch.

sāmaṇerī, sa-di-ni.

samāpatti, tam-ma-bát-đế, chánh thọ, đẳng chí, định lực, thành tựu.

Sāmāvati, Xa-di-bạt-đề.

Sambhiinā, hoại căn nữ

Sambhūta, Tam-phù-đà.

sammādiṭṭhi, chánh kiến.

sammā-ājīva, chánh mạng

sammākammanta, chánh hành, chánh nghiệp.

sammasāmbuddha, Chánh đẳng giác, Chánh biến tri.

Sammāsaṅkappa, chánh tư duy

sammāsati, chánh niệm.

sammāvācā, chánh ngữ

sammāvāyāma, chánh tinh tấn

sammukha, hiện tiền;

sammukhavinaya, hiện tiền luật, hiện tiền tỳ-ni.

sammukhavikappana, chân thật thí, chân thật tịnh thí, hiện tiền tác tịnh,

sammukhībhūta saṅgha, hiện tiền Tăng.

Sampajānamusāvāda, cố ý vọng ngữ

Samuccaykkhandhaka, tạp kiền-độ.

Samuddadatta, Tam-văn-đạt-đa.

Samūlikā sīlavipatti, hữu căn hoại giới, hữu căn pháp giới

Samūlikā ācāraviptti, hữu căn hoại hành, hữu căn phá oai nghi

saṃsaṭṭhā vihareyya, thân cận cộng trú.

saṃvāsa, cộng trú.

saṃvelliya, hạ đái

saṃvohāra, mãi mại, mậu dịch, xuất nạp cầu lợi.

saṃyojana, kết, kết phược, kết sử.

saṃyojanakkhaya, đoạn kết, đoạn trừ kết sử.

saṃyojana-vinaya, kết sử tỳ-ni.

saṃyutta, tạp.

sāṇa, bố (vải), xá-nâu.

sañcarita, tới lui (vãng lai), mai mối, môi giới.

saṅgaha, nhiếp thủ

saṅgha, Tăng.

saṅghabhatta, Tăng thứ thực

saṅghabheda, phá Tăng.

saṅghādisesa, tăng tàn (phạm), tăng-già-bà-thi-sa.

Saṅghakamma, Tăng-già yết-ma, Tăng yết-ma.

saṅghāṇi, khoả y,

saṅghārāma, Tăng viện, Tăng-già-lam.

saṅgharāji, Tăng tránh, Tăng cấu

saṅghasāmaggi, Tăng-già hòa hiệp

saṅghassa karanīya, Tăng sự.

saṅghāṭi, tăng-già-lê

saṅghika labha, Tăng vật, lợi lộc của Tăng.

Saṅgīti-suttanta, Tăng-kỳ-đà, Chúng tập (kinh).

Sañjaya Belaṭṭhi-putta, San-đâu Tỳ-la-tra Tử, San-nhã-tỳ-la-tra-tử.

Sañjaya, San-nhã.

saṅkaccha, saṅkacchika, áo che vai, phú kiên y; yếm che ngực; tăng-khước-kỳ.

Saṅkassa, Tăng-già-xa.

saññācikāya, tự khất cầu.

sannidhikāra, (vật) tàng trữ, tàn túc thực, túc thực (thức ăn cách đêm).

Sannidhikārakabhojana, tàn túc thực, thức ăn đề cách đêm

santhāgāra, đoán sự đường, tập hội đường.

santhata, phu cụ, khăn trải, ngọa cụ.

santuṭṭhi, tri túc.

saparikkammana, hữu hành xứ, chỗ có lối đi.

sappi, đề hồ.

sārambha, nạn xứ (chỗ nguy hiểm).

Sāriputta, Xá-lợi-phất.

sarīra, xá-lợi.

Saruci, Đa-lâu-tỳ-đế (vua).

sāsaṅkasammato, hữu nghi xứ.

sāsava, hữu lậu.

satapadī, bách túc, rết.

sati, ức niệm.

satipaṭṭhāna, an trụ chánh niệm, niệm tại thân, ý chỉ, niệm xứ, niệm trụ.

sativinaya, ức niệm tỳ-ni.

Satta āpattikkhandhā, thất tụ tội

sattāhakālika, thuốc bảy ngày, thất nhật dược.

Sattapaṇṇigūha, Thất diệp (hang).

Sattarasavaggiya, thập thất quần tỳ-kheo.

Sattasatikakkhandhaka, thất bách (kết tập) kiền-độ

satthā,satthu, sư, thầy, Tôn sư, Đạo sư.

Satthā devamanussānaṃ, Thiên nhơn sư.

sāvaka, Thanh văn, đệ tử

sāvasesā āpatti, hữu dư tội.

sāvasesa karaṇa, hữu dư tác.

sāvasesā, anavasesā, hữu tàn và vô tàn.

Sāvatthi, Xá-vệ.

Savicāra, hữu tứ, hữu quán.

Savitakka, hữu tầm, hữu giác.

savitakka/savicāra, giác quán, hữu giác hữu quán, hữu tầm hữu tứ.

Sāyikā, Xá-di.

sekha, hữu học.

sekhiyā dhammā (sikkhā karaṇīyā), chúng đa học pháp, chúng học pháp.

sekkhasammuti, học gia (yết-ma).

Senagāma, Đại tướng thôn.

Senānī, Tư-na (bà-la-môn).

Senā-nigama, Tư-na (thôn, tụ lạc).

sayana,ngọa sàng, tẩm sàng, gường nằm, gường ngủ

senāsana, sayana, sàng tọa, tòa ngọa, ngoạ cụ, gường ghế.

senāsanacarikaṃ āhiṇḍantā, án hành ngoạ cụ.

senāsana-katham, ngoạ khởi sự.

saenāsanakkhandhaka, phòng xá kiền-độ

senāsanapaññapa, phân ngoạ cụ.

Seniya, Tư-ni (ngoại đạo).

Setakaṇṇika, Bạch mộc điều (nước), Bạch mộc tụ lạc.

Seyyasaka, Tăng-sô, Thi-lị-da-bà (tỳ-kheo).

Sīhahanu, Sư Tử Giáp.

Sīha-senāpati, Tư-ha tướng quân.

sikhkā karaṇīyā, ưng đương học, thi-xoa-kế-lại-ni, thức-xoa-ca-la-ni.

sikkhamaṇā, thức-xoa-ma-na.

sikkāpada, học xứ

sikkhāsājīvasamāpanna, đồng đẳng học xứ, đồng giới, đồng học giới pháp, đồng nhập tỳ-kheo học pháp.

sīlakkhandha, giới thân, giới uẩn.

sīlasammukhi, giới hiện tiền.

sīlavipatti, phá giới, hoại giới

sīma, giới, cương giới.

siṃsapā, thi-xa-bà (cây).

Siṅgiloṇakappo kappati, diêm tịnh

Siṅgivera, sanh khương

sirīsapa, thất-lê sa trùng.

Sītavana, Thi-đà lâm, Hàn lâm.

Sīvakadvāra, Thi-ha (cổng thành)

Sobhita, Nghiêm Hảo.

Soṇa Kuṭikaṇṇa, Soṇa-Koḷivisa, Ức Nhĩ ưu-bà-tắc, Nhị Thập Ức (Sa-môn), Thủ-lâu-na, Thủ-lung-na.

sosa, can tiêu, bệnh lao phổi.

sotāpanna, Tu-đà-hoàn, Dự lưu

Sotthiya, Cát An.

Sudassana, Thiện Hiện.

Sudatta, Tu-đạt-đa.

Sudda, thủ-đà-la.

Suddhakāḷaka, thuần hắc, toàn đen

suddhakāḷakāna eḷakalomāna, thuần hắc nhu dương mao.

Suddhāvāsa, Thủ-đà-hội, Tịnh cư (trời).,

Suddhodana, Duyệt-đầu-đàn, Thâu-đầu-đàn-na, Tịnh Phạn vương.

Sudhammāsabhā, Đế Thích đường, Thiện pháp giảng đường.

Sudinna, Tô-trần-na.

Sudinna Kalandaputta, Tu-đề-na Ca-lan-đà Tử, Tu-đề-na Gia-lan-đà, Tu-đề-na Tử.

sugata, tu-già-đà; sugata-vidaṭṭhati, gang tay Phật, Phật trách thủ, Phật trương thủ.

Sujātā, Thiện Sinh (tỳ-kheo-ni).

Sujāta, Tô-xà-la.

Sūkarakhatalena, Trư khảm (hang).

sūkaranta, biên đái.

sukha, lạc, an lạc;

sukhavihārī, lạc trú, hưởng thọ an lạc.

sukka, tinh dịch; sukkavisaṭṭhi, xuất tinh, xuất bất tịnh.

sulasī, tô-la.

sumana, tô-mạn-na.

suṃsumāra, thất-thâu-ma-la, cá sấu.

Suṃsumāra, Thất-thủ-ma-la (núi).

Sundara, Tôn-đà-la.

Sundarananda, Tôn-đà-la Nan-đà.

suṅkaghāṭa, trạm thuế.

sūpa, tu-bộ, nước thịt, canh.

Suppatiṭṭhita-nigrodha (cetiya), Thiện trụ Ni-câu-luật thọ vương (miểu).

Suppiyā, Tô-tỳ (ưu-bà-di).

sūra, dũng kiện nhơn, võ sĩ.

sura, rượu

surāmerayapāna, uống rượu.

Sūrasena, Tu-lại-bà-quốc.

Suruci, Già-nâu-chi (vua), Tu-lâu-chi (vua).

Susāna, trũng gian, bải tha ma.

Savaṇṇa, kim, vàng

suvaṇṇa-caṅkamanasālā, kim kinh hành đường.

suvīraka, tô-tỳ-la, tô-tỳ-la tương, cháo chua.

T

tajanīya, ha-trách, khiển trách, quở trách;

tajjanīyakamma, ha-gián/ha-trách yết-ma, khổ thiết yết-ma.

takka, sanh tô, lạc, bơ lỏng.

Takkasilā, Đắc-sát-thi-la (nước), Đắc-xoa-thi-la.

tāla, đa-la (cây);

tālapatta, đa-la (lá).

taṇhā, ái, khát ái.

tapassī, diẹt ám pháp, khổ hành giả.

tassa-pāpiyasikā, mích tội, tội xứ sở.

tatiyajjhāna, tam thiền.

Tāvatiṃsa, Đao-lợi thiên.

Tayo nissayā, tam y chỉ

tayo-vimokkha(samādhi), ba giải thoát tam-muội.

tecīva, tam y

tecīvaraka, trì tam y, tam y giả

tejo-samādhi, hoả quang tam-muội.

terasa saṅghādisesā, thập tam tăng-già-bà-thi-sa.

Tevijja, tam minh

thalaṭṭha, địa thượng xứ.

Thāna, Trụ (nước).

ṭhāna, vị trí, xứ.

ṭhānāraha, ưng lý,

thera, trưởng lão

Theragathā, Thánh kệ kinh, Trưởng lão kệ.

theyya, trộm;

theyya citta, tặc tâm, tâm giặc, tâm lén lút, ý nghĩa ăn trộm.

theyyasaṃvāsa, tặc trụ

thīna, hôn trầm

ticīvara, tam y

tikkhindriya, lợi căn

timi, đề nghê (cá)

timiṃgala, đề-nghê-kì-la (cá)

timitiṃimgala, đề-nghê-đề-nghê-kì-la (cá)

tiṇavatthāraka, như thảo phú địa

tiracchānagata, bành sanh, súc sanh, cầm thú.

Titthiya, ngoại đạo

thullaccaya, thâu-lan-giá, thô tội.

Thullanandā, Châu-na-nan-đà, Thâu-la-nan-đà.

thūpa, phật đồ, tháp.

tīhi saraṇagamanehi pabbajja upasampada, tam ngữ đắc giới.

timi, đề nghê (cá)

timimgala, đề-nghê-kì-la (cá)

timitiṃimgala, đề-nghê-đề-nghê-kì-la (cá)

tiṇavatthāraka, như thảo phú địa, như cỏ che đất.

tīṇi saṃyojanāni, ba kết.

tiracchāna, bàng sanh, cầm thú, súc sanh, súc vật.

Tissa-Gotamī, Đề-xá Cù-đàm-di (tỳ-kheo-ni).

Titthiya, ngoại đạo.

tūla, đâu-la, đâu-la-miên.

Tusita-devā, Đâu-suất thiên, Đâu-thuật-đà thiên,

U

ubbāhika, bình đáng nhân, ô-hồi-cưu-la.

ubbhata, xuất y;

ubbhata kaṭhina, xuất y ca-thi-na.

ubhatobhāga-vimutta, nhị câu giải thoát.

ubhato-saṅgha, hai bộ Tăng.

ubhatovyañjana, nhị căn, nhị hình, hai hình.

uccāliṅga, uất-châu-long-già, uỷ-châu-lăng-già (sâu).

Uccāsayana, cao sang, gường cao.

ucchedavāda, đoạn diệt pháp.

Udaka Rāmaputta, Uất-đầu-lam Tử.

udaka, nước.

udakapatta, thuỷ đắc.

udakasāṭika, quyết-tu-la, thuỷ dục y.

udaka-suddhika, tẩy tịnh.

Udāyi, Ưu-đà-di.

Uddhacca, trạo cử

uddesabhatta, biệt thỉnh chúng thực, biện thình thực.

Udena, Ưu-đà-diên, Ưu-điền.

Ugga, Ưu-già-la.

Ugga-nigama, Ô-già-la (quốc, tụ lạc).

Ugga-patta, Ưu-già-la bát.

Ujjenī, Uất-thiền, Uý-thiền.

ujjhāpanaka, vu thuyết;

ukkhepanīya, cử tội

ukkhepaniya-kamma, biệt gián sự, ước sắc yết-ma, cử yết-ma, cử tội yết-ma). Xả trí yết-ma

ukkhitta, ukkhittaka (bhikkhu), bị cử, bị xả trí; (tỳ-kheo)

ukkhitānuvattaka bhikkhu, tuỳ (bị) cử tỳ-kheo.

ukkuṭika, tốn, (ngồi) chỗm hỗm.

ūnapañcabandhana, giảm ngũ xuyết, thủng dưới năm chỗ.

upacara, thế phần.

upādānakkhandadukkha, thạnh ấm khổ, thủ uẩn khổ.

Uupaghātika, vi hại

upāhana, cách tỷ, dép.

upajjha, upajjhāya, Hoà thượng, Ô-ba-đà-da, thân giáo sư.

Upaka ājīvaka, Ưu-đà-da. (ngoại đạo)

upakkiliṭṭha, thượng hữu lậu, tùy phiền não.

Upāli, Ưu-ba-li (ly).

Upālipañhā, Ưu-ba-ly thỉnh vấn.

Upananda, Bạt-nan-đà.

upanikkhipana, a-ba-khâm-mãn, an sát cụ, ưu-ba-hại, đặt cạm bẫy.

upari-vehāsa-kuṭī, lầu gác.

upāsaka, ưu-ba-tắc.

upasampāda, cụ túc (giới).

upasampanna, giới tử, thọ cụ túc.

Upasena (Vaṅgataputta), Bà-tiên, Hoà-tiên, Ưu-ba-tư-na, Hoà-tiên Bạt-đàn-đa Tử.

upāsikā, ưu-bà-di, ưu-bà-tư.

Upatissa Kolita, Ưu-bà-đề-xá Câu-luật-đà.

upaṭṭhāna, cúng dường, cần hành, thị giả.

upaṭṭhanasāla, cúng đường, cần hành đường, thị giả đường, Tăng tập xứ, tập đường.

upekkā sati pārisuddhaṃ, hộ niệm thanh tịnh, xả, niệm thanh tịnh.

upekkhako satimā sukhavihārī, hộ niệm khoái lạc, hộ niệm lạc, xả niệm lạc trụ.

uposatha, bố-tát.

uposathāgāra, uposathagga, giới trường, thuyết giới đường.

uposathakamma, bồ-tát yết-ma.

Uposathika, uposathikabhatta, bố-tát thực

uppala, ưu-bát, liên hoa, hoa sen.

Uppalavaṇṇā, Ưu-bát-la, Liên Hoa Sắc.

Uruvelā, Uất-tì-la (thôn), Ưu-lưu-tần-loa.

Uruvela-Kassapa, Uất-tì-la Ca-diếp, Ưu-lưu-tần-loa Ca-diếp.

Usīraddhaja, Nhất-sư-lê Tiên nhơn chủng.

ussaya-ādika, ngôn nhân, thị thế ngôn nhân, tranh tụng tương ngôn, tương ngôn.

Usīra, ưu-thi-la

usūyapaṇḍaka, đố huỳnh môn.

Uttara, Uất-đa-la.

Uttara-Kuru, Uất-đơn-việt.

uttarasaṅga, uất-đa-la-tăng.

uttarimanussa-dhamma, quá nhân pháp, pháp thượng nhơn.

V

vaccakuṭī, huyền xí, nhà cầu, cầu tiêu.

vacīduccarita, ngữ ác hành.

Vacīsucarita, ngữ diệu hành

Vaggakamma, biệt chúng yết-ma.

vaggavādaka, đồng ý tương trợ, trợ bạn đảng ngữ, trợ phá.

Vaggumudā nadī, Bạt-cầu-ma hà, Bà-cầu hà.

Vaja, ngư xá.

Vajja, tội, tội quá, tội lỗi.

Vajji, Bạt-kỳ quốc.

Vajjiputta, Vajjiputtaka, Bạt-xà Tử.

Vālikārāma, Bà-lê tinh xá.

vana, viên lâm.

vañjihā, thạch nữ, nữ vô sinh.

Vara, nguyện.

Vappa, Bà-phu.

Vāsabhagāma, Bà-sa-bà (tụ lạc).

Vassakāra, Vũ Xá đại thần.

vassa-kuṭi, hạ đường.

vassāna, vũ kỳ, mùa mưa, hạ

vassāvāsa, hạ an cư, vũ an cư.

vassāvāsika, hạ an cư y, hạ nội phần y.

vassikasāṭikā, dục y, vũ dục y.

vassika, bà-sư (hoa)

vassupanāyikā, nhập hạ

vassupanāikakkhandhaka, an cư kiền-độ

vātapāna, phong ấm (uống gió), cửa sổ

vātapāna-bhasikā, lung sơ.

vatta, nghi pháp, nghi tắc, hành pháp, nghĩa vụ.

Vebhāra, Tỳ-ha-lặc (núi).

Vejja, dược

Veḷuriya, lưu li

Veḷuvana, Trúc lâm.

venayika, điều phục pháp.

Verañjā, Tỳ-lan-nhã.

Vesalī, Duy-da-li, Tỳ-da-ly, Tỳ-xá-ly.

Vessa, phệ-xá.

vibhītaka, tì-hê-lặc, xuyên luyện (quả).

Viḍūḍabha, Tỳ-lưu-ly, Lưu-ly (vua).

vihāra, tinh xá, chùa, phòng.

vihāraṭṭha, xứ sở.

vihesaka, xúc não, gia hại.

vijjā, minh, chú thuật.

vijjācaraṇasampanna, Minh hành (hạnh) túc.

Vikāla, phi thời

Vikālabhojanam, phi thời thực

vikappana, tịnh thí.

viḷīva, tỳ-lâu (giây lưng).

vimāna, tỳ-ma-na (phòng), cung điện, thiên cung.

vimutti-ñāṇadassana, giải thoát tri kiến.

vinaya, tỳ-ni, điều phục, luật.

vinayadhāra, trì luật.

vinayadharapañcama, người thứ năm trì luật, trì luật đệ ngũ.

Vinayakamma, như luật yết-ma

Vinayasamukhata, tì-ni hiện tiền, luật hiện tiền

Vipariṇāma, biến dị, biến hoại

vippavāsa, ly y túc, độc trụ

virāga, ly dục, vô dục.

viriyabala, Tinh Tấn Lực.

Visakhā Migāramātā, Tỳ-xá-khư Mẫu, Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu.

visakkiya dūta, sứ giả luân chuyển (giết), triển chuyển sứ.

vitakka-vicāra, tầm tứ.

vivādādhikaraṇa, ngôn tránh.

Vivaṭakasalākagāha, công khai hành trù

Vivaṭṭa, trung điều

vuddhi, tăng ích.

Y

Yagu, cháo

Yāgubhājaka, phân chúc nhân, người chia cháo

Yāma-devā, Diệm thiên, Diệm ma thiên; Yāmadevaputta, Diệm thiên tử.

yāmakālika, phi thời dược, thuốc phi thời.

yamaka-sāla, sa-la song thọ.

Yameḷakekuṭā, Dũng Mãnh.

yāna, thừa, xe cộ.

Yaññ, tế tự, thiên tự

Yaññadatta, Tự Thí, Da-nhã-đạt.

Yasa, Da-xá,.

Yasa-Kākaṇḍakaputta, Da-xá Ca-lan-đà Tử, Da-xá Ca-na Tử.

Yasodharā, Da-du-đà-la.

Yasoja, Da-thâu-già.

yāva-jīvika, tận hình thọ dược.

yāvakālika, thời dược

yāvatatiyakaṃ dhammaṃ āpannā nissaraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ, tam pháp ưng xả tăng-già-bà-thi-sa.

yebhuyyasikā, đa nhân ngữ.

yodha, quân sĩ

yojana, do-diên.

yuttena sakaṭa, thảo xa (xe chở cỏ).