Số 48 (1975)

Tuyên Ngôn Thành Lập Hội Đồng Đại Học Tư Lập Việt Nam

TƯ TƯỞNG

VIỆN ĐẠI HỌC VẠN HẠNH CHỦ TRƯƠNG

NĂM THỨ VIII, BỘ MỚI SỐ 2 THÁNG 4 — 1974

Chủ Nhiệm : T.T. THÍCH MINH CHÂU

Tổng Thư Ký: ĐOÀN VIẾT HOẠT

BAN BIÊN TẬP :

THÍCH HUYỀN ẤN * THÍCH GIÁC ĐỨC

THÍCH QUẢNG ĐỘ * CHƠN HẠNH

LÊ VĂN HÒA * THÍCH NGUYÊN HỒNG

BÙI TƯỜNG HUÂN * NGUYỄN LONG

LÊ TÔN NGHIÊM * TUỆ SỸ * LÊ MẠNH THÁT

NGUYỄN ĐĂNG THỤC * TRẦN NHƯ TRÁNG

NGUYỄN VĂN TRƯỜNG * THÍCH HUYỀN VI

Tòa soạn và Trị sự: 222 Trương Minh Giảng Sg 3, Đ.T 25.946

• Nguyệt san xuất bản do Nghị định số: 521/BTT/HCBC ngày 20 – 4 – 1970.

* Chi phiếu, Bưu phiếu xin gửi T.T THÍCH MINH CHÂU (Chủ Nhiệm)

* Thư từ, bản thảo, xin gửi ông ĐOÀN VIẾT HOẠT (Tổng Thư Ký)

* Giao dịch trực tiếp, ông NGUYỄN HIỀN (Thư ký Tòa soạn) Văn phòng Tòa Viện Trưởng

CHỦ ĐỀ :

ĐẠI HỌC TƯ

Nguyệt san TƯ TUỞNG do Viện Đại Học Vạn Hạnh chủ trương, phát hành 6 số một năm, kể từ đầu tháng 10 mỗi năm.

TƯ TƯỞNG nhằm giới thiệu các công trình nghiên cứu và sáng tạo của các Học giả, các nhà Nghiên cứu và Giáo sư tại Đại Học Vạn Hạnh cũng như các Đại Học khác. Ý kiến do các tác giả phát biểu không nhất thiết phản ánh quan điểm chính thức của Viện Đại Học Vạn Hạnh.

TUYÊN NGÔN

THÀNH LẬP HỘI ĐỒNG

ĐẠI HỌC TƯ LẬP VIỆT NAM

TRONG những năm gần đây, nền Giáo dục Đại học tại miền Nam đã phát triển vượt bực. Sĩ số gia tăng quá nhanh khiến cho các cơ sở Đại học không đủ đáp ứng nhu cầu giáo dục của tầng lớp thanh niên học sinh.

Trước nhu cầu giáo dục ngày một gia tăng ấy, các Viện Đại học Tư lập có bổn phận tiếp tay với Chính phủ trong cố gắng không ngừng nhằm cải tiến nền giáo dục của nước nhà, hầu góp phần tích cực vào việc phát triển Quốc gia.

Trong chiều hướng đó, chúng tôi, Viện Trưởng năm Viện Đại học Tư lập hiện hữu là Đà Lạt, Vạn Hạnh, Hòa Hảo, Minh Đức, Cao Đài, nhận thấy đã đến lúc phải thắt chặt mối liên lạc hợp tác, để có thể hoàn thành trách nhiệm chung đối vớinền Giáo dục Đại học quốc gia. Sau nhiều cuộc thảo luận, chúng tôi đã đồng ý thành lập một Hội Đồng lấy tên là Hội Đồng Đại Học Tư Lập Việt Namđược đại diện bởi Hội đồng Viện Trưởng. Các Viện Đại Học hội viên đều bình đẳng trong mọi hoạt động của Hội Đồng và có trách nhiệm như nhau trong việc vận động thực hiện những quyết định chung cùa Hội Đồng. Một bản Nội qui của Hội Đồng cũng đã được chúng tôi soạn thảo và thông qua để ấn định mục đích và việc điều hành của Hội Đồng.

Hội Đồng Đại Học Tư Lập Việt Nam được thành lập nhằm ba mục tiêu :

1. Hợp tác đểnâng cao phẩm chất Giáo dục Đại học.

2. Bảo vệ quyền lợi của Giáo sư, Nhân viên và Sinh viên các Viện Đại học Tư lập hội viên.

3. Nói lên tiếng nói chung của giới Đại học Tư lập.

Hội Đồng Đại Học Tư Lập Việt Nam không hoạt động chính trị, không xâm phạm tính cách tự trị của mỗi Viện Đại học hội viên.

Chúng tôi tin rằng việc thành lập Hội Đồng Đại Học Tư Lập Việt Nam đánh dấu một giai đoạn mới trong tiến trình phát triểngiáo dục nước nhà, một giai đoạn trong đócác Viện Đại học, khôngkể công tư, đều hợp tác chặt chẽ với nhau, đểthể hiện chủ trương giáo dục con người toàn diện, trong tinh thần phục hưng tinh hoa văn hóa dân tộc, đồng thời thâu hóa tiến bộ của văn minh thế giời, có như thế Đại học mới phục vụ được đời sống tinh thần và vật chất của dân chúng một cách thiết thực.

Trong đường hướng và mục tiêu ấy, chúng tôi mong mỏi được đón nhận sự hợp tác thân hữu của Chính phủ, các Viện Đại học bạn, các Cơ quan đoàn thể và Đồng bào mọi giới.

Saigon, ngày 27 tháng 9 năm 1973

— Viện Trưởng Viện Đại Học Đà Lạt

— Viện Trưởng Viện Đại Học Vạn Hạnh

— Viện Trưởng Viện Đại Học Hòa Hảo

— Viện Trưởng Viện Đại Học Minh Đức

— Viện Trưởng Viện Đại Học Cao Đài

Cơ Hội Đại Học

CƠ HỘI ĐẠI HỌC *

* THÍCH NGUYÊN HỒNG

Kính thưa quí vị,

Cùng toàn thể các bạn sinh viên,

ĐÃ hai mùa khai giảng trôi qua và lần này là thứ ba tôi lại được Thượng tọa Viện Trưởng chỉ định hầu chuyện cùng quí vị và các bạn sinh viên để mở đầu cho mùa khai giảng đại học.

Mùa khai giảng 72-73 tôi dự định nói về vấn đề« Văn hóa giáo dục trong vai trò phục vụ đất nước». Mùa khai giảng 73-74 tôi sửa soạn đề tài : « Giáo dục và sự đào tạo tài nguyên nhân lực ». Cả hai lần chuẩn bị vì thời cuộc không thuận tiện phải bỏ qua và Đại học đã khai giảng trong âm thầm không nghi thức. Lần này tôi lại được chỉ định mà đề tài do Thượng tọa Viện Trưởng đề nghị : Sinh viên trước ngưỡng cửa Đại học.

Hôm nay, tớigiờ phút này tôi mới thấy chắc chắn và có một cảm giác khó tả khi đượchầu chuyện cùng quí vị cùng các bạn sinh viên, trao đổi một vài quan niệm vềgiáo dục đối với người trí thức cũng như đối vớituổi trẻ trước hiện tình đất nước.

Thưa quí vị, cùng các bạn,

Quả thật chúng ta đang sống trong một thời gian khổ — gian khổ không vì đất nước nghèo, quêhưong thiếu tình yêu. Gian

———

* Nguyên đề tài là : « Sinh viên trước ngưỡng cửa Đại học », bài diễn thuyết mở đầu mùa Khai giảng niên khóa 74-75 tại Đại học Vạn Hạnh.

khổ vì cuộc chiến tranh cótính chất ý thức hệ đang đọa đày tuổi trẻ làm tiêu hao sức sống dân lộc. Kinh nghiệm thường cho thấy cái gian khổ của thời cuộc bao giờ cũng tác động vào tâm hồn tuổi trẻ và tạo nên những thái độ. Gần gũi chúng ta nhất là thời du nhập nền văn minh Tây phương, thời kỳđô hộ của người Pháp. Sau các hoạt động của các đảng Cần vương, Văn thân cùng các phong trào cách mạng liên tiếp thất bại thì lớp thanh niên tri thức Việt nam không còn một niềm tin nào nữa. Nền móng đô hộ đãvững chắc, số lớn sĩ phu bỏ cựu theo tân khuất thân làm nô lệ thì không cần phải nói làm gì, bọn thanh niên trí thức trước ngọn gió văn học lãng mạn Tây phương thổi vào như người chết đuối sắp buông hai tay thì vớ được vài ngọn bèo trôi cùng rác rến. Nơiđây họ gởi gắm cái sinh hoạt yếu ớt của những nỗi lòng còn thoi thóp sót lại. Họ kêu than cho số phận và không còn muốn tranh đấu nữa :

Lũ chúng ta đầu thai lầm thế kỷ

Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh

Bểvô tận sá gì phương hướng nữa

Thuyền ơi thuyền theo gió hãy lênh đênh!

(VHC)

Họ kéolê cuộc sống đảo điêntrên sàn gỗ với men nồng để không còn muốn biết thực tại là gì:

Sàn gỗ trơn chập chờn như biển gió

Không biết nữa màu xanh hay sắc đỏ...

Say đi em, cho lơi lả ánh đèn

Cung bậc ngã nghiêng điên rồ xác thịt

Rượu, rượu nữa và quên quên hết!

(VHC)

Quên là liều thuốc thần diệu để sống vì còn nhớ là còn tủi hổ, còn khóc than. Nhớ làm gì thuở vàng son Lý Trần, hãnh diện gì nữa cây văn hiến 4000 năm để tự đối chiếu mình hiện tại chẳng khác thân phận một con hổ trong cũi sắt :

Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ

Thuở huy hoàng hống hách những ngày xưa.

Nhớ cảnh sơn lâm bóng cả cây già...

để mà tiếc nuối dĩ vãng:

Than ôi thời oanh liệt nay còn đâu!

(T.L)

Nếu không say, quên, tiếc thương dĩ vãng, than thở và buồn khổ thì cùng chiến đấu một cách yếu ớt như « Đoạn tuyệt » hoặc tạo dựng một lý tưởng lãng mạn có tính cách cá nhân và xa thực tế như «Hồn bướm mơ tiên», «Nửa chừng xuân» hay «Anh phải sống» v.v... mà nền văn chương lãng mạn tiền chiến đã phản ảnh rõ rệt. Sự trạng phản ứng tâm lý trong văn học của lớp thanh niên trí thức thời ấy dù sao cũng khiến chúng ta ngậm ngùi cảm mến.

Thưa quí vị, cùng các bạn,

Tôi đã mạn phép dẫn giải một cách dài dòng như trên để rút một kinh nghiệm về phản ứng tâm lý của tuổi trẻ trong thời gian khổ hiện tại. Hơn nữa đối với các bạn tân sinh viên là một lớp vừa giã từ một cấp bậc học đểbướclên một cấp bậc học cao hơn mà phương pháp học, thái độ học hoàn toàn khác hẳn các năm trước, vừa từ một thời kỳ tâm lý vị thành niên bước sang thời kỳ tâm lý của kẻ trưởng thành mà những xao xuyến, những thắc mắc, những suy tư trước thời cuộc làm vang động không ít vào đời sống học tập cũng như ý chí hành động. Ánh mắt sáng ngời trong vẻ mặt rạng rỡ của các bạn cho phép tôi nghĩ rằng niềm hy vọng chưa tắt trong tâm hồn các bạn như khoảng 1930 trong các đàn anh của chúng ta. Các bạn đãquần tụ nơi đây hít thởkhôngkhí Đại học cho dù sự trạng tuổi trẻ đổ xôvào Đại học tại Việt nam hiện nay phải được ghi nhận như một hiện tượng.

Trước hiện tình kinh tế vàxã hội, mọi sự kinh doanh quốc nội có phần thu hẹp, đầu tư ngoại quốc hãy còn do dự đợi chờ

nhân lực thừa thãi không biết sử dụng vào đâu, đó là một nguyên nhân. Còn một nguyên nhân nữa là không phải vì mảnh bằng Tú tài không dễ tìm được công việc an nhàn mà lương bổng hậu hĩ trong thời buổinàynhưngchínhvì chỉmớicó «hoàn dịch học vấn » mà chưa có « hoàn dịch vìcông ăn việc làm ». Cho nên so với các nước về số thanh niên tốt nghiệp sau cấp 12 năm, nước ta đang chiếm tỷ số cao nhất thếgiới.

Theo quan niệm của riêng tôi trước sự trạng đó, tôi không coi đó là điều bi quan mà muốn xem như một cơ hội. Một cơ hội tốt, một cơ hội dại học. Vì sao vậy?

Nhìn sang các nước có nền kỹ nghệ phát triển, có xã hội ổn định, một số không nhỏ thanh niên sớm muốn thoát ly gia đìnhđểsốngđời tự lập. Họ thích ra đời sớm, làm việc kiếm tiền và nếu siêng năng cần mẫn họ cũng có thể xây dựng được một cuộc sống tương đối vừa phải mà không cần đến bằng cấp tốt nghiệp Đại học. Còn những người tri thức cỡ giáo sư đại học thì một số lớn đã bỏ rơi bộ áo Giáo sư khả kính đểtrởthành cố vấn kỹ thuật, cố vấn luật pháp, điều hành, quản trị các cơ sở kinh doanh, các xí nghiệp, nhà máy mà số lợi tức đem lại cho họ gấp trăm lần số lương của nghề thở hụi phấn !

Cho nên tôi nghĩ rằng Đại học ngày nay chính là cơ hội tốt nhất để làm một cuộc đầu tư vĩ đại : đó là đầu tư trí thức, đầu tư nhân lực mà cồ nhânđã nói : « Cái kế hoạch trăm năm không gì bằng sự đào tạo người » (Bách niên chi kế mạc như thụ nhân.)

Đầu tư như thế nào? Đặt vấn đề này riêng tôicó hai quan điểm, một quan điểm về phía sinh viên và một quan điểm về phía người làm giáo dục Đại học.

Về phía sinh viên tôi chủ trương rằng trước hếthãy biết lợi dụng cơ hội. Đây không phải một thứ cơ hội chủ nghĩa của kẻ sống không lý tưởng. Cơ hội ở đây là điều kiện học tập là cái khí hậu Đại học mà chúng ta còn được cái may mắn đoàn tụ bên cạnh các giáo sư trong khi các vị ấy chưa trở thành những nhà doanh lợi về tiềnbạc vật chất như các xứ cónền kinh tế và kỹ

nghệ pháttriển đang cướp giật nhân lực một cách hối hả. Chúng ta lợi dụng cơ hội đóđểnuôi lý tưởng dấn thân phục vụ xã hội trong tương lai bằng công năng hàm dưỡng bằng sự trau giồitrí thức, khả năng chuyên môn để kịp thời sử dụng khi xã hội cần đến hay khi thời gian và hoàn cảnh thuận lợi cho chúng ta. Điểm thứ hai là xây dựng tư tưởng và thái độ học tập. Trong số các bạn tân sinh viên ngoài một số tự quyết định chọn Vạn Hạnh làm môitrường học tập, một số khác có lè không nhỏ đã chạy đôn chạy đáo và sau khi đã không lọt được vào các Đại học công lập và hôm nay đã đến đây với một tinh thần chưa hoàn toàn ổn định. Đó cóthể gọi là tình trạng chung của sinh viên và gia đình. Ngoài cái yếu tố Đại học công miễn phí nhẹ gánh đài thọ cho gia đình còn một yếu tố tâm lý di truyền đó là tư tưởng trọng công khinh tư, công là uy quyền, tư có thể không được nhìn nhận giá trị. Nhiều người đã hỏi chúng tôi : bằng cấp của Vạn Hạnh có được nhìn nhận giá trị không? Có tương đương không? Chúng tôithật cảm thấy chua xót trước câu hỏi nghi ngờ ấy. Sở dĩ chúngtôi nói chua xót vì nghĩ rằng giá trị có hay không là do tự chính nó chứ không phải do sự thừa nhận của một cấp chính quyền mà sự học trở nêncó hay không có giá trị. Hơn nữa ở các quốc gia tiền tiến, giáo dục Đại học hoàn toàn tự trị về mặt điều hành cũng như học vụ chứ không bị ràng buộc hoặc lệ thuộc như ở các quốc gia chậm tiến. Lời phát biểu của giáo sư Viện Trưởng một Viện dại học quốc gia trong bài «Sự phát triển chương trình học tại Đại học đối với nhu cầu nhân lực » tại cuộc Hội thảo về « Phát triển Đại học và phát triển quốc gia» do Bộ Văn hóa Giáo dục và Thanh niên tổ chức tại Saigon từ 25 đến 27.4.1974 đãcó một nhận định hết sức minh bạch và vô tư về tình trạng Đại học công lập và tư lập (Xin xem bài «Sựphát triển chương trình học tại Đại học đốivới nhu cầu nhân lực», của Nguyễn Duy Xuân, tài liệu hội thảo của khóa hội thảo về « Phát triển Đại học và phát triển quốc gia» ngày 25-26-27.4.1974 do Bộ Văn hóa Giáo dục và Thanh niên tổ chức, trang 17 từ dòng thứ nhất đến cuối câuở giữa dòng thứ 8, vì tác giả bài này cấm trích dẫn).

Điểm thứ ba, các bạn tân sinh viên khi bước vào ngưỡng cửa Đại học tức các bạn đang sửa soạn cho mình một kiến thức chuyên mônhóa mà các bạn sẽ theo đuổi suốt đời. Chu Hi giảng hai chữ Đại học là cái học của kẻ trưởng thành. Cái học của kẻ trưởng thành thì không thể nào chỉ biết tiếp nhận sự truyền thụ kiến thức một chiều hay là cái học mô phỏng mà là cái học của kẻ sẽ trở thành con người sáng tạo hoặc tái tạo. Người sinh viên phải tự tạo kiến thức chuyên môn của mình một cách có phương pháp chứ không phải lệ thuộc hoàn toàn vào tập giảng văn dày mỏng của giáo sư. Nghĩa là người sinh viên phải biết tham cứu, tìm dữ kiện đối chiếu sự kiện, phân tích sự kiện, tổng hợpđể đưa đến thống kê kết luận, phải biết khám phá vấn đề, đặt vấn đề và giải quyết vấn đề. Đócóthểnói là một vài nét đại cương chính yếu về thái độ và phương pháp học tập ở Đại học. về phía nhà làm giáo dục Đại học thì luôn người ta vẫn kêu gọi sự nghiên cứu học thuật cao độ. Nghiêncứu, khám phá phải là công trình thường xuyên của người trí thức Đại học dù trên lãnh vực nào. Tình trạng xứ ta lời kêu gọi này trở nên cấp bách hơn, bởi lẽ cho đến nay trong lãnh vực công cũng như tư vì nhiều lý do làm trở ngại hay đình trệ sự nghiên cứu. Lý do thứ nhấtlà đồng lương thấp kém khiến ngườigiáo sư Đại học cũng không thoát khỏi cái thân phận « ông giáo khổ » vất vả đến không còn thời giờ và sức lực mà nghiên cứu. Lý do thứ hai là sự bao biện quyền hành, khiến một số người tuổi trẻ có tài mất đi cái cơ hội dấn thân để làm được một cái gì mà nhiều lắm là chỉ đóng vai « một thứ người giúp việc» mà thôi. Người bao biện quyền hành thì làm sao thăng tiến cái tri thức chuyên mônhóa của mình còn thân phận người giúp việc là một thứ thừa sai phải lo cho chủ, còn đâu được cái tự do của học thuật! Lý do thứ ba là vấn đề ngân sách và nhân sự. Ngoài cái ý nghĩa bao biện còn có một loại kiêm nhiệm không phụ cấp lý do vì tình trạng thiếu hụt nhân sự và thiếu hụt ngân sáchchứ lẽđâu lại có ý muốn xài người cho đáng đồng tiền bát gạo? Dù vì lý lẽ nào sự kiêm nhiệm sẽ làm tồn hại tính cách chuyên môn hóa tức phản lại đường lối của Đại học. Những điểm tôi vừa phân tích trên đây thật không đáng

cho chúng ta hãnh diện một tí nào nhưng tôi vẫn gọi đó làcơ hội Đại họcvì dù sao người tri thức vẫn còn chưa xa rời cái khí hậu Đại học tuy là khí hậu đã có phần ô nhiễm. Người làm giáo dục Đại học nếu không điều chỉnh cho hợp lý thì lời kêu gọi Đại học phải nghiên cứu chỉ là lợi mỉa mai, vấn đề nghiên cứu của Đại học là một «mission impossible»!

Vấn đề thứ hai về phía nhà làm giáo dục Đại học là Đại học phải được đại chúnghóa. Một quan niệmkhông sai lầm là một Đại học tốt phải là một Đại học có một thư viện đúng tầm mức của nó chứ không phải chỉ kể về số đông sinh viên. Có khuôn viên rộng lớn, có thiết bị đầy đủ, có ban giảng huấn hùng hậu, có thư viện dồi dào là một đại học lý tưởng; điều đó rất đúng nhưng cũng rất cổđiển. Tôi nghĩ rằng quan niệm « dạy học không cần trường» của Ivan Illich không áp dụng cho Đại học được sao?

Một thíđiểm dạy Sinh ngữ của ông ta ở một xứ quê vùng Nam Mỹ chi thu nhận những học viên trên 40 tuổi đã đánh đồ cái thành kiến cho rằng người lớntuổi khó học sinh ngữ. Một sốmôn học mà ông ta đã dọn lại rút ngắn khoản thời gian lê thê ở các chương trình Trung học vừa phí phạm tuổi trẻ vừa phí phạm nhân lực vẫn đem lại một kết quả tốt đẹp bằng một phương pháp mới, thực tế và tiến bộ đó là sự sử dụng trường học ngoài đời và ứng dụng cái bối cảnh về kinh nghiệm nghề nghiệp. Bernard H. Stern trong bài « College without walls: A Steadier’s view đã đưa ra một hình ảnh về tồ chức Đại học đó là Empire State College thuộc Viện Đại Học của tiểu bang Nữu-ước : một loại trườngĐại học không có tường vách, không cólớp, khôngcó chương trình, cấp bậc như các định chế hiện hữu. Bernard II. Stern đã làm khoa trưởng vào năm 1971 và trong khoảng tháng 9.1972 đến tháng 3.1973 ông ta đã tổ chức vàhướng dẫn cho 42 sinh viên trong đó gồm đủ cả nam, nữ, chủng tộc, nghề nghiệp, tuổi tác (người trẻ nhất là 19 tuổi và ngườilớn nhất là 72 tuổi). Phương pháp giáo dục của Đại học không có vách tường này nhằm hướng dẫn các hoạt động học tập (learning activities) hơn là phụ thuộc vào chương trìnhđã vạch

sẵn. Những sinh viên đến trường này vớiý tưởng, thật rõ ràng về những hoạt động nào mà họ theo đuổi. Thí dụ người sinh viên 28 tuổi là một bà nội trợ có 3 con. Bà ta có hai nguồn hứng thúchính mà bà ta muốn kết hợpđó là nhi đồng và văn chươngbằng cách khám phá một loại văn chương cho nhiđồng và do nhi đồng sáng tác. Đặc biệt chú trọng trên óc tưởng tượng của trẻ. Đại học không có vách tường đã xuất hiện đem lại cho sinh viên một sự rèn luyện học tập tự do mà không bị chế hạn về thời giờ hay trường sởbởi trường sở không phải là môi trường duy nhất cho hoạt động học tập. Nó xuất trình cho chúng ta thấy đó quả là một cơ hội đểcải thiện và chuyên hóa kinh nghiệm về chương trình học, phương pháp và những ứng dụng thực tế. Nó không đòi hỏi một sự chi phí tốn kém, không đòi hỏi phải có cư xá, phòng thí nghiệm, thư quán, thư viện, cơ sở và thiết bị đồ sộ.

Hai kinh nghiệm mà tôi vừa nêu lên : Một là học không cần trường, hai là Đại học không có nhà vách có thể là hai đường hướng mới cho thấy sự tiến bộ của tư tưởng giáo dục trong tương lai. Như thế Đại học phải đại chúng hóa không có nghĩa mở nhiều trường học theo qui cách vạch sẵn trường nào cũng phải giống nhau, đại chúng hóa Đại học không có nghĩa thu nhận sinh viên thật nhiều, thật dễ dãi. Đại chúng hóa Đại học nghĩa là làm sao phổ cập kiến thức Đại học vào đại chúng càng nhiều càng tốt, càng nhiều lãnh vực càng hay bằng cách tạo điều kiện dễ dàng thuận lợi để hướng dẫn đại chúng phương pháp làm việc như Đại học để đạt được kiến thức và khả năng bậc Đại học.

Từ ý tưởng và kinh nghiệm của lvan Illich và Bernard H. Stern nêu trên, tôi nghĩ rằng tại sao chúng ta lại không thểlợi dụng cơ hội hiện tại, cơ hội mà thanh niên đang có nhu cầu học vấn ở bậc Đại học mà thiết lập những kiến thức Đại học vừa ít tốn kém về ngân quỹ điều hành vừa không đòi hỏi nhiều tiện nghi thiết bị mà có thể nâng cao trình độ quảng đại quần chúng và dắt dẫn họ đi từ kiến thức, phổ thông đến kiến thức

chuyên mônhóa, đi từ kinh nghiệm đến sáng tạo. Chúng ta lại có thể lập một Đại học không cần có campus, không cần có phòng thí nghiệm và xưởng máy tốn kém, không cần có thư viện. Thí dụ chúng ta cóthể sử dụng tất cả các thư viện hiện có. Nếu dạy về Giáo dục Thể dục và Sức khoẻ (health and physicaleducation) chúng ta cóthể sử dụng các hồ tắm, sân vân động, các hội thể thao, cho đến xa lộ, đồng quê, núi đồi, sông rạch v.v...Tổ chức về bộ mônsân khấu chúng ta cũng cóthể sử dụng tài liệu trong các thư viện về mặt lý thuyết và thực tập quan sát tại các rạp hát, thuê mướn các phim để chiếu lại làm tài liệu học tập và được hướng dẫn bởi các nghệ sĩ hoặc tài tử v.v... Chúng tôi nghĩ rằng nếu cố gắng và có thiện chí đóng góp cho thế hệ ngày mai thì dù bất cứ lãnh vực nào như kỹ nghệ, kinh tế v.v... chúng ta cũng có thể thực hiện được miễn là nhà cầm quyền bớt đòi hỏi những điều kiện khắc khe, nhà trí thức chịu dấn thân và người học tập ý thức về sự cầu tiến hơn là câu nệ về bằng cấp.

Tóm lại hiện tình Việt nam quả là một cơ hội Đại học, cơ hội về phía người học cũng như cơ hội về phía những người tổ chức Đại học. Nếu chúng ta thiếu ý thức và lòng nhiệt thành tức chúng ta đánh mất cơ hội quí báu. Và như thế thì dù chúng ta có học đến đâu cũng chỉ là cái học hư văn không thiết thực, chúng ta có đỗ đạt đến áo mão xênh xang cũng chỉ là những ông nghè tháng tám để cuối cùng mai sau lại phải mượn hai câu thơ của Nguyễn Khuyến trong « Ngày xuân răn con cháu » để tự trách một thời đã qua rằng :

« Sách vở ích gì cho buổi ấy

Áo xiêm nghĩ lại thẹn thân già ! »

Trân trọng kính chào quí vị.

THÍCH NGUYÊN HỒNG

Đại Học Tư Lập

ĐẠI HỌC TƯ LẬP

★ NGUYỄN ĐĂNG THỤC

PHONG trào Đại học tư lậpở miền Nam Cộng hòa là một phong trào rất mới mẻ. Muốn tìm hiểu xem ở đấy có ngụ một ý nghĩa tâm lý xã hội gì quan hệ đến nguyện vọng dân tộc, chúng ta cần phải tìm hiểutổng quát về Đại học nói chung và vấn đề Đại học công lập cùng tư lập nói riêng.

Đại học theo nghĩa nguyên tự cũng như theo cái quan niệm mà Cách mệnh Pháp 1789 đã rút ở phong trào «Bách khoa Toàn thư Pháp » là một học hội, bao gồm toàn thểnhững khoa học lý thuyết và thực hành, tất cả phạm vi trí thức, tất cả những đề tài học hỏi khảo cứu và giáo khoa để đi đến một hệ thống nhất quán thống nhất của sự hiểu biết nhân loại. Nhưng cái mộng nhất quán ấy của lý tưởng Cách mệnh Pháp, cái mộng « Bách khoa toàn thư » ấy khi thực hành đã sớm bị phân hóa ra các ngành chuyên biệt để trở nêncác Phân khoa (Faculté) hầu như biệt lập trong một Đại học (Université), nào là Phân khoa Văn học, Luật học, Khoa học, Y học v.v... Cái quan niệm Nhất quán chỉ còn là hình thức lỏng lẽo trêngiấy tờ, mà ý nghĩa nguyên thủy của chữ Đại học như xưa kia Khổng tử ở Á Đông từng mơ ước một nền học vấn « ngô đạo nhất dĩ quán chi » càng ngày càng bị lu mờ với sự tiến bộ của trí thức chuyên môn càng ngày càng phiền phức. Mặc dầu các phân khoa biệt lập có lợi cho cái biết chuyên môn, nhưng trong một nước tất cả sức mạnh

của những cơquan giáo dục cũng như ngoài giáo dục ở tại trong sự nhất quán, thống nhất của chúng « một Phân khoa Luật học, — như Victor Cousin đã thuyết trình năm 1853, — không thể không ở gần một Phân khoa Văn học, và một Phân khoa Khoa học thì vừa là cơ bản vừa sự thành tựu của một Phân khoa Y học. Như thế đủ thấy rằng tất cả trí thức nhân loại có liên quan với nhau và nương tựa vào nhau để mang lại cho kẻ đi học một nền giáo dục vững vàng sâu rộng, những ánh sáng chân xác ».

Bởi vậy màcái học Nhất quán là ý nghĩa của Đại học không thể thiếu ở một Đại hoc bất cứ công lập hay tư lập, nhất là hiện nay ở các quốcgia đang phục hưng kiến thiết sau thời đổ nát vì chiến tranh, cần đào tạo những thành phần trí thức ưu tú có cái học rộng và hiểu biết chuyên môn nghề nghiệp, nghĩa là có một trình độ văn hóa khả quan để giữ nỗi vai trò chỉ huy điều khiểncông việc được giao phó. Một nhà tâm lý xã hội giáo dục viết về « Sự lựa chọn cán sự quốc gia » : «Này là những kinh doanh kỹ nghệ hay thương mại lớn thuộc về quốc gia hay tư nhân. Này là những đại cơ quan hành chính cai trị với tất cả sự phức tạp về công chức ở địa vị giám đốc, chủ sự. Này là những đội quân với các cấp chỉ huy xếp đặt trên dưới chặt chẽ. Đốc công, kỹ sư, giám đốc, sĩ quan, chủ sự nhân viên, bất cứ hạng người nào, hết thẩy đều phải chứng tỏ không những về tài năng kỹ thuật đặc thù, mà hơn bao giờ hết ở thế hệ hiện tại họ còn phải chứng tỏ các đức tính xã hội, những phẩm cách thâm thúy về nhân bản ».

Chính cái phẩm cách nhân bản ấy, tối cần thiết cho vai trò lãnh đạo chỉ huy ngày nay là thuộc về cái học Nhất quán của Đại học, Đại học công hay Đại học tư đều phải tôn trọng lấy làm mục đích tối cao của giáo dục, như Alfred Norrth Whitehead đã tuyên bố ở tại các đại học Cambridge, Haward v.v .. từ năm 1912-1928 như sau:

« Văn hóa là hoạt động của tư tưởng và khả năng cảm thụ cái đẹp và tình nhân loại. Những mẩu kiến văn không quan hệ

gì với văn hóa. Một người có nhiều kiến văn là một sự bận bịu vô dụng nhất trên đời. Mục đích giáo dục là đào tạo nên hạng người vừa có trí thức chuyên môn, vừa có văn hóa. Trí thức chuyên môn của họ đem lại cho họ cơ bản để bước vào đời, và văn hóa sẽ đưa họ vào sâu đến triết học và vươn cao đến nghệ thuật. Chúng ta nên nhớ rằng sự mở mang trí thức quí giá nhất là sự tự mở mang chính con người mình vậy. »

Đấy cũng chính là mở đầu bộ sách Nho giáo điển hình, sách Đại học :

« Đại học chi đạo tại minh minh đức, tại thân dân, tại chí ư chí thiện. »

Nghĩa là : « Con đường đại học ở tại sự làm sáng đức sáng bản lai, ở tại thânái nhân dân, ở tại nhằm tới mục đích chí thiện. »

Đấy là tôn chỉ của Đại học ở Đông cũng như ở Tây, xưa cũng như nay là đào tạo lấy nhân cách lãnh đạo, kiểu mẩu bên cạnh trí thức chuyên môn mà quốc gia xã hội đòi hỏi.

Giáo dục tự do và giáo dục chỉ huy dưới chế độ dân chủ. Nhà nước với nhà trường.

Nhà nước Quốc gia có bổn phận giáo hóa quốc dân để mở mang ý thức dân tộc. Sự giáo dục tinh thần dân tộc là công việc của nhà trường. Ở các đoàn thểchính trị có tính cách tôn giáo hay quân chủ, Chính phủ quốc gia không cần đểý đến công việc giáo dục trẻ em, các tục lệ gia giáo còn hữu hiệu, giềng mối xã hội còn đơn sơ, tinh thần tập thể còn mạnh, ý thức cá nhân tự do chưa phát triển cho nên thanh thiếu niên còn dễ sáp nhập vào trong đoàn thể.

Ở các nước dân chủ ngày nay, gia đình giáo dục lỏng lèo, sự phân công trong công cuộc sản xuất đã sớm làm cho li khai cá nhân với gia đình, cho nên sự tham gia vào ý thức quốc gia dân tộc không còn tự nhiên bồng bột và trực tiếp nữa. Gia đình hay nghiệp đoàn cô lập hóa cá nhân vào từng khu vực nhỏ riêng biệt. Do đấy mà quốc gia hay nhà nước phải tự chứng minh trực

tiếp đảm nhận lấy sự bảo vệ tinh thần quốc gia dân tộc của nhân dân.

Ở các nước dân tộc dân chủ hiện thời, nhà nước phải nhận lấy quyền kiểm soát nền giáo dục ở các trường học. Chính nhà nước cóbổn phận lập nên và trông nom các cơ quan giáo dục cần thiết. Nhà trường quốc gia hóa, xã hội hóa thanh thiếu niên bằng tất cả các môn khóa giảng dạy, và nhất là bằng khoa Sử, Địa, Văn nghệ, Luật học... Nhà trường có nhiệm vụ và công dụng làm sống lại cho con em trong một nước tất cả quá khứ của dân tộc, sự sinh hoạt thực tế và tinh thần thích ứng vào hoàn cảnh địa lý, tổ chức kinh tế, chính trị, phong tục, luật lệ, mục đích là dần dần làm cho thanh niên có được cái ý thức hệ về các biểu thị tập thể đã cấu tạo nên Quốc hồn quốc túy của một dân tộc.

Sứ mệnh giáo dục của bậc Đại học trong Quốc gia làtiếp tục công việc giáo huấn của nhà trường trung tiểu học nói chung, nhưng Đại học có sứ mệnh đặc biệt là đào tạo và cung ứng cho Quốc gia thành phần trí thức ưu túđể tham gia vào các chức vụ lãnh đạo chỉ huy. Bởi thế nên vấn đề ý thức hệ càng trở nên trọng tâm học vấn, thảo luận, tranh biện, tiêu biểu nhất là cuộc tranh biện cận đại giữa giáo sư Đại học ở nước Đức là triết gia Fichte với giáo sư Đại học ở nước Pháp là triết gia Renan về hai lý thuyết quốc gia dân tộc. Do đấy mà Nhà nước càng thắc mắc về vấn đề tự do giáo dục và hệ thống hóa Đại học.

ỞÂu Tây, sau thời Cách mệnh 1789, chính quyền ly khai với Giáo quyền, vấn đề giáo dục nhất là ở cấp bậc Đại học cùng nẩy ra vấn đề giáo dục công lập và tư lập. Đại học công lập bắt buộc phải hoàn toàn thể học hóa, không có mầu sắc thánh giáo theo chủ trương phản đối Giáo hội : « Anti cléricalisme của lập trường tự do tư tưởng, tự do tín ngưỡng. Nhưng Quốc gia hay Nhà nước lại đòi độc quyền Giáo dục cao đẳng như Napoléon Ier (Nã Phá Luân đệ nhất) đã quan niệm rằng nhiệm vụ chân chính của giáo dục là đào tạo nên những công dân theo như người chủ tể đại diện và bảo vệ thế lực chung xét định, cho nên Nã Phá Luân đã ban sắc lệnh độc quyền như sau : « Không có một trường

học nào, khôngcó một tổ chức giáo dục nào cóthể thành lập ở ngoài Đại học và không do người chủ của nó cho phép » (Sắc lệnh 17-3-1808)-.

Như thế là Thế quyền Quốc gia đối lập hẳn với Giáo quyền Giáo hội dưới chế độ Hoàng đế Nã Phá Luân. Nhưng chẳng bao lâu, ở Pháp chế độ Hoàng đế sụp đổ chế độ Cộng hòa thay thế thì Nhà nước trả lại tất cả quyền tự do cho Giáo dục cao đẳng tư lập để phát triển song hành với Giáo dục cao đẳng công lập. Tư nhân với các hội tư nhân tha hồ mở các cơ sở Giáo dục cao đẳng với danh hiệu Đại học tư lập. Không những họ đòi quyền giáo dục mà còn đòi cả quyền được cấp phát cho sinh viên tốt nghiệp những bằng cấp để được bồ nhiệm vào chức vụ Nhà nước. Do đấy nổi lên các cuộc tranh luận sôi nổi trong Quốc hội cũng như ngoài công luận. Và chính quyền quốc gia bắt đầu ban hành các điều luật giới hạn quyền thế các Đại học tư lập. Đại học tư lập không được cấp phát văn bằng và cấp ngạch Quốc gia ví như Tiến sĩ Quốc gia chẳng hạn! Ngoài ra luật pháp có qui định tự do giáo dục cao đẳng với tất cả sáng kiến về vấn đề giáo dục chừng nào không phạm vào Hiến pháp, luật pháp và luân thường đạo lý quốc gia, Nhà nước để cho Giáo dục tư hoàn toàn làm chủ về chương trình giáo khoa, phương pháp và thời khóabiểu, nhưng thực tế, Nhà nước giữ độc quyền về bằng cấp và giá trị do đấy mà Giáo dục tư vẫn phải phỏng theo Giáo dục công. Ví dụ sự nhập học vào cấp Đại học đòi phải có bằng tú tài của giáo dục trung học do Nhà nước cấp phát sau kỳ thi tốt nghiệp. Như thế thì Đại học tư lập tuy làm chủ chương trình học khoa và phương pháp, nhưng đường hướng chung vẫn là theo sát với Đại học cônglập, trừ một điểm quan trọng này là Đại học tư lập có quyền dạy về tôn giáo tùy theo khuynh hứớng của mình.

Đây là hệ thống giáo dục cao đẳng đặc biệt của Pháp có tính cách tìm dung hòa giáo dục công với giáo dục tư, bổn phận đối với Quốc gia và tự do đối với các gia đình tinh thần, các giáo hội. Nhà nước cóbổn phận đối với công dân là phải mang lại cho mỗi công dân các phương tiện để học hỏi, để trau dồi

mở mang trí thức cho nên nó có nhiệm vụ thiết lập và bảo trì các cơ quan giáo dục mở cửa cho tất cả mọi công dân. Nhưng không phải nó căn cứ vào cái bổn phận ấy để được độc quyền về giáo dục côngdân trong nước vì Nhà nước là do Dân, vìDân và cho Dân, bởi thế nó phải để quyền tự do cho các gia đình muốn gửi con em đến học tại các cơ quan tư lập mà nó phải giúp đỡ, mặc dầu các cơ quan giáo dục tư lập không bắt buộc tuân theo nhữngquy chế của các cơ quan công lập.

Sự thực là một điều đáng buồn thấy trong một xã hội, một Quốc gia mà cơ quan giáo dục công lập không có thể cung ứng nhu cầu học vấn cho tất cả con em trong nước đến nỗi phải để thành lập các cơ quan tư lập bên cạnh. Để bênh vực cho cái tình trạng phi lý trong một nước có hai hệ thống giáo dục thịnh hành đi đối với nhau ấy, người ta thường nêu lên sự xung khắc giữa quyền của Nhà nước, của Chính phủ quốc gia với quyền của Phụ huynh gia đình, quyền của tôn giáo và quyền của tự do tư tưởng. Nhưng đấy chẳng qua là vì ở các nước Âu Tây cận đại có sự phân biệt giữa thế quyền và giáo quyền mà các nước theo chủ nghĩa xã hội người ta đã hủy bỏ đồng thời các cơ quan tư lập cũng không còn tồn tại vì không có lý do để tồn tại nữa. Các nước theo chế độ độc tài hay chỉ huy toàn thể thì giáo dục cũng chỉ phải theo một chiều hướng chung của đảng trị hay gia đình trị, kết quả là giam hãm trí não con em vào các khuôn giáo điều hay chủ nghĩa cuồng tín.

Một chế độ cho một hệ thốnggiáo dục quốc gia có tính cách thực tế và nhân loại hơn cả là phải thiết lập trên cơ sở tôn trọng tất cả tín ngưỡng, tất cả khuynh hướng tư tưởng triết học hay chính trị. Nó phải có thể hòa hợp các tinh thần theo cái gì mà văn minh nhân loại đã xác nhận, vừa đại đồng vừa hoàn hảo. Nó chỉ công nhận và thực thi những nguyên tắc của Khoa học, của Lý trí và tôn trọng phẩm giá con người. Một hệ thống giáo dục như thế trong tư tưởng giáo dục Âu Tây hiện

nay mới thực có tính cách quốc gia và nhân loại, cóthể là biện pháp để giải quyết tình trạng lưỡng tính giáo dục của xã hội Âu Tây sau Cách mệnh Pháp quen đối lập Thế quyềnvới Giáo quyền, Thế học ở Đại học công lập vớiThần học ởĐại học tư lập.

Ở Việt nam Cộng hòa hiện nay, chế độ giáo dục phỏng theo Âu Tây, nhất là chế độ của thực dân Pháp để lại ảnh hưởng sâu xa, người ta cũng thấy xuất hiện tình trạng lưỡng tính giáo dục ở hình thức Công lập và Tư thục, Đại học công và Đại học tư. Nhưng, cái lưỡng tính ấy không thuộc về truyền thống Thế quyền với Giáo quyền. Thế học và Thần học cho nên hệ thống công lập với hệ thống tư lập không có căn cứ vào sự đối lập Thế với Giáo, Đời với Đạo. Ở Đại học công lập cũng như Đại học tư lập người ta thấy trong hàng giáo chức trà trộn lẫn lộn người xuất gia, tu sĩ lẫn kẻ tại gia, cư sĩ. Và trong phương pháp giáo dục thường biên giới lý trí khoa học lẫn lộn với giáo điều thần học.

Ở Việt nam xưa, trong chế độ giáo dục quốc gia truyền thống, không có phân hóa giữa Thế quyền và Giáo quyền, cho nên không có lưỡng tính trong hệ thống giáo dục quốc gia. Ngoài các cơ quan giáo dục của quốc gia thiết lập từ quận huyện cho đến tỉnh và kinh đôcó Quốc tử giám, còn có các trường tự do lập nên, không phải xin phép do các thầy Đồ, thầy cử, hay là các quan hưu trí mở ra cho con em đến học, theo các lý tưởng cổ truyền của giới kẻ sĩ là «tiến vi quan đạt vi sư » nghĩa là đi ra trường đời dễ hành đạo đã học được, khi nào đã đạt đạo lý thì về làm thầy dạy học. Nhà nước chỉ kiểm soát bằng chế độ khoa cử, để tuyển lựa lấy phần tử ưu tú là nhân tài quốc gia, còn chương trình học thi ở thời Lý, Trần gồm cả ba truyền thống giáo lý chính Á Đông tức là khoa thi« Tam giáo chư khoa » Phật giáo, Đạo giáo và Nho giáo. Đến từ thời Lê Nguyễn về sau. Nhà nước mới giới hạn và độc tôn chương trình học khoa

Vai Trò Của Đại Học

VAI TRÒ CỦA ĐẠI HỌC

★ ĐOÀN VIẾT HOẠT

NỀNgiáodục đại học tại miền Nam trong thập niên trở lại đây đã phát triển mau lẹ. Từ 22.000 sinh viên năm 1964 gia tăng lên tới gần 100.000 năm 1974; từ bốn viện đại học, hai công (Saigon, Huế), hai tư (Đà Lạt, Vạn Hạnh) năm 1964 gia tăng lên tới 18 viện đại học và học viện cao đẳng, 7 công và 11 tư *. Nếu chúng ta trở lui lại năm 1954 chúng ta còn thấy nền giáo dục đại học gia tăng mau chóng hơn nữa về số lượng : năm 1954 chúng ta chỉ có một viện đại học với hơn 2.000 sinh viên : đó là Viện đại học Quốc gia (tiền thân của Viện đại học Saigon bây giờ), một viện đại học duy nhất là hậu thân của Viện đại học hỗn hợp Pháp-Việt.

Đà gia tăng nay còn tiếp tục mau lẹ không kém trong những năm sắp tới khi tình hình, ổn định hơn và nhất là khi những

———

* 7 đại học công là Saigon, Huế, Cần Thơ, Tiền Giang, Duyên Hải, Thủ Đức và Quảng Đà.

11 đại học tư là : Đà Lạt, Vạn Hạnh, Minh Đức, Hòa Hảo, Cao Đài, Cửu Long, Tri Hành, Học Viện Regina Pacis, Đại học Sư Phạm Thành Nhân, Học Viện La San, Học Viện Minh Trí ( hai học viện sau mới được phép hoạt động cuối tháng 11 vừa qua ).

Nếu kể thêm Học Viện QGHC, Viện Kỹ Thuật Trung Cấp (Phú Thọ) là hai Học viện công, và Viện Đại học Phương Nam (đã chính thức hoạt động) cùng Viện đại học Canh Tân (có giấy phép tạm nhưng chưa chính thức hoạt động) thì số đại học lên tới 22

cải tổ thi cử và chương trình học ở cấp trung học sẽ tạo ra một số lượng tân sinh viên ngày một đông đảo hơn. Tuy nhiên, như chúng ta đều thấy, cho tới nay chúng ta chưa có một kế hoạch phát triển đại học nào được vạch ra một cách rõ ràng và cụ thểđể đáp ứng với sự gia tăng « bắt buộc » phải xảy ra ở bậc đại học cũng như ở bậc phổthông. Thêm vào đó, đại học vẫn chưa có một Qui chế rõ ràng qui định vị trí và vai trò của đại học trong việc phát triển quốc gia. Chúng ta cũng thấy những khó khăn của các viện đại học tân lập, công cũng như tư, trong việc điều hành và phát triển vì thiếu phương tiện và tài chánh, cũng như thiếu nhân viên điều hành và giảng huấn. Trong hoàn cảnh khó khăn chung của quốc gia và riêng của đại học, chúng ta sẽ không ngạc nhiên nếu trong những năm tới đại học chỉcóthể cố gắng đáp ứng những nhu cầu về số lượng sĩ số nhiều hơn là kế hoạch hóa được sự phát triển của mình. Trong chiều hướng đóng góp vài ý kiến vào việc xác định một vai trò cần có cho đại học Việt nam trong những giai đoạn phát triển sắp tới trong bài dưới đây chúng tôi muốn trình bày một số nhận định về vai trò của đại học trong việc phát triển quốc gia cũng như phát triển cá nhân của sinh viên.

VAI TRÒ ĐẠI HỌC TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN QUỐC GIA.

Trước hết nếu muốn đại học đóng được vai trò tích cực trong việc phát triển quốc gia, đại học cần thay đổi cái tinh thần truyền thống cũ đã có từ thời Trung cổ. Theo truyền thống này đại học là nơi bất khả xâm phạm, tự trị đối với xã hội và quốc gia, là tháp ngà của giới tư sản trí thức thành thị. Các cuộc tranh đấu giữa đại học và dân học Tây phương chỉ cóthể chấp nhận và hiểu được đối với hoàn cảnh xã hội của Âu châu tiền Phục hưng. Đại học khi đó giống như một tiền đồn chống lại cả một xã hội tối tăm thời Trung cổ; nói cách khác đại học phải cố gắng giữ cho mình được trong sạch, không bị ảnh hưởng của xã hội bên ngoài.

Tuy nhiên, truyền thống này trở nên lỗi thời và mất dần ý nghĩa khi xã hội bên ngoài đang biến chuyển mạnh trong khi

đó đại học bên trong cứ bo bo giữ lấy cho mình những giá trị cóthểkhông còn thích hợp với hoàn cảnh xã hội thời hậu cách mạng kỹ nghệ nữa. Truyền thống tự trị nếu hiểu theo nghĩa của thời Trung cồ, tức theo nghĩa tự trị là mâu thuẫn giữa đại học và xã hội, thì truyền thống này đi ngược lại nhu cầu phát triển xã hội, để biến đại học thành những thành trì kiên cố của một tinh thần bảo thủ. Đại học lúc đó sẽ bị đồng hóavới các lực lượng phản động của xã hội, cố gắng bảo vệ những quyền lợi bất chính, bất công, của một thiểu số trí thức bảo thủ. Đại học lúc đó dễ trở nên một « tháp ngà » ru ngủ trí thức trong những công cuộc nghiên cứu trừu tượng, đầy mơ tưởng, xa lánh thực tế nhiều khi phũ phàng, và luôn luôn biến đổi chung quanh họ. Mối mâu thuẫn giữa đại học và xã hội khi đó sẽ là một mối mâu thuẫn mới mà tính chất hoàn toàn khác biệt với mọi mâu thuẫn cũ thời Trung cổ : Đại học bấy giờtrở thành phía phản động, còn xã hội trở nên phía tiền tiến.

Mối tương quan giữa đại học và xã hội phải là một mối tương quan song phương. Một mặt đại học cần giữ được sự tự do cần thiết đểcóthể thực hiện các công trình giảng huấn và nghiên cứu khách quan và lâu dài. Mặt khác đại học cũng phải dấn thân đểđóng góp tích cực vào việc phát triển quốc gia. Đại học phải vừa giữ vai trò chỉ hướng và phê phán các sai lệch củaxã hội bên ngoài vừa góp phần tích cực vào việc sửa chữa những sai lầm và thực hiện những chíhướng đó. Muốn thế, một mặt đại học cần được tự do suy tư, nghiên cứu và thảo luận mà không bị những áp lực chính trị bên ngoài chi phối. Nhưng mặt khác, đại học cũng phải cởi bỏ những mặc cảm của mình đối với xã hội đểcó thể dấn thân một cách tự nhiên và có kết quả. Thường thường đại học hay có mặc cảm tự tôn, thiên trọng trí thức, xa vời thực tế, ưa thích những gì hoa mỹ, khinh những gì bình dị. Đại học khi tự tôn đối với xã hội sẽ dễ dẫn tới lối hành sử xa cách quần chúng, cóthái độ ngạo thế, dạy đời. Nếu có dấn thân cũng chỉ là lối dấn thân của những người muốn đi « dạy đời » chỉ làm quầnchúng xa lánh thêm

Đại học cũng có thểcó một mặc cảm ngược lại : mặc cảm tự ti. Tự ti vì những đặc quyền của mình được hưởng dưới thời thực dân; tự ti vì đã đứng bên lề lịch sử trong xã hội và quốc gia biến chuyển mãnh liệt. Từ mọi tự ti ấy, đại học hăng hái dấn thân vào xã hội để mong « chuộc lại » những lỗi lầm xưa của mình. Sự dấn thân ấy mang đầy mặc cảm «tội lỗi» cũng không phải là thứ dấn thân mà chúng ta muốn nói đến.

Mối tương quan giữa đại học và xã hội phải là một mối tương quan bình thường, tự nhiên. Vai trò của đại học phải được xã hội hiểu và chấp nhận ; trong khi đóđại học phải tích cực tạo uy tín thực của mình đối với xã hội vừa bằng các công trình nghiên cứu giảng huấn của mình, vừa bằng những hoạt động phản ánh được nhu cầu cũng như thực trạng ngoài xã hội. Đại học khôngthể đi ngược lại chiều hướng tiến triển chung của xã hội; nhưng đại học cũng khôngthể nhắm mắt làm ngơ hay để bị chi phối lôi cuốn theo những lầm lạc của một chính sách độc đọán phản lại quyền lợi chung của dân tộc. Nói một cách vắn tắt và giản dị, đại học phải là bạn của đời chứ không thể làm thầy đời cũng như không thể làm đầy tớ cho đời được.

Tại các nước tiền tiến kỹ nghệ, đại học đã phần nào đóng được vai trò lý tưởng đó. Đại học đóng góp tích cực vào việc phát triển quốc gia bằng cách cung cấp những chuyên viên đủ loại cho các mặt sinh hoạt đại diện của quốc gia. Hầu như không có ngành sinh hoạt nào của quốc gia mà trong đại học không giảng dạy và nghiên cứu. Nhờ đó các sinh hoạt ngoài xã hội mỗi ngày một thêm cải tiến. Thêm vào đó, đại học cũng tích cực thực hiện các công trình nghiên cứu sáng tạo cần thiết đối với các vấn đề khó khăn của xã hội, từ những vấn đề kỹ thuật tới các vấn đề xã hội và văn hóa. Những khám phá của đại học sau đó được thực nghiệm ngoài xã hội và kết quả lại được đem vào đại học để kiểm nghiệm và sửa lỗi nếu cần.

Như thế đại học tại các nước tiền tiến kỹ nghệ đã dần dà trở nên những trung tâm khích động cải tiến xã hội. Những biến chuyển ngoài xã hội dội vào đại học, và những khám phá nghiên

cứu trong đại học được đem ra thực hiện ngoài xã hội. Mối tương quan song phươngnày vừa giúp cho xã hội luôn luôn tân tiến hơn về khía cạnh kỹ thuật cũng như văn hóa ; vừa giúp cho đại học tránh được tình trạng « tháp ngà ». Nếu có trường hợp đại học tự để rơi trở lại tình trạng tháp ngà, hay tự biến thành đồng lỏa với những tệ đoan ngoài xã hội, thì chính giới đại học, cụ thể hơn, là sinh viên và giáo sư, sẽ có phản ứng tích cực để sửa đổi lại.

Chiều hướng này được thể hiện một cách rõ rệt nhất kể từ thập niên 1960 trở lại đây. Trong khoảng thời gian chừng 10 năm trở lại đây người ta ghi nhận nhiều phong trào văn hóa, xã hội và chính trị phát xuất từ đại học. Từ các phong trào có tính cách văn hóa và bất bạo động như phong trào Hippie, ma túy *, tự do luyến ái (tình dục), nhạc kích động trẻ..., tới các phong trào xã hội như chống kỳ thị da mầu, chống bất công áp bức, chống nhũng lạm..., cho tới các phong trào chính trị bạo động như chống chiến tranh, chống độc tài, chống lại xã hội đầy áp bức bất công, phi lý hiện tại. Hầu hết các phong trào này hoặc do các sinh viên và giáo sư trẻ tại đại học phát động, hoặc do họ tham gia đông đảo và tích cực nhất.

Các phong trào của giới trẻ tại đại học của các nước tân tiến kỹ nghệ là kết quả của một phản ứng văn hóa chống lại những sai lệch của nền kỹ nghệ quá độ của các nước Âu Mỹ (kể cả Nhật). Phong trào này chúng ta tạm gọi là một phong trào Tân Nhân Bản, đã và đang gây ảnh hưởng rộng lớn tới mọi cơ chế và sinh hoạt xã hội tại các nước này.

Tại các nước đang mở mang, không khí đại học còn nặng nề vì chưa xác định được đường hướng rõ rệt của mình. Một mặt thì đại học chưa dứt khoát chối bỏ những đặc quyền rơi

———

Chúng ta cần nhìn phong trào ma túy dưới con mắt văn hóa. Một cách tóm tắt, chúng ta có thể nhìn phong trào này như một cố gắng của giới trẻ chán nản thế giớ hiện tại muốn đi tìm những « kích thích tâm lý » mới thay thế cho các kích thích tâm lý của xã hội hiện hữu do các phương tiện truyền thông đại chúng tối tân tạo ra.

Rớt lại từ thời thực dân cũ ; những đặc quyền nầy được giới đại học bảo vệ bằng chiêu bài «tự trị». Tự trị trong trường hợp này chỉ có nghĩa là đại học còn e ngại chưa dám dấn thân, chưa dám «lột xác » cũ để mang lấy xác mới, chưa dám chối bỏ những tinh thần cũ để mang lấy tinh thần mới. Có nhiều lý do trái ngược nhau khiến cho giới đại học còn phải e dè chưa dứt khoát thái độ và còn sợ đánh mất tự trị của mình. Một trong những lý do chính đáng nhất có lẽ là vì xã hội bên ngoài còn quá phức tạp, còn bị chi phối bởi nhữngthế lực bè nhóm, hay những thế lực chính trị kinh tế quốc tế. Một lý do khác không mấy chính đángcó thể là vì xã hội bên ngoài biến chuyển quá nhanh và quá mạnh, khiến giới đại học, vốn bảo thủ, chưa kịp hay chưa dám thích ứng; kết quả của lý do này là đại học thường đứng bên lề xã hội, quan sát và nhiều khi lớn tiếng chỉ trích, chống đối, nhưng rất ít khi chịu dấn thân để góp phần canh cải.

Dù vì lý do nào, đại học tại các nước chưa phát triểnvề kỹ nghệ còn mang nặng tánh chất bảo thủ, nhìn xã hội bằng con mắt kinh sợ, hoặc bằng con mắt ngạo mạn khinh đời. Kết quả là sinh hoạt đại học không hỗ trợ cho diễn tiến ngoài xã hội; chương trình học thiên nặng về khoa cử ; tinh thần đại học đồng nghĩa vớ tinh thần cầu an, vị kỷ, chờ đợi. Xã hội bên ngoài không được sự hỗ trợcủađại học, nên thiếu nhân tài, thiếu hướng dẫn, những hoạt động của mình không được cải thiện về kỹ thuật cũng như văn hóa. Thái độ của xã hội ngưọc lại cũng kém xây dựng. Xã hội bên ngoài nhìn đại học bằng cặp mắt « kính nhi viển chi », hoặc bằng cặp mắt coi thường, nhiều khi khinh thị. Các chính quyền độc đoán lại bắt đại học phải tuân hành các chỉ thị của mình, biến đại học thành phương tiện để thực hiện chính sách riêng tư của họ.

Tóm lại, mọi liên hệ giữa đại học và quần chúng, cũng như giữa đại học và chính quyền tại các nước đang phát triển là một mối liên hệ tiêu cực nhiều hơn tích cực. Nó vừa ngăn cản sự cải tiến của đại học, vừa chia các đại học ra khỏi dòng tiến hóa chung của xã hội. Nếu có cố gắng đem « đại học vào đời» thì lại là những cố gắng đầy mặc cảm. Phía chính quyền đó là

mặc cảm tự ti đối với đại học, hoặc sợ đại học, không dám can thiệp vào các bất công hay bê bối của giớiđại học; hoặc khinh miệt đại học, cóthái độ độc đoán đối với đại học. Phía đại học đócóthể là mặc cảm tự tôn quyết đem « sở học» của mình ra « sửa trị» xã hội. Những bê bối và đặc quyền của mình không được sửa chữa hay không cho ai lên tiếng chỉ trích, nếu ai can thiệp hay chỉ trích sẽ bị giới đại học lên án là xâm phạm quyền tự trị đại học. Trong khi đó ngoài xã hội, hay trong chính quyền có làm điều gì sai lầm thì lớn tiếng chỉ trích, có khi phát động cả một phong trào trí thức chống đối mãnh liệt.

Tất cả những thực trạng đó cần được thay đổi nếu đại học tại các nước đang phát triển muốn đóng góp tích cực và xây dựng vào việc phát triển quốc gia. Thay đổi như thế nào ? Trước hết phải thay đổi thái độ, phía chính quyền cũng như phía đại học, cả hai phía phải có thái độ xây dựng tích cực hơn là đả phá nhau tiêu cực. Một mặt chính quyền cần tích cực trợ giúp phương tiện để đại học phát huy tinh thần và không khí sinh hoạt tự do. Mặt khác đại học phải ý thức trách nhiệm lớn lao của mình để tự cải tiến không ngừng về phẩm hầu cóthể cung cấp cho quốc gia những nhân tài hữu dụng, có tinh thần trách nhiệm và có khả năng. Việc củng cố nội bộ đại học là một điều kiện tiên quyết cho vai trò của đại học trong việc phát triển quốc gia. Những sinh viên tốt nghiệp của đại học chính là đạo quân tiền phong trong việc xây dựng một xã hội mới. Nếu đại học không thay đổi thái độ, tinh thần và sinh hoạt của mình thì chính những sinh viên tốt nghiệp này sẽ là những trở lực cho việc phát triển xứ sở. Tinh thần cầu an, vị kỷ, sinh hoạt tháp ngà, ru ngủ, xa cách quần chúng, xa cách thực tại của đất nước; chương trình giảng huấn từ chương, khoa cử, thiếu thực dụng, nặng sách vở; tất cả những điều đó phải được thay đổi mới mong đại học đóng góp được tích cực vàocông việc phát triển quốc gia.

VAI TRÒ CỦA ĐẠI HỌC TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN CÁ NHÂN.

Ngoài việc đóng góp tích cực vào việc phát triển quốc gia, đại học cũng là nơi đào luyện sinh viên. Nếu tại trung học người học sinh còn hướng về gia đình, cha mẹ như nơi nương tựa tinh thần cũng như vật chất, thì vào tuổi đại học, người sinh viên dần dà tự lập cho mình một đời sống riêng. Nhưng trước khicó thể tự lập, người sinh viên cần một thời gian hướng dẫn, giúp đỡđể họ có thể dần tự làm chủ được cuộc đời của mình. Đại học chính vì thế mà có một vai trò hết sức quan trọng vì thời gian sinh hoạt tại môi trường đại học chính là thời gian mà người sinh viên phải chuẩn bị để đủ sức làm chủ cuộc sống riêng của họ. Đại học chuẩn bị cho họ một thế đứng vững chắc trong xã hội bằng cách cung cấp cho họ những kiến thức và khả năng chuyên môn cần thiết để họ có thểđóng góp một cách tích cực và nhiều tự tin vào các mặt sinh hoạt khác nhau của xã hội. Đại học cũng phải chuẩn bị cho họ một tinh thần đứng đắn trước khi nhập cuộc. Nói vắn tắt, người sinh viên cần được chuẩn bị đầy đủ về cả hai phương diện tinh thần lẫn vật chất để có thể tham gia vào cuộc sống chung quanh một cách tự tin và tự chủ.

Như thế, thời gian đại học là một thời gian rất quan trọng đối với một thanh niên. Nhưng tiếc thay về phía sinh viên thường không được hướng dẫn đúng mức trong thời gian này ; còn về phía đại học thường lại chỉ để ý tới khía cạnh giảng huấn và nghiên cứu mà ít để ý tới bản thân người sinh viên. Trướckhi bàn thêm vấn đề này chúng ta thử lược xem sự phát triển của cá nhân sinh viên trong thời gian tiền trưởng thành này như thế nào.

Con người phát triển toàn diện ở mọi lứa tuổi. Có ba khía cạnh sinh hoạt của một cánhân : khía cạnh tâm lý, sinh lý và xã hội. Cả ba khía cạnh này đều phát triển cùng một lúc ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên mỗi lứa tuổi có một trọng tâm phát triểnchính. Thí dụ : từ khi mới sanh tới khoảng 5, 6, tuổi trở lên,

khía cạnh tâm lý bắt đầu chiếm vị trí trọng tâm ; và từ sau 15, 16tuổi trở đi, khía cạnh xã hội vượt trội lên thành trọng tâmpháttriển. Tới tuổi vào đại học, cả ba khía cạnh này dồn lại cùng một lúc, và mặc dù khía cạnh xã hội cóthể vẫn còn lấn lướt các khía cạnh kia người sinh viên có những nhu cầu phát triển sinh lý và tâm lý mới, khác hẳn với tính chất phát triển của các giai đoạn tuổi trước đó.

Trong các giai đoạn tuổi tiền đại học, việc phát triển tâm lý và sinh lý có tính cách khách quan và đương nhiên. Cá nhân đứa trẻ hầu như chưa nhập cuộc vào việc phát triển này. Cùng với sự tăng trưởng về tuổi tác, đứa trẻ tăng trưởng về sinh lý và tâm lý. Nói một cách khác, tiến trình phát triển của đứa trẻ tới khoảng tiền trưởng thành là một tiến trìnhnở ra của các khả năng tính sẵn có trong nhiều sắc thể cộng với việc : điều chỉnh tự nhiêncủa khả tính này với hoàn cảnh chung quanh. Điều chỉnh tự nhiên đây có nghĩa là điều chỉnh theo luật tự nhiên như gặp nóng thì co tay lại, thấy đau thì òa lêu khóc v.v... Tiến trình vừa nở ra vừa điều chỉnh tự nhiên này tới khoảng tuổi tiền đại học, tức tuổi thiếu niên, trở nên phức tạp hơn. Ởtuổi này người thiếu niên bắt đầu ý thức sự có mặt của yếu tố chủ quan trong tiến trình phát triển của nó, đồng thời cái tiến trình phát triển tự nhiên vẫn đương tiếp tục, mà tiến trình này nay lại nở ra một khung trời mới, đó là khung trời xã hội, hay nói cách khác, liên hệ giữa người với người trong hoàn cảnh sống chung quanh, sở dĩ đứa bé ở tuổi thiếu niên ý thức được sự có mặt của yếu tố chủ quan, yếu tố « cáitôi» vì quá trình phát triểntrước nó đã thu thập được những hiểu biết đặc thù phân biệt nó với người khác. Hiểu biết đặc thù này sở dĩcó được một phần vì cái khả tính của nóđược nở ra càng rõ rệt hơn; một phần khác sự tiếp xúc của nó với chung quanh cóthểcó những điều kiện khác với những sự tiếp xúc và điều chỉnh của các đứa trẻ khác.Dần dà cả hai khíacạnh tiên thiên (khả tính) và hậu thiên (tiếp xúc và điều chỉnh) phát triển mạnh tạo ra một nội tại đặc thù nơi mỗi cánhân thiếu niên. Từ đó hình thành một « cái tôi», một chủ quan mỗi lúc một rõ

rệt. Cho nên tới tuổi thiếu niên, cá nhân gặp một mâu thuẫn lớn giữa tiến trình phát triển tự nhiên còn đang tiếp tục, với sự lớn đậy của «cái tôi» chủ quan cũng mỗi lúc một thêm rõ rệt. Mỗi mâu thuẫn giữa trong và ngoài, chủ quan và khách quan, giữa chủ thể và đương nhiên đã làm cho tình trạng tâm sinh lý của người thiếu niên hết sức phức tạp, nhiều khi khó hiểu đối với cha mẹ hay người lớn.

Tuổi tiền đại học phức tạp như thế nên nó có một tầm ảnh hưởng quan trọng tới tuổi đại học của thanh niên. Tùy theo cách đối xử của gia đình, bè bạn ; tùy theo cách đối xử của người chung quanh, của xã hội ngoài đời ; người thiếu niên có thể tự tạo cho mình những trạng thái tâm sinh lý hoặc bất lợi hoặc có lợi cho việc phát triển tiền trưởng thành của họ.

Người thanh niên bước chân vào đại học cóthể mang theo tất cả một quá khứtâm sinh lý, xã hội 18 năm trời mà chính họ cũng như người chung quanh không ý thức được. Cái quá khứ tâm sinh lý và xã hội ấy dồn lại nơi tuổi tiền trưởng thành, và đặc biệt bị ảnh hưởng trực tiếp nhất của tuổi tiền đại học. Trước khi vào đại học người sinh viên đã phần nào tạo cho mình một phản ứng có điều kiện nào đó, tùy theo cái điều kiện đã tạo ra cái phản ứng của họ. Họ cóthể rất nhút nhát, cũng có thể quá « bất cần đời» (mà xã hội người lớn thông thường nhìn như một thái độ « hỗn xược »). Họ có thể rất ủy mị ướt át, yếm thế, bi quan; họ cũng có thể hết sức lạc quan, thứ «lạc quan tếu » vô trách nhiệm. Họ cóthể luôn luôn ưu tư, lo nghĩ, bất mãn, muốn nổi loạn với hiện tại; họ cũng cóthểhồn nhiên, «ăn no ngủ kỹ », chấp nhận tất cả những gì xảy đến, không phản đối, mà hình như cũng chẳng hoàn toàn chấp nhận. Nói tóm lại người sinh viên khi bước chân vào đại học cóthể mang theo với họ những phản ứng đã được những hoàn cảnh gia đình, xã hội bè bạn, điều kiện hóa một cách nào đó sẵn rồi.

Điều quan trọng nhất chính là ở điểm tại tuổi đại học người thanh niên một lúc phải đối diện với toàn diện con người họ. Họ không còn thế chỉ bị đưa đẩy một cách khách quan và đương

nhiên bởi các luật tắc sinh lý, tâm lý và xã hội. Quá trình phát triển đương nhiên và nở ra hầu như bắt đầu bước vào giai đoạn chấm dứt. Nếu người thiếu niên (15-10 tuổi) cảm thấy sự lớn dậy của chủ ngã nhưng bất lực trước việc điều khiển và điều chỉnh các hoạt động tâm sinh lý và xã hội của mình, thì người thanh niên đại học bắt đầu một tiến trình phát triểnmới trong đó họ phải đối diện một lúc với cả ba khía cạnh tâm lý sinh lý và xã hội trong con người họ đồng thời phải chủ động được các sinh hoạt này. Nói cách khác, nếu trong giai đoạn trước người thiếu niên còn để cho các khía cạnh sinh hoạt này tự mở ra và tự điều chỉnh, thì từ giai đoạn tiền trưởng thành trở đi, người sinh viên phải làm chủ được quá trình điều chỉnh và phát huy này.

Như thế, khi bước chân vào đại học người sinh viên ở vào một giai đoạn phát triển đặc biệt. Một mặt cả ba khía cạnh tâm lý, sinh lý và xã hội đều hội nhập lại; mặt khác, người quá khứ tâm sinh lý phức tạp của 18 năm tiền trưởng thành dồn lại. Những phản ứng cùng nguyên do phức tạp này thường không được « người lớn » biết tới. Giáo sư hay cha mẹ thường nhìn các phản ứng có điều kiện này của người sinh viên như những hiện tượng khóhiểu và họ thường đem lối nhìn của « người lớn », một lối nhìn tương đối « ổn định » hơn, để phán xét về các thái độ «lạ lùng» của con em họ. Họ không hiểu rằng người sinh viên, ở 18 tuổi, không phải là một cá nhân trống rổng, mà ngược lại, người sinh viên phải đối mặt vớiđời sống và xã hội chung quanh với bao nhiêu yếu tố phức tạp về tâm lý và sinh lý mà nhiều khi ngay chính họ cũngkhôngthể nắm vững được. Ngay chính người sinh viên nhiều khi cũng không thểhiểunỗi những phản ứng hay thái độ và hành động của họ vì một lẽ dễ hiểu là nó quá phức tạp mà lại đã dồn tích lại từ 18 năm trời qua khiến cho chính họ cũng chỉ là một « kết quả » đương nhiên của cái quá khứ tâm sinh lý phiền tạp đó.

Người sinh viên trước ngưỡng cửa đại học là cả một thực thể sống động và toàn diện. Họ không những chỉ đối diện với chính

Cả hai việc này đều cần thiết. Ba khía cạnh tâm lý, sinh lý và xã hội vẫn có những nhu cầu phát triển chỉ khác ở tính chất. Về mặt tâm lý, nhu cầu đòi hỏi tâm lý phải được ổn định, hết ỷ lại, có tự chủ, khôngđể bị chi phối bởi những yếu tổngoại tại. Về mặt sinh lý, sinh lực dồi dào đòi hỏi được sử dụng, tạo nhu cầu phát huy khả năng sử dụng và kiếm soát sinh hoạt sinh lý. Về mặt xã hội, phạm vi xã hội bên ngoài mở rộng ra quốc gia và quốc tế đòi hỏi người thanh niên đủ khả năng và kiến thức đểcóthể gia nhập vào cuộc sống rộng lớn đó một cách tích cực và xây dựng.

Từ đó, chúng ta thấy đại học phải trở nên một môi trường thuận lợi cho sự phát triển quân bình cả ba khía cạnh sinh hoạt trên của người sinh viên để cuối cùng đào tạo được một con người toàn diện và tích cực. Người sinh viên cần được hướng dẫn để chuyển từ tinh thần ỷ lại sang tinh thần tự nhiên tự quản. Họ cũng phải trởnên những con người tự chủ, làm chủ được sinh mệnh của mình cũng như giúp làm chủ được sinh mệnh của toàn thể dân tộc.

Muốn thế một mặt người giáo sư phải hiểu được những khó khăn và nhu cầu phức tạp của sinh viên : mặt khác đại học phải tạo ra được một không khí thoải mái, hợp tác, tôn trọng lẫn nhau. Nếu Đại học không tạo được không khí và tinh thần này sẽ là một trở ngại cho việc phát triển toàn diện người sinh viên. Thông thường không khí Đại học của nước ta hiện nay quá thiên trọng về khía cạnh tâm lý, mà ngay trong khí cạnh này cũng tại chỉ đểý phát triển mặt trí thức mà xao lãng các mặt tình cảm,ý thức...Tình trạng này làm cho sinh hoạt nghèo nàn dẫn tới các uẩn ức về mặt tình cảm, sinh lý và xã hội.

Cho nên Đại học muốn đóng vai trò của mình trong việc phát triển cá nhân sinh viên cần tổ chức các sinh hoạt phong phú và nhiều mặt.

Tất nhiên trong hoàn cảnh hiện nay của đất nước khi mà tình hình chính trị và xã hội chưa ổn định, mọi kế hoạch phát triển chung cũng như riêng cho Đại học đều chưa thể hoạch định

và thi hành một cách toàn triệt được. Thêm vào đó việc giáo dục thanh thiếu niên không phải chỉ là công việc thu hẹp và cô lập trong bốn bức tường đại học mà cần sự cộng tác hổtương của sinh hoạt mọi mặt khác trong xã hội.

Tuy nhiên, sinh hoạt học đường hiện nay tập trung nhiều năng lực, trí óc và thời gian nhất của đa số thanh thiếu niên, và trách nhiệm giáo dục thanh thiếu niên vẫn còn đặt nặng nơi học đường. Cho nên đại học cần cố gắng cải tiến các sinh hoạt của mình để tạo môi trường thuận hợp hơn cho việc phát huy khả tính của sinh viên để họ cóthể vào đời một cách thành công và hữu ích cho việc phát triển xứ sở.

ĐOÀN VIẾT HOẠT