Duy-Ma-Cật Sở Thuyết

Chương Mười Một: Bồ Tát Hành

CHƯƠNG MƯỜI MỘT

BỒ TÁT HÀNH¹

Bấy giờ, Phật đang giảng Pháp tại vườn cây Am la, mặt đất bỗng hóa thành trang nghiêm và lớn rộng mênh mông; tất cả chúng hội đều ánh sắc vàng ròng.

A-nan bạch Phật:

“Bạch Thế tôn, vì sao có điềm lành này, nơi đây bỗng trở nên trang nghiêm và rộng lớn và chúng hội đều ánh sắc vàng ròng?”

Phật bảo:

“Vì Duy-ma-cật và Văn-thù-sư-lợi, với đại chúng đang cung kính vây quanh, khởi ý muốn đến đây, nên có điềm tốt lành này”.

Lúc ấy, Duy-ma-cật nói với Văn-thù-sư-lợi:

“Bây giờ chúng ta hãy đến viếng Thế tôn để chư Bồ-tát có thể đảnh lễ cúng dường Ngài”.

Văn-thù-sư-lợi nói:

———

¹Các bản Hán, phẩm XI, đề như nhau: “Bồ-tát hành.” VKN, phẩm X: Kṣayo’kṣayo nāma dharmaprabhṛta-parivarta (tận vô tận phụng pháp).

“Lành thay, chúng ta hãy đến đó. Nay chính là lúc thích hợp”.

Duy-ma-cật liền dùng thần lực mang hết hội chúng và các tòa sư tử của họ trong lòng tay phải bay sang chỗ Phật ngự. Khi đến nơi, đáp xuống đất, Duy-ma-cật dập đầu đảnh lễ dưới chân Phật, đi nhiễu từ bên phải vòng quanh Ngài bảy lần, rồi chắp tay cung kính đứng sang một bên. Chư Bồ-tát rời bảo tòa của họ để dập đầu đảnh lễ dưới chân Phật và cũng đi nhiễu vòng quanh Ngài bảy lần, đoạn chắp tay cung kính đứng sang một bên. Các Đại đệ tử Phật cùng với Đế Thích, Phạm-thiên và Tứ Thiên vương cũng rời bảo tòa của họ, dập đầu đảnh lễ dưới chân Phật, đi nhiễu vòng quanh Ngài bảy lần rồi chắp tay cung kính đứng sang một bên. Thế Tôn theo pháp chào hỏi chư vị Bồ-tát, rồi bảo họ:

“Các Đại Sỹ, các vị hãy trở về chỗ ngồi của mình”.

Đại chúng vâng lời dạy. Khi mọi người đã an tọa,

Phật hỏi Xá-lợi-phất:

“Ngươi có thấy những gì được làm bằng thần lực tự tại của các Đại sỹ rồi chăng?”

Xá-lợi-phất thưa:

“Bạch Thế Tôn, con đã nhìn thấy”.

“Ý ngươi nghĩ sao?”

Xá-lợi-phất thưa:

“Thế Tôn, con thấy các ngài đã thực hiện những sự

bất khả tư nghị, tâm người không thể nghĩ tưởng cũng chẳng thể đánh giá”.

Lúc ấy A-nan bạch Phật:

“Bạch Thế tôn, con nay nghe mùi hương chưa từng có trước đây. Đó là hương gì vậy?”

Phật dạy:

“A-nan, đó là hương thơm toát ra từ chân lông của chư vị Bồ-tát đây”.

Lúc ấy, Xá-lợi-phất nói với A-nan:

“Chân lông của chúng tôi cũng có hương thơm như vậy”.

A-nan hỏi Xá-lợi-phất:

“Mùi hương đó do đâu mà có?”

Xá-lợi-phất đáp:

“Do cư sỹ Duy-ma-cật đã nhận cơm dư từ Phật ở cõi Chúng hương, và ai ăn được cơm này ở nhà của Cư sỹ đều tỏa mùi thơm ngát từ các lỗ chân lông như vậy”.

A-nan lại hỏi Duy-ma-cật:

“Mùi hương này kéo dài được bao lâu?”

Duy-ma-cật đáp:

“Kéo dài đến khi tiêu hóa hết cơm”.

A-nan hỏi:

“Cơm đó tồn tại bao lâu?”

Duy-ma-cật đáp:

“Thế lực của cơm này kéo dài đến bảy ngày mới

tiêu hóa hết. Này A-nan, hàng Thanh văn chưa nhập chính vị ² mà ăn cơm này, cho đến khi nào nhập chính vị³ rồi cơm mới tiêu hết. Những người đã nhập chính vị ăn cơm này, khi nào chứng đắc tâm giải thoát ⁴ cơm mới tiêu hết. Những người chưa phát tâm Đại thừa ăn cơm này, cho đến khi phát tâm Đại thừa⁵ rồi cơm mới tiêu hết. Những người đã phát tâm Đại thừa ăn cơm này, chứng đắc vô sinh pháp nhẫn⁶ rồi cơm mới tiêu hết. Những người đã chứng vô sinh pháp nhẫn ăn cơm này, cho đến nhất sinh bổ xứ⁷ cơm mới tiêu hết. Ví như

———

²Chính vị, xem cht. 8 ch. iv; cht. 27 ch. viii.

³ La-thập: “Đây là lúc trong 16 sát-na tâm trực kiến Thánh đế” Thành Dự lưu hướng.

⁴ Tăng Triệu: Thành quả Vô trước, nói là tâm giải thoát. Tức chứng quả A-la-hán. A-la-hán không chứng diệt tận định được nói là huệ giải thoát. Chứng đắc cả diệt tận định, gọi là tâm giải thoát, hay câu phần giải thoát. Lth. nhảy một đoạn so với Htr.: “Người chưa ly dục, cho đến khi được ly dục, cơm mới tiêu.” Khuy Cơ: “Đây là giai đoạn từ trực kiến Thánh đế cho đến ly dục. Ly dục, chỉ quả Bất hoàn.” VKN. như Lth.

⁵Sơ phát tâm Bồ-tát.

⁶Nhập Sơ địa.

⁷ Nhất sinh bổ xứ 一生補處; Htr.: nhất sinh hệ vị 一生繫位; còn một đời nữa sẽ thành Phật. Skt. ekajātipratibaddha. Khuy Cơ: trong đây, có 4 giai đoạn của Bồ-tát, Kinh lược qua 2 đoạn giữa: từ Sơ địa đến Thất địa, và từ Bát địa đến Nhất sinh sở hệ.

loại thuốc có tên là thượng vị, ⁸ khi uống vào, cho đến mọi thứ độc trong cơ thể tiêu hết, bấy giờ thuốc mới tiêu hết. Cơm này cũng vậy, khi diệt trừ hết mọi thứ độc của phiền não thì mới tiêu hết”.

A-nan thưa với Phật:

“Thật là chưa từng có! Bạch Thế tôn, thứ cơm thơm này hẳn có thể làm Phật sự”.

Phật bảo:

“Đúng vậy, A-nan, đúng như vậy. Có cõi Phật lấy ánh quang minh của Phật làm Phật sự. Có cõi lấy chư Bồ-tát làm Phật sự. Có cõi lấy hóa nhân làm Phật sự. Có cõi lấy cây bồ-đề làm Phật sự. Có cõi lấy y phục, ngọa cụ của Phật làm Phật sự. Có cõi lấy cơm làm Phật sự. Có cõi lấy hoa viên, đền đài các làm Phật sự. Có cõi lấy ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của Phật làm Phật sự. Có cõi lấy thân Phật làm Phật sự. Có cõi lấy hư không làm Phật sự. Chúng sinh nhờ các duyên này mà có thể nhập luật hành. Hoặc bằng mộng, huyễn, ảnh, tiếng vang, bóng trong gương, trăng dưới nước, quáng nắng khi trời nhiệt; bằng các thí dụ như vậy mà làm Phật sự. Hoặc bằng âm thanh, ngôn ngữ, văn tự mà làm Phật sự. Hoặc bằng cõi Phật thanh tịnh, tịch mịch vô ngôn, vô thuyết, không hiển thị,

———

⁸Lth.: thượng vị 上味. Ckh., tên thuốc: a-hôn đà dược 阿昏 陀藥. Htr.: tối thượng vị 最上味. VKN: svādu

vô thức, vô tác, vô vi mà làm Phật sự. Như vậy, A nan, mọi hành vi thi thiết của chư Phật, mọi oai nghi cử chỉ, không có gì không phải là Phật sự.
“Này A-nan, có bốn loại ma này, tám vạn bốn nghìn cánh cửa phiền não này; chúng sinh vì thế mà khổ nhọc. Chư Phật bèn lấy ngay các pháp này mà làm Phật sự. Đó là cửa pháp được gọi là Ngộ nhập hết thảy chư Phật.⁹
“Bồ-tát khi vào cửa pháp này, nếu thấy hết thảy cõi Phật thuần tịnh mà không vui mừng, không tham luyến, không đề cao. Nếu thấy hết thảy cõi Phật bất tịnh, nhưng không buồn khổ, không bất mãn, ¹⁰ hay thất vọng. Nhưng ở nơi chư Phật sinh tâm thanh tịnh, hoan hỷ cung kính, cho là chưa từng có. Công đức của chư Phật Như Lai vốn bình đẳng, ¹¹ vì muốn giáo hóa chúng sinh mà hiện các cõi Phật không giống nhau.

———

⁹ Nhập nhất thiết chư Phật pháp môn 入一切諸佛法門 . Htr., Ngộ nhập nhất thiết Phật pháp pháp môn 悟入一切佛 法 法 門 . VKN: Sarvabuddhadharmapraveśaṃ nāma dharmamukham (cửa pháp có tên là thâm nhập tất cả pháp của Phật)

¹⁰Bất ngại 不閡. Htr.: bất nhuế 不恚. không oán hận.

¹¹ Htr.: “...bình đẳng viên mãn, vì đã chứng đắc tính cứu cánh chân thật bình đẳng của hết thảy pháp.” VKN: sarvadharma-samatādhimuktānām, xác tín nơi tính bình đẳng của tất cả các pháp.

.“Này A-nan, ngươi thấy đất của các cõi Phật có nhiều chỗ khác nhau12 nhưng hư không chẳng có nhiều chỗ khác nhau. Cũng vậy, ngươi thấy sắc thân Phật tuy nhiều vẻ khác nhau, nhưng trí huệ vô ngại¹³ không có nhiều dạng khác nhau.

“A-nan, sắc thân của chư Phật, uy tướng, chủng tính, giới, định, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, lực, vô úy, các pháp bất cộng, đại từ, đại bi, oai nghi sở hành, cho đến thọ mạng, thuyết pháp giáo hóa, chúng sinh được thành tựu, cõi Phật thanh tịnh, đầy đủ các Phật pháp, thảy đều đồng đẳng. Do đó gọi là Tam-miệu-tam-Phật-đà, gọi là Đa-đà-a-già-độ, gọi là Phật-đà. ¹⁴ Này A-nan, nếu Ta giảng đầy đủ ý nghĩa của cú nghĩa này thì trải qua tuổi thọ của ngươi một kiếp cũng chưa nghe hết. Giả sử chúng sinh đầy cả thế giới ba nghìn đại thiên đều như A-nan, đa văn đệ nhất, được tổng trì ghi nhớ;¹⁵ tất cả những người này trải qua tuổi thọ một kiếp cũng không thể lãnh hội hết. Vì vậy, A nan, A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề của chư Phật là vô hạn, vô lượng; trí huệ và biện tài của các Ngài là bất khả tư nghị”.

———

¹² Htr.: “đất tuy có ưu thắng, hạ liệt bất đồng.”

¹³ Vô ngại huệ 無閡慧; VKN: asaṃgajñāna.

¹⁴ Tam-miệu-tam-Phật-đà 三 藐 三 佛 陀 , Skt. Samyaksambuddha, Chính đẳng chính giác hay Chính biến tri. Đa-đà-a-già-độ 多陀阿伽度, Skt. Tathāgata, Như lai.

¹⁵Niệm tổng trì; VKN: smṛtidhāraṇī

A-nan bạch Phật:

“Từ nay trở đi con không dám tự cho mình là người đa văn bậc nhất”.

Phật nói:

“A-nan, chớ thối chí. Vì sao? Vì ta nói ngươi là người đa văn bậc nhất trong hàng Thanh-văn chứ không phải Bồ-tát. Nhưng hãy thôi, A-nan, bậc trí giả chẳng ai đo lường chư Bồ-tát. Tất cả biển sâu còn có thể đo lường, nhưng thiền định, trí huệ, tổng trì, biện tài và công đức của Bồ-tát thì bất khả lượng. Này A-nan, hãy gác lại các sở hành của Bồ- tát. Với các thần thông lực mà Duy-ma-cật đã thể hiện hôm nay, hết thảy Thanh văn và Bích-chi Phật dù có tận lực biến hóa trong trăm ngàn kiếp cũng chưa thể thực hiện được”.

Bấy giờ, chư Bồ-tát cõi Chúng hương đồng cung kính chắp tay bạch Phật:

“Bạch Thế tôn, lúc mới nhìn thấy thế giới này chúng con có ý tưởng nó thấp kém, bây giờ hối hận, chẳng còn ý đó nữa. Vì sao? Vì các phương tiện diệu dụng của chư Phật thật là bất khả tư nghị. Vì để cứu độ chúng sinh mà các Ngài tùy chỗ thích hợp thị hiện các cõi Phật khác nhau. Bạch Thế tôn, nguyện ban cho chúng con chút pháp để khi trở về chúng con có thể luôn tưởng nhớ Như Lai“.

Phật bảo các Bồ-tát:

“Có pháp môn giải thoát gọi là Tận Vô tận vô

ngại, ¹⁶ mà chư vị nên học. Cái gì tận? Đó là pháp hữu vi. Cái gì vô tận? Đó là pháp vô vi. Như Bồ- tát, không đoạn tận hữu vi,¹⁷không an trụ vô vi.
“Không đoạn tận hữu vi là thế nào? Là không rời đại từ; không xả đại bi; sâu sắc phát tâm cầu Nhất thiết trí không quên lãng; giáo hóa chúng sinh không hề biết mệt mỏi; thường niệm thuận hành bốn nhiếp pháp; hộ trì chính pháp không tiếc thân mạng; vun trồng thiện căn không hề chán nản; chí thường an trụ phương tiện hồi hướng; cầu pháp không lười; thuyết giáo không tiếc lẫn; vì cần mẫn cúng dường chư Phật nên vào chỗ sinh tử mà không sợ; đối với các sự vinh nhục tâm không lo, không mừng; không khinh người chưa tu học; kính trọng người học như kính Phật; giúp người đọa lạc trong phiền não phát sinh chính niệm; đối với lạc thú viễn ly mà không cho là quý;¹⁸ không mê đắm an lạc của riêng mình mà chúc mừng cho an lạc

———

¹⁶Tận vô tận vô ngại giải thoát pháp môn 盡無盡無閡法門. VKN: kṣayākṣayo nāma bodhisattvānāṃ vimokṣaḥ, môn giải thoát của các Bồ-tát có tên là Tận và Vô tận.

¹⁷La-thập: “Hữu vi tận, là vô thường diệt tận. Vô vi tận, là bằng trí tuệ mà đoạn trừ khiến cho diệt tận.” Khuy Cơ: “Tận..., sát na tận diệt. Hữu vi có tận, nhưng vô vi thì không.”

¹⁸La-thập (Đại 38, tr. 407a20): “Xuất gia ly dục, và thiền định, trí tuệ, lìa các vọng tưởng, đều gọi là viễn ly lạc.” Tăng Triệu: “Đạo độc thiện, thì có gì là quý?” Htr.: “Không đắm nhiễm trong lạc thú viễn ly.”

của người; trong các thiền định mà có ý tưởng như trong địa ngục; ở trong sinh tử mà có ý tưởng như trong hoa viên; thấy người đến cầu xin mình mà có ý tưởng như gặp bậc thiện sư;¹⁹ xả bỏ tất cả sở hữu mà có ý tưởng là đầy đủ Nhất thiết trí; thấy người phạm giới liền khởi ý cứu hộ; tưởng sáu Ba-la-mật là cha mẹ; tưởng các đạo phẩm là quyến thuộc; phát hành thiện căn không giới hạn; lấy sự trang nghiêm các quốc độ mà thành tựu cõi Phật của mình; hành bố thí vô hạn để cho đầy đủ ba mươi hai tướng tốt; trừ tất cả mọi điều ác để thanh tịnh thân, khẩu, ý; trôi lăn trong sinh tử vô số kiếp cũng không nhụt chí dũng mãnh; quyết tâm không mệt mỏi lắng nghe vô lượng công đức Phật; dùng kiếm trí tuệ phá giặc phiền não; siêu xuất uẩn, xứ, giới, để gánh vác chúng sinh khiến cho vĩnh viễn giải thoát; ²⁰ lấy đại tinh tấn hàng phục ma quân; thường cầu thật tướng vô niệm, cầu trí tuệ; ²¹đối

———

¹⁹ Lth.: thiện sư tưởng 善師想. Htr.: thiện hữu tưởng 善友 想. VKN: kalyaṇamitrasamjñā, có ấn tượng (những người đến cầu xin) là bạn quý.

²⁰ Htr.: “Vì muốn mang gánh nặng của chúng sinh nên cầu biến liễu tri uẩn, xứ, giới.”

²¹ Htr.: “Vì để hộ trì Chính pháp nên xa lìa kiêu mạn, cần cầu trí tuệ giáo hóa thiện xảo.” La-thập nói: “Phàm phu hành trí tuệ có niệm, cao mạn càng cao; cho nên Bồ-tát cầu vô niệm.” VKN: nirmānatā dharmaparyeṣṭyai jñānaparyeṣṭidharmagrāhatāyai, vì để cầu pháp mà không

với pháp thế gian mà hành thiểu dục tri túc, đối với pháp xuất thế gian mà mong cầu không chán nhưng vẫn không bỏ pháp thế gian; ²² không hủy hoại oai nghi mà vẫn tùy thế tục; ²³ khởi trí huệ thần thông dìu dắt chúng sinh; được niệm tổng trì, không quên những điều đã nghe; biết rõ căn tính của chúng sinh khiến đoạn lìa nghi hoặc; bằng biện tài lưu loát mà diễn thuyết không trở ngại; thanh tịnh mười nghiệp đạo thiện, lãnh thọ phước báo của trời và người; tu bốn vô lượng để mở đường Phạm thiên; ²⁴khuyến thỉnh thuyết pháp, tùy hỷ tán dương việc thiện, để được âm thanh của Phật; khéo giữ thân, khẩu, ý để được oai nghi Phật; thâm tu thiện pháp cho sở hành càng siêu việt;

———

kiêu mạn; vì để hộ trì chính pháp cầu trí tuệ.

²² Htr.: “Vì thương yêu các thế gian vốn cần được giáo hóa mà thường vui thú tập hành thiểu dục tri túc.” VKN: alpecchasaṃtuṣtitā sarvalokapriyatāyai, thiểu dục tri túc, vì yêu quý tất cả thế gian.

²³Htr.: “Hằng không hỗn tạp với các thế pháp mà vẫn có thể tùy thuận tất cả thế gian. Hằng không hủy hoại oai nghi mà vẫn thị hiện tất cả việc cần làm” VKN: sarvalokadharmāsaṃsṛṣṭatā lokānuvartanatāyai sarveryāpathāvikopanatā sarvakriyāsaṃ-darśanatāyai. Đoạn trên và đoạn tiếp theo, có nhiều chỗ mà Lth. và Htr. phân tích khác nhau về quan hệ giữa các cụm từ trong nguyên bản Phạn, nên có nhiều điểm mâu thuẫn nghĩa giữa hai bản dịch.

²⁴ CDM: “Biệt bản nói, tu bốn vô lượng để sinh Phạm thiên.”

bằng Đại thừa giáo mà thành Bồ-tát tăng; ²⁵ tâm không phóng dật để chẳng mất các thiện đức. “Hành trì Pháp như vậy là Bồ-tát không tận hữu vi. “Thế nào là Bồ-tát không trụ vô vi? Tu học lẽ Không mà chẳng lấy Không làm chỗ chứng đắc; tu học Vô tướng, Vô tác mà không lấy Vô tướng, Vô tác làm sở chứng; tu học vô khởi²⁶ mà không lấy vô khởi làm sở chứng; quán vô thường mà không nhàm chán gốc thiện; quán thế gian là khổ mà không chán ghét tử sinh; quán vô ngã mà dạy người không mệt; quán Niết-bàn mà không vĩnh viễn tịch diệt; quán viễn ly mà thân tâm vẫn thường hành việc thiện; quán không có chỗ quy về²⁷ mà tâm vẫn quy về thiện pháp; quán vô sinh nhưng vẫn bằng sinh pháp mà gánh vác tất cả; quán vô lậu mà không đoạn trừ các lậu; ²⁸ quán không có chỗ sở hành²⁹ mà vẫn hành pháp giáo

———

²⁵Htr.: “Để khéo điều ngự Bồ-tát tăng.”

²⁶Htr., hành vô tác. VKN: anabhisaṃskāraparijayaṃ.

²⁷ Quán vô sở quy . Htr.: quán không có a-lại-da mà không vất bỏ kho tàng bạch pháp. VKN: anālayam iti ca pratyavekṣate śukla-dharmālayaṃ ca na vijahāti, quán không chấp tàng (tích lũy) nhưng không loại bỏ sự chấp tàng của pháp tịnh. Về ālaya, xem cht. 6, 30, ch. iii trên.

²⁸Htr.: “Quán vô lậu nhưng không dứt tuyệt lưu chuyển sinh tử.”

²⁹ Lth.: vô sở hành 無所行. Htr.: vô hành 無行. Khuy Cơ: “Hành, tức sự vận động, khởi tác.” VKN: apracāran iti ca

hóa chúng sinh; quán Không mà không xả đại bi; quán chính pháp vị mà không theo lối Tiểu thừa;³⁰ quán các pháp hư vọng, không bền chắc, không người, không chủ, không hình tướng, nhưng vì bản nguyện chưa đầy nên không xem là hư dối các công đức, thiền định, trí huệ.

“Tu tập những pháp như vậy, gọi là Bồ-tát chẳng trụ vô vi.

“Lại nữa, vì để đầy đủ phước đức nên không trụ vô vi; vì để đầy đủ trí huệ nên không tận hữu vi. Vì đại bi, không trụ vô vi. Vì để viên thành bản nguyện, không tận hữu vi. Để gom tập pháp dược, không trụ vô vi; để tùy bệnh cho thuốc, không tận hữu vi. Vì biết bệnh của chúng sinh, không trụ vô vi; vì để diệt bệnh của chúng sinh nên chẳng tận hữu vi.

“Này các Chính sỹ, Bồ-tát sau khi đã tu pháp này, không tận hữu vi, không trụ vô vi; đó gọi là pháp môn giải thoát Tận Vô tận, các ngươi nên học”. Bấy giờ, các Bồ-tát kia sau khi nghe thuyết pháp này, thảy đều hoan hỷ, dùng các loại diệu hoa đủ thứ hương sắc rải khắp thế giới ba nghìn đại thiên

———

pratyavekṣate pracarati sattvaparipākāya, quán không có sự đi, nhưng vẫn đi để thuần thục chúng sinh.

30 Htr.: “Quán vô sinh (không tái sinh) mà không rơi vào chính vị nơi Tiểu thừa.” VKN: ajātiṃ ca pratyavekṣate śrāvakaniyāme ca na patati.

để cúng dường Phật và Kinh pháp này, cùng chư Bồ-tát. Sau đó, cung kính đảnh lễ chân Phật, tán thán là chưa từng được nghe rằng:

“Phật Thích-ca Mâu-ni đã có thể ở cõi này khéo léo thi hành phương tiện!”

Nói xong, hốt nhiên biến mất, trở về cõi kia. *

———

* Htr., hết quyển 5.

Chương Mười Hai: Thấy Phật A-Súc

CHƯƠNG MƯỜI HAI

THẤY PHẬT A-SÚC¹

Bấy giờ Phật hỏi Duy-ma-cật:

“Ông muốn thấy Như Lai; nhưng ông quán Như Lai như thế nào?”

Duy-ma-cật đáp:

“Như tự quán thật tướng của thân, quán Phật cũng vậy. ² Con quán Như lai, tiền tế không đến, hậu tế không đi, hiện tại không trụ. Không quán sắc, không quán Như của sắc, không quán tính của sắc.³Không quán thọ, tưởng, hành, thức, không quán như của thức, không quán tính của thức.

———

¹Các bản Hán, phẩm XII. Ckh., Lth., “Kiến A-súc Phật 見 阿 閦 佛 品 .” Htr.: Quán Như lai 觀 如 來 品 .” VKN: Abhiratilokadhātvāyanaakṣobhyatathāgatadarśanaparivart a (đưa đến thế giới Diệu Hỷ, thấy Phật A-súc).

² Htr.: “Con quán Như lai, hoàn toàn có cái gì được thấy.” tathāgatam apśyanayā paśyāmi, con thấy Như lai bằng sự không thấy Như lai.

³Htr.: “Quán Như lai, quán tính chân như của sắc, tính ấy là phi sắc. Quán tính chân như của thọ, tính ấy là phi thọ;…” VKN: rūpatathāsvabhāvam arūpaṃ, vedanātathā-svabhāvam avedanāṃ, tự tính Như của sắc là phi sắc; tự tính Như của thọ là phi thọ.”

Không do tứ đại sinh khởi, đồng với hư không. ⁴ Sáu xứ không tích tập thành; đã vượt ngoài nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân và tâm. Không ở trong ba cõi; đã lìa ba thứ cáu bẩn, thuận ba giải thoát môn, đầy đủ ba minh, cùng vô minh bình đẳng. ⁵Không nhất tướng, ⁶không dị tướng; không tự tướng, không tha tướng; không phải vô tướng, không phải thủ tướng. Khi giáo hóa chúng sinh Ngài không ở bên này, chẳng đến bên kia cũng không ở giữa dòng. Ngài quán sát lẽ tịch diệt mà không vĩnh viễn tịch diệt. Không là cái này cũng không là cái kia; không lấy đây, không lấy kia; ⁷ không thể lấy trí để

———

⁴ La-thập (Đại 38, tr. 410b16): “Pháp thân như hư không, không do bốn đại tác thành.” Htr.: “Không trụ bốn giới; đồng hư không giới.”

⁵ Htr.: “Không phải minh nhưng minh. Không phải đến nhưng đến.” VCS: Minh, chỉ ba minh: túc mạng, thiên nhãn, lậu tận.

⁶Trước đó, La-thập nhảy một đoạn; Htr.: “... đạt đến hết thảy pháp mà không có chướng ngại; là thật tế (bhūtakoṭi) mà không phải tế (akoṭi); là chân như (tathābhūta) mà không phải như (atathā); nơi cảnh chân như thường không sở trụ; nơi trí chân như thường không minh ứng; cảnh và trí chân như, tính của chúng đều lìa; không sinh bởi nhân, không khởi bởi duyên.”

⁷Bất dĩ thử, bất dĩ bỉ. Triệu (Đại 38, tr. 411a11) nói, “Không phải cái này nhưng (hòa) đồng với cái này; cho nên, là đây mà không phải là đây...” Htr.: “Không phải ở tại đây, không phải ở tại kia, không phải ở trung gian.”

biết; không thể lấy thức để nhận thức; không mờ, không sáng; vô danh, vô tướng; không mạnh, không yếu; không sạch, không nhơ; không ở phương nào cũng không xa lìa phương nào, ⁸ không phải hữu vi cũng không phải vô vi; không thể chỉ ra cũng không thể nói đến; không bố thí cũng không ích kỷ; không trì cũng không phá giới; không nhẫn cũng không sân; không tinh tấn cũng không giải đãi; không định, không loạn; không trí cũng không ngu; không thành thật cũng không lừa dối; không đến không đi, không vào không ra; dứt tuyệt tất cả con đường ngôn thuyết; không phải phước điền cũng không phải không là phước điền; không xứng đáng cúng dường cũng không phải không xứng đáng cúng dường; không thủ, không xả; không phải hữu tướng, không phải vô tướng, đồng với chân tế, bình đẳng với pháp tính; không thể định danh, không thể đo lường, vì vượt ngoài định danh và định lượng; không phải lớn, không phải nhỏ; không phải cái được thấy, không phải cái được nghe, không phải cái được tri giác, không phải cái được nhận biết; lìa mọi kết buộc, đồng đẳng với trí, đồng với chúng sinh; không phân biệt với các pháp; hoàn toàn không khuyết điểm; không vẩn đục, không phiền não, không tác, không

———

⁸Htr.: “Bất tại phương phần, bất ly phương phần 不住方分 不離方分

khởi, không sinh, không diệt, không sợ, không lo, không mừng, không chán; không phải đã tồn tại, không phải sẽ tồn tại, không phải đang tồn tại; không thể bằng tất cả ngôn thuyết để hiển thị hay phân biệt.

“Bạch Thế tôn, thân Như lai như vậy, nên quán như vậy. Quán như vậy gọi là chính quán. Quán khác đi, gọi là tà quán”.

Bấy giờ, Xá-lợi-phất hỏi Duy-ma-cật: ⁹

“Ông thác ở đâu mà sinh lại chốn này?”

Duy-ma-cật hỏi lại:

“Pháp ngài đã chứng có thác, có sinh ư?”

Xá-lợi-phất đáp:

“Không thác, không sinh”.

Duy-ma-cật hỏi:

“Nếu các pháp không có tướng thác và sinh, sao ngài lại hỏi, ‘Ông thác ở đâu mà sinh lại chốn này?’ Như với nhà ảo thuật tạo ra các nam nữ ảo; chúng có thác có sinh không?”

Xá-lợi-phất đáp:

“Chúng chẳng thác chẳng sinh”.

“Ngài há không nghe Phật dạy, các pháp là tướng

———

⁹Htr.: Xá-lợi-phất hỏi Phật; Phật bảo hỏi thẳng Duy-ma-cật. VKN, và Ckh., như Htr.

như huyễn ư?”¹⁰

Đáp:

“Có nghe”.

“Nếu hết thảy đều là tướng như huyễn, sao ngài lại hỏi, ‘Ông thác ở đâu mà sinh lại chốn này?’ Xá- lợi-phất, thác chỉ là pháp hư dối, thuộc tướng suy tàn và hoại diệt. Sinh cũng là điều hư dối, là tướng tương tục. 11 Bồ-tát tuy thác mà không dứt gốc thiện, tuy sinh vẫn không tăng trưởng các ác”.

Bấy giờ đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

“Có một cõi tên Diệu hỷ, 12 có Phật hiệu là Vô Động. ¹³ Duy-ma-cật đã thác ở cõi đó để sinh lại nơi này”.

Xá-lợi-phất thưa với Phật: “Thật chưa từng có, bạch Thế tôn, người này chịu rời cõi thanh tịnh để đến thế giới đầy rẫy hận thù và nguy hại này!”

Duy-ma-cật hỏi Xá-lợi-phất: “Xá-lợi-phất, Ngài nghĩ thế nào, ánh mặt trời khi xuất hiện có hiệp cùng với bóng tối không?”

———

¹⁰ VKN: nirmitasvabhāvāḥ sarvadharmāḥ, tất cả các pháp đều có tự tính của sự huyễn hóa.

¹¹ Htr.: “Chết là sự cắt đứt của các hành. Sinh là sự nối tiếp của các hành.”

¹² Lth., Htr., Diệu hỷ 妙喜. Ckh., A-duy-la-đề 阿維羅提. VKN: Abhirati.

¹³Lth., Htr. Vô Động 無動. Ckh. A-súc Phật 阿閦佛. VKN: Akṣobya.

Xá-lợi-phất đáp:“Chỗ nào có ánh mặt trời thì không còn bóng tối”.

Duy-ma-cật hỏi: “Vì sao ánh mặt trời soi rọi cõi Diêm-phù-đề này?”

Xá-lợi-phất: “Đem ánh sáng soi rọi để xua tan bóng tối”.

Duy-ma-cật: “Bồ-tát cũng vậy, tuy sinh nơi cõi Phật bất tịnh để giáo hóa chúng sinh, nhưng không hiệp cùng sự ngu ám, mà chỉ để diệt trừ bóng tối phiền não của chúng sinh”. Lúc ấy đại chúng ngưỡng vọng muốn chiêm bái đức Vô Động Như lai cùng các Bồ-tát và chúng Thanh văn cõi Diệu hỷ. Phật biết ý nghĩ của họ, bảo Duy-ma-cật:

“Này thiện nam tử, hãy vì đại chúng ở đây, hiện đức Vô Động Như lai cùng các Bồ-tát, chúng Thanh-văn ở cõi Diệu Hỷ cho họ được nhìn thấy”.

Duy-ma-cật tự nghĩ, “Ta hãy không rời chỗ ngồi này mà tiếp nhận cõi Diệu hỷ với dãy núi Thiết vi cùng đồi núi, sông, suối, khe, mạch, biển, Tu-di và các núi, và trời, trăng, sao, các cung điện của trời, rồng, quỷ thần, Phạm thiên; cùng các Bồ-tát, chúng Thanh văn, các thành phố, làng mạc, nam nữ già trẻ, cho đến đức Vô Động Như lai với cây bồ-đề và các tòa sen mầu nhiệm dùng để làm Phật

sự trong khắp mười phương, cùng ba đường thềm báu¹⁴ nối cõi Diêm-phù-đề với trời Đao-lợi¹⁵ cho chư thiên xuống kính lễ đức Vô Động Như lai và nghe kinh, và con người lên đó chiêm bái chư thiên. Đó là vô lượng công đức thành tựu của thế giới Diệu Hỷ, từ trên đến A-ca-ni-tra, dưới đến tận ranh giới nước. ¹⁶Ta dùng tay phải nâng lên dễ dàng như người thợ gốm nâng cái bàn xoay. Vào trong thế giới này như cầm tràng hoa mà đưa ra cho hội chúng nhìn thấy”.

Nghĩ xong, Duy-ma-cật liền nhập định, dùng thần thông lực nắm lấy cõi Diệu Hỷ bằng tay mặt đem đặt lên mặt đất này. Chư Bồ-tát, Thanh văn và thiên thần đã đắc thần thông lực ở cõi đó đều cất tiếng nói lớn:

“Bạch Thế tôn, ai đang mang chúng con đi? Xin

———

¹⁴Tam đạo bảo giai 三 道 寶 階 . VCS (T38n1782, tr.1107b22): Thế Tôn lên trời Đao-lợi. Sau ba tháng ở đó thuyết pháp, Ngài trở về Diêm-phù-đề. Thiên đế sai làm cây thang báu có ba lối đi để Phật và tùy tùng đi xuống hạ giới. Giữa bằng vàng. Trái, bằng mã não. Phải, bằng thủy tinh. Xem Tăng nhất A-hàm, kinh số 5 phẩm 36.

¹⁵ VCS: “Từ Thiệm-bộ châu lên đến đỉnh Tô-mê-lô, trời Tam thập tam.”

¹⁶ Lth.: thủy tế 水際. Htr.: thủy tế luân 水際輪. Câu-xá 11 (Đại 29, tr. 11a): “An lập thế giới... Tầng dưới cùng là phong luân (vāyu-maṇḍala) y trên hư không... Trên phong luân là thủy luân (jala-maṇḍala)... Trên thủy luân là kim luân (kāncana-maṇḍala)...”

Thế tôn cứu giúp”.

Phật Vô Động bảo:

“Không phải Ta làm, mà do Duy-ma-cật đang dùng thần thông lực làm ra”.

Còn những người chưa được thần thông đều không biết cũng không cảm thấy mình đang chuyển dịch. Thế giới Diệu hỷ tuy được mang về mặt đất vẫn không tăng không giảm, mà mặt đất cũng không bị chèn ép hay chật chội; y nguyên như cũ.

Bấy giờ, Phật Thích-ca Mâu-ni nói với đại chúng:

“Các ngươi có thấy thế giới Diệu hỷ của đức Vô Động Như lai, thấy sự trang nghiêm của cõi ấy, thấy hành tịnh của chư Bồ-tát và thanh bạch của đệ tử chăng?”

Đại chúng đồng thưa:

“Vâng, chúng con đã thấy”.

Phật dạy:

“Nếu Bồ-tát muốn được quốc độ Phật thanh tịnh như vậy, nên học theo đạo mà đức Vô Động Như Lai đã hành“.

Khi thị hiện cõi Diệu Hỷ này, mười bốn na-do-tha người đã phát tâm cầu giác ngộ vô thượng chính đẳng chính giác và nguyện được tái sinh ở thế giới Diệu hỷ. Phật Thích-ca Mâu-ni chứng nhận họ sẽ được tái sinh nơi cõi đó.

Khi đã làm xong Phật sự vì lợi ích của chúng sinh ở nơi quốc độ này rồi, thế giới Diệu hỷ được trả về

chốn cũ, đại chúng đều trông thấy.

Bấy giờ Phật nói với Xá-lợi-phất:

“Ngươi có nhìn thấy thế giới Diệu hỷ và đức Vô Động Như lai chưa?”

Xá-lợi-phất đáp:

“Vâng, con đã thấy, bạch Thế tôn. Con ước nguyện hết thảy chúng sinh đều được quốc độ thanh tịnh như cõi Phật Vô Động và thần thông lực như của Duy-ma-cật. Bạch Thế tôn, chúng con thật sự được nhiều lợi ích khi được thân cận, cúng dường con người này. Chúng sinh nào hiện tại hay mai sau khi Thế tôn đã diệt độ mà được nghe Kinh này, thảy đều sẽ được lợi ích lớn; và càng lớn xiết bao khi nghe rồi tin hiểu, thọ trì hay đọc tụng, thuyết giảng, theo pháp đó mà tu hành. Ai tiếp nhận Kinh này là tiếp nhận kho tàng Pháp bảo. Nếu đem ra đọc tụng, giải nghĩa và theo đó mà tu hành tất sẽ được chư Phật thường xuyên hộ niệm. Ai cúng dường người này là cúng dường chư Phật. Ai sao chép, thọ trì kinh quyển này, nên biết, nhà của người ấy có Như lai ngự. Nếu khi nghe Kinh này mà tùy hỷ, người ấy ắt sẽ đạt Nhất thiết trí. Ai tin và hiểu kinh này, dù chỉ một bài kệ bốn câu trong đó, và đem giảng cho người khác nghe, nên biết, người ấy ắt sẽ được thọ ký thành A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề trong tương lai”.

Chương Mười Ba: Cúng Dường Chính Pháp

CHƯƠNG MƯỜI BA

CÚNG DƯỜNG CHÍNH PHÁP¹

Lúc ấy Thích Đề-Hoàn Nhân đang ở trong hội chúng, thưa với Phật:

“Bạch Thế tôn, con đã từng nghe hàng trăm ngàn Kinh pháp do Thế tôn và Văn-thù-sư-lợi thuyết giảng, nhưng thật chưa từng được nghe kinh điển quyết định thật tướng, bất khả tư nghì thần thông tự tại như vậy. ² Theo con hiểu ý nghĩa mà Phật nói, nếu chúng sinh nào được nghe Kinh pháp này mà tin hiểu, thọ trì, đọc, tụng, chắc chắn sẽ chứng đắc pháp ấy³ không nghi; huống nữa theo pháp đó mà tu. Người đó ắt sẽ đóng kín các lối ác đạo, mở ra các cửa thiện, sẽ được sự hộ niệm của chư Phật,

———

¹ Các bản Hán, phẩm XIII, đề như nhau: “Pháp cúng dường.” VKN, phẩm XII Nigamanaparīndanā-parivarto, Chúc lụy, bao gồm cả hai phẩm XIII và XIV của các bản Hán.

² Htr.: bất khả tư nghị tự tại thần biến giải thoát pháp môn 不 可 思 議 自 在 神 變 解 脫 法 門 . VKN: acintyavimokṣavikurvitadharma-nayapraveśa, thâm nhập pháp môn thần biến giải thoát bất khả tư nghị.

³Htr.: “Nhất định người đó là pháp khí (VKN: dharmabhājana).”

hàng phục ngoại đạo, đánh bại ác ma, vun trồng bồ-đề,⁴ thiết đặt đạo tràng, đi theo bước chân Phật. Bạch Thế tôn, con và các quyến thuộc nguyện sẽ cúng dường, phụng dưỡng người nào thọ trì, đọc tụng và như thuyết tu hành. Bất cứ nơi nào, thành thị hay thôn quê, núi rừng hay hoang mạc, chỗ nào có kinh này, con và các quyến thuộc cũng nguyện đến đó để xin nghe và lãnh thọ pháp. Nếu có ai chưa tin kinh này con sẽ giúp họ phát lòng tin; ai đã có lòng tin con sẽ hộ vệ”.

Phật bảo:

“Lành thay, Thiên Đế, lành thay; như điều ông nói, Ta tán trợ tùy hỷ. Kinh pháp này quảng diễn A nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề ⁵bất khả tư nghị của chư Phật quá khứ, vị lai, và hiện tại.

“Cho nên, Thiên Đế, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân nào thọ trì, đọc tụng và cúng dường kinh này, đó là cúng dường chư Phật quá khứ, vị lai, và hiện tại.

“Này Thiên Đế, giả như trong thế giới ba nghìn đại

———

⁴La-thập nói: " Trong bản Phạn, sau chữ bồ-đề có chữ Đạo 道. Đạo, tức con đường dẫn đến bồ-đề." Htr.: bồ-đề đạo. VKN: bodhimārga.

⁵La-thập nói, “Sau từ bồ-đề, có từ pháp 法 .” VKN: buddhānāṃ bhagavatāṃ bodhis iha dharmaparyāye uddiṣṭā, bồ-đề của chư Phật Thế tôn được tuyên thuyết trong pháp môn này.

thiên có đầy Như lai nhiều như mía, tre, lau sậy, lúa, mè; mà nếu thiện nam tử hay thiện nữ nhân nào trải qua trọn kiếp hay gần một kiếp để cung kính, tôn trọng, tán thán, và cúng dường chư Phật này, cho đến khi chư Phật đã diệt độ, lại xây bảo tháp bảy tầng rộng lớn bằng bốn thiên hạ, cao đến cõi Phạm thiên, để phụng thờ toàn thân xá lợi Phật, với đầy đủ biểu tượng trang nghiêm; với tất cả hoa, hương, chuỗi ngọc, cờ phướn, âm nhạc vi diệu bậc nhất, trải qua một kiếp hay gần một kiếp cúng dường, này Thiên Đế, người đó có được nhiều phước đức không?”

“Bạch Thế tôn, thật nhiều, đến mức đếm trong cả trăm ngàn kiếp cũng chưa kể hết phước đức ấy”.

Phật dạy:

“Này Thiên Đế, ông nên biết, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân nào, khi được nghe kinh Giải thoát bất khả tư nghị này mà tin hiểu, thọ trì, đọc tụng và theo đó tu hành, thì phước đức còn nhiều hơn những người kia. Vì sao? Vì bồ-đề của chư Phật phát sinh từ Kinh pháp này. Mà tướng của bồ-đề thì chẳng thể định lượng, do nhân duyên ấy phước đức đó cũng chẳng thể định lượng”.

Phật nói tiếp:

“Trước đây vô lượng kiếp có đức Phật hiệu Dược

Vương⁶Như lai, Ứng cúng, Chính biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sỹ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế tôn. Thế giới của Ngài có tên Đại trang nghiêm,⁷kiếp tên là Trang nghiêm. ⁸ Phật thọ hai mươi tiểu kiếp. Thanh văn tăng có ba mươi sáu na-do-tha. Bồ-tát tăng có mười hai na-do-tha.

“Thiên đế, bấy giờ có vị Chuyển luân Thánh Vương tên Bảo Cái,⁹có đủ bảy báu, cai quản bốn thiên hạ. Vua có một ngàn con trai đoan chính, anh dũng, hàng phục mọi oán địch.

“Thuở ấy Thánh vương Bảo Cái và quyến thuộc đã tôn kính cúng dường đức Như Lai Dược Vương, bố thí các tiện nghi an lạc, cho đến hết năm kiếp. Sau đó vua căn dặn một nghìn người con: ‘Các con nên bằng thâm tâm tôn kính cúng dường Phật như ta đã làm.’ Một nghìn người con phụng mạng vua cha, cúng dường đức Dược Vương Như lai cho đến hết năm kiếp nữa, bố thí tất cả phương tiện an lạc. Sau đó một trong những người con này

———

⁶Lth., Htr., Dược Vương 藥王. Ckh., Ti-sa-xà-da 俾沙闍羅 耶. VKN: Baiṣayarāja.

⁷ Đại trang nghiêm 大莊嚴. Htr., Đại nghiêm 大嚴. Ckh., Thái thanh 太清. VKN: Mahāvyūha.

⁸Lth., Trang nghiêm 莊嚴. Htr., Nghiêm tịnh 嚴淨. Ckh., Tịnh trừ. VKN: Viśodhana.

⁹Bảo Cái 寶蓋. VKN: Ratnacchatra.

là Nguyệt Cái, ¹⁰ lúc ngồi một mình, đã tự nghĩ: ‘Còn có sự cúng dường nào cao quý hơn sự cúng dường chúng ta đã làm không?’ Thần lực của Phật đã khiến một thiên thần trên không đáp: ‘Này thiện nam tử, cúng dường Pháp cao hơn hết thảy mọi sự cúng dường.’ Nguyệt Cái liền hỏi: ‘Cúng dường Pháp là thế nào?’ Thiên thần đáp: ‘Hãy đến hỏi đức Dược Vương Như lai, sẽ được giải thích đầy đủ.’

“Nguyệt Cái lập tức đến Dược Vương Như lai, cúi đầu đảnh lễ sát chân Ngài rồi đứng sang một bên, hỏi Phật: ‘Bạch Thế tôn, con nghe nói cúng dường Pháp là cao quý nhất trong các cách cúng dường; vậy thế nào là cúng dường Pháp?’

“Phật đáp: ‘Này thiện nam tử, cúng dường Pháp là, đối với kinh điển sâu xa do chư Phật thuyết giảng, khó tin và khó tiếp nhận đối với hết thảy thế gian, vi diệu khó thấy, thanh tịnh vô nhiễm, không thể lấy tư duy phân biệt mà hiểu được; nó là bảo vật trong kho Pháp tạng của Bồ-tát, in bằng dấu ấn đà- la-ni;¹¹ dẫn đến bất thối chuyển, thành tựu sáu độ,

———

¹⁰ Lth., Htr., Nguyệt Cái 月 蓋. Ckh., Thiện Tú 善宿. VKN: Somacchatra.

¹¹ Đà-la-ni ấn chi 陀羅尼印印之. Htr.: tổng trì kinh vương Phật ấn sở ấn 總持經王佛印所印. La-thập: “Tổng trì có vô lượng. Thật tướng là một trong đó. Nếu kinh nói thật tướng; thật tướng ấy tức là ấn (dấu ấn).” Khuy cơ (T38n178

khéo phân biệt nghĩa, thuận với pháp bồ-đề, ¹² là Kinh tối thượng; giúp người vào đại từ, đại bi, xa lìa các ma sự và tà kiến, thuận với pháp nhân duyên, ¹³ vô ngã, vô nhân, vô chúng sinh, vô thọ mạng, ¹⁴không, vô tướng, vô tác, vô khởi; ¹⁵ hay dẫn chúng sinh đến ngồi nơi Đạo tràng mà chuyển pháp luân; được các Trời, Rồng, Càn-thát-bà, đồng ca ngợi; hay đưa chúng sinh vào kho tàng Chính pháp của chư Phật,¹⁶thâu đạt hết thảy trí huệ của Thánh Hiền, chỉ dạy con đường sở hành của chúng Bồ-tát; y trên nghĩa thật tướng của các pháp mà thuyết minh nghĩa vô thường, khổ, không, vô ngã và tịch diệt; ¹⁷ có thể cứu người hủy phạm giới

———

1110c10): “Vô tướng chân như, gọi là Phật ấn.”

¹² VKN: bodhipakṣyadharmānugatānām, tùy thuận pháp bồ-đề phần.

¹³Htr.: phân biệt xiển dương thậm thâm duyên khởi. VKN: pratītyasamutpādanirdiṣṭānāṃ.

¹⁴ Htr.: “Biện giải bên trong không ngã, bên ngoài không hữu tình, trung gian của hai không thọ mạng, không kẻ dưỡng dục, rốt ráo không bổ-đặc-già-la.”

¹⁵VKN: anabhisamskāra, vô hành.

¹⁶Htr.: “Dẫn đạo chúng sinh cúng dường Đại pháp. Giúp chúng sinh viên mãn sự tế tự đối với Đại pháp.” Đại pháp từ tự 大法祠祀; Khuy Cơ (T38n1782, tr. 1111a8): từ tự, tức pháp thí hội.”

¹⁷ Bản Huyền Trang, theo Khuy Cơ, câu này tách thành hai đoạn riêng biệt. Đoạn đầu, gồm ba phần: Hiền Thánh nhiếp thọ, khai phát diệu hành, pháp nghĩa quy y. Đoạn sau,

cấm; khiến cho chúng ma, ngoại đạo và người tham trước¹⁸ sinh sợ hãi; được chư Phật và Thánh Hiền ngợi ca; vì quét sạch nỗi khổ sinh tử, chỉ niềm vui Niết-bàn mà chư Phật trong mười phương, ba đời từng thuyết giảng.

“Nếu nghe xong kinh này mà tin hiểu, thọ trì, đọc tụng, vì chúng sinh diệu dụng phương tiện để giảng giải cho họ tỏ tường, vì thủ hộ Pháp,¹⁹ như vậy gọi là cúng dường Pháp.

“Lại nữa, theo các Pháp đã được thuyết giảng mà tu hành, tùy thuận mười hai nhân duyên,²⁰ xa lìa tà kiến, thành tựu vô sinh nhẫn, khẳng quyết tính vô ngã và vô chúng sinh mà đối với nhân duyên, quả báo, thì không trái, không tranh cãi, lìa các ngã sở; y nghĩa lý chứ không y ngữ ngôn, y trí chứ không y thức, y kinh liễu nghĩa chứ không y kinh không liễu nghĩa; y pháp chứ không y người thuyết

———

thuyết minh bốn ôn-đà-nam (dharmoddānam) của pháp. Khuy Cơ (ibid., tr. 1111a16): “Pháp ôn-đà-nam, là lược tập của giáo pháp. Có bốn lược tập của pháp: các hành vô thường; hữu lậu thảy khổ; các pháp vô ngã; Niết-bàn tịch tĩnh.

¹⁸Htr.: “hết thảy ngoại đạo, tà luận, ác kiến chấp trước.” Rồi thêm một đoạn nhảy sót trong bản La-thập; “Khai phát thế lực tăng thượng của thiện pháp của hết thảy hữu tình; trấn áp tất cả binh đội ác ma.”

¹⁹Htr.: nhiếp thọ Chính pháp, Skt. dharmasaṅgraha.

²⁰ Htr.: tùy thuận duyên khởi.

pháp;²¹tùy thuận theo pháp tướng, không chỗ sở nhập, không chỗ sở quy, ²² vô minh rốt ráo diệt, cho nên các hành cũng rốt ráo diệt, cho đến sinh rốt ráo diệt cho nên già-chết cũng rốt ráo diệt. Quán sát như thế, mười hai nhân duyên không có tướng tận cũng chẳng có tướng khởi. Đó là pháp cúng dường tối thượng”.
Đoạn Phật bảo Thiên đế:
“Sau khi nghe Pháp này từ đức Dược Vương Như lai, Vương tử Nguyệt Cái đắc nhu thuận nhẫn,²³ liền cởi tấm bảo y và các bảo vật trang sức trên người, dâng cúng Phật:
“Bạch Thế tôn, sau khi Ngài diệt độ, con sẽ cúng dường pháp để giữ gìn bảo vệ Chính pháp. Nguyện

———

²¹Đoạn trên gồm bốn y chỉ của Bồ-tát (tứ y 四依; Skt. catvāri pratisaraṇāni)

²²Htr.: “Nhập vô tàng, diệt A-lại-da.” Khuy Cơ (ibid., tr.1111c05): “Ngộ nhập chân như vốn không bị nhiếp tàng; diệt A-lại-da.” VKN: anālayapraveśaḥ, ālayasamudgātaḥ.

²³Nhu thuận nhẫn 柔順忍; La-thập nói: “Chưa có khả năng thâm nhập thật tướng của các pháp; nhưng bằng trí nhu nhuyễn và tín nhu nhuyễn mà tùy thuận, không trái nghịch; do đó nói là nhu thuận nhẫn.” Htr.: Thuận pháp nhẫn 順法忍 . Khuy Cơ (ibid., tr. 1111c20), theo kinh Nhân vương, có 5 bậc nhẫn: 1. Phục nhẫn: trước thập địa; 2. Tín nhẫn: sơ đến tam địa; 3. Thuận nhẫn: các địa thứ tư, năm, sáu; 4. Vô sinh nhẫn: các địa bảy, tám, chín; 5. Tịch diệt nhẫn: thập địa, Phật địa.

oai thần của Phật giúp con đứng vững, hàng phục chúng Ma, tu Bồ-tát hạnh”.

“Phật Dược Vương biết rõ những điều tâm niệm trong thâm tâm ấy nên đã thọ ký cho Vương tử:

“Sau này, cho đến tận cùng, ngươi sẽ là người bảo vệ giữ gìn thành trì Chính pháp.

“Này Thiên Đế, bấy giờ Nguyệt Cái được thấy sự thanh tịnh của pháp, nghe Phật thọ ký, bèn với tín tâm mà xuất gia, tu tập thiện pháp, tinh tấn, không lâu đã đắc năm thần thông lực, thành tựu Bồ-tát đạo, đạt được đà-la-ni, biện tài không đoạn tuyệt. Sau khi Phật Dược Vương nhập diệt, Bồ-tát ấy bằng các khả năng thần thông, tổng trì, biện tài đã chứng đắc, trải trong mười kiếp tròn đầy, phân bố pháp luân mà Dược Vương Như lai đã chuyển. Tỳ- kheo Nguyệt Cái, bằng sự thủ hộ Chính pháp, ân cần tinh tấn, liền ngay nơi bản thân ấy mà giáo hóa khiến trăm vạn ức người không thối chuyển đối với Vô thượng chính đẳng chính giác, chuyển hóa mười bốn na-do-tha người phát thâm tâm cầu quả vị Thanh văn và Bích-chi-Phật, cùng vô lượng chúng sinh được tái sinh thiên giới.

“Này Thiên Đế, vua Bảo Cái thuở ấy há là ai khác chăng? Hiện Ngài đã thành Phật, hiệu là Bảo Viêm²⁴Như Lai, và một ngàn người con của Ngài

———

²⁴Lth., Bảo Viêm 寶炎. Htr. Bảo Diệm 寶焰 . Ckh., Bảo

là một ngàn vị Phật trong Hiền kiếp này, mà vị đầu tiên là Phật Ca-la-cưu-tôn-đà²⁵ và vị cuối cùng là Phật Lâu-chí. ²⁶ Tỳ-kheo Nguyệt Cái lúc ấy nay chính là Ta.

“Như vậy, Thiên Đế, nên biết điều cốt yếu này: cúng dường Pháp, là tối thượng, tối tôn, bậc nhất không thể so sánh trong các sự cúng dường. Cho nên, này Thiên Đế, hãy lấy Pháp mà cúng dường chư Phật”.

———

Thành 寶成. VKN: Ratnārci.

²⁵ Lth., Ca-la-cưu-tôn-đà 迦羅鳩孫馱. Htr.: Ca-lạc-ca-tôn đà 迦 洛 迦 孫 馱 . Ckh., Cưu-lưu-tiên 鳩 留 先 . VKN: Krakucchanda.

²⁶ Lâu-chí 樓至. Htr.: Lô-chí 盧至. Ckh., Lâu-do 樓由. Skt.Ruci.

Chương Mười Bốn: Chúc Lụy

CHƯƠNG MƯỜI BỐN

CHÚC LỤY

Bấy giờ Phật nói với Bồ-tát Di-lặc:

“Này Di-lặc, nay ta đem Pháp giác ngộ vô thượng chính đẳng chính giác đã tập thành trong vô lượng kiếp phó chúc cho ông. Vào thời mạt thế, ¹ sau khi Phật diệt độ, ông nên dùng khả năng thần thông để giảng truyền rộng rãi những kinh như vậy nơi cõi Diêm-phù-đề, chớ để bị đoạn tuyệt. Vì sao? Vì sau này sẽ có những thiện nam, tín nữ cũng như chư thiên long, quỷ thần, càn-thát-bà, la-sát phát tâm cầu giác ngộ vô thượng chính đẳng chính giác, hâm mộ đại pháp. Nếu để cho họ không được nghe những kinh như vầy, sẽ mất nhiều lợi ích. Những hạng người như vậy, khi nghe kinh điển như vậy, tất sẽ nhiều tín thọ, sinh tâm hy hữu, vì họ yêu thích và tin tưởng các kinh này, thành kính đội lên đầu mà thọ nhận, rồi tùy theo chỗ thích ứng của chúng sinh, vì sự ích lợi mà quảng diễn.

“Này Di-lặc, nên biết có hai dấu hiệu của Bồ-tát: ²

———

¹Htr.: “Vào đời ngũ trược ác thế.”

²Bồ-tát tướng 菩薩相; Htr.: Bồ-tát tướng ấn 菩薩相印, dấu hiệu để nhận biết Bồ-tát. VKN: bodhisattvānāṃ mudrā.

thứ nhất, ưa thích trang sức văn từ hoa mỹ. Thứ hai, không e sợ diệu nghĩa thậm thâm, mà có thể thâm nhập một cách như thực. Hạng ưa thích trang sức văn từ hoa mỹ, nên biết, đó là hàng Bồ-tát tân học. Nếu được nghe kinh điển vô nhiễm, vô trước, thậm thâm như vậy mà không kinh sợ; sau khi nghe rồi bằng tịnh tâm mà thọ trì, đọc tụng, như thuyết tu hành, nên biết, đó là hạng Bồ-tát tu tập đạo hạnh đã lâu.
“Di-lặc, lại có hai pháp mà hàng Bồ-tát gọi là tân học chẳng thể quyết định nơi Pháp sâu xa.³ Hai pháp đó là gì? Một là, pháp chưa từng được nghe, mà khi nghe rồi lại kinh sợ, sinh nghi ngờ, không thể tùy thuận, sinh tâm hủy báng, cho rằng ‘Trước đây tôi chưa từng nghe pháp ấy; chẳng biết pháp ấy ở đâu ra?’⁴ Thứ hai, nếu có người hộ trì, giải thuyết kinh điển sâu xa như vậy, lại không muốn thân cận, cúng dường, cung kính, hoặc có khi bới móc tìm lỗi người. ⁵ Ai có hai pháp này, nên biết, đó là Bồ-tát tân học, chỉ tự làm hại mình, không

———

³Htr.: “Có bốn pháp khiến Bồ-tát sơ học tự tổn thương, không thể chứng đắc pháp nhẫn thậm thâm.” VKN: 2 pháp, như Lth.

⁴Htr. phân thành hai pháp: kinh sợ nghi ngờ, và sinh tâm hủy báng.

⁵Pháp thứ ba và tư trong Htr.: không cung kính và sau đó chê bai.

thể điều phục được tâm mình ở trong thâm pháp.

“Này Di-lặc, lại có hai pháp,⁶mà Bồ-tát tuy có tín giải thâm pháp nhưng vẫn tự làm tổn thương mình nên không thể chứng đắc vô sinh pháp nhẫn. Hai pháp gì? Một là, khinh mạn Bồ-tát tân học mà không chịu chỉ dạy.⁷ Hai là, dù tin, hiểu diệu pháp mà vẫn còn phân biệt chấp thủ tướng”. ⁸

Bồ-tát Di-lặc nghe Phật thuyết giảng xong, liền nói:

“Bạch Thế tôn, thật hy hữu, chưa từng được nghe. Như lời Phật dạy, con sẽ lìa xa các sự xấu ác này để phụng trì pháp giác ngộ vô thượng chính đẳng chính giác mà Như Lai đã kết tập từ vô lượng kiếp. Trong đời tương lai, nếu có người thiện nam tín nữ nào cầu học Đại thừa, con sẽ khiến họ có được kinh này trong tay, giúp cho niệm lực khiến thọ trì, đọc tụng và giảng giải rộng khắp cho mọi người.

“Bạch Thế tôn, trong thời mạt thế sau này, nếu có ai thọ trì, đọc tụng và quảng diễn kinh này, nên biết người đó sẽ được xác lập bởi thần lực của Di lặc“.

Phật nói:

———

⁶Htr.: bốn duyên.

⁷Htr. phân thành hai duyên: khinh mạn và không chỉ dạy.

⁸ Được thay trong bản Htr.: thứ ba, không kính trọng học xứ (tức giới) thậm thâm quảng đại; thứ tư, chỉ thích bố thí bằng tài sản thế gian.

“Lành thay, Di-lặc, lành thay! Như lời ông nói, Phật tán thán sự tùy hỷ của ông”.

Lúc bấy giờ tất cả Bồ-tát đồng chắp tay bạch Phật: “Sau khi Thế tôn diệt độ, chúng con⁹ sẽ truyền giảng pháp giác ngộ tối thượng này rộng khắp mười phương quốc độ, và chỉ dẫn những người thuyết Pháp thấu hiểu nghĩa kinh”. 10

Bốn vị Thiên vương cũng đồng bạch Phật:

“Bạch Thế tôn, bất cứ ở đâu, thành thị hay thôn quê, núi rừng hay hoang mạc, mà có kinh này và có người đọc tụng, thuyết giảng, thì chúng con nguyện đưa hết thảy quan quân đến nghe và ủng hộ người đó sao cho trong vòng một trăm do-tuần không ai dám đến quấy phá”.

Khi ấy, Phật bảo A-nan:

“Này A-nan, hãy thọ trì và truyền bá rộng rãi kinh này”.

A-nan đáp:

“Vâng, bạch Thế tôn, con đã ghi nhớ pháp yếu này. Thế Tôn, nên gọi tên kinh là gì?”

Phật dạy:

“A-nan, kinh này được gọi là ‘Duy-ma-cật sở thuyết’, cũng ‘Pháp môn giải thoát bất khả tư

———

⁹Htr.: “... từ nhiều phương khác, từ các thế giới khác...”

¹⁰ Htr.: “khiến cho không gặp chướng nạn.”

nghị’, hãy như vậy mà thọ trì”.¹¹

Phật nói kinh này xong, trưởng giả Duy-ma-cật, Văn-thù-sư-lợi, Xá-lợi-phất, A-nan, chư thiên, loài người, A-tu-la và hết thảy đại chúng nghe những điều Phật dạy, thảy đều đại hoan hỷ, tín thọ phụng hành.

———

¹¹ Htr. gộp thành một tên: Thuyết Vô Cấu Xưng bất khả tư nghị tự tại giải thoát thần biến pháp môn 說無垢稱不可思 議自 在神變解脫法門. VKN nêu ba tên: Vimalakīrtinirdeśa (Duy-ma-cật sở thuyết, Thuyết Vô Cấu Xưng), Yamakapuṭavyatyastanihāra (Tiêu dung các đối lập song đối), Acintyavimokṣaparivarta (Bất tư nghị Giải thoát).

Sách Dẫn

SÁCH DẪN

A-ca-ni-tra, 277

A-hàm, 52, 120, 186

ái kiến, 161, 163

A-la-hán, 29, 34, 36, 39,

40, 41, 42, 56, 110, 188,

190, 206, 214, 260

a-lại-da, 95, 173, 268

A-lại-da

ālaya, 173, 288

Am-la, 257

Am-la thọ viên, 55

am-ma-lặc, 116

Amrapālī, 27, 28, 56

A-na-hàm

Bất lai, 187

A-na-luật

Anirudha, 115, 116

A-nan

Ānanda, 122, 123,

124, 257, 259, 260,

261, 262, 263, 264,

294, 295

A-nậu-đa-la tam-miệu

tam-bồ-đề, 263

A-nậu-đa-la-tam-miệu

tam-bồ-đề, 279, 282

vô thượng chính đẳng

chính giác, 126

animitta

vô tướng, 74

āśaya

Thâm tín; Ý lạc, 82,

192

a-tăng-kỳ, 174, 175, 182

A-tu-la, 66, 177

ba giải thoát môn, 236,

272

ba luật nghi, 237

ba minh, 96, 107, 272

ba mươi bảy đạo phẩm,

96

Bạch y, 90

ba-la-mật, 42, 57, 69, 78,

88, 96, 136, 143, 167,

192, 217, 218, 222

Bà-la-môn, 66, 92, 93,

122, 142, 147, 248

bản nguyện, 24, 206, 269

Bảo Tích

cư sỹ Bảo Tích, 31,

45, 46, 54, 55, 62,

67, 69, 74, 75, 77,

80, 82, 85

Bảo Trang Nghiêm

Phật, 84

Bất cộng pháp, 73

bất cộng tướng, 73

bất khả tư nghị, 30, 45,

93, 177, 181, 183, 200,

202, 259, 263, 264, 281,

282, 283, 295

bát nạn

tám nạn/ nan, 80, 121

Bát nhã, 40

bất nhị, 30, 33, 35

advaita, 24, 43, 158,

189, 229, 230, 231,

232, 233, 234, 235,

236, 237, 238, 239,

240, 241

bất thiện pháp, 146

Bất thọ chư pháp, 85

bất thối chuyển, 125, 126,

201, 206, 285

Bất thối luân, 58

bất tránh, 129

bất tư nghị, 23, 24, 33,

36, 42, 43, 45, 74, 87,

171, 183

bất tư nghị giải thoát, 36,

42, 43

bất tùy tha duyên, 211

bát vô hạ, 80, 109

Bạt-kỳ, 27, 38

Bát-nhã, 33, 35, 87, 88,

127, 139, 217

bát-nhã ba-la-mật, 144

Bát-niết-bàn, 111, 128

Bích-chi-phật, 106, 127,

177, 200, 211

biện tài vô ngại, 88, 119

biện thuyết vô ngại, 87

Bimbisāra, 28

bồ đề tâm, 77, 216

bố thí ba-la-mật, 42, 143

bổ-đặc-già-la, 95, 100,

286

Bồ-đề, 53, 77, 128, 129,

221

bồ-đề tâm, 42, 45, 76, 81,

219

Bồ-đề tâm, 53, 77, 225

bốn đại, 138, 155, 157,

235, 272

bốn đại chủng, 93, 95,

235

Bốn nhiếp pháp, 134

bốn vô sở úy, 135

Bồ-tát đạo, 30, 33, 169,

289

Bồ-tát sơ tâm, 175, 176

Bồ-tát tân học, 292, 293

Bồ-tát tướng, 291

Bồ-tát Văn-thù

Văn-thù-sư-lợi, 33

Ca-diếp

Ma-ha-ca-diếp, 38,

103, 105, 106, 109,

181, 182

Ca-lâu-la, 67

Cam lộ, 71, 220

cam-lộ, 70

Càn-thát-bà, 66, 72, 286

Cát Tạng, 22, 32

Chân đế, 134

Chân như, 79, 127, 128,

131

Chi Khiêm, 9, 10, 11, 14,

21, 25, 171

chỉ tức, 78, 81

Chiêm-bặc, 200

chính cần, 57, 79, 168

chính đạo, 69, 79, 105,

168, 214, 219, 240, 253

Chính đạo, 54, 239

chính định tụ, 78

chính niệm, 89, 91, 193,

194, 211, 265

Chính Pháp, 57, 121, 140,

200

chính vị, 126, 166, 214,

215, 260, 269

Chúng hương

Sarvagandhasugandha,

243, 246, 251, 259,

264

chúng sinh cấu, 99

Chuyển luân Thánh

vương, 180

Chuyển luân vương, 50,

53, 120

chuyển pháp luân, 169,

286

Cưu-ma-la-thập

La Thập, 9, 11, 21, 45

Đa-đà-a-già-độ

Tathāgata, 263

Đại bi, 54, 249

Đại chúng bộ, 38

đại sư ngoại đạo, 108

Đại thí chủ, 147

Đại Thiện Hiện, 106

Đại thừa Bồ-tát, 31, 33

Đại trí, 54, 94, 198

Đại tỳ-bà-sa, 190

đà-la-ni, 212, 285, 289

Đạo tràng, 133, 221, 286

Đao-lợi

cõi trời, 27

Trayastrimsa, 85, 277

Đâu-suất, 35, 125

Dạ-xoa, 66, 72

Đế Thích, 59, 89, 92,

136, 137, 150, 180, 200,

201, 258

Diêm-phù-đề, 175, 176,

276, 277, 291

Điên đảo tưởng, 195

Diệt, 70

diệt tận định, 35, 97, 98,

187, 260

Diệu hỷ, 275, 278

Diệu Hỷ

cõi, 271, 276, 277, 278

điều phục, 57, 76, 81,

119, 143, 160, 163, 177,

178, 251, 252, 293

điều thuận nhẫn, 89

Di-lặc

Maitreyä Bồ-tát Di

Lặc, 35, 40, 66,

125, 126, 127, 128,

133, 291, 292, 293,

294

du hí thần thông, 30, 87

du hý thần thông, 149

Dục giới, 125, 187, 238,

249

du-già sư địa, 146

Dược Vương Như lai,

284, 285, 288, 289

Duy thức, 100

duyên khởi, 59, 134, 166,

286, 287

Duyên khởi, 134

Duy-ma-cật

Tịnh Danh, 9, 10, 11,

12, 13, 14, 15, 18,

21, 23, 31, 32, 33,

34, 35, 36, 39, 40,

42, 43, 45, 51, 67,

87, 93, 96, 97, 98,

99, 103, 106, 107,

111, 112, 113, 114,

115, 116, 117, 118,

120, 121, 122, 124,

125, 126, 132, 133,

136, 137, 140, 141,

142, 147, 148, 149,

150, 151, 152, 153,

155, 157, 169, 171,

174, 175, 176, 181,

185, 189, 192, 193,

194, 195, 206, 209,

213, 214, 216, 217,

229, 240, 241, 243,

244, 245, 246, 247,

248, 249, 251, 252,

254, 255, 257, 258,

259, 264, 271, 274,

275, 276, 277, 278,

279, 294, 295

giác chi, 79, 143, 218

Giác đạo thành, 71

giải thoát, 30, 33, 34, 36,

42, 43, 45, 56, 57, 74, 79,

85, 89, 96, 102, 105, 107,

108, 112, 115, 118, 134,

139, 143, 154, 162, 167,

171, 176, 177, 178, 179,

180, 181, 182, 183, 197,

198, 199, 218, 219, 220,

221, 224, 236, 243, 247,

250, 253, 260, 263, 264,

265, 266, 269, 294

Giáo thọ, 220

giới, 96

hàng ma lao oán, 88

hành

vihāra, 41, 51, 58, 71,

72, 75, 81, 82, 89,

102, 115, 116, 129,

132, 133, 143, 144,

145, 150, 154, 156,

159, 160, 165, 166,

167, 168, 169, 171,

172, 174, 188, 189,

190, 191, 192, 194,

209, 210, 211, 213,

218, 219, 227, 230,

232, 233, 238, 240,

243, 249, 251, 252,

254, 257, 261, 263,

264, 266, 267, 268,

271, 275, 278, 286,

287, 288

Hiền kiếp, 290

Hiền Thánh Tăng, 105

Hoa Nghiêm, 65, 238

Hóa nhân, 111, 188

hoại hòa hiệp tướng, 104

Hương Tích

Gandhottamakūṭa, 244

Gandhottamaūṭa, 243,

245, 247, 248, 251

hữu ái, 152

bhavatṛṣṇa, 107, 108,

213

hữu phan duyên, 160

hữu vi, 85, 120, 123, 134,

144, 174, 253, 265, 268,

269, 273

Huyễn sĩ, 103

Huyền Trang, 13, 14, 16,

21, 27, 33, 56, 100, 151,

155, 171, 217, 286

Kaśyapa

Ca-diếp, 62

kết sử, 56, 74, 129, 187,

190, 197, 216

Kết tặc, 190

Khẩn-na-la, 67

Không tịch, 74

Khuy Cơ, 15, 17, 22, 97,

105, 107, 108, 129, 133,

138, 151, 155, 200, 209,

213, 214, 217, 218, 220,

222, 225, 231, 234, 244,

249, 250, 260, 265, 268,

286, 288

kiến chấp, 59, 98, 109,

120, 129, 154, 166, 287

Kiến đế, 108

kinh Pháp hoa, 34

La Thập

Cưu-ma-la-thập, 31

Kumarajīva, 33

La-hầu-la

Rāhula, 120

lậu tận ý giải, 85

liễu tri tâm hành, 130

Loa Kế

Phạm thiên, 83

Ma Ba-tuần

Māra-Pāpīyas, 136

Ma-ha Ca-chiên-diên,

114, 115

Ma-ha Ca-diếp

Ca-diếp, 103, 215

Ma-hầu-la-già, 67

Maitreya

Di-lặc, 66, 125

Mañjuśrī

Văn-thù-sư-lợi, 66,

149

Mục-kiền-liên

Mahāmaudgalyāna, 99

mười lực, 60, 96, 135,

168

mười tám bất cộng, 61

Na-la-diên, 212, 233

năm căn, 76, 121, 168

năm dục, 138

Nan Thắng Như Lai, 147

Nạn xứ, 252

Não nhuế, 210

não xứ, 214

ngã mạn, 92

ngã sở, 85, 95, 101, 121,

158, 229, 287

nghiêm tịnh Phật độ, 81

ngoại đạo, 71, 116, 121,

123, 142, 282, 287

ngoại kiến, 160

Ngũ cái

năm chướng cái, 213

ngũ nghịch, 108

Ngũ thông tiên nhân, 226

Ngũ trược ác thế, 247

Nguyệt Cái, 249, 285,

288, 289, 290

Nhẫn nhục, 78, 133

Nhất sinh bổ xứ, 260

Nhất thiết đức tạng, 251

nhất thiết trí, 127, 136,

144, 165, 166

Nhất thiết trí, 215, 236,

265, 279

nhất tướng, 107, 146,

231, 236, 272

nhị nguyên, 117, 127,

158, 234, 238, 239

Nhị thừa, 23, 71, 156

nhiếp pháp, 79, 144, 254,

265

nhiếp sự, 79, 144, 192

nhiếp tâm, 78, 219

nhiếp thọ, 76, 79, 121,

136, 140, 143, 166, 286,

287

nhiếp thủ, 143, 172

Như Lai, 24, 39, 75, 82,

84, 96, 110, 111, 123,

127, 128, 136, 147, 148,

176, 190, 193, 213, 215,

216, 246, 262, 264, 271,

278, 284, 289

Như lai chủng, 213

Như lai sở hóa, 204

nhu thuận nhẫn, 288

Nhu thuận nhẫn, 288

nhu thuận pháp nhẫn, 85

niệm xứ, 79, 168

Niết-bàn, 34, 37, 38, 39,

44, 45, 52, 56, 58, 70, 99,

104, 106, 108, 111, 120,

121, 126, 128, 155, 159,

165, 172, 187, 192, 212,

213, 233, 239, 268, 287

Nikāya, 52

nội kiến, 160

nội xứ, 130, 138

núi Tu-di, 66, 67, 68,

113, 177, 215, 250

Phạm hạnh, 80, 90

Phạm thiên, 66, 83, 89,

92, 116, 142, 150, 167,

175, 200, 201, 223, 267,

276, 283

Phan duyên, 131

pháp bất cộng, 96, 135,

263

pháp nhãn, 112, 174

pháp nhẫn bất khởi, 58

Pháp thân, 23, 67, 96,

123, 272

pháp thí, 15, 41, 142,

191, 286

Pháp thí, 142, 146, 148

pháp vô tránh, 145

Phật Đăng Minh, 24

phiền não ma, 165

Phú-lâu-na, 112, 113

phương tiện, 12, 34, 40,

57, 79, 81, 82, 88, 93, 96,

98, 110, 140, 144, 149,

162, 163, 164, 182, 183,

191, 192, 211, 222, 226,

264, 265, 270, 284, 287

phương tiện thiện xảo,

89, 93, 150, 177, 211

quán hạnh, 102

Quang minh quốc độ, 147

Quang Nghiêm Đồng tử

Prabhāvyūha, 132

quốc gia Phật hóa, 51

quốc gia Phật tính, 51

Sắc giới, 210, 249

Sa-ma-đà

Xa-ma-tha, 69

sát na, 126, 179, 234, 265

sáu nội xứ

sáu nhập; sáu căn, 214

sáu thông, 96

Siddhārtha, 28

sở duyên, 100, 129, 138,

173

Sơ phát tâm Bồ-tát, 260

Sơ quả, 108

sư quyển, 191

tà kiến, 59, 100, 109, 163,

164, 166, 223, 252, 286,

287

Ta-bà thế giới

Saha-loka-dhātu, 245

tài thí, 41, 142

Tài thí, 41

tâm bản tịnh, 118

Tam đạo bảo giai, 277

Tâm hồi hướng, 80

tam muội, 30, 42, 96,

167, 251

tám nạn, 109, 254

Tam thiên giới, 72

Tam-miệu-tam-Phật-đà

Samyaksambuddha,

263

tam-muội, 113, 117, 243,

251

Tăng nhất A-hàm, 277

tăng thượng mạn, 33, 34,

199

tăng thượng ý lạc, 82

tập khí, 59, 123, 131,

187, 197

tạp nhiễm, 105, 110

tát-ca-da kiến

thân kiến, 107, 187,

213

tham trước, 100, 129, 287

thân kiến

hữu thân kiến, 100,

107, 186, 187, 215

thần lực pháp bất cộng,

73

thần túc, 79, 85, 168, 247

thắng bồ-đề, 71

thắng pháp, 92

Thanh Biện, 58, 60, 63,

71

Thánh căn hành, 76

Thánh đế, 108, 134, 166,

214, 260

Thánh quả, 34, 108

thanh tịnh diệu công đức,

82

thanh tịnh diệu hành, 81

thanh tịnh diệu huệ, 81

thanh tịnh diệu phước, 81

thanh tịnh diệu trí, 81

thanh tịnh hữu tình, 81

thanh tịnh pháp giáo, 81

thanh tịnh tự tâm, 82

Thanh văn, 34, 41, 97,

99, 119, 150, 165, 166,

177, 195, 200, 211, 216,

231, 244, 250, 255, 260,

264, 276, 277, 284, 289

Thập sự thiện pháp, 254

Thất thức trụ, 214

thế giới Ta-bà, 51, 245,

246, 247

Thích-ca-mâu-ni, 116,

251

Thiên đế, 66, 277, 284,

288

Thiên Đế, 282, 283, 289,

290

Thiền định, 78, 134

Thiện Đức, 141, 142

Thiền duyệt, 90

Thiện gia hành, 77

thiện hữu tưởng, 266

thiện lai, 151

thiên ma, 165

thiện nghiệp đạo, 78, 214

thiên nhãn, 116, 272

thiện quán sát, 82

thiện sư tưởng, 266

Thiên thai tông, 34

Thiện tịch, 131

Thi-khí

Đại Phạm thiên, 66

thọ hành, 71, 73

thọ mạng, 94, 99, 100,

263, 286

thủ uẩn, 115, 213, 237

thuận pháp nhẫn, 112,

288

Thức, 235

Thường lạc viễn ly, 90

thường tịch nhiên, 71, 72

Thượng tọa bộ, 38

tì-bát-sa-na

Quán, 69

tịch diệt cam lộ, 70

Tịnh danh huyền luận, 32

tịnh độ, 51, 52, 53, 54,

75, 77, 78, 79, 80, 84,

222, 254, 255

tính Không

tánh Không, 102, 153,

154, 159, 191

tịnh mạng, 145, 220

Tịnh mạng, 145, 156

Tinh tấn, 78, 134

tối thượng tịch tĩnh, 71

tông dụng, 43

tông thể, 43

tổng trì, 57, 87, 212, 263,

264, 267, 285, 289

Trí chứng, 105

Trì giới, 78, 133

Trí Khải

đại sư, 21, 33, 34, 45

Trì Thế, 136

Trúc Đạo Sinh, 32

Trung kiếp, 223

Trường A-hàm, 84, 134,

154

Tứ đại, 155, 177

tử ma, 165

Tự Tại thiên cung, 83

Tứ thiên vương, 93, 200

Tu-bồ-đề

Subhūti, 41, 106, 107,

108, 109, 111, 127

Tư-đà-hàm, 127

Tu-đà-hoàn, 127, 186

Tu-di

núi, 59, 72, 175, 176,

177, 178, 276

Tu-di Đăng Vương

Merupradīparājä Phật,

175, 176

Tuệ phương tiện

prajñāsaṃgṛhīta

upayo, 162

tuệ vô lậu, 89

Tùy thuận, 129

Tuyệt đối thể, 43, 44

Tỳ-da-ly, 24, 27, 55, 89,

248, 249

Vaisālī, 87, 120, 132,

150, 175, 176

uẩn, 96

uẩn ma, 165

Ưu-ba-li

Upāli, 117, 118, 119

Văn-thù-sư-lợi

mañjuśrī, 66, 149, 150,

151, 152, 155, 157,

161, 164, 169, 174,

175, 188, 192, 193,

194, 195, 209, 213,

214, 215, 216, 240,

241, 244, 245, 255,

257, 281, 295

Vimala, 29, 87

Vimalakīrti, 31

Duy-ma-cật, 31, 33

Vô biên từ, 190

Vô Cấu Xưng

Tịnh Danh, 21, 22, 32,

33, 55, 87, 295

Vô Động

A-súc Phật, 275, 276,

277, 278, 279

vô gián, 108, 130, 209,

216

vô lượng tâm, 79, 167

vô minh, 45

avidyā, 107, 108, 135,

152, 210, 213, 234,

235, 254, 272, 288

vô nguyện, 74, 102, 144

vô sắc tướng, 154

vô sinh pháp nhẫn, 85,

87, 125, 132, 206, 241,

255, 260, 293

vô sở đắc, 58, 160

vô sở hành, 268

Vô sở khởi, 189

vô sở trụ, 74, 99, 195

vô sở úy, 58, 60, 74, 87,

96

vô tác, 102, 163, 167,

237, 262, 268, 286

Vô tận đăng, 140, 141

vô thượng chính đẳng

chính giác, 85, 117, 122,

169, 181, 205, 206, 215,

216, 278, 291, 293

vô tránh tam muội, 41,

110

Vô tránh tam-muội, 110

vô tướng, 23, 58, 101,

102, 173, 204, 231, 232,

272, 286

Vô tỷ, 132

vô úy

pháp, 41, 58, 60, 150,

168, 216, 222, 247,

263

vô úy thí, 41

vô vi, 23, 29, 69, 116,

120, 123, 174, 214, 215,

232, 233, 237, 253, 262,

265, 268, 269, 273

vô-trụ, 195

Xá-lợi-phất, 35, 45, 82,

83, 84, 97, 98, 99, 171,

172, 174, 176, 178, 179,

180, 181, 196, 197, 198,

199, 200, 202, 203, 204,

205, 206, 243, 249, 258,

259, 274, 275, 276, 279,

295

xa-ma-tha

sa-ma-đà, 69

xứ, 96

ý lạc

a-thế-da, 59, 60, 69,

77, 81, 82, 88, 113,

133, 145, 190, 192,

219, 221