Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Chương Kết: Truyền Thừa

CHƯƠNG KẾT

TRUYỀN THỪA

Một thời, Phật trú tại Xá-vệ. Trưa hôm ấy, Ba-tư-nặc, vua nước Câu-tát-la đi đến đức Thế tôn. Ông vừa đi kiểm kê xong tài sản, “có đến tám triệu tiền vàng”, của một phú hộ vừa tạ thế mà không có người thừa kế. Số tài sản kếch sù này được sung vào vương thất. Nhà triệu phú khi sống, của cải vô số, nhưng mặc chỉ bằng vải thô, ăn chỉ bằng cháo chua, đi thì bằng cổ xe hư nát. Tự mình không thọ hưởng, vợ con cũng không. Rốt cuộc, ông cũng chết như mọi người, mà còn tệ hơn, không ai chiếu cố, tài sản bị sung công.

Nhân đó, Phật dạy:

“Này Đại vương, như một hồ nước tại chỗ không người, nước trong, mát, dịu ngọt. Nhưng không có ai đến lấy nước để uống hay để tắm gội. Nước ấy như vậy không được dùng đúng chỗ sẽ khô cạn. Cũng vậy, một con người không chân chánh khi được tài sản lớn mà không đem lại an lạc cho chính mình, cho cha mẹ, vợ con, bằng hữu; không bố thí cho Sa môn, Bà-la-môn, không bố thí để đưa đến quả báo an lạc, sinh thiên. Tài sản không được thọ dụng đúng chỗ ấy sẽ bị vua tịch thu, trộm cướp đoạt, nước cuốn trôi, con hoang phí…”¹

Rồi một lần khác, có một người tại gia đi đến Phật thỉnh cầu:

———

¹Aputtaka-sutta (I), S.i. tr. 89.

“Bạch Thế tôn, chúng con là những người sống tại gia, thọ hưởng các dục lạc, ràng buộc với vợ con, dùng loại hương chiên-đàn hảo hạng, đeo các tràng hoa, xức hương liệu, thoa phấn sáp, tích lũy vàng bạc. Thỉnh cầu Thế Tôn thuyết pháp cho chúng con, sao cho pháp ấy đem đến an lạc cho chúng con trong đời này và trong đời sau.”

Người tại gia như vậy, tuy đến với Phật, mong được nghe Pháp, nhưng vẫn không vì thế mà từ bỏ hưởng thụ vật chất của mình trong đời sống thế tục. Phật không phải vì vậy mà từ chối. Để mưu cầu an lạc bằng sự hưởng thụ vật dục, trước hết người tại gia phải biết tạo dựng của cải đúng pháp, và sử dụng đúng pháp.

Phật dạy:

“Có năm pháp này cho người tại gia đưa đến an lạc trong hiện tại: tinh cần, thủ hộ, thiện hữu, và cân bằng chi thu.”²

Thế nào là tinh cần? Người tại gia làm các nghề nghiệp để sinh sống: hoặc làm nông, hoặc buôn bán, hoặc chăn nuôi, hoặc làm quan cho vua. Người ấy thông thạo kỹ thuật trong nghề nghiệp của mình, siêng năng không lười biếng, biết phương tiện tự mình làm và chỉ dẫn người khác làm. Bằng sự tinh cần, tháo vát ấy, bằng mồ hôi và sức lao động của chính mình, của cải được gầy dựng một cách hợp pháp, đúng chánh pháp.

Thứ hai, người ấy biết cách thủ hộ của cải tích lũy được, không để bị vua chúa tịch thu, không bị giặc cướp, lửa cháy, nước trôi, con cái hoang phá. Thứ ba, người ấy giao thiệp với thiện hữu, những người có tín, có giới, biết bố thí, biết học hỏi, có trí. Thứ tư, người ấy biết cân bằng xuất nhập; không hoang phí “như người ăn trái sung”; cũng không bủn xỉn, keo kiệt, không dám chi tiêu, “như người chết đói.”

———

²Dīghajāṇu-sutta A. iv. 181-5.

Đó là bốn điều kiện cho người tại gia làm tăng trưởng tài sản vật chất, để thỏa mãn cho yêu cầu hưởng thụ vật dục thế gian. Nhưng người ấy cũng phải biết đầu tư cho tương lai, gieo trồng phước báo cho tương lai. Để đầu tư cho an lạc trong tương lai, người tại gia cần hội đủ năm yếu tố: tín, giới, văn, thí và huệ. Nhưng để có thể tiến xa hơn nữa, đủ tư lương để đi đến nơi an ổn, hạnh phúc lâu dài, người ấy cần tích lũy bảy loại tài sản: tín, tàm, quý, giới, đa văn, bố thí và huệ.³

Người đời tích chứa tài sản để thọ dụng cho ngày nay, và cho ngày mai. Nhưng rồi nó sinh tham đắm, hệ lụy; không biết chia sớt, không biết bố thí cho người khác, không biết đầu tư cho sự an lạc trong tương lai. “Người ngu nghĩ rằng đây là con cái ta, đây là của cải của ta. Nhưng ta còn không phải là của ta; huống nữa là con cái, của cải.”⁴ Vì vậy, người hiền trí mưu cầu hạnh phúc, an lạc cho mình thì biết cho, biết dâng hiến.

Phật dạy:

“Trong ngôi nhà đang bốc cháy, tài sản gì được mang ra, Tài sản ấy không bị cháy, và chúng thật hữu ích. Cũng vậy, thế gian đang bốc cháy bởi tuổi già và sự chết, Hãy đem ra bằng sự bố thí; những gì được bố thí được mang ra an toàn.”⁵

Theo ý nghĩa đó, Bồ-tát hành đạo giữa đời, tích lũy tài sản cho sự giàu sang của mình không phải tích lũy để làm tư hữu cho mình, mà vì mọi người, trong đời này và đời sau. Vì vậy, Bồ-tát hành sáu ba-la-mật, và bốn nhiếp sự. Trong sáu ba-lamật, sự thành tựu khởi đầu là bố thí. Từ bố thí mà lần lượt thành tựu các

———

³Vitthatadhanasutta, A. iv, tr. 5.

⁴Dhp. 62.

⁵Āditta-sutta, S. i. tr. 31.<

ba-la-mật tiếp theo.⁶

Nhưng trong tất cả sự bố thí, bố thí pháp là tối thượng.⁷ Thế nào là bố thí pháp? Bằng sở học và sở hành của mình đối với Pháp mà Phật đã giảng dạy, nhận thức rõ đó là con đường dẫn đến bất tử, giải thoát và Niết-bàn, tự mình hành trì, rồi giảng giải cho người khác hiểu, cùng hướng dẫn hành trì. Trong phạm vi thế gian, đó là cung cấp kiến thức, trí khôn cho người khác, làm hành trang để từng trải đường đời, làm vốn để đầu tư cho an lạc chân thật. Nhưng cao thượng hơn tất cả, là hành trang dẫn đến nơi an ổn, an lạc cứu cánh. Bố thí pháp như vậy cũng đồng với cúng dường Pháp.

Vào thời quá khứ xa xưa, có Phật Dược Vương Như lai xuất thế. Trị nước bấy giờ có vua Bảo Cái. Vua có người con trai tên Bảo Nguyệt. Một hôm vương tử Bảo Nguyệt ngồi một mình suy nghĩ: “Còn có sự cúng dường nào cao cả hơn sự cúng dường mà ta đã thực hiện hay không?” Rồi câu trả lời xuất hiện như từ hư không: “Cúng dường pháp là tối thượng trong tất cả sự cúng dường.”⁸

Thế nào là bố thí pháp? Vương tử Bảo Nguyệt đi đến hỏi Phật Dược Vương. Phật dạy:

“Này thiện nam tử, cúng dường Pháp là, đối với kinh điển sâu xa do chư Phật thuyết giảng, khó tin và khó tiếp nhận đối với hết thảy thế gian, vi diệu khó thấy, thanh tịnh vô nhiễm, không thể

———

⁶ Xem Chương iv, cht. 65.

⁷ A. ii. 91: dvemāni, bhikkhave, dānāni: āmisadānañca dhammadānañca… etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ dhammadānan’ti. “Có hai sự bố thí này: tài thí và pháp thí. Trong hai sự bố thí này, pháp thí là tối thượng.”

⁸ Nguyên văn VKN: dharmapūjā sarvapūjābhyo viśeṣyate. So sánh với Pāli dẫn trên, cht. 7.

lấy tư duy phân biệt mà hiểu được; nó là bảo vật trong kho Pháp tạng của Bồ-tát, in bằng dấu ấn đà-la-ni; dẫn đến bất thối chuyển, thành tựu sáu độ, khéo phân biệt nghĩa, thuận với pháp bồ-đề, là Kinh tối thượng; giúp người vào đại từ, đại bi, xa lìa các ma sự và tà kiến, thuận với pháp nhân duyên, vô ngã, vô nhân, vô chúng sinh, vô thọ mạng, không, vô tướng, vô tác, vô khởi; hay dẫn chúng sinh đến ngồi nơi Đạo tràng mà chuyển pháp luân; được các Trời, Rồng, Cànthát-bà, đồng ca ngợi; hay đưa chúng sinh vào kho tàng Chính pháp của chư Phật, thâu đạt hết thảy trí huệ của Thánh Hiền, chỉ dạy con đường sở hành của chúng Bồ-tát; y trên nghĩa thật tướng của các pháp mà thuyết minh nghĩa vô thường, khổ, không, vô ngã và tịch diệt; có thể cứu người hủy phạm giới cấm; khiến cho chúng ma, ngoại đạo và người tham trước sinh sợ hãi; được chư Phật và Thánh Hiền ngợi ca; vì quét sạch nỗi khổ sinh tử, chỉ niềm vui Niết-bàn mà chư Phật trong mười phương, ba đời từng thuyết giảng.

“Nếu nghe xong kinh này mà tin hiểu, thọ trì, đọc tụng, vì chúng sinh diệu dụng phương tiện để giảng giải cho họ tỏ tường, vì thủ hộ Pháp, như vậy gọi là cúng dường Pháp.

“Lại nữa, theo các Pháp đã được thuyết giảng mà tu hành, tùy thuận mười hai nhân duyên, xa lìa tà kiến, thành tựu vô sinh nhẫn, khẳng quyết tính vô ngã và vô chúng sinh mà đối với nhân duyên, quả báo, thì không trái, không tranh cãi, lìa các ngã sở; y nghĩa lý chứ không y ngữ ngôn, y trí chứ không y thức, y kinh liễu nghĩa chứ không y kinh không liễu nghĩa; y pháp chứ không y người thuyết pháp; tùy thuận theo pháp tướng, không chỗ sở nhập, không chỗ sở quy, vô minh rốt ráo diệt, cho nên các hành cũng rốt ráo diệt, cho đến sinh rốt ráo diệt cho nên già-chết cũng rốt ráo diệt. Quán sát như thế, mười hai nhân duyên không có tướng tận cũng chẳng có tướng khởi. Đó là pháp cúng dường tối

thượng.”⁹

Bố thí và cúng dường, sở hành và đối tượng không tương đồng, như cả hai đều khởi sự từ nền tảng như nhau: cùng dâng hiến những gì mình có, hoặc cho các hạng chúng sinh, hoặc hiến dâng các Hiền Thánh. Cho nên, bố thí có hai là tài thí và pháp thí, thì cúng dường cũng có hai: cúng dường bằng tài vật, và cúng dường Pháp, hay nói gọn: cúng dường pháp. ¹⁰

Vào giờ trước khi nhập Niết-bàn, Phật nằm giữa hai gốc sa-la song thọ, bấy giờ các thứ hoa trời rơi xuống trên thân Như lai, và các thứ nhạc trời được tấu lên, để cúng dường thân Như lai. Nhưng, khi ấy Phật nói với A-nan:

“Nhưng này Ananda, như vậy không phải kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường hay kính lễ Như lai. Này Ananda, nếu có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, cư sĩ nam hay cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh pháp và Tùy pháp, sống chân chánh trong Chánh pháp, hành trì đúng Chánh pháp, thời người ấy kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường Như lai với sự cúng dường tối thượng. Do vậy, này Ananda, hãy thành tựu Chánh pháp và Tùy pháp, sống chân chánh trong Chánh pháp và hành trì đúng Chánh pháp. Này Ananda, các ngươi phải học tập như vậy.”¹¹

Đó là lời dạy cuối cùng của Phật, đức Phật Thích-ca trong thời hiện tại. Trong quá khứ xa xăm, đức Phật Dược Vương cũng đã dạy như vậy. Trong thời tương lai, đức Phật Di-lặc sẽ xuất thế và cũng sẽ dạy như vậy. Nội dung của các đoạn kinh đã dẫn, từ Thánh điển Pāli và từ Duy-ma-cật sở thuyết, đại thể tương đồng, duy chỉ khác về mặt văn tự diễn đạt. Cho nên, qua tất cả hành vi

———

⁹Xem bản dịch, chương xiii, “Cúng dường pháp.”

¹⁰Cf. A. i. tr. 93: dvemā, bhikkhave, pūjā. āmisapūjā ca dhammapūjā ca. eta-daggaṃ, bhikkhave, imāsaṃ dvinnaṃ pūjānaṃ yadidaṃ dhammapūjā”ti.

¹¹ Mahāparinibbāna-suttanta, D. ii. 138; dịch Việt, Thích Minh Châu.

và ngôn ngữ của Duy-ma-cật, mà nhiều điều đã được thấy, đều mang tính siêu thực, bất khả tư nghị. Nhưng đó chẳng qua chỉ để diễn tả kinh nghiệm thực chứng hằng ngày, điều mà không thể diễn tả bằng ngôn ngữ một cách sáng tỏ được.

Những điều Phật dạy, chân lý mà Phật công bố, thật sự rất gần gũi trong đời thường; nhưng khi được chứng nghiệm, chân lý ấy, tức Pháp của Phật, có năng lực di chuyển cả mấy đại thiên thế giới, như Duy-ma-cật bưng cả một cõi Phật trong lòng bàn tay du hành qua vô số cõi Phật.❒

Sách Dẫn

SÁCH DẪN

A-bệ-bạt-trí, 127, 131, 251

Ác Ma, 105, 106, 130, 142, 144,

145

A-di-đá, 126

A-dục, 123, 191

A-hàm, 82, 188, 219

Ajātasattu, 190

A-la-hán, 53, 82, 85, 96, 111,

162, 163, 172, 186, 215, 219,

221, 222, 233, 236, 242, 243,

250, 251, 257, 303

A-lại-da, 245

Am-la, 26

Am-ma-la-bà-lị

Āmrapālīvana, 23

A-na-hàm, 141, 216, 291

A-na-luật, 78, 82, 83, 84, 102,

103, 104

A-nan, 34, 50, 82, 83, 91, 99,

114, 117, 118, 119, 121, 124,

126, 153, 157, 182, 211, 293,

295, 302, 309, 318

A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ

đề, 132

Aṅgiras, 147

Aṅgulimāla, 114, 236

Áo nghĩa thư, 264, 266, 272

Arjuna, 265, 267

a-tăng-kỳ kiếp, 129, 162, 163,

ke-width: 0px; ">188, 189, 256

a-thế-da, 43, 216, 220, 222

A-tì, 63, 198, 199, 252

A-tì-đạt-ma tập luận, 63

A-tỳ-đàm, 34, 50, 100, 133, 186

A-tỳ-đàm tâm luận, 83

âu-hòa câu-xá-la

upāya-kauśalya, 58

ba minh, 75

ba mươi bảy đạo phẩm, 75

ba pháp ấn, 100, 101

ba tâm, 42, 43, 138

Ba-la-đề-mộc-xoa, 107

Bảo Cái, 316

Bảo Nguyệt, 316, 317

Báo thân, 34, 35

Bảo Tích, 23, 25, 27, 30, 33, 35,

37, 38, 107, 135, 136, 138

Bát địa, 46, 47

Bất động địa, 46, 163, 176, 222,

250, 272

bất sinh, 47, 66, 274

Bất thối chuyển, 131

Bạt-kỳ, 100

Bát-nhã ba-la-mật, 82, 95, 96,

97, 98, 149, 194, 211, 218,

261

bảy giác chi, 250

Bệ-bạt-trí, 251

Biến hóa độ, 34

Biến tịnh thiên, 214

bố thí ba-la-mật, 70, 150, 258,

289, 290

Bồ-đề, 37, 48, 55, 64, 68, 75,

121, 131, 134, 136, 137, 138,

139, 149, 151, 172, 173, 177,

183, 184, 189, 190, 222, 224,

239, 242, 243, 247, 251, 253,

254, 255, 256, 261, 267

Bồ-đề đạo tràng, 142

Bồ-đề tâm, 42, 43, 48, 64, 65,

131, 136, 138, 151

bốn nhiếp pháp, 48

bốn nhiếp sự, 158, 161, 189

bốn Phạm trụ, 212, 213, 214,

217, 224

bốn Thánh đế, 174, 249

bốn vô lượng, 42, 48, 139, 211,

212, 213, 214, 215, 216, 217,

219, 220, 223, 224

bốn vô úy, 75

Bồ-tát, 26, 28, 31, 33, 34, 35,

36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43,

44, 45, 46, 47, 48, 50, 95, 98,

101, 124, 126, 127, 129, 136,

239, 251

Bồ-tát đạo, 23, 26, 32, 50, 61,

70, 125, 136, 138, 139, 143,

151, 155, 160, 161, 199, 205,

222, 240, 252, 253, 260, 298,

312

Bồ-tát thừa, 43

Brahma, 186, 212, 266

Candrakīrti, 271, 275, 307, 308

Cấp Cô Độc, 87, 148, 157, 158

Cát Tạng, 41, 42, 47, 58, 83, 87,

88, 95, 100, 148, 183, 196,

278, 279, 280, 282, 296

Ca-tỳ-la-vệ, 110

Câu-tát-la, 213, 313

Câu-xá, 83, 88, 102, 113, 121,

122, 127, 128, 129, 174, 186,

214, 215, 216, 223, 243, 246,

248, 250, 270, 289, 295

chánh cần, 248

Chi Khiêm, 60, 135, 139, 140,

148, 239, 285

Chiên-đà-la, 257

Chú Duy-ma kinh, 278

Chúng hương, 293, 295, 296,

299, 301, 302, 304, 305, 306,

308

Chuyển luân thánh vương, 117,

125

Chuyển luân vương, 125, 126,

131

Cứu cánh vị, 63, 247, 250

Cửu địa, 46, 47

Cưu-ma-la-thập, 26, 274, 277

Da-du-đà-la, 110

Đại Bát-nhã, 66, 82, 83, 95, 131,

132, 143, 159, 183, 209, 211

Đại bát-Niết-bàn, 101

Đại Ca-diếp, 82, 83, 91, 92, 93,

94, 103, 153, 186, 197, 199,

200, 205, 261

Đại chúng bộ, 113, 123

Đại Kiếp-tân-na, 103

Đại Ngã, 224, 266

Đại tập pháp môn kinh, 212

Đại Thanh văn, 80, 81, 82, 103,

231

đại thiên thế giới, 29, 30, 84,

102, 103, 161, 187, 198, 200,

205, 283, 319

Đại thừa, 48, 49, 62, 69, 72, 80,

83, 98, 99, 110, 122, 123,

124, 125, 126, 127, 129, 133,

179, 180, 184, 200, 206, 217,

242, 250, 251, 276, 277, 291,

310

Đại thừa trang nghiêm kinh, 219

Đại trí độ, 98, 99, 101, 127, 131,

132, 143, 184, 188, 243, 247,

251

Đại Tỳ-bà-sa, 126, 239

đà-la-ni, 317

Đẳng chánh giác, 131

Đẳng giác địa, 47

đẳng vô gián, 243

Đạo Sinh, 96

Đao-lợi, 94

Đâu-suất, 127, 202

đệ nhất nghĩa đế, 118, 208

Đệ tam thiền, 214

Đề-bà-đạt-đa, 198, 199

dhāraṇī. Tổng trì

dharmaniyāmatā. xem pháp vị

dharmasthiti. xem pháp trụ

Diệm tuệ địa, 46

Diêm-phù-đề, 189, 192

Diệu giác, 35, 47

Diệu hỷ, 311

Di-lặc, 125, 126, 129, 132, 133,

134, 135, 137, 139, 141, 151,

159, 241, 252, 319

Di-lan-đà, 60

đoàn thực, 54, 68, 248, 289,

291, 292, 293, 304

Độc giác, 177, 218, 223, 243,

254, 256

Dự lưu, 64, 89, 194, 195, 250

Dục giới, 141, 174, 177, 212,

217, 249, 291, 292

Du-già sư địa, 129, 141, 158

Dược Vương Như lai, 316

Duy ma kinh nghĩa sớ, 47, 57,

58

Duy thức, 245, 246, 247, 258,

272

Duy thức tam thập tụng, 246

Duyên giác thừa, 43

Duy-ma kinh chú, 288

Duy-ma kinh huyền sớ, 208, 276

Duy-ma kinh lược sớ, 35, 208,

276, 280

Duy-ma kinh nghĩa ký, 207

Duy-ma-cật sở thuyết, 26, 31,

40, 42, 79

Gia hành vị, 62, 247

Gia Tường, 31, 33, 34, 36, 57,

58

Giải thâm mật, 245, 256

giải thoát bất khả tư nghị, 144,

199

Gotama, 53, 147

Hiển dương Thánh giáo, 255

Hiện tiền địa, 46, 175, 250

Hiếp Tôn giả, 277

Hima-ālaya, 56

Hoa nghiêm, 59, 130, 135, 136,

137, 140, 142, 159, 160, 180,

187, 188, 189, 235, 240, 242,

260, 276, 298

Hóa thân, 34, 186

Hoan hỷ địa, 46, 160, 250

Huệ Năng, 255

Huệ Viễn, 88, 207

Hương Tích, 29, 72, 293, 300

Hữu bộ, 109, 114, 127, 214,

215, 294

Hữu dư độ, 40

hữu thân kiến, 89

hữu tình thế gian, 29

Huyền Trang, 26, 38, 39, 40, 43,

44, 82, 83, 84, 98, 133, 137,

138, 139, 148, 208, 209, 211,

231, 239

khí thế gian, 29

Không vô biên xứ, 214

Không vô biên xứ thiên, 214

Khuy Cơ, 34, 35, 38, 39, 41, 42,

43, 44, 45, 47, 48, 84, 96,

103, 109, 133, 134, 135, 139,

150, 208, 296, 311

Kiều-đàm-di, 126

Kiều-thi-ca, 144

Kim cang, 137, 149, 183, 220,

291, 310

Kim cang bát-nhã ba-la-mật

kinh luận, 96

Kim cang đại định, 191

Kim cang tòa, 137, 190

kinh Tiễn dụ, 28

Kṛṣṇa, 265, 267

La-hầu-la, 83, 109, 110, 111,

112, 113

Lăng-già, 258, 266

La-thập, 39, 40, 43, 48, 83, 84,

133, 138, 231, 239, 275, 285,

288, 296, 307, 309

Cưu-ma-la-thập, 148, 188

Loa Kế Phạm vương, 50

Lộc uyển, 55

Long Thọ, 161, 271, 273, 274,

297, 307, 308

Lục địa, 46, 47

Lục quần tỳ-kheo, 63

Ly cấu địa, 46, 160

Ly-xa, 23, 25

Licchavi, 23

Ma, 83, 97, 106, 112, 117, 125,

141, 142, 143, 145, 146, 164,
172, 186, 198, 296, 311

Ma Ba-tuần, 144

Mã Minh, 277

Magadha, 190

Māgandiya, 53, 55, 56, 64

Ma-ha Ca-chiên-diên, 83, 101

Ma-ha Câu-hi-la, 83

Mahābrahma, 186

Mahāvagga, 27, 53, 110, 114

Ma-hê-thủ-la, 140

Māluṅkya, 270

Man Đồng Tử, 28

mạt-na, 245, 246

Maurya, 123

Milanda, 226

Mục-kiền-liên, 78, 82, 83, 87,

88, 90, 91, 103, 185

mười lực, 75

mười nghiệp đạo thiện, 45, 48

mười tám pháp bất cộng, 75

Nāgasena, 226

Na-la-diên, 140

Nan thắng địa, 46

Na-tiên, 59

Nerañjarā, 190

Ngoại phàm Biến hóa độ, 41

Ngũ địa, 46

ngũ minh, 256

Ngũ trược ác thế, 72

ngũ uẩn ma, 142

Ngưu giác sa-la-lâm, 82

nhẫn nhục ba-la-mật, 70

Nhập Lăng già, 258

Nhất thiết trí, 132, 136, 189,

209, 305

nhất-xiển-đề, 258

Nhị địa, 46, 47

Nhị thiền, 214

Nhị thừa, 43, 173, 254

Nhiếp Đại thừa luận bản, 245

Như lai, 34, 82, 95, 104, 110,

129, 131, 132, 140, 141, 159,

182, 189, 207, 258, 261, 262,

266, 270, 275, 285, 298, 300,

301, 308, 318

Như lai tạng, 266

như ý túc, 248, 249

niệm xứ, 248

Niết-bàn, 85, 90, 100, 101, 113,

118, 126, 140, 141, 162, 171,

172, 173, 174, 176, 179, 185,

188, 207, 220, 222, 224, 232,

250, 251, 255, 258, 266, 267,

270, 271, 272, 274, 275, 290,

292, 316, 317

Pasenadi, 190

Phạm trụ, 212, 214, 217

pháp bất nhị, 264, 287

Pháp hoa, 82, 126, 179, 188

Pháp Tạng, 276

Pháp thân, 34, 35, 36, 75, 79,

81, 114, 117, 155, 224, 257,

310, 311

Pháp tính độ, 34

pháp trụ, 49, 129

Pháp uẩn, 64, 295

Pháp vân địa, 47, 135, 140, 188

pháp vị, 49, 129, 188

Phật A-súc, 81

Phật mẫu Bát-nhã

kinh, 210

Phát quang địa, 46

Phật thân, 33, 34, 35, 36, 37, 48,

49, 50, 75, 113, 121

Phật thừa, 69, 72, 136, 184

phiền não chướng, 256, 257

phiền não ma, 142

Phú-lâu-na, 83, 98, 99

Quả báo độ, 40

Quang Nghiêm, 139, 151

Quang Nghiêm đồng tử, 135,

136

Quang Tịnh, 125, 135

Ratnākāra. xem Bảo Tích

Sắc giới, 217, 291

sắc thân, 34, 73, 263

sáu ba-la-mật, 44, 70, 128, 139

sáu độ, 42, 317

Sơ địa, 46, 47, 222, 281, 292

Số luận

Saṃkhyā, 244

Sơ thiền, 213, 214, 217

sở tri chướng, 257

Sotthiya, 190

Sujātā, 190

tác ý thắng giải, 216

Tam bảo, 37, 194

tám chi của Thánh đạo, 250

Tam địa, 46, 47

tam thiên đại thiên thế giới, 29

Tăng nhất A-hàm, 82, 94, 95,

212

tăng thượng mạn, 235, 251, 259

Tăng Triệu, 79, 96, 195

Tạp A-hàm, 29, 91, 116

Tha báo độ, 42

thâm tâm, 43, 44, 45, 46, 47,

138, 216, 220, 222

thắng nghĩa đế, 297

Thánh đạo, 41, 47, 50, 66, 86,

107, 111, 122, 160, 162, 174,

177, 180, 194, 216, 236, 248,

294, 295, 300

Thánh đế, 43, 174, 194, 248,

249

Thánh đế vô tác, 194

Thành duy thức, 63, 247, 273,

289

Thành thật luận, 216, 289

Thanh tịnh đạo, 215

Thanh văn, 43, 80, 82, 83, 84,

85, 87, 89, 90, 94, 98, 99,

125, 126, 142, 149, 151, 154,

156, 160, 161, 171, 172, 173,

174,

176, 177, 179, 180, 182,

183, 184, 185, 191, 192, 194,

195, 200, 202, 205, 206, 209,
211, 215, 216, 217, 218, 219,

223, 230, 231, 232, 243, 251,

254, 256, 259, 279, 287, 288,

291, 292, 293, 295, 303, 309,

311

Thanh văn thừa, 43, 250, 252,

254, 258

Thập địa, 42, 47, 130, 135, 172,

188, 292

Thập tín, 47

Thất địa, 46, 47

thế giới Diệu hỷ, 204

thế giới Ta-bà, 29, 32, 85, 195,

204, 300, 303, 305

Thế Thân, 96, 149, 216, 269,

273

Thế tôn, 34, 37, 77, 96, 103,

111, 112, 117, 121, 125, 126,

132, 157, 161, 270, 275, 301,

302

Thích-ca, 29, 50, 72, 121, 122,

257, 301, 302, 305, 308, 319

thiền ba-la-mật, 71

Thiên chúa Baka, 115

Thiên đế Thích, 17, 87, 90, 92,

94

Thiện Đức, 125, 148, 149, 150,

202

Thiện gia hành độ, 44

Thiện Tài đồng tử, 136, 239,

241

Thiên thai, 34, 40, 196, 207, 279

Thiện tuệ địa, 46

Thọ dụng độ, 34

Thông đạt vị, 62, 247

thủ uẩn, 101, 172

thuận quyết trạch phần, 248

thuần trực ý lạc, 138

Thuần ý lạc độ, 43

thức thực, 54, 165, 242, 290,

291, 292

Thức vô biên xứ, 214

Thức vô biên xứ thiên, 214

Thượng tọa bộ, 123

Thượng ý lạc độ, 44

Thuyết Vô cấu xưng, 40, 41, 42,

45

Tịch quang độ, 41

tiểu thiên thế giới, 29

Tì-lô-giá-na, 137

Tịnh Danh huyền luận, 31, 278,

280

tính Không, 96, 161, 193, 207,

211, 218, 221, 222, 266, 273,

307

Tịnh Phạn, 110

tịnh Phật quốc độ, 26, 39, 45,

47, 60, 61, 73, 259, 288

tinh tấn ba-la-mật, 71

Tô-đà-di, 113

tổng trì, 65

Trạm Nhiên, 35, 38, 40, 43, 45,

57, 83, 88, 140, 148, 196,

208, 276, 280

Trang nghiêm kinh luận, 217

trì giới ba-la-mật, 47, 70

Trí Khải, 208, 276, 279, 296

Trì Thế, 125, 140, 141, 143,

145, 151, 202

trí tuệ ba-la-mật, 71

trời Đại Tự tại, 50

trực tâm, 43, 44, 45, 46, 47, 138,

222

Trung A-hàm, 28, 53, 82, 86,

87, 100, 111, 115, 116, 125

Trung đạo, 208, 273, 279, 307

Trung luận, 118, 130, 161, 187,

273, 275, 297

trung thiên thế giới, 29

Trược, 121

Trường A-hàm, 27, 87, 114,

125, 146, 212, 213, 241

Tứ địa, 46, 47

Tư lương vị, 62, 247

Tự ngã, 266, 269, 272

Tu tập vị, 63, 247

Tuần Luân, 256

Tu-bồ-đề, 82, 83, 90, 94, 95, 96,

97, 101, 132, 143, 160, 183

tức vô hạ, 48

Tu-đà-hoàn, 292

Tu-di, 17, 86, 189, 192, 195,

196, 198, 204, 230

Tỳ-bà-sa, 113, 186, 251, 289,

291, 292, 293

Tỳ-da-li, 25, 27, 30, 31, 112,

123, 136, 137, 148, 185, 192,

293

Vaiśālya, 23

Tỳ-lan-nhã, 185

uẩn, 50, 75, 184, 194, 235, 266,

269, 271, 294, 309

Ứng cúng, 131

Ứng thân, 35, 41

Ưu-ba-ly, 109

Vacchagotta, 269

Văn-thù

Bồ-tát, 79, 85, 97, 134, 136,

141, 154, 156, 157, 158,

159, 160, 161, 167, 168,

169, 170, 171, 173, 179,

180, 181, 192, 202, 205,

209, 211, 220, 222, 225,

226, 228, 229, 233, 239,

251, 252, 258, 259, 265,

276, 278, 279, 280, 283,

287, 288, 296, 303

Vệ-đà, 147, 213

Viễn hành địa, 46, 175, 250

Vô Cấu Xưng kinh sớ, 34, 39,

134, 208

vô duyên từ, 207, 218, 219, 221

vô gián nghiệp, 253

Vô nguyện, 211, 266

vô sắc định, 214

Vô sắc giới, 174, 217, 249, 252,

291

vô sanh trí, 242, 243

vô sinh pháp nhẫn, 67, 176, 218,

271

Vô sở hữu xứ thiên, 214

vô sở úy, 68

Vô tận đăng, 143, 145

Vô thượng Bồ-đề, 129, 143,

195, 239, 247, 251, 256

Vô tướng, 195, 211, 266

Xá-lợi-phất, 23, 32, 50, 80, 81,

82, 83, 84, 85, 86, 87, 95, 98,

100, 103, 118, 153, 157, 179,

180, 182, 183, 184, 185, 191,

192, 193, 198, 200, 201, 231,

232, 234, 237, 267, 287, 288,

291, 292, 293, 309, 311

Xá-vệ, 91, 96, 160, 185, 313

Xích Mã Tiên nhân, 202

xúc thực, 54, 165, 289, 291, 292

y tha duyên khởi, 272

y tha tính, 272

ý tư thực

tư niệm thực, 54, 165, 290,

292