Đại Tập 68 · Bộ Kinh Tập XV · Số 729–804

Số 729 - Phật Thuyết Phân Biệt Thiện Ác Sở Khởi Kinh

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 68

BỘ KINH TẬP

15

SỐ 729 →804

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 729

PHẬT THUYẾT PHÂN BIỆT THIỆN ÁC SỞ KHỞI KINH

Hán dịch: Đời Hậu Hán, Tam tạng Pháp sư An Thế Cao,

người nước An Tức.

Một thời, Đức Phật ngụ tại tinh xá Kỳ hoàn A-nan-phần-để A-lam thuộc nước Xá-vệ.

Lúc ấy, vì thương chúng sinh đang khổ đau trong sinh tử, nên Đức Phật phương tiện nói ra những điều cốt yếu để phân biệt thiện ác, đặc trưng cho năm đường (ngũ thú). Người gây tạo thiện, ác có nhiều ít, sân hận có dày mỏng, cõi trời không thân gần, thường cùng với người làm thiện. Những gì gọi là năm đường?

1. Cõi trời.

2. Loài người.

3. Cảnh giới ngạ quỷ.

4. Cảnh giới súc sinh.

5. Nê-lê Thái sơn địa ngục.

Con người không cầu con đường cứu độ thế gian, sự ưu khổ của sinh tử không đoạn tuyệt, nên qua lại ở năm đường, không được giải thoát, bậc Hiền giả là người thông minh, chán ghét ở lo ưu khổ não gặp Thầy tức phụng thờ, không gặp tức nhớ Thầy, nhớ những lời Thầy dạy để chỉ cho người khác bỏ ác làm điều lành, phụng dưỡng cha mẹ, chỉ rõ cho chúng sinh con đường độ thế, già bệnh, chết trong một đời thôi. Đức Phật độ người trải qua vạn kiếp không cùng tận.

Bởi vậy, người có trí tuệ sáng suốt nên suy nghĩ chín chắn điều này. Phật dạy các đệ tử: “Hãy nghe ta vì các ngươi mà kể về họa phước của thiện và ác.” Các đệ tử, đều quỳ xuống chắp tay phát nguyện thọ giáo.

Phật bảo: Người ở thế gian vì lòng từ nên không sát sinh. Do không sát sinh nên mới được năm phước đức. Những gì là năm?

1. Thọ mạng tăng trưởng.

2. Thân được an ổn.

3. Không bị binh đao, hổ, báo hay các loại có nọc độc như rắn, rít… gây tổn thương.

4. Được sinh lên cõi trời, lên cõi trời thọ mạng vô tận.

5. Từ trên trời hạ sinh ở thế gian tức trường thọ.

Nay thấy có người trăm tuổi, đều do đời trước không sát sinh. Vui mà chết còn hơn sống mà khổ, đã rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ phạm vào giới sát.

Phật bảo: Người thế gian không lấy tài vật của người khác, không nhặt của rơi ở trên đường, tâm không tham lợi. Từ đó được năm việc thiện. Những gì là năm?

1. Tài vật ngày một nhiều.

2. Không bị mất mát.

3. Không sợ hãi.

4. Được sinh lên cõi trời, ở trên cõi trời có nhiều châu báu.

5. Từ cõi trời hạ sinh xuống thế gian, những tài vật đó cũng còn giữ lại, quan lại, đạo tặc cũng không dám xâm phạm lấy đi tài sản đó.

Nay những tài sản ấy được giữ gìn đến già, đều do đời trước không dám lấy cắp tài sản của kẻ khác. Mất đi không nhiều nhưng khiến người ta (đau buồn) sầu khổ. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ lấy đi tài sản của người khác.

Đức Phật bảo: Người ở thế gian không phạm vào phụ nữ của người khác, lòng không nghĩ đến chuyện không chính đáng, từ đó được năm việc thiện. Những gì là năm?

1. Không bị hao phí.

2. Không sợ quan lại.

3. Không sợ người.

4. Được sinh lên cõi trời, rồi được lấy ngọc nữ ở trên trời làm vợ.

5. Từ trên cõi trời hạ sinh được nhiều người phụ nữ đoan chánh ở trong thế gian làm vợ.

Nay Tôn giả thấy có một số người vợ đoan chánh, đẹp nết đẹp người là trước không phạm đến vợ của người khác vậy. Thật rõ như vậy, cẩn thận chớ phạm vào vợ người.

Phật bảo: Người ở trong thế gian không nên nói hai lời gièm pha người khác. Không nói lời thô ác mắng chửi người khác không nói láo và dùng lời hoa mỹ thêu dệt. Từ đó được năm điều thiện. Những gì là năm?

1. Lời nói đều được người ta tin.

2. Được sự yêu thương của người.

3. Miệng nói ra có mùi thơm.

4. Được lên cõi trời, được sự kính trọng của chư Thiên.

5. Từ cõi trời hạ sinh ở thế gian làm người ăn nói sắc sảo, người khác không dám dùng những từ ác độc, ô uế xúc phạm.

Nay thấy được từ nhỏ đến lớn không bị kẻ khác phỉ báng, đều do đời trước giữ gìn lời nói tốt đẹp, mà có được như vậy. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ vọng ngôn gièm pha người khác.

Đức Phật bảo: Người ở thế gian không nên uống rượu say, từ việc không uống rượu say thì được năm điều lành. Những gì là năm?

1. Sự hiểu biết được tăng trưởng, làm quan được tăng chức, lời nói không lầm lẫn; cũng làm quan như ý.

2. Tề chỉnh việc nhà, thường dư của cải.

3. Nhờ danh nghĩa, cầu lợi nhanh chóng được, cũng được sự yêu kính của mọi người.

4. Được sinh lên cõi trời và được chư Thiên kính trọng.

5. Từ cõi trời hạ sinh xuống trần gian được sự tinh khiết, lòng đầy vui vẻ, trí tuệ thông suốt hiểu rõ mọi việc.

Sở dĩ được như vậy là do đời trước không uống rượu. Vì thế, các ông nên cẩn thận, chớ có uống rượu.

Phật bảo: Người ở thế gian, không được cầm dao, gậy làm cho người ta sợ hãi, không được dùng tay chân làm tổn hại người. Đối với người không được đánh nhau, để rồi mỗi người mỗi ngã. Việc mà

mình không muốn, đừng bày ra cho người khác. Từ đó được năm điều thiện. Những gì là năm?

1. Thân thể được khỏe mạnh.

2. Đứng, nằm thường an ổn.

3. Là được chư Thiên, Long thần, Quỷ thần hộ vệ.

4. Được sinh lên cõi trời, được hưởng niềm vui của cõi trời không bao giờ hết.

5. Từ cõi trời hạ sinh ở thế gian, thân thể hoàn toàn không tật bệnh.

Nay thấy được người từ trẻ đến già không có bệnh tật đã rõ như vậy, cẩn thận chớ gây điều ác đối với người.

Phật bảo: Người ở thế gian với lòng không sân hận, đối với người hiền sinh lòng kính trọng, đối với người ngu sinh lòng nhẫn nhịn, từ đó sẽ được năm điều thiện. Những gì là năm?

1. Được sự khen ngợi của mọi người.

2. Mọi người thấy thì sinh lòng hoan hỷ.

3. Thân tự an ổn, bóng đẹp.

4. Được sinh lên cõi trời, ở cõi trời thân được đoan chánh, sạch sẽ.

5. Từ cõi trời hạ sinh vào thế gian, làm người thường có đức tánh đoan chánh, hiền lương.

Nay thấy có người tốt được tuyển chọn và trong vạn người đều do đời trước người đó với tấm lòng lương thiện, với đức tánh nhẫn nhục mới được như vậy. Không sân hận nó rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ đem lòng sân hận đối với người.

Phật bảo: Người ở thế gian hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính bậc Trưởng lão, biết cung kính khiêm nhường, trước quỳ sau đứng, dừng đã mới thưa. Phải dại người ác làm điều thiện, từ đó mới được năm điều lành. Những gì là năm?

1. Được người ta kính yêu.

2. Khiến mọi người hướng đến điều thiện đó.

3. Trong lòng mình sinh hoan hỷ.

4. Được sinh lên cõi trời, được sự kính yêu của chư Thiên.

5. Từ trên cõi trời hạ sinh vào thế gian được mọi người chiều chuộng yêu mến.

Nay thấy có người có lòng hiếu thuận, được mọi người ưa thích là đều do đời trước biết hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính bậc Trưởng lão. Đã rõ như vậy, nên phải thể hiện lòng hiếu thuận, tôn thờ bậc Trưởng lão.

Phật bảo: Người ở thế gian hiểu biết khuyên răn người, rõ biết mọi việc, có lòng tốt ý hay; tôn kính Trưởng lão, lễ tiết vẹn toàn. Từ đó mới được năm điều lành. Những gì là năm?

1. Làm quan được chức tốt.

2. Thăng chức quan rất nhanh, buôn bán đắc lợi.

3. Trăm họ nhìn thấy đều sinh hoan hỷ.

4. Được sinh lên cõi trời, chư Thiên thấy đều hoan hỷ.

5. Từ trên cõi trời hạ sinh vào thế gian làm con của vương hầu công khanh, đều do đời trước làm được việc phước.

Đã rõ như vậy, cẩn thận chớ có kiêu ngạo đối với người.

Phật bảo: Người ở trong thế gian không ích kỷ, vui vẻ bố thí, yêu thương đối xử với những gia đình bà con thân thuộc nghèo khổ, những đứa trẻ ăn xin, khiến họ ăn uống thường phải no đủ, áo quần phải đầy đủ. Từ đó được năm điều lành. Những gì là năm?

1. Tài sản ngày một tăng.

2. Được lời ca tụng của mọi người trong thiên hạ.

3. Được sự tôn (trọng) kính của bà con trong làng, quận và trong nước.

4. Được sinh lên cõi trời, rồi được sự hầu hạ của cõi trời.

5. Từ cõi trời hạ sinh vào thế gian, được sung túc vui sướng và được sự tôn kính của mọi người.

Đã rõ như vậy đều do đời trước bố thí, hành thiện. Do đó, các ông nên thực hành đức hạnh bố thí.

Phật bảo: Người ở thế gian, có hiền giả am hiểu kinh điển. Nếu những Sa-môn đạo sĩ nào muốn đến hỏi phương pháp cứu độ thế gian, với tâm không đố kỵ, tham ái, từ đó họ sẽ được năm điều lành. Những gì là năm?

1. Được thông minh.

2. Đa văn, cũng đa trí, đa kiến (thấy nhiều, biết nhiều).

3. Nhiều người kính trọng và khen ngợi.

4. Được sinh lên cõi trời, để học cái biết ở trên cõi trời.

5. Từ cõi trời hạ sinh vào thế gian tức rõ kinh hiểu đạo, được sự kính trọng của quốc gia, được sự quy ngưỡng của mọi người.

Nay thấy có người khác thông hiểu kinh điển, đạo lý là vì đời trước vun trồng đạo hạnh mới đạt được. Như vậy họa phước đã rõ ràng như thế, nên các ông phải tu chỉnh đạo đức.

Đức Phật thuyết kinh xong. Các đệ tử đều sinh lòng hoan hỷ, hướng về Đức Phật đảnh lễ.

❧

Đức Phật bảo: “Các ông phải lắng nghe! Làm ác thì nhân quả báo ác.” Các đệ tử đều chắp tay vâng nhận lời dạy của Đức Phật.

Đức Phật bảo: Người ở thế gian thường ưa thích sát sinh, không có lòng từ, từ đó gặp năm điều ác. Những gì là năm?

1. Mạng sống ngắn.

2. Nhiều sợ hãi.

3. Nhiều thù oán.

4. Sau này muôn phần làm cô hồn đọa vào ở trong địa ngục Thái sơn, chịu những thống khổ độc hại trừng trị, như thiêu, nướng, chưng, hấp, chặt, đâm, mổ, lột, ép ruột, chẻ xương, muốn sống cũng không được, phạm vào tội sát lớn, rất lâu mới ra được.

5. Từ trong địa ngục, thoát sinh làm người thường phải đoản mệnh, hoặc thai hỏng mà chết, hoặc rơi xuống đất mà chết, hoặc vào trăm ngày mà chết, hoặc mười năm mà chết.

Nay gặp được thân đoản mệnh. Nếu thân hình đầy mụn nhọt, thân thể không hoàn hảo, què, đi cà nhắc, lưng gù; hoặc miệng câm, tai điếc, mũi trịt, hoặc cụt tay, cụt chân, các lỗ trong cơ thể không thông (chín lỗ), đều do đời trước mổ giết, săn bắn, buông lưới bắt cá, giết hại ruồi muỗi, rùa, ba ba, bò chét, rận. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ phạm vào giới sát.

Phật bảo: Người ở trong thế gian, làm kiếp người trộm cắp, dùng sức mạnh để lấy tài vật của kẻ khác, cầu lợi không kể cả đạo lý, lừa dối để lấy tài sản; cân nhẹ, đấu nhỏ, thước ngắn để lừa người; dùng cân nặng, đấu lớn, thước dài để xâm lấn người. Trên đường đi lượm nhặt những tài vật của người, đó là nợ mượn dùng mà không

hoàn trả; cùng chống đối với mọi người. Từ đó rơi vào năm điều ác. Những gì là năm?

1. Tài vật ngày càng một hao giảm.

2. Bị vua pháp giam giữ, không ai giúp đỡ khó mà thoát được.

3. Thân chưa được an ổn, thường ôm lòng sợ hãi.

4. Sau khi chết, hồn phất vào trong địa ngục Thái sơn. Ở trong địa ngục Thái sơn bị ngàn vạn độc hại trừng trị, tùy theo việc làm của mình mà nhận tội.

5. Sau khi thoát ra khỏi địa ngục, tùy nợ nặng nhẹ mà trả. Hoặc làm kẻ đày tớ để trả, hoặc làm trâu, ngựa, la, lừa, lạc đà để trả. Hoặc làm heo, dê, ngỗng, vịt, gà, chó để trả nợ. Những loài thuộc cầm thú, cá, ba ba, đều là mắc nợ.

Trong kinh dạy rằng: Mắc nợ không thể gọi là lạc hậu. Nay gặp phải thuộc vào hạng hạ tiện, súc sinh, đều do đời trước ham lợi, cậy thế sức mạnh lấy tài vật của người khác. Thấy được rõ ràng những nỗi khổ trong loài súc sinh như vậy. Cẩn thận chớ lấy tài sản của người khác.

Phật bảo: Người ở thế gian dâm dật phạm vào vợ của người khác, từ đó bị năm tội ác. Những gì là năm?

1. Gia thất bất hòa, vợ chồng gây ra tranh cãi, gây mất tiền tài.

2. Sợ huyện quan thường dùng gậy đánh đập giải quyết mọi việc, bị pháp vua trói buộc, thân phải bị tội sống không bằng chết.

3. Tự lừa dối chính mình, thường sợ người.

4. Đọa vào trong địa ngục Thái sơn. Ở trong địa ngục Thái sơn, cột sắt đỏ rực, thân phải ôm choàng cột sắt đó. Do phạm vào vợ của người nên bị ương họa. Như vậy, gây ra ngàn, vạn năm, thân hình mới thoát tội.

5. Thoát ra khỏi địa ngục sinh làm gà, le le, chim, vịt. Hồn phất mang cái tên mà không có hình.

Nay gặp phải kiếp gà, le le dâm dật không phân biệt nào là mẹ, con, đều hành dâm không có tiết độ, thuộc trong hàng súc sinh. Tuy nhiên, cũng có những loại như chó khôn lanh, ngựa hiểu biết có đủ lòng tin. Nếu là gà, le le thì sự dâm dục không hề dừng. Đều do đời trước dâm dật phạm vào vợ của người, thọ làm thân gà, le le, để làm thức ăn cho người. Thống khổ triền miên như vậy, không thể kể

hết. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ phạm vào vợ của người.

Phật bảo: Người ở thế gian, thích nói lời thêu dệt, thích nói lời ác, nói lời xiên xẹo… Tự cống cao phỉ báng các Thánh đạo, ghen ghét người hiền, cao giọng lấn át mắng nhiếc. Từ những việc ấy bị năm tội ác. Những gì là năm?

1. Nhiều người oán ghét.

2. Tự lừa dối bản thân mình, khiến từ đó mọi người không tin.

3. Gặp nhiều lỗi lầm, tai họa.

4. Đọa vào trong địa ngục Thái sơn. Có những hồn bị kéo lưỡi từ cổ họng ra. Lại bị dùng liềm sắt nóng chích vào trong yết hầu, muốn chết cũng không được, muốn sống cũng chẳng xong, không thể nói được, chịu khổ ngàn vạn năm như vậy.

5. Thoát ra khỏi địa ngục, làm người răng miệng hôi thối, hay các căn thiếu hụt, chân đi cà thọt, miệng nói lập cập, hoặc bị câm không nói được.

Nay làm kiếp người như vậy, là do đời trước gây ra những lời nói thêu dệt phỉ báng các bậc Thánh đạo. Hiểu rõ như vậy cẩn thận chớ nói lời ác.

Phật bảo: Người ở thế gian thích uống rượu say, sẽ có ba mươi sáu lỗi. Những gì là ba mươi sáu lỗi?

1. Uống rượu say, khiến con cái không kính cha mẹ, quần thần không kính với vua. Đạo nghĩa vua tôi, cha con không có trên dưới.

2. Lời nói nhiều sai lầm.

3. Miệng nói nhiều lời ly gián.

4. Uống rượu say thường nói ra những việc bí mật, riêng tư.

5. Uống say khiến chửi bới trời, làng xã không kể cả kî húy.

6. Uống say khiến nằm lăn giữa đường không thể trở về được, hoặc mất hết các đồ lặt vặt.

7. Uống say khiến không thể chấn chỉnh bản thân.

8. Ngang ngược với trên, dưới, hoặc bị rơi xuống hào, hố.

9. Uống say khiến ngã xuống, phá nát mặt mày.

10. Buôn bán thua lỗ, chống đối ngông cuồng.

11. Uống say khiến (hỏng việc) thất nghiệp, không lo liệu cuộc sống.

12. Uống say khiến hao giảm tài vật.

13. Uống say khiến không nhớ tưởng đến sự đói khát của vợ con.

14. Gọi chửi không kể cả pháp nước.

15. Uống say khiến cởi áo trần truồng, khỏa thân mà đi.

16. Uống say khiến tự ý xông vào nhà người, liền nói lời can loạn với người phụ nữ, tội lỗi đó không kể kiết.

17. Thấy người đi qua liền mắng chửi họ, cùng đánh đập họ.

18. Giẫm đất, la hét làm kinh động cả láng giềng.

19. Uống say khiến ngông cuồng sát hại các loài côn trùng, bò sát.

20. Đập phá nhà cửa, đổ vỡ đồ đạc.

21. Gia đình coi như là người phạm tội say, thốt ra những lời hỗn láo.

22. Bè đảng với người ác.

23. Xa lìa người thiện.

24. Khi nằm ngủ, thân thể như bệnh tật.

25. Nôn mửa, khiến các thứ nhơ bẩn chảy ra, vợ con tự chán ghét tình trạng đó.

26. Uống say khiến dục ý buông thả; như lang sói không biết phòng ngừa.

27. Không tôn trọng kinh điển, người hiền, không kính đạo sĩ, không kính Sa-môn.

28. Uống say khiến dâm dật, không chỗ lo sợ để tránh.

29. Uống say như người điên, khiến người thấy đều bỏ đi.

30. Uống say vào, như người chết không còn hay biết gì nữa.

31. Uống say khiến trên mặt nổi mụt, hoặc ốm đau do rượu hoặc suy sụp, tiều tụy.

32. Trời, rồng , quỷ thần đều cho rượu là ác.

33. Chỗ quen biết sâu nặng của người thân ngày càng xa.

34. Uống say khiến thấy ngồi rồi xoạc chân ra hoặc bị người ta đánh bầm cả hai mắt.

35. Mãi về sau phải đọa vào trong địa ngục Thái sơn, thường bị nước đồng sôi đổ vào miệng, chảy thiêu xuống trong bụng, thế là cầu sống cũng khó được, cầu chết cũng khó xong, kéo dài cả ngàn vạn năm.

36. Thoát ra khỏi địa ngục, sinh làm người thường ngu si, không chỗ hiểu biết đều do đời trước thèm uống rượu.

Rõ ràng như vậy, cẩn thật chớ uống rượu. Việc uống rượu có ba mươi sáu lỗi lầm, nếu người uống rượu thì phạm vào ba mươi sáu lỗi ấy.

Phật bảo: Người ở thế gian hay cầm gậy dọa người, dùng tay chân đánh người, thích đánh đập tán loạn khiến cho mỗi người đi mỗi ngã. Điều mà mình không muốn lại ép bức người, từ đó sẽ nhận chịu năm điều ác. Những gì gọi là năm?

1. Tự lừa dối thân mình và bị người khác gieo rắc tai họ cho bản thân.

2. Hai bản thân sợ hãi.

3. Lại mắc nhiều bệnh tật.

4. Đọa vào địa ngục Thái sơn, tùy chỗ mình làm mà thọ nhận tội, kéo dài cả vạn năm.

5. Khi thoát ra khỏi địa ngục sinh làm người nhiều tật bệnh và luận bị người dùng gậy đánh đập lại.

Do vậy, bệnh tật liên miên không được mạnh khỏe. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ gây điều ác cho người.

Phật bảo: Người ở thế gian thích sân hận không chịu ôn hòa. Gặp người hiền cũng sân, gặp người ngu cũng sân, không phân biệt được kẻ ác người thiện. Chỉ muốn sân hận với người ta mà thôi. Từ đó bị năm điều ác. Những gì là năm?

1. Tự thiêu thân.

2. Tự rối loạn tâm ý.

3. Nằm, đứng không được yên hoặc ưu sầu, sân hận mà tự sát.

4. Đọa vào trong địa ngục Thái sơn chịu thống khổ và bị trừng trị trải qua hàng ngàn vạn năm.

5. Khi ra khỏi địa ngục được sinh làm người, bộ mặt thường độc ác, thần sắc khô héo tiều tụy.

Nay có được thân người hung ác như vậy đều do đời trước thích tạo ra nhân sân hận. Sắc mặt xấu xa không giống như đoan chánh, đẹp đẽ. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ có sân hận.

Phật bảo: Người ở thế gian bất hiếu với cha mẹ, không kính các bậc Trưởng lão, thấy người khác có hiếu thuận với cha mẹ, tôn

kính các bậc Trưởng lão, thường hay sân hận, không ưa làm thiện, từ đó bị năm tội ác. Những gì là năm?

1. Thường bị ác mộng.

2. Làm cho người ta oán ghét.

3. Tiếng ác truyền xa.

4. Đọa vào trong địa ngục Thái sơn, bị tra tấn cả ngàn vạn năm.

5. Khi ra khỏi địa ngục sinh làm người thường có tánh dối trá, không tốt đẹp, bị mọi người oán ghét.

Nay làm được thân người tuy không có tánh dua nịnh, ích kỷ, nhưng bị sự căm ghét của mọi người, đều do đời trước không hiếu kính với cha mẹ, không tôn kính các bậc Trưởng lão. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ có kiêu mạn, nên hiếu thuận và tôn thờ Trưởng lão.

Phật bảo: Người ở thế gian không hiếu kính, không tôn trọng người già, không có lễ tiết, kiêu mạn, tự cao tự đại, từ đó có năm điều ác. Những gì là năm?

1. Mất hết tước vị.

2. Tự xem nhẹ mình.

3. Không được sự kính trọng của người.

4. Bị đọa vào địa ngục Thái sơn, chịu sự tra khảo kéo dài cả ngàn vạn năm.

5. Thoát ra khỏi địa ngục sinh làm thân người hạ tiện, bẩn thỉu, bị người ta khinh rẻ.

Nay làm thân người hạ tiện, đều do đời trước không biết tôn kính các bậc Trưởng lão. Rõ ràng như vậy cẩn thận chớ kiêu mạn.

Phật bảo: Người ở thế gian được tài sản nhưng lại tham lam keo kiệt không chịu bố thí, không yêu thương những gia đình nghèo khổ, không cho họ, không cúng dường Sa-môn, Hiền thánh, đạo sĩ, không cho những trẻ ăn xin. Hoặc bị bệnh cũng không dám ăn uống đầy đủ, không dám mặc y phục lành lặn, từ đó bị năm tội. Những gì là năm?

1. Coi thường thân của mình, cũng làm cho người ta không kính trọng mình.

2. Người ta đều gọi mình là hạng người keo kiệt.

3. Mãi mãi xấu hổ.

4. Đọa ngạ quỷ, chịu khó chịu khổ không thể nói, hoặc trăm năm ngàn năm không có nước để uống. Nhìn xa thì thấy sông, hồ, khe nước từ trong núi, đi đến gần để uống, nước liền biến thành nước đồng, mủ, máu không thể uống được, chịu cực chịu khổ như vậy không thể nói ra được.

5. Thoát ra khỏi cảnh ngạ quỷ, sinh làm người bần cùng, đói lạnh, chống gậy theo người xin ăn, nhưng xin cũng không ai cho, lại còn bị người ta mắng nhiếc.

Nay làm người bần cùng ăn xin đều do đời trước tham lam ích kỷ không dám bố thí. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ có tham lam ích kỷ.

Phật bảo: Ở thế gian có những bậc Thánh minh, hiền giả hoặc Sa-môn, đạo nhân không vui vẻ đến hỏi con đường cứu nhân độ thế, mà lại lớn tiếng hiềm khích, phỉ báng Hiền giả, từ đó sẽ bị năm tội. Những gì là năm?

1. Không có trí tuệ.

2. Biết ít.

3. Không được sự kính trọng của người.

4. Đọa vào địa ngục Thái sơn. Vào ở trong địa ngục Thái sơn, chịu sự tra khảo gây ra cả ngàn vạn năm.

5. Thoát ra khỏi cảnh địa ngục sinh làm người ngu si không có chỗ hiểu biết, không khác gì loài súc sinh.

Nay làm thân người ngu si không phân biệt được trắng đen, đều do đời trước, không thích những người đạo đức, học cao, hiểu rộng. Rõ ràng như vậy, cẩn thận chớ có phạm.

Phật bảo: Người cầu sống lâu được sống lâu; cầu được đẹp, đoan chánh thì được đẹp, đoan chánh; cầu xấu xa được xấu xa; cầu tươi đẹp được tươi đẹp; cầu hạ tiện được hạ tiện; cầu giàu sang được giàu sang, cầu bần cùng được bần cùng; cầu thông minh hiểu đạo được thông minh hiểu đạo; cầu ngu si được ngu si. Người làm lành được điều lành, nếu làm phước được thăng Thiên, nếu làm người được tôn quý, cũng được đoan chánh. Nếu người làm ác bị quả ác hay can tội, hoặc đọa vào trong địa ngục Thái sơn hoặc đọa vào trong loài ngạ quỷ, hoặc đọa vào trong loài súc sinh. Nếu như được làm thân người phải làm người nghèo khổ, hạ tiện, không có sự hiểu

biết, lại bị hình hài xấu xa. Như người trồng đắng được quả đắng, trồng ngọt được quả ngọt. Ví như trồng ngũ cốc, trồng lúa được lúa, trồng đậu được đậu. Như người gieo nhân lành được quả lành, gieo nhân ác gặp quả ác vậy.

Truyền sâu lan rộng giới bao la

Giữ vững lòng tin giới cao xa

Dũng mãnh cương nghị ngăn bạo loạn

Nhân từ hòa dịu ngăn không dứt

Tâm rộng mênh mông hết hồ nghi

Trầm tỉnh thong dong rồi sẽ đạt

Khắc phục hiểm nguy được nhanh chóng

Nhiều người chẳng tin cho không thật.

Người hiền thường giữ giới

Giữ giới được ba thiện

Được kính không cầu nhiều

Mạng hết thọ thân trời.

Trú giới hành đã xong

Dùng tuệ chế ý hành

Đi đến chắc phải đến

Dứt hết chỗ thọ nhận.

Theo giới diệt hết khổ

Ba đời, giới trên hết.

Khiến các loài rồng độc

Không phạm người giữ giới.

Lành thay có giới Phật

Lấy chữ tín làm bạn

Là đạo, chẳng lời tà

Nên gọi giới trên hết

Khéo nương nhờ giới Phật

Chết đâu thấy lửa đồng

Đêm nằm thấy an ổn

Lại được giấc mộng lành

Được mọi người tôn kính

Sức thiện trang nghiêm thân

Tự thân cao quý nhất.

Đời sau làm vua Trời

Ta là người duy nhất

Đã thoát khổ trần thế

Cả cõi trời, cõi người.

Còn đâu so với ma.

Đức Phật vượt các khổ

Lụy kiếp không kể hết

Qua lại trong năm đường

Chưa từng bị trói buộc.

Gian ác đều ẩn núp

Sao gọi điều ác hiện!

Ngày nay người lễ Phật

Đều một lòng chắp tay.

Lễ Phật được sinh Thiên

Sống lâu trong cõi người.

Phật bậc tôn quý nhất

Đã hiện đủ trí tuệ

Đang lễ trước Pháp chúng

Ân đức tựa biển sông

Vì chúng tôi diễn pháp

Thánh điển tích của Phật

Từ đó khởi nhân duyên

Việc làm có thiện ác

Rộng suy tầm viết ra

Tùy theo yếu nghĩa kinh

Thuật ghi ý chỉ Phật.

Từ việc tạo họa phước

Phật đã rõ các pháp

Phạm thiên đến thỉnh cầu

Thế Tôn bèn thuyết kinh

Chí yếu khó nghe thấy

Khổ tùng nhân duyên khổ

Khổ hết mới là quý

Tu theo tám Thánh đạo

Khổ diệt ấy mới tịnh

Từ hành có quả khổ.

Như Đức Phật đã nói

Phát xuất từ nguồn tâm

Gian khổ từ đó có.

Người diệt các khổ não

Là thực hành pháp yếu

Cho nên lần lượt thuyết.

Như các bậc Thánh tôn.

Vì chấp vào kinh điển

Nên người đời thấy pháp

Rõ ràng không còn nghi.

Chỗ thích ứng kẻ trí

Chẳng phải thần hóa phép

Khiến tội phước vô duyên

Cũng chẳng phải tự nhiên

Không đúng thời cũng truyền.

Tại trời đâu vô duyên.

Thời và tánh cũng vậy

Thù thắng không thù thắng

Thực ra chẳng không tạo

Do nghi lao khổ sinh.

Lao khổ kia theo đuổi

Thoát rồi lại vướng mắc

Nghe đây chẳng phải nhiều.

Sao chép yếu nghĩa kinh.

Và tinh túy của luật

Kẻ trí ở cõi đời

Tất cả đều rõ biết.

Hóa hiện giải nghi hoặc

Nương kinh hiện thế gian

Làm thiện có phước báo

Việc này đâu không biết.

Đã tạo việc bất nghĩa

Lúc chết đọa đường ác

Tức thời gặp Diêm vương

Diêm vương lại trói buộc

Già trẻ đều bệnh chết

Dùng hình phạt ngăn cản.

Biết rõ có năm đường

Vì sao không tu đức?

Hành trì thân, miệng, ý

Giới bố thí cao cả,

Vậy sao không nghĩ tới

Mà hay làm điều ác.

Lúc đó có tội nhân

Nghe vua dùng phép răn

Xét mình làm không tốt

Lòng sợ hãi thưa rằng,

Do thân gần bạn xấu

Nghe lời nói phi pháp

Đắm chìm trong tham đắm

Nên không thể tu thiện.

Vua bảo làm người khó

Hạnh phúc sao không thiện?

Thể tánh đâu dễ ngộ

Oan nghiệp tạo địa ngục

Ngươi: Vốn thích việc ác

Tức chẳng vì cha mẹ

Chẳng Sa-môn, đạo sĩ

Chẳng vua chẳng ta dạy

Ngu si khoái tâm ý

Tạo nghiệp bất thiện ấy

Nên việc làm tự thân

Nay sẽ thọ quả báo.

Năm sứ giả đi đến

Lòng ân cần dạy bảo

Về sau vua Diêm-la

Im lặng không nói ra

Bèn sao chép tội lỗi

Để trong cõi Diêm-la

Bị dẫn vào địa ngục

Thấy ác rất sợ hãi

Vào địa ngục tối tăm

Lớn nhỏ đều kêu la

Thứ đến A-tỉ-ma

Lửa thiêu đốt thân hình

Đau đớn chân nhầy nhụa

Qua hình phạt nước sôi

Tầng ngục sát mười sáu

Tự nằm trên rừng dao.

Làm người phàm quả ác

Khiến có địa ngục này

Nên xét nghiệp đã tạo

Rồi lần lượt thọ lấy

Trải qua ngàn ức năm

Sinh rồi lại bị giết

Bởi do kết oán nhiều

Hãm hại bậc Hiền nhân

Sống ngông cuồng như thế

Rồi xa lánh bạn bè

Thích khen ngợi người ác

Chết đọa vào địa ngục

Đối kháng và lừa dối

Chỉ trị người hung ác,

Về sau chẹt trong núi,

Bị chày sắt nghiền nát.

Làm người thích sát sinh

Ngựa, trâu, nai, dê, heo

Gà, chó và côn trùng

Cũng bị chẹt trong núi.

Ngu tham lam khiếp nhược

Tùy ý giết hại người

Cầu tài không đúng pháp,

Bánh xe sắt nghiền thân

Nhờ vã người giúp đỡ

Khuất phục kẻ yếu đuối

Thích gây người phiền lòng

Thường giẫm lên mình người,

Nay làm phiền cha mẹ,

Sa-môn, Bà-la-môn

Quấy nhiễu khiến đau thương.

Đời sau bị thiêu nướng.

Hoặc đánh đuổi cha mẹ,

Người phụng đạo Thánh hiền

Người mà ta đáng kính,

Đời sau bị nấu luộc,

Ức kiếp phải thọ lấy.

Cho rằng không tội lỗi

Rồi sau thiêu cháy thân

La van, đau rên rỉ.

Xâm phạm của cải người

Nhận lấy quá ngắn ngủi

Rồi sau nhà cửa cháy

Gọi to không ai cứu.

Chẳng phải nói là pháp

Là pháp nói chẳng pháp

Hủy báng chẳng kính ai

Sau sinh ngục A-tỳ

Ở chỗ quá yên tĩnh

Mà tạo điều tội lỗi

Do hủy báng Thánh hiền

Khiến đọa vào ngục sâu

Bỏ bê hành thiện nghiệp

Vui sống theo hạnh tà

Sinh ở trong nhà xí

Làm côn trùng ăn phẩn.

Phóng lửa đốt cỏ cây

Hại côn trùng bò sát

Sau đọa vào địa ngục

Bị thiêu như đốt cỏ.

Người thân thích ngầm cướp

Lấy dao sắc đâm người.

Chim sắt móc tai ăn

Uyển chuyển cùng đến ăn

Hoặc phá hoại giáo pháp

Nói khóe người đức hạnh

Đọa địa ngục đao tiển

Đi trên đường dao sắc.

Phạm đến vợ của người

Đọa hình người trăm chân.

Dung mạo tựa mỹ nữ

Ôm choàng lấy người bạn

Ưa thích sự dâm dật

Ý dễu cợt vợ người

Bèn phải chịu các khổ

Thân ôm chầm vào cây

Nếu dùng những xảo trá

Giết hại trùng trong nước

Chết, đọa vào nước sôi

Sống trong dòng sông nhơ,

Vay mượn mà không trả

Thân bị lưỡi câu móc

Sắt cứng đốt đỏ rực

Phải uống nước đồng sôi

Lòng giận ý bực tức

Quả nhiên chẳng đúng pháp

Thấy người khổ vui mừng

Chết làm quỷ Diêm vương,

Sống làm việc bất thiện

Chết tức vào địa ngục

Thống khổ chẳng kể hết

Tất cả chỉ có khổ.

Như vậy đã nói đủ

Tạo tác ở địa ngục

Nghe hiểu việc súc sinh

Ngạ quỷ và quỷ thần.

Thân ba nghiệp, ý ba

Miệng bốn, là bất thiện

Quấy nhiễu tâm dao động

Chết đọa trong súc sinh.

Nếu tình trạng đa dâm

Chết làm loại trùng ngu

Nhạn, cáp, cua, uyên ương

Khổng tước và thiêu thân.

Thích trói giẫm đạp người

Đời sau nhiều khổ não

Tự làm voi, ngựa, trâu

Sân hận chết thành rắn.

Kiêu căng thường khinh người

Sau sinh làm thú dữ

Khinh rẻ người, đời sau

Làm heo, chó, hổ, lừa.

Thường trong lòng ghen ghét

Tâm thường không yên ổn

Đời sau làm con khỉ

Mặt lớn mắt lại nhỏ.

Tham lam và gian trá

Gây nên chuyện cướp bóc

Sau chết làm thân mèo

Ăn thịt thú hổ, lang.

Bố thí nhiều sân hận

Giữ tâm không chân thật

Đời sau đọa làm rồng

Bèn có đại thần lực.

Rộng thí có tâm giận

Khinh người và tự đại

Sau làm chim Ca-lưu

Có sức mạnh ghê gớm.

Thân tự ăn vị ngọt

Đem việc ác đến người

Chết làm quỷ hầm xí

Thường ăn loài trùng thối.

Thích quấy rối già trẻ

Trẻ ăn xin, người bệnh

Đời sau làm quỷ đói

Ăn thứ nhơ người đẻ.

Chỉ đem lòng tham lam

Cứ sợ là không đủ

Sau làm quỷ ăn đêm

Đi từng đàn để ăn.

Nói bố thí không phước

Chớ nên bố thí nhiều

Sau làm quỷ tham lam

Ăn của người, ọc ra.

Không cho lại hủy báng

Tự lấy đồ thô ăn

Sau làm quỷ trong đất

Luôn ăn đàm của người.

Tự có mà không cho

Thường mong cầu người khác

Sau làm quỷ bần cùng

Ưa muốn cũng không được.

Thích biết lỗi người khác

Ép người tham tài sản

Sau làm quỷ xấu xa

Ăn gan ruột người chết.

Nói lời thô giận người

Hại nói lỗi của người

Sau làm quỷ cháy bỏng

Thường ăn, nuốt khói lửa.

Thích kiện tụng, tranh đấu

Hung ác dọa thiêu người

Kiếp sau làm quỷ lửa

Ăn sâu con thiêu thân.

Ngăn cản người bố thí

Mình cũng không giúp người

Sau làm quỷ thân lớn

Bị kim châm mũi, miệng.

Chôn của cải cho con

Không ăn, không bố thí

Khi chết thuộc Diêm giới

Con cúng mới được ăn.

Sinh ở chỗ hẹp hòi

Ngăn cản người bố thí

Làm quỷ hình hung ác

Ham muốn rồi chẳng được.

Lời nói thường cao ngạo

Không bố thí, trì giới

Thích hẹp hòi, nóng nảy

Chết sinh trong quỷ thần.

Giết sâu làm mồi dụ

Dẫn dắt tới chỗ tối

Rồi giết chết mà ăn

Đời sau làm yêu ma.

Mong cầu người bố thí

Lòng chứa đầy bực tức

Sau làm ma ban ngày

Nhan sắc rất xấu ác.

Đã nóng giận lại tham

Thích người giúp, thích rượu

Thích múa nơi có nhạc

Chết làm thần giữ đất.

Người thân trong ngoài nhà

Không ác, không bệnh tật

Sau lại có thần lực

Cỡi mây gió mà bay.

Bố thí xe, nhà cửa

Cùng với thức ăn ngon

Chư Thần ở chỗ ấy

Nhà trông tùy ý bay.

Ham muốn mà lười biếng

Thích bố thí hoa hương

Đó là việc súc sinh

Ngạ quỷ và quỷ thần.

Đã vì đó nói rõ

Lại được nghe nhân lành

Đến ngay cả việc làm

Chỉ có sánh ngần ấy,

Chúng đâu phải một loài

Nay nói rõ việc này.

Trời, người, A-tu-la

Muốn cầu được trường thọ

Nội ý phải tự xét

Không hại những chúng sinh.

Nếu không thí công lao

Không được trói, đánh người

Luôn an ổn quần sinh

Làm người không mắc bệnh.

Ân đức không giết hại

Ý vững chắc không động

Suốt đời không giết hại

Làm người thường nhân hiền.

Chẳng nên bố thí ít

Nếu được một chút ít

Về sau thân cực khổ

Cầu ít có hoặc không.

Ưa lấy tài sản người

Để rồi đem bố thí

Đời sau tuy giàu có

Nhưng lại mau mất đi.

Không được lấy phi pháp

Không lấy của không cho

Mình phải chịu khổ cầu

Đời sau mới đắc tài.

Đã không lấy của người

Thường tự vui bố thí

Nhiều kiếp được giàu có

Được tài vật vô kể.

Ưa giữ gìn giới luật

Đời sau được trí tuệ

Thích pháp được an ổn

Hiền lành, lại đoan chánh.

Con hiếu nuôi dưỡng cha

Đã mất, luôn thờ cúng

Cũng cung kính lễ trời

Đời sau sẽ có ăn.

Người bố thí thức ăn

Đời sau có tướng đẹp

Có năng lực, giàu có

Không bệnh thường an ổn.

Người bố thí quần áo

Hết xấu hổ, tướng đẹp

Lòng thiện, người thấy vui

Được niềm vui mong muốn.

Giúp người nhà cửa ở

Đời sau chỗ ở an

Ở trong các cung điện

Tất cả được đầy đủ.

Bố thí giếng, nước uống

Tắm gội ao hoa sen

Đời sau được, không được

Mong cầu được giàu có.

Đời này thích bố thí

Giày, guốc, thuyền, xe, kiệu

Voi, ngựa, các cỗ xe

Đời sau được lên trời.

Thấy người thương, không oán

Tất cả đều quy ngưỡng

Sau làm con nhà giàu

Bố thí người vườn tược.

Năng giúp đỡ nô tỳ

Tăng thêm sự cung kính

Sau được bà con khen

Khiến không ai không phục.

Tổ tiên hay bố thí

Con cháu tiếp tục làm

Đời sau thật giàu có

Thường được của hồi môn.

Xưng công đức bố thí

Lòng không muốn bố thí

Đời sau tuy làm người

Sinh trong gia đình nghèo.

Nói bố thí vô ích

Chỉ vì thương mà giúp

Tuy ý không bố thí

Sinh trong nhà giàu có

Tâm thường thích trí tuệ

Nhưng mà không bố thí

Sau thường được thông minh

Sinh trong nhà nghèo túng.

Thường hay thích bố thí

Mà không học trí tuệ

Có trí, không nhanh nhẹn

Sinh trong nhà giàu có.

Học tuệ và bố thí

Cũng thâu nhận phước trí

Nếu không làm cả hai

Không được phước trọn vẹn.

Bố thí muốn người khen

Chưa thí, hay đã thí

Sau này muốn bố thí

Riêng mình nhận buồn khổ.

Bố thí tuy không tin

Đời sau được tài sản

Nếu vui, giúp người của

Người ấy mới có vui.

Bố thí có niềm tin

Đời sau thường giàu có

Giàu có được kính trọng

Trong lòng rất vui sướng.

Như kính người có đức

Khéo lòng dâng cúng dường

Sau này được giàu có

Thù thắng đến tột cùng.

Nếu đem lòng khinh miệt

Bố thí người có đức

Tuy sau này giàu có

Nhưng chẳng được an lành.

Bố thí muốn người an

Không lừa bịp mọi người

Tất được bao yêu kính

Thân thuộc cũng nể phục.

Bố thí không tư lợi

Tu đức vì cầu an

Sau này được vui sống

Pháp, đức, lợi vẹn toàn.

Bố thí có trí tuệ

Mà không cầu lợi gì

Thì phước truyền con cháu

Muôn đời được giàu sang.

Người trí hành bố thí

Đúng thời, chẳng mệt người

Tuy ít nhưng đúng giờ

Người nhận được vừa ý.

Tu tập biết giữ gìn

Không quấy nhiễu vợ người

Sau này mới yên vui

Giới đức được trong sạch.

Vợ người vốn không hợp

Kẻ trí tự giữ mình

Sau không ai gây oán

Lại được tánh thanh tịnh.

Nếu tu hạnh thanh tịnh

Hành động chẳng trái sai

Đời sau thơm danh tiếng

Được chư Thiên cúng dường.

Nếu trừ bỏ được rượu

Chuyên trong sạch tu hành

Sau không có hôn trầm

Được trí tuệ, thông minh.

Nếu được làm thân người

Suốt đời không nói bậy

Sau được người tin cậy

Không ai nói lỗi mình.

Thấy tranh chấp liền giải

Không thích nói lời dối

Sau quyến thuộc đoàn tụ

Thân giống như người hùng.

Luôn nói lời nhu nhuyến

Sẽ dễ phục nhân tâm

Được vừa lòng đại chúng

Khiến người nghe quý trọng.

Cùng nhau ngồi luận đàm

Như luận đúng mọi việc

Đời sau được lợi ích

Lúc nói người thích nghe.

Người kia có tất cả

Lòng không hề nghĩ đến

Đời sau tâm an vui

Chẳng để lại ưu sầu.

Suy nghĩ biết mọi việc

Quả báo các điều thiện

Làm người gần điều thiện

Được phước đức rất nhiều.

Muốn lợi lộc thành tựu

Danh tiếng vang đến trời

Biết mạng sống vô thường

Lòng nghĩ đến tu đức.

Tốt xấu do mình tạo

Là lợi lớn cõi người

Trồng tạp được quả tạp

Tại trắng, chẳng phải trắng.

Thiếu niên hay người già

Do nghiệp mình tạo tác

Sau đúng thời nhận lấy

Khổ vui có nguồn gốc.

Tạo ngắn hay tạo dài

Chỗ thiện hay không thiện

Làm vừa được quả vừa

Làm nhiều được quả nhiều.

Lời thầy, bạn tha thứ

Nặng đời nay, đời sau

Vội khinh miệt không nghe

Đời sau thường ngu muội.

Dối trá khinh mạn người

Đời sau gù, xấu xí

Câm ngọng, hoặc ố sắc

Bà con chẳng muốn nhìn.

Không kính lão tức ngu

Việc có đạo tức trí

Không mạn, sau tôn quý

Kiêu mạn tức kẻ hèn.

Bố thí sau giàu có

Không bố thí tức nghèo

Sân hận chịu tướng xấu

Không giận được sắc đẹp.

Gian díu với nam, nữ

Dâm loạn không kể xiết

Ngay cả loài súc sinh

Đời sau làm huỳnh môn (bán nam bán nữ)

Nghĩ dâm, hoặc phóng lửa

Căn thân, tâm, khẩu phạm

Hằng mong cầu nữ nhân

Sau sinh làm huỳnh môn.

Dạy hành thiện bố thí

Lại khuyên theo mình vui

Ghét, thương đều bình đẳng

Đời sau được ba mắt.

Thích dùng áo quần đẹp

Bố thí người có đức

Đời sau thường cao đẹp

Thần sắc sáng tợ vàng.

Coi người như con mình

Giúp đỡ người già bệnh

Sau thường gặp Thánh nhân

Sáng tợ trăng trong sao.

Không giữ gìn trai giới

Luôn thích vú vợ người

Sau làm thân kỹ nữ

Người phạm bị hủy báng.

Lễ kính yêu mọi người

Sau chân tay mềm mại

Giàu có và an ổn

Được kính như Thái sơn.

Chưa hỏi mà đã biết

Không cầu, chỉ bố thí

Sau ấm no đầy đủ

Của cải nhiều như biển.

Đức cao sánh ngang trời

Pháp thiện ai cũng mộ

Đời sau vui được kính

Được sinh vào dòng vua.

Thân, khẩu thường tu thiện

Bố thí mà vui vẻ

Sau giàu chẳng tật nguyền

Vui được sinh phương Bắc.

Ngầm làm thiện được thiện

Chớ đừng quên bố thí

Lớn tiếng lòng nhu nhuyến

Sau làm A-tu-la.

Như có thấy đường thiện

Thấy đủ các điều chánh

Được sinh lên cõi trời

Sáng như ánh mặt trời.

Khéo hiếu thảo cha mẹ

Sau sinh nhà quyền quý

Không tranh, không phẫn nộ

Hưởng phước trời Đao-lợi.

Không còn chỗ tranh luận

Không tham gia lễ tụng

Giữ thiện tâm tu đức

Sau sinh cõi Diễm thiên.

Đa văn định tư duy

Lợi tốt mà cầu thoát

Dùng thiện, niệm thiện đức

Sau sinh trời Đâu-thuật.

Giữ giới thường định ý

Chỉ nương nhờ vào pháp

Khuyên mọi người cũng thế

Sinh cõi trời Kiêu lạc.

Tự giữ giới, bố thí

Không ngạo, không tự xưng

Yêu mến đạo bình đẳng

Sinh cõi trời Ni-mật.

Chấp nhận khổ roi vọt

Không hại đến quần sinh

An ủi đến mọi người

Hưởng phước ở Phạm thiên.

Lòng từ, miệng nói hay

Cầu người yên như mình

Có cầu thì có ứng

Sau ở trời Ca-di.

Niệm hành thường chuyên tâm

Không cầu vui ở đời

Ý định được an tịnh

Sinh trời A-ba-tô.

Định tâm trừ ái nữ

Trừ ba độc, diệu lạc

Luôn luôn tập thiền định

Sinh cõi trời Biến tịnh.

Xét khổ vui chẳng thường

Là việc làm kẻ trí

Thấy biết rất thanh tịnh

Sinh vào trời Hà-pha.

Hiểu rõ tưởng bất tịnh

Thường đến chỗ có vua

Có tập khí không tưởng

Sinh cõi trời Vô tưởng.

Không ỷ mình, ỷ người

Tạo bốn nghiệp to tác

Niệm thiền tự vắng lặng

Sinh trong trời Ngũ tịnh.

Ý nhu nhuyến thù thắng

Tâm chánh tánh trung hòa

Tu pháp trời rộng lớn

Sinh trời A-ca-nhị.

Rõ sắc là vô thường

Ưa cầu chí vô biên

Chỗ biết không giới hạn

Tư duy được ra khỏi,

Đã lìa các tình thức

Không còn lệ thuộc sinh

Có niệm cũng đã qua

Muốn không nghĩ mà nghĩ.

Tuy quyết là sinh lại

Đều nhờ việc mình làm

Kẻ trí tự quán sát

Biết thiện để hành thiện.

Pháp ấy thật đặc biệt

Nên vì người mới nói

Chẳng trời, chẳng loài khác

Tự làm, tự gánh chịu.

Sống mà quán vô thường

Tuệ không nương vọng niệm

Nếu sinh ở cõi thiện

Đều do việc mình tạo.

Nếu đã hiểu không thân

Vô vi, sinh tử, không

Tịch diệt hết khổ não

Là Niết-bàn đệ nhất.

Số 730 - Phật Thuyết Xứ Xứ Kinh

SỐ 730

PHẬT THUYẾT XỨ XỨ KINH

Hán dịch: Đời Hậu Hán, Tam tạng Pháp sư An Thế Cao,

người nước An Tức.

Phật nói: Người hành đạo, nếu lòng sân hận khởi lên, nên phải chế ngự bản thân mình. Chế ngự được bản thân mới nghĩ đến điều thiện, ấy gọi là người hành đạo. Nếu người bố thí tài vật thì người ấy đã liễu được đạo lý vô thường. Những việc không phạm do thân, có nghĩa là thân không phạm vào giới sát sinh, giới trộm cắp và giới tà hạnh, thì gọi là không phạm do thân. Lòng sân hận phát ra mà miệng cũng không nói, ý cũng không nghĩ, đó mới là thật tánh sâu sắc to lớn phát ra từ trong lòng sân hận. Ví như người ăn trộm nói rằng, thực hiện một vụ cướp lớn mà không để lại dấu vết thì đó gọi là thật tánh (âm thanh) sâu sắc to lớn từ trong ý.

Phật nói: Những thực vật bên ngoài mà đưa vào bên trong cần phải phân biệt rõ các mùi vị của nó khiến không bị nhầm lẫn, thì gọi là thứ tự nhận biết các mùi vị. Sở dĩ các vị Bồ-tát biết được là do đời trước, trước khi ăn cơm đều dâng lên cho cha mẹ ăn trước, sau đó mới ăn. Cho nên các vị mới có ba mươi hai tướng tốt tám mươi vẻ đẹp.

Phật nói: Bồ-tát làm bốn việc được bốn pháp không sợ:

1. Biết rõ tự thân và dạy cho người khác biết.

2. Dạy mọi người không có sự chán ghét.

3. Đem tâm bình đẳng đến với mọi loài, không có sự che giấu.

4. Vì mọi người mà diễn bày kinh điển, về sau không hối tiếc.

Đó gọi là bốn việc.

Phật nói: Cũng làm bốn việc, được bốn pháp không sợ:

1. Nói năng như chánh pháp.

2. Không lạm dụng vật của người khác.

3. Thể hiện tâm bình đẳng.

4. Đầy đủ giới pháp.

Phật nói: Lại có bốn pháp không sợ:

1. Nói đúng như sự việc.

2. Không có chỗ luyến tiếc.

3. Đầy đủ thần thông.

4. Không tranh chấp cùng với người.

Đức Phật có ánh sáng phát ra từ đỉnh đầu, lại có ba nhân duyên:

1. Cúng đèn dầu ở chùa.

2. Do yêu thích và hiểu rõ kinh điển.

3. Hiểu được sự nghi hoặc của mọi người.

Đức Phật đưa cánh tay phải lên, cũng có bốn nhân duyên:

1. Khiến kẻ ác không chống phá.

2. Khiến cho người thiện có thêm nhiều điều lành.

3. Thể hiện sự giáo hóa.

4. Dạy người không làm việc ác.

Đức Phật đưa cánh tay trái lên lại có bốn nhân duyên:

1. Khiến người ở trong mười phương đều tùy ý đến học đạo.

2. Vì muốn biểu thị việc hành phước của Phật, mà nay được tướng tốt như vậy.

3. Khuyên mọi người đều phải trì giới.

4. Có được uy nghi như vậy, cũng vì không muốn thấy thái độ ác của người cho nên Đức Phật đưa cánh tay trái lên.

Đức Phật không mang giày, có ba nhân duyên:

1. Khiến hành giả ít ham muốn, biết đủ.

2. Vì dưới chân Phật có hiện bánh xe.

3. Khiến mọi người thấy sinh tâm hoan hỷ.

Đức Phật đi cách mặt đất bốn tấc, có ba nhân duyên:

1. Thấy trên đất có sâu kiến.

2. Trên mặt đất có mọc loài cỏ non.

3. Là hiện thần túc, cũng khiến mọi người ý nghĩ về bước chân của Phật đang đi.

Đức Phật đi, đất cao thấp đều bằng phẳng, có ba nhân duyên:

1. Vốn thực hiện tâm bình đẳng, khiến tất cả chúng sinh đền an ổn, trên đất, trên nước, trong nước đều có thần, sâu bọ, kiến tất cả ở dưới chân của Phật đều một lòng yên ổn. Cho nên thấp là cao, cao là thấp.

2. Chư Thiên, quỷ thành tâm làm phước, vì Đức Phật mà san bằng đất, nên cao thấp đều bằng.

3. Đức Phật khi làm Bồ-tát vì làm thông thương cầu, đường đưa mọi người đi qua, từ đó mà được phước, cao thấp đều bằng, muốn khiến mọi người nhớ đến việc đó vậy.

Đức Phật không bay, có bốn nhân duyên:

1. Khuyên các đệ tử phải siêng năng tu tập.

2. Muốn các đệ tử nghe kinh.

3. Báo ân đời trước.

4. Vì thị hiện tướng, cho nên Đức Phật không bay.

Lúc Phật còn tại thế, chư Thiên, Quỷ thần, Rồng và người đều đến chỗ Phật nghe kinh, có tới trăm ngàn loại ngồi trước ngồi sau đều thấy diện mạo của Phật. Tại sao lại như vậy? Vì trước mắt Đức Phật, lời nói không có trước có sau, cho nên thấy được diện mạo của Phật. Mọi người khi nằm đều hướng đầu về Đức Phật vì thể hiện sự tôn kính đối với Phật.

Lúc mới thành đạo, bảy ngày không ăn, Đức Phật có bốn nhân duyên:

1. Nhớ nghĩ về đạo mà quên ăn.

2. Vì Phật trụ ở trạng thái nhất tâm nên không đói.

3. Vui mừng quên sự khát.

4. Không suy nghĩ về sự đau khổ của sinh tử.

Cho nên gọi là bốn. Muốn mọi người nghe kinh cũng vậy.

Trong chiếc ác ca-sa của Phật, bụi, nước không bám vào, những nhơ nhuốc bên ngoài cũng không bám vào. Có hai nhân duyên:

1. Không nghĩ đến tất cả những người ác.

2. Thấy tất cả mọi người có lòng ham muốn, muốn diệt trừ những sự đắm trước ấy.

Phật lại giặt áo ca-sa, những nhơ nhuốc bên ngoài không bám vào, bên trong thì bám, vì có thân nên có bám? Tại sao như vậy, bên ngoài đã (làm) đoạn tận, cho nên nhơ nhuốc không bám ở bên ngoài, bên trong chưa đoạn tận cho nên nhơ nhuốc bám vào. Vì có thân nên bên trong chưa tận đã có thân thì tạo tội, cho nên không luyến tiếc thân mạng. Vì sao lại thương tiếc thân mạng, vì có thân mạng mới có thể tu hành đắc đạo.

Phật thuyết kinh “Tám Mươi Vạn Ức Nhân Duyên” trị được ba bệnh của chúng sinh: Thứ nhất là tham dâm; thứ hai là nóng giận. Thứ ba là ngu si. Ba việc phân thành sáu, cho nên sáu trần (sắc…) trị ba bệnh. Sở dĩ kinh điển nhiều, ví như người uống thuốc vào mà bệnh không khỏi, bèn uống thuốc khác. Phật bảo: “Ý người đa đoan, bệnh tật chuyển biến liên tục cho nên ta mới nói nhiều kinh cũng như dùng nhiều phương thuốc, tùy theo bệnh của mỗi người mà chữa trị để bệnh mau khỏi.”

Đức Phật đã thành đạo lại có ba bệnh, sáu việc lo lắng. Sáu việc lo lắng gọi là lục nhập, ba bệnh gọi là tâm, ý thức, nhận chịu sự lo lắng. Phật đã thành đạo còn có bệnh lo lắng, huống là người khác, các tội chướng chưa đoạn tận thì không thể chết được. Đức Phật nghiệp chưa dứt, không thể chết được.

Đức Phật nhập diệt trước hai mươi năm. Có ba nhân duyên:

1. Vì người ở trong thế gian thường tham đắm cái thân.

2. Việc giáo hóa Phật đã giáo hóa xong.

3. Sợ kẻ ác phỉ báng Phật, tội càng nặng thêm, nên Phật liền nhập Niết-bàn.

Phật qua đời, cũng không giữ cái thân, cũng không giữ cái ý, vì đã diệt khổ. Các đại như địa, thủy, hỏa, phong không ở mãi thế gian không có lúc nào tận.

Đức Phật qua đời, nhục thân của Phật được hỏa táng, có ba nhân duyên:

1. Vì hôi thối.

2. Côn trùng sinh sản.

3. Mọi người dùng hương hoa đưa tiễn lại được phước.

Đức Phật cười trong miệng có năm ánh sáng phóng ra, có năm nhân duyên:

1. Khiến mọi người có chỗ để hỏi, nhân chỗ hỏi ấy mà có lợi ích vậy.

2. Sợ người đời nói rằng Phật không biết cười.

3. Hiện ánh sáng ở trong miệng.

4. Cười mọi người không chí thành.

5. Cười A-la-hán chấp vào pháp “không” nên không đắc Bồ-tát đạo; ánh sáng bay vào ở trên đỉnh đầu sẽ nói rõ cho người đời sau được hiểu rõ tường tận.

Đức Phật muốn nhập Niết-bàn, các Tỳ-kheo bạch Phật rằng: “Mọi người ở trong thế gian đều nhờ Phật mà được phước, nay Phật qua đời, mọi người trong thế gian sẽ nương vào ai để đắc phước.”

Phật nói với các Tỳ-kheo: “Ta tuy nhập diệt nhưng kinh pháp đang còn ở đời. Lại có bốn nhân duyên, có thể từ đó mà đắc phước: Thứ nhất loại súc sinh không có chỗ để ăn, phải chăn nuôi chúng khiến chúng được sống; thứ hai là thấy người bị bệnh tật không người chăm sóc; phải cung cấp, cúng dường khiến họ được an ổn; thứ ba là gặp người bần cùng, cô đơn phải chăm sóc giúp đỡ. Thứ tư là gặp người một mình ngồi thiền niệm đạo không có y thực phải hộ trì họ. Đây là bốn việc bố thí để giữ gìn thiện nghiệp tạo nên phước báu. Phước báu ấy, cũng như phước báu cúng dường cho Như Lai, không khác.”

Lúc bấy giờ nhục thân của Phật đau nhức, Phật liền diệt độ, nên bảo Xá-lợi-phất thuyết giảng kinh điển. Có ba nhân duyên:

1. Sợ sau khi diệt độ mọi người không tin lời của các Tỳ-kheo khác.

2. Khuyên các đệ tử phải chú ý và hiểu rõ: Phật còn bảo các Tỳ-kheo thuyết kinh huống hồ là người khác.

3. Nói về công đức của Xá-lợi-phất, sợ các Tỳ-kheo khác tự cống cao, muốn được thuyết kinh, cho nên Phật bảo Xá-lợi-phất thuyết kinh.

Sau khi Đức Phật diệt độ, các bậc A-la-hán quở trách Tôn giả A-nan: Khi Phật còn tại thế muốn uống nước, tại sao ông không dâng nước lên để Phật uống? Tất cả mười phương chúng sinh đều nương theo Phật mà được giải thoát, tại sao ông không xin Phật hoãn nhập Niết-bàn? Phật muốn hành bốn Thần túc để kéo dài tuổi thọ một

kiếp, cũng có thể ở trăm kiếp, cũng có thể ngàn kiếp. Tại sao ông không khuyên Phật hành bốn Thần túc?

A-nan nói: Các vị nói vậy là vì Đức Phật không tự tại sao? Nên vì lời nói của tôi, khiến Đức Phật ở lại thế gian một kiếp. Đức Di-lặc lúc nào sẽ làm Phật? Kiếp trước, Đức Phật cùng với mọi người học đạo, trong đó có tám mươi ức vạn người đều cầu Bồ-tát đạo. Tuy nhiên chỉ có hai người đắc đạo: Một có Đức Thích-ca Văn Phật, hai là Đức Di-lặc, còn những người khác chỉ đắc quả vị A-la-hán và quả vị Bích-chi-phật. Hạnh nhẫn nhục của Đức Thích-ca là hơn đất, tâm của Đức Thích-ca mềm hơn trước, ý của Đức Thích-ca kiên cố hơn núi Tu-di, công đức của Đức Thích-ca rộng hơn biển, trí tuệ của Đức Thích-ca rộng hơn cả hư không, cho nên được làm Phật trước.

Phật bảo: Đức Di-lặc chưa thành Phật vì có bốn nhân duyên:

1. Phước tương ưng với đời quá khứ.

2. Người đời thuở ấy thô tháo không thể lónh hội được kinh điển.

3. Công đức chưa đầy đủ.

4.Người ở trong thế gian có khả năng thuyết kinh, cho nên Đức Di-lặc chưa hạ sinh.

Trong tương lai Đức Di-lặc sẽ hạ sinh. Ngoài năm ức bảy ngàn sáu mươi vạn năm, ở thời Đức Di-lặc con mắt của người đời đều nhìn thấy bốn vạn dặm. Hạnh cốt yếu của Đức Di-lặc có mười duyên:

1. Không ngăn được con mắt sáng của người.

2. Không bỏ được con mắt của người. 3. Không che được con mắt của người. 4. Không giấu được thiện của người.

5. Không thấy sát sinh.

6. Không thấy trộm cắp.

7. Không thấy tà dâm.

8. Không thấy có người tội lỗi và yếu kém.

9. Không thấy các việc ác.

10. Thắp đèn ở chùa.

Đó gọi là mười việc.

Phật, Bích-chi-phật và A-la-hán, cả ba vị cùng pháp môn nhưng cách hành trì lại khác nhau. Đức Phật là giác ý; Bích-chi-phật là

thấy biết được nhân duyên, A-la-hán tọa thiền mới biết. Bích-chi-phật vì nhân duyên mà thấy được các tướng của sinh tử, rồi tự mình cố giữ không xa lìa, vì thấy nhân duyên mà chứng đắc đạo quả, nên gọi là Bích-chi-phật. Phật vì muốn đi hoằng hóa độ thoát chúng sinh nên cầu Bích-chi-phật. Bích-chi-phật cắt thân mình nuôi sống năm trăm người, rồi dùng que đâm vào sau cổ của mình để thấy và so sánh các nhân duyên. Như bới đất để thấy máu, Bích-chi-phật còn thấy được vạn vật ở trong nước đều là vô thường nên chứng đắc đạo. Có vị Bích-chi-phật trải qua năm trăm kiếp làm Bồ-tát, đã có ba mươi tướng tốt, thua Đức Phật Thích-ca hai tướng. Không bằng Đức Phật là vì không có phương tiện quyền xảo.

Phật nói: Nỗi khổ sinh tử trong ba đường ác, nếu người thông minh hiểu rõ được việc ấy liền chứng đắc quả vị A-la-hán. Tuy, chứng quả A-la-hán bậc nhất trong bốn quả Thanh văn nhưng vẫn còn chấp thủ. Vì sao? Vì vị đó đời trước năm trăm kiếp hành Bồ-tát đạo, có tâm Từ bi muốn độ thoát chúng sinh trong cả mười phương. Tuy nhiên, dù đạt được trí tuệ A-la-hán, có thể hiểu được tiếng của các địa phương, nhưng lúc mới chứng đắc A-la-hán, không thể tụ biết được đời trước làm Bồ-tát. Phật liền thuyết về công đức của Phật, lại thuyết về công đức của vị A-la-hán để cho các vị A-la-hán biết được công đức của Phật là tối thắng, khiến tự mình ăn năn muốn chuyển ý làm Phật.

Phật nói: Đã chứng đắc A-la-hán, thì không thể thay đổi, liền tự mình ăn năn mà nói rằng: “Tôi sao lại ngu si giữ lấy quả vị A-la-hán.” Phật liền vì đó mà giải bày rõ, ông trí tuệ hơn trí tuệ của A-la-hán khác nhưng không sánh được trí tuệ Phật, A-la-hán tự đoạn khổ, nhưng không đoạn được khổ của người khác, còn Phật vốn tự đoạn khổ mà cũng đoạn khổ của người khác, cho nên không thể sánh với Phật.

Phật bảo:

–Này Xá-lợi-phất! Có ba lời nói ắt biết được ý người. Thứ nhất lời nói thô tháo; thứ hai lời sâu sắc; thứ ba lời nói trau chuốt.

Nếu đạt được ba cách nói này thì có thiện ý tức thấy, có ác ý cũng thấy, có nhẫn ý cũng thấy, nếu (hiểu) suy nghĩ ba lời nói ấy tức hiểu được ý của người.

Xá-lợi-phất bạch Phật rằng:

–Trong khoảng khảy móng tay, cái ý của con người có sáu mươi lần sinh diệt.

Phật dạy:

–Có chín trăm sáu mươi lần biến đổi cũng không nhiều. Cần có ba ý: Có ý thiện, có ác ý và có ý ham muốn. Thiện ý có ba trăm hai mươi; ác ý có ba trăm hai mươi và ý ham muốn có ba trăm hai mươi. Trong khoảng khảy móng tay ý thường đi đôi với nhau, hợp thành chín trăm sáu mươi lần sinh diệt, ngoài ba trăm hai mươi thiện ý ra còn có sáu trăm bốn mươi lần ý sinh diệt. Phật và Xá-lợi-phất, cùng hành trì ba mươi bảy phẩm kinh, nhưng trí tuệ lại không như nhau. Ví như hơi thở từ các lỗ chân lông ra vào đều có thể biết; hơi thở ra vào từ lỗ mũi cũng biết. Nhưng cái biết của Phật là biết tất cả hơi thở ra vào từ các lỗ chân lông, còn cái biết của Xá-lợi-phất là biết hơi thở ra vào từ lỗ mũi.

Đem cái biết của Xá-lợi-phất phân ra thành mười sáu phần, thì cái biết của người thông minh ở trong tam thiên đại thiên thế giới của cõi Phật, cũng không bằng một phần biết của Xá-lợi-phất. Đem cái biết của Phật chia ra thành mười sáu phần, thì cái biết của Xá-lợi-phất ở trong cõi Phật cũng không bằng một phần biết của Đức Phật.

Trong ba mươi bảy phẩm hành có ba bậc: Lớn có ba mươi bảy phẩm, trung có ba mươi bảy phẩm, nhỏ có ba mươi bảy phẩm. Ý đại coi như đại ý, ý trung coi như trung ý và ý tiểu coi như tiểu ý. Nếu thực hành một cách sâu sắc và đầy đủ ba mươi bảy phẩm thì hiểu rõ. Vì sao? Vì ở phần chính phân làm mười sáu phần, con người vốn có mười sáu ý, Phật đã phân rõ, hết thảy không giống nhau.

Xá-lợi-phất biết tất cả lời nói đúng pháp là phải nói đúng lúc, biết giữ gìn lời nói, bảo vệ lời nói.

Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Những lời nói phi thời là không thể dạy cho mọi người. Xá-lợi-phất vốn tên là Ưu-ba-thế. Này Xá-lợi-phất! Trước khi Phật Niết-bàn có ba nhân duyên: Thứ nhất mạng đời trước đã tận; thứ hai vì không muốn thấy Phật diệt độ; thứ ba vì không còn chỗ để độ thoát.

Xá-lợi-phất sau khi đi khất thực xong, trở về trong tinh xá, nói rằng phải trả nợ. Xá-lợi-phất nói phải ngồi thiền quán tưởng là để trả nợ, nếu không quán tưởng là mắc nợ người đã cúng dường. Nếu như nợ trả chưa xong, lại tội ngày trước chưa dứt, nay lại tạo tội. Phật nói: Ăn của đàn-na tín thí phải quán tưởng, để tăng thêm nhiều lợi ích, cho nên phải trả nợ.

Phật bảo: Xá-lợi-phất là thông minh đệ nhất, Mục-kiền-liên là thần thông đệ nhất, A-nan đa văn đệ nhất, La-hầu-la trì giới đệ nhất, A-na-luật thấy rõ đệ nhất.

Đức Phật sai Mục-kiền-liên đến mời Xá-lợi-phất, Xá-lợi-phất nói: Mở sợi dây cho tôi. Sợ không thể thắng Mục-kiền-liên. Mục-kiền-liên liền mở dây thì tam thiên đại thiên thế giới hết thảy đều chấn động. Xá-lợi-phất liền nghĩ: Ta nên đến chỗ Đức Phật trước, Mục-kiền-liên đi sau Xá-lợi-phất nhưng đến trước. Khi Xá-lợi-phất đến, Đức Phật biết hai vị này đều là đệ nhất của tất cả các Tỳ-kheo trong mười phương.

Không có ai trì giới như La-hầu-la, La-hầu-la trì giới có bốn nhân duyên:

1. Tự nghĩ ta là con của Phật.

2. Vì thọ mạng mà trì giới nhiều.

3. Thường tự nghĩ ta là Sa-môn.

4. Trì giới là vì muốn hơn các Tỳ-kheo khác.

Xá-lợi-phất lấy một chai nước thả trong biển, thì nước trong biển quấy động, sáng ngày mai đến lấy chai nước ra thì nước biển yên lặng. Xá-lợi-phất còn có thể có năng lực như vậy, huống là Đức Phật.

Mục-kiền-liên bị người ta đánh, không thể bay được, không thể sử dụng thần thông. Vì sao lại không thể sử dụng thần thông? Vì tội lỗi chưa đoạn.

Phật nói: Vua Phất-ca-sa đi đến mười hai cửa, lại trở về không biết sáu phần ở trong thân mình. Giữ ý có thể vì đạo, không biết thân sinh ý hay ý sinh thân, vua không thể phân biệt. Phật thấy rằng vua có thể độ được, liền đến ở phòng vua, vua không biết đó là Phật. Phật hỏi không biết vua hành pháp môn nào, thích đạo nào, mà y áo và lông trở nên cứng vậy? Phật vì vua mà giải rõ cái không ở trong

thân. Lúc đó liền đắc đạo. Nếu không đoạn tận là không đắc A-la-hán.

Phật bảo: Này các hành giả! Các ông nên biết, ý có thể đắc đạo.

Phật nói: Xưa kia, có ông Mạt-lợi-mãn-đài, học kinh hai mươi bốn năm chỉ thuộc năm chữ “giải cấu hạ khí ly” (hiểu được cái nhơ nhuốc để loại trừ) nhưng ông cũng không buồn. Vì sao? Vốn đời trước ông gặp được năm trăm vị Phật, thông hiểu tất cả các kinh điển, nhưng ông che giấu quyết không dạy cho người nào. Sau đó ông bị bệnh hai mươi bốn ngày, trước khi chết ông hối hận liền gọi người và dạy. Nhờ có phước đó nên hôm nay biết được năm chữ, ông dạy hết cho mọi người liền được phước đức không thể đo lường (Tri-lợi-mãn-đài vốn là Châu-lợi-bàn-đặc).

Phật bảo:

–Ngày xưa có Tỳ-kheo Chiên-na bị bệnh, Phật sai Xá-lợi-phất, đem phần cơm xin được chia cho Chiên-na, Xá-lợi-phất nhân đó mà hỏi người bệnh. Mắt của ngươi có thể hiểu biết chăng?

Chiên-na đáp:

–Mắt không có hiểu biết nhưng thấy sắc, thức sinh, thân sinh bệnh, đến khi có bệnh nhân cũng không biết chết. Giả sử thân chết thì đất, nước, lửa, gió và không, đều phải diệt. Nhưng ý thứ không diệt mà vẫn biến đổi.

Phật bảo Xá-lợi-phất đi qua nhà dâm nữ khất thực, dâm nữ liền đóng của chặn đường gọi Xá-lợi-phất nói:

–Nếu ông không cùng dâm với tôi thì sẽ rơi vào trong lò lửa này.

Xá-lợi-phất đáp:

–Thà vào trong lửa lớn chứ không cùng người thông dâm. Vì dục dâm khiến con người đọa vào con đường ác, không có lúc nào ra được. Lúc ấy, trời liền đến cứu giúp Xá-lợi-phất.

Phật nói: Con người thường không chịu giữ giới. Nếu người hay giữ giới thì cuối cùng họ cũng không lo lắng bị rơi vào trong con đường tà đạo đó.

Phật bảo: Xưa có một vị Tỳ-kheo tọa thiền hành đạo, Nan-đà em của Phật uống rượu say rời thường đi đến bên vị Tỳ-kheo đang

tọa thiền ca hát. Vị Tỳ-kheo kia bạch với Đức Phật: “Con muốn tránh người đó.” Phật bảo: “Không nên, Na-đà nay sẽ đắc đạo.” Phật liền bảo A-nan đến nhà người đó. Ma-ha Ca-diếp đi theo sau, Xá-lợi-phất nhân đó thuyết kinh. Mục-kiền-liên biểu hiện thần thông. Nan-đà liền sinh hoan hỷ, tức đắc đạo. Phật bảo: Tỳ-kheo hành đạo nên phải kiên tâm, sao lại lo sợ không đắc đạo, các Tỳ-kheo nghe Đức Phật nói lời như vậy, trong lòng sinh hoan hỷ liền đắc A-la-hán.

Cô của Đức Phật tên là Tu-na-sát-đa theo hầu Phật tám năm, liền khởi ý: “Ta cùng đi với huynh đệ, tại sao chỉ có Phật mới đủ ba mươi hai tướng trang nghiêm.” Do vậy ác ý liền sinh. Rồi bà đi sau Phật xóa đi những dấu tích của Phật khiến mọi người không nhìn thấy tướng của Phật. Và lại ở trong mọi người nói Phật vô đạo, nhưng chỉ bày tỏ thái độ ở trong mọi người. Xá-lợi-phất và A-nan nghe thấy đều buồn bã.

Phật nói rằng: Tu-na-sát-đa không phải nói ta ác mà khen ngợi công đức của Tăng, ý người ở trong ngôn ngữ là ý người nhiều bệnh. Phật bảo Xá-lợi-phất: Tu-na-sát-đa không phải so bì nhưng mà sân. Vì sao không so bì? Phật có ba mươi hai tướng, hào quang, thần thông, nhưng chỉ hàng phục tà đạo. Phật khuyên Tu-na-sát-đa, bằng lời chân thật, đừng cầu cúng với tà đạo vậy, cho nên Tu-na-sát-đa bực mình.

Phật có dì tuổi già, tự tay đan từng sợi vải thành áo ca-sa dâng lên cúng Phật, Phật không nhận. Lại nói như vầy: Phật nên thương xót con, nên thọ chiếc áo này khiến con được phước.

A-nan bạch Phật: “Xin Phật có thể vì con mà nhận.” Đức Phật nói với A-nan: “Cùng với các Tỳ-kheo Tăng, ta cũng là Tỳ-kheo Tăng, không bằng với mọi người.” Đời sau nên vì nhân duyên này, đời nay gặp nhau hoan hỷ, đều do đời trước thân cận với Thiện tri thức. Vì sao lại biết được? Vì gặp nhau đã hiểu ý. Phật nói: Người trong thế gian thường đối đãi qua lại với nhau, nhưng khổ ít không khổ nhiều.

Phật bảo: Người đầu tiên hầu Phật là Di-hỷ, tiếp đến là Tu-na-sát-đa, rồi đến A-nan. Phật nói với các Tỳ-kheo: Ta nay tuổi già, muốn có một người hầu ta. Xá-lợi-phất, ngài Ma-ha Ca-diếp và

Mục-kiền-liên… nhân vì thiền tư duy mới biết Phật muốn A-nan thị giả, liền gọi A-nan nói: “Người nên hầu Phật.” A-nan nói: “Tôi không dám hầu Phật, tôi không thể hầu Phật.” Mục-kiền-liên nói: “Ngươi không thể không hầu Phật.” A-nan nói: “Phải đồng ý bốn việc của tôi: Thứ nhất là Phật thừa y tôi không muốn nhận; thứ hai Phật dùng còn cơm, tôi không ăn; thứ ba nếu có người mời Phật, các Tỳ-kheo không đi, tôi cũng không đi; thứ tư khi Đức Phật tọa thiền, tôi có quyền ra vào.” Đức Phật nói: “Rất hay! Ta chấp nhận yêu cầu của ông.” Thế là A-nan nhân đó mới hầu Đức Phật, cho nên chỉ có A-nan là người có thể một mình hỏi Phật.

Đệ tử của Phật là A-na-luật, Nan-đề và Kim-tỳ-la cả ba vị cùng ngồi suy nghĩ bảy việc:

1. Ít ham muốn thì đắc đạo, nhiều ham muốn thì không đắc đạo.

2. Biết đủ thì đắc đạo, không biết đủ là không đắc đạo.

3. Chuyên cần thì đắc đạo, không chuyên cần là không đắc đạo.

4. Giữ lấy sáu trần mà không sinh khởi tâm thì đắc đạo, không bám vào sáu trần, vất bỏ nó đi nhưng khởi sinh ý thì không đắc đạo.

5. Tự bảo hộ thì đắc đạo, không tự bảo hộ không đắc đạo.

6. Giữ gìn ý chí thì đắc đạo, không giữ gìn ý chí thì không đắc đạo.

7. Có trí tuệ đắc đạo, không có trí tuệ không đắc đạo.

Cùng ngồi tư duy bảy việc. Lúc đó, Đức Phật cách xa ba vị này sáu mươi dặm, lúc Phật tọa thiền, biết được suy nghĩ của ba vị đệ tử, liền có ý đến ngồi trước ba vị Tỳ-kheo và nói rằng: Lành thay! Lành thay! Ta sẽ nói với các ông một việc: Không niệm gia tục đắc đạo, thế là ba vị Tỳ-kheo sinh lòng hoan hỷ, liền chứng đắc quả vị Bồ-tát.

Đức Phật nói với A-nan rằng: Mắt con người có thể nhìn thấy bốn mươi hai vạn do-tuần, sao lại biết? Vì mặt trời, mặt trăng cách mặt đất bốn mươi hai vạn do-tuần, mắt con người lại nhìn thấy mặt trời, mặt trăng, nên biết được tầm nhìn của con mắt. Những nơi rộng và xa ở trong mười phương, cách mặt trời, mặt trăng ức ức vạn lần. Ví như những hạt cát ở trong đại dương, ức ức vạn lần, cũng không

thể đem so sánh biết được sự tạo ác, tạo thiện, tạo họa, tạo phước của con người, những việc làm họa, phước trước và sau của con người, ức ức vạn lần cũng không thể tính được. Tạo tất cả thiện ác đó, nếu đến lúc mạng chung, thì tạo ác sẽ gặp chỗ ác, tạo thiện sẽ được chỗ thiện. Họa phước đều có nơi có chốn rõ ràng, có cha mẹ, anh em, vợ con. Người đắc đạo liền kết thúc, còn không đắc đạo thì không thể nào đoạn tuyệt vậy.

Phật nói: Điều-đạt chỉ dạy người làm phước, không dạy người hành đạo. Phật dạy người làm phước, trì giới, giữ ý, đến khi đắc đạo thì ngưng tạo tác. Điều-đạt trong lòng khởi lên ý nghĩ: Ta nên hiện thần thông ở nơi nước của vua A-xà-thế, vua theo ta, những người khác cũng đều theo ta, ta liền hóa phép làm một con voi trắng đi vào trong cung, lại hóa làm một tiểu nhi đứng đắn không ai sánh bằng, liền đi đến ngồi lên chân của vua, vua hết mực yêu thương. Vua thấy Điều-đạt làm như vậy, vua nghĩ rằng Điều-đạt hơn Phật, vua sai bảo nhân dân và những Sa-môn chưa đắc đạo tất cả đều theo vua đến chỗ của Điều-đạt hỏi chuyện. Điều-đạt liền đến thưa với Phật rằng: Ngài tuổi đã cao, không thể dạy dỗ các đệ tử rồi liền gọi Xá-lợi-phất và các Sa-môn cùng đi.

Điều-đạt vì ngu muội, tham lam, có ác ý, nhân đó mà mất thần túc. Phật bảo: Người ngu muội làm những việc điên đảo không phải là Phật pháp. Điều-đạt nói từ trong ý nghĩ của mình: Ta phải bay đi, mọi người thấy ta bay ắt phải theo ta. Điều-đạt vì muốn bay, không thể bay được, Điều-đạt không thể biết mình đã mất thần túc, liền có Bà-la-môn thực hành tâm bình đẳng, liền từ cõi trời thứ nhất xuống nói với Xá-lợi-phất rằng: Điều-đạt đã mất thần túc. Đức Phật nói với Xá-lợi-phất: Điều-đạt muốn lớn tiếng gọi ông nên mắc tội lớn.

Đức Phật nói với vị trời: Điều-đạt chưa đắc thần thông, ta biết sẽ mất, huống gì đến bây giờ. Phật bảo: Người không nên tham, Điều-đạt chỉ vì tham lam mà mất thần túc.

Phật nói: La-hán có hai bậc. Một gọi là Xá-mạt nghĩa là vì tự chán ghét thân mình mà đắc đạo nên muốn diệt độ. Hai là tùy theo sự gìn giữ giới luật mà được độ thoát. Phật cùng với các vị A-la-hán hành trì ba mươi bảy phẩm kinh, ví như đèn với lửa. Phật nhờ so sánh

mới biết mấy việc, biết được ngọn và gốc để giữ giới, A-la-hán không so sánh ngọn và gốc, nhưng mà trì giới.

Phật nói: Ví như thuận theo cây từ gốc đến ngọn, phân biệt để biết rõ ngọn gốc, A-la-hán thực hành, ví như từ ngọn đến gốc, từ gốc đến ngọn, xem xét vốn là “không”, nhưng không thấy pháp “không” nên không đắc đạo.

Phật nói: A-la-hán có đầy đủ các ấm nhưng không có năm ấm, tất cả đều hiện nhưng không vướng mắc, có tai, có sắc, có đau khổ, có tư tưởng và có thức nhưng mà không sinh diệt. Phật nói: A-la-hán, vì sự tĩnh lặng, nên đạt được ba tướng của A-la-hán: Thứ nhất không phạm vào thân, khẩu, ý; thứ hai là ba độc diệt; thứ ba ăn mặc không làm đẹp. Diệt hết ý tưởng nóng, đói, lạnh. Nhờ có ba nhân duyên khiến cho tản ý có thể biến hóa tự tại. Tuy nhiên, nếu không thâm nhập vào sáu trần thì không thể gọi tự tại.

Phật nói: Ý chỉ là phân biệt sáu trần, không nên đắm vào sáu trần, đắm vào sáu trần thì không đắc đạo.

Phật nói: A-la-hán phi hành có hai nhân duyên, nên khiến mọi người không nhìn thấy. Thứ nhất sợ mọi người nhìn thấy liền cúng dường nhiều; thứ hai sợ người ác đố kỵ.

Phật nói: Hiện thần thông có hai phước: Thứ nhất mọi người thấy bay, liền siêng năng tu đạo; thứ hai thì thọ sự cúng dường ở người, khiến người được phước lớn, cho nên hiện thần thông, lòng sinh vui nên liền được phước lớn.

Phật bảo: Có một vị A-la-hán, tên là Kiều-phạm-bát, đã chứng đắc A-la-hán, nhưng lại đi chăn trâu. Đệ tử hỏi Phật: Sao lại thế? Phật dạy: Kiếp trước vị Tỳ-kheo đó bảy trăm đời làm trâu, đời nay đắc đạo, tập khí năm xưa chưa hết vậy.

Phật dạy các Tỳ-kheo: Nên niệm thân vô thường. Có một Tỳ-kheo bạch Phật: Con nghĩ là phi thường, người ở thế gian có thể thọ năm mươi năm. Phật bảo: Chớ nói lời như vậy. Lại có một Tỳ-kheo nói: Có thể ba mươi năm. Phật lại bảo: Chớ nói vậy. Lại có một Tỳ-kheo nói: Có thể mười năm. Phật bảo: Chớ nói như vậy. Lại có Tỳ-kheo nói: Có thể một năm. Phật bảo: Chớ nói như vậy. Lại có một Tỳ-kheo nói: Có thể một tháng. Phật lại bảo: Chớ nói như vậy. Lại có Tỳ-kheo nói: Có thể một ngày. Phật lại bảo: Chớ nói như vậy. Lại

có một Tỳ-kheo nói: Có thể một giờ. Phật lại bảo: Chớ nói như vậy. Lại có một Tỳ-kheo nói: Có thể trong một hơi thở. Phật bảo: Đúng vậy!

Phật nói: Nếu hơi thở ra mà không thở vào được tức qua đời khác. Mạng người chỉ trong khoảng hơi thở.

Phật bảo các Tỳ-kheo: Tất cả nên ngồi lại với nhau để nói pháp ngữ, không thể chỉ ngồi nhắm mắt mà nghe, giữ thiện ý để nghe mới có thể đắc đạo. Các Tỳ-kheo nghe Phật dạy như vậy, lòng sinh hoan hỷ, liền chứng đắc quả vị A-la-hán.

Phật nói: Tỳ-kheo vào trong nhà người, nên như cánh tay ở trong không trung, thì không chỗ trở ngại, khiến cho ý không bị vướng mắc. Tai nghe mà tác ý là bị vướng mắc. Tai nghe mà không tác ý cũng bị vướng mắc. Có một Tỳ-kheo bạch Phật rằng: Có tác ý hay không tác ý đều bị vướng mắc, vậy sao có thể đắc đạo.

Phật bảo: Tỳ-kheo hiểu rõ pháp “không” thì đều không có chỗ vướng mắc, thì đúng là Bồ-tát hạnh, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy như vậy, đều hết đổi vui mừng tức đắc Pháp nhẫn vô sở tùy sinh”.

Phật nói: Có một Tỳ-kheo ngồi ở trong núi than thở, có một người đến hỏi vị Tỳ-kheo: Ông tu đạo, sao lại than thở, vị Tỳ-kheo đáp rằng: Tôi lúc ở trong địa ngục, chịu năm nỗi thống khổ, nay được làm thân người, (nay) được gặp Phật, gặp kinh điển, gặp giới luật mà lại không đắc đạo, sợ lúc chết lại vào trong đường ác, cho nên tôi than thở vậy. Làm một vị Tỳ-kheo cũng lo buồn về người phàm tục, cũng lo buồn về kinh, giới, cũng lo buồn chính bản thân mình. Cho nên có ý tốt cũng không giữ được thường hằng. Hoặc khi nhân duyên đến, liền nhớ đến vợ, con, tiền tài, cho nên đọa vào con đường ác.

Phật nói: Có một vị Tỳ-kheo đến nhà của Ưu-bà-di khất thực, nhân đó thuyết kinh, Ưu-bà-di liền quỳ xuống khóc, Tỳ-kheo thuyết kinh đến nửa đêm. Ưu-bà-di quỳ mãi không đứng lên, chưa thấy ai siêng năng như vậy. Vị Tỳ-kheo nói: Tôi đi giảng kinh, chưa thấy ai siêng năng như vậy. Ưu-bà-di đáp: Nhà con có một con lừa, kêu đến nửa đêm rồi chết, cho nên khóc lóc. Phật bảo: Người thuyết kinh không phải nói nhiều, chỉ hỏi để khai mở trí tuệ chứ không nên như vậy. Có một vị Tỳ-kheo nghe Phật nói việc đó, liền đến hỏi Phật:

Xin Phật vì con thuyết giảng pháp yếu khiến cho con được chứng đạo. Phật bảo: Chẳng phải vật của ngươi thì chớ lấy, nếu là vật của ngươi thì lấy, lúc đó Tỳ-kheo liền tự suy nghĩ thế gian vạn vật đều chẳng phải của ta, chỉ có sống thánh thiện là vật của ta. Thế là Tỳ-kheo nhân đó bạch Phật rằng: Con đã hiểu rõ. Phật nói: Hiểu là đắc đạo. Lúc đó có một Tỳ-kheo nghe Phật dạy như vậy, liền đến hỏi Phật, Xá-lợi-phất đã chứng hay chưa? Phật trả lời: Xá-lợi-phất đã chứng rồi. Tỳ-khep nói: Tại sao Xá-lợi-phất mắng con, cầm áo ca-sa phất vào mặt con? Phật bảo: Gọi Xá-lợi-phất đến hỏi. Xá-lợi-phất trả lời: Con không phải ác ý, sở dĩ mắng là muốn người ấy nhẫn nhục, sở dĩ cầm ca-sa phất vào mặt, là muốn mắt, tai, mũi, miệng thanh tịnh vậy. Phật bảo các Tỳ-kheo: Đó là Xá-lợi-phất khéo léo dùng các phương tiện để giáo hóa, thế rồi Tỳ-kheo sinh hoan hỷ liền chứng đắc A-la-hán.

Phật nói: Ngày xưa có một người đến vấn nạn một Tỳ-kheo: Người chết thì thức, niệm, tư tưởng, hiểu biết đều diệt, người hành đạo được định thì sự hiểu biết của tâm ý cũng diệt. Cả hai có gì khác? Vị Tỳ-kheo đáp: Đều diệt! Tuy nhiên, thân mạng người chết thì diệt, nhưng thần thức thì không diệt, tùy theo nghiệp của người ấy gây tạo mà đi đầu thai, nhưng vì sự chênh lệnh quá sát sao nên mắt thường không thể thấy được. Làm thiện thì được sinh lên cõi trời, làm ác thì xuống địa ngục. Do vậy, nên có sự khác biệt.

Phật nói: Có một vị Tỳ-kheo đến khách thực tại nhà Ưu-bà-di. Thấy vị Tỳ-kheo tướng đẹp, vị thí chủ nhân đó tà niệm khởi lên, liền lấy cơm dâng đầy bát, vị Tỳ-kheo liền không nhận: Tôi không đáng nhận phẩm vật của thí chủ. Ưu-bà-di liền nói rằng: “Con đã có ý tâm thành sám hối, xin thầy hãy nhận cho.” Do Ưu-bà-di nói vậy nên Tỳ-kheo liền thọ nhận tặng phẩm.

Phật bảo: Ví như người có tâm ác tức biết tội liền diệt, tương lai nhận tặng phẩm của thí chủ không có tội. Đức Phật dạy các đệ tử, có thể xét cái “không” để chế ngự ý, trong khoảnh khắc ngắn, liền có thể đắc đạo.

Phật nói: Có một Tỳ-kheo, ngồi nhập định, có một Ưu-bà-tắc thấy chỗ ngồi của vị Tỳ-kheo không bằng phẳng, liền đưa Tỳ-kheo đến chỗ bằng phẳng, vị Ưu-bà-tắc đó sau này năm trăm kiếp không

được an ổn. Tại sao? Vì cắt đứt sự chánh niệm của Tỳ-kheo.

Phật bảo các đệ tử: Nếu thuyết kinh, cẩn thận chớ gián đoạn buổi thuyết kinh. Làm gián đoạn buổi thuyết kinh tội nặng không thể kể hết.

Phật nói: Có Tỳ-kheo hành đạo chứng Sơ thiền, tự nói rằng ta đã chứng được Đệ nhất thiền, được sinh lên tầng trời thứ bảy, thọ một kiếp. Đắc Nhị thiền, tự cho rằng chứng quả Tư-đà-hàm. Đắc Tam thiền, được sinh lên cõi trời tầng thứ mười lăm, thọ tám kiếp. Đắc Tứ thiền, tự cho rằng ta chứng quả A-la-hán. Nay ta tại sao không được sinh lên cõi trời thứ mười chín, thọ mười sáu kiếp? Nói như vậy xong liền bảo: Hay là Phật nói hai lưỡi. Tức thì vị đó từ cõi trời đọa xuống trong địa ngục, không biết mất thọ mạng ở cõi trời, liền thọ nhận tội ở trong địa ngục. Ví như người đời được trân báu, một ngày bị lửa thiêu cháy hết; như người sinh ác ý, liền bị thiêu đốt hết thiện ý.

(Tư-đà-hàm sinh ở cõi trời thọ kiếp, các tội chướng liền hết, tức chứng Tam thiền).

Phật nói: Thiện, ác của con người cứ theo mãi, không thoát ra được. Chỉ có đắc đạo mới mong ra khỏi tục lụy.

Phật bảo: Sau giữ ngày không ăn, có năm điều phước: Thứ nhất ít dâm; thứ hai là ít nằm; thứ ba là được nhất tâm; thứ tư không đánh rấm; thứ năm thân được an ổn, cũng không sinh bệnh. Cho nên, Sa-môn, đạo sĩ biết điều phước mà nhịn ăn. Tắm rửa, súc miệng có ba nhân duyên: Thứ nhất vì sợ đất dơ bám dưới móng tay; thứ hai là tùy ý gãi những chỗ ngứa ngáy trên thân, đuổi bò chét, muỗi mòng. Cũng vì muốn ý được thanh tịnh không nhiễm. Lại không làm nhơ kinh điển, vừa có thể loại trên những bụi bặm bám vào. Tâm nghĩ điều ác, không thể trừ được. Người học đạo, thứ nhất nên giữ tâm thanh tịnh làm gốc. Tâm là gốc của pháp. Tâm chánh tức hành sự đúng đắn; hành sự đúng đắn tức ứng với đạo.

Phật nói: Xưa có một Sa-di cùng đi với thầy, thấy ở trên đất có vàng liền lặng lẽ nhặt lấy. Sau đó, thưa với thầy rằng: Xin thầy đi nhanh một tí, chứ nơi đây hoang vắng, không có người rất đáng sợ. Thầy nói: Chắc nhặt được vàng nên khiến ngươi sợ hãi? Hãy bỏ vàng đi khiến người không còn sợ nữa. Đệ tử liền tác lễ thưa với

thầy: Con ngu si không biết, vàng đã bỏ đi, khiến không còn lo sợ. Thế rồi Đức Phật bảo: Người học đạo ưa thích tu tập, tham vàng kia sao lo không đắc đạo!

Phật nói: Có Tỳ-kheo học đạo, theo thầy nghe kinh nhưng không tinh tấn. Thầy bảo đem phân trâu, phân ngựa đốt lên, cháy đến đêm vẫn không hết, thầy lấy một tảng đá lớn chặn ở trong địa ngục, lửa thiêu cháy các phân ấy ra tro. Các đệ tử rất sợ hãi quỳ xuống hỏi thầy: Là thứ lửa gì? Thầy đáp: Các con không đọc kinh hành đạo, sau khi chết phải vào địa ngục, lúc đó lửa thiêu đốt các con không trở ra được, thế rồi Tỳ-kheo sợ hãi càng chuyên cần, ngày đêm không rời, khiến chứng đắc quả vị A-la-hán.

Phật bảo: Các ông nên dùng phương tiện quyền xảo như vậy để độ thoát mọi người.

Phật nói: A-na-hàm có ba kết: Thứ nhất là si mê; thứ hai là còn yêu mến thế gian; thứ ba là thấy chưa đúng nên chưa sạch kết sử. A-na-hàm ví như khói ở trên ngọn lửa không thể đốt cháy được. Tu-đà-hoàn đã diệt trừ tám mươi tám kết sử Tu-đà-hoàn đã đoạn trừ bảy kết sử. A-na-hàm đoạn trừ ba kết sử. A-la-hán không có kết sử. Tu-đà-hoàn được dấu đạo. Tu-đà-hoàn là qua lại một kiếp mà đắc đạo, A-na-hàm là không trở lại thế gian, A-la-hán là không còn vướng mắc. Sao gọi là biết được dấu đạo?

nghĩa là biết khổ. Người thế gian đều không biết khổ, Tu-đà-hoàn biết khổ. Tư-đà-hàm là bỏ tập, A-na-hàm là biết cùng khắp, A-la-hán hành đạo đã rốt ráo.

Đắc Tu-đà-hoàn cách trăm kiếp mới đắc A-la-hán. Tại sao? Chỉ một trăm kiếp Tu-đà-hoàn mà chưa đoạn kết mười kết sử nên không đắc A-la-hán. Tu-đà-hoàn chỉ buồn cái thân sợ cái tội, không dám dự vào việc của thế gian, còn có mười nghi kết sử không hiểu, không hiểu nên liền dừng lại.

Tu-đà-hoàn chừa bỏ thường có năm kết sử dưới đây:

Thứ nhất tham dục; thứ hai là sân hận; thứ ba là còn thấy và làm; thứ tư là còn tham phước đức; thứ năm là tâm ý còn nghi ngờ. Cũng gọi là từ dưới sau cõi trời, cho đến (thế gian) tham dục, sân hận, tham thân, mong muốn ngờ vực của thế gian là những hạ phần kết sử.

Tu-đà-hoàn thấy nhân duyên, nói không phạm năm giới thời nên tử biệt, tử biệt là không phạm. Số người còn lại nấu thấy mà vội vàng ắt phạm vào năm nhân duyên. Tu-đà-hoàn nếu đoạn, thì thọ Tân A-la-hán. Tân A-la-hán đã đoạn hết phiền não thô. Bồ-tát không còn gốc tội, tội tiêu thì đắc đạo, cho nên biết được vô thường, khổ và không, chẳng có thân cùng chẳng có đạo. Ngay cả đạo và người hành đạo đều không có chỗ vướng mắc. Hành Tu-đà-hoàn là chứng đắc Tu-đà-hoàn, hành Tư-đà-hàm là chứng đắc Tư-đà-hàm, hành A-na-hàm là đắc A-na-hàm, hành A-la-hán là đắc A-la-hán, hành Bích-chi-phật là đắc Bích-chi-phật, hành Bồ-tát là đắc Bồ-tát.

Phật bảo: Người học đạo, nếu tạo nhân nào, thì gặp quả đó. Như bóng theo hình.

Phật dạy: Bát-đa-la có bốn tên: Một là không cung cấp thức ăn; hai là giới; ba là thọ nhận; bốn là nhờ đó mà đắc phước, không có tỳ vết, khiến được nhận phước, bưng bình bát thiết lập giới. Trong ý không có (niệm) nghĩ ác.

Phật nói: A-la-hán không ăn thịt, xét các loài súc sinh từ đầu đến chân, mỗi mỗi đều có chữ mà không có tên thịt. Bích-chi-phật xét việc làm của bản tánh không tịnh nên không ăn thịt. Đức Phật xét mọi vật đều là “không”, không có lại có, sinh diệt tương tục rồi trở về với cái “không” nên rốt cuộc không có. Các đệ tử nghe kinh lòng sinh hoan hỷ, rồi làm lễ Phật mà lui ra.