Niệm Phật tam muội nhập môn

Ngày Thứ Ba: Tu Tập Thiền Định

NGÀY THỨ BA: Tu tập thiền định
Hôm nay là ngày thứ ba của kỳ Phật thất thứ nhất năm 2006.
Ngày hôm qua giảng đến ba phần thiện căn: Thuận phước phần, thuận giải thoát phần và thuận quyết trạch phần. Điều kiện căn bản của tu tập là cần có phước phần ở một mức độ nào đó, nếu quá khổ thì rất khó tu tập. Như trong Kinh Phật nhắc đến tám loại chúng sanh học Phật rất khó khăn, gọi là “tám nạn” hoặc “tám loại khiến chúng sanh không nhàn rỗi”, không có thời gian tu tập. Vì vậy chúng sanh khổ báo nặng hơn, ví dụ như địa ngục, ngã quỷ, súc sanh và trong loài người lại bị tàn tật (đui, điếc, câm, ngọng) học Phật cũng khó khăn. Nhưng có quá nhiều phước báo, hưởng thụ quá nhiều cũng khó mà học Phật.
Vì vậy thuận phước phần là nói rõ việc chuẩn bị đầy đủ điều kiện căn bản để đủ sức tu hành.
Thiện căn của thuận giải thoát phần tức bỏ ác làm

lành, các việc ác đừng làm, các việc thiện thì vâng làm, học tập điều căn bản của giới luật.
Ý nguyện này khi thọ giới, nạp thọ giới thể đã dẫn đến sự chuyển hóa của thân tâm, như ngày hôm qua đã nói, cảm động đến nỗi dựng lông tóc.
Trong kinh có ghi, sau khi nghe chánh pháp có hiện tượng “chân lông dựng đứng”, vì “đối với giáo pháp và pháp sư sanh khởi tâm ái kính sâu sắc”, hoặc “tâm sợ hãi phạm giới đọa lạc” mà “bi thảm rơi lệ”, cũng có thể là do “sự vui mừng tột đỉnh” tùy theo sự phản ứng của thân tâm, ví dụ “Kinh Phật Thuyết Thân Mao Hỷ Thụ” quyển 3: “Lúc bấy giờ, trong hội có Tôn giả Long Hộ, cầm quạt khổng tước đứng hầu bên đức Phật. Lúc đó Ngài dựng quạt, tiến về phía trước chắp tay đảnh lễ mà bạch Phật rằng: Con hôm nay đã được nghe chánh pháp này, lông tóc dựng đứng, sanh đại hoan hỷ. Bạch Thế tôn! Kinh này có tên gọi là gì? Chúng con phụng trì như thế nào? Phật dạy Long Hộ: Chánh pháp hôm nay tên Thân Mao Hỷ Thụ, tên như

vậy, các con nên phụng trì.”
Hoặc “Kinh Nguyệt Đăng Tam-muội” quyển 3: “Khi nghe bậc đại trí rộng nói chánh pháp, tâm hoan hỷ đến nỗi lông tóc dựng đứng, đối với pháp vô thượng rất ái mộ có thể nhận được phước báu rộng lớn bất khả tư nghì.”
Trong “Kinh Đại Bát Niết Bàn” quyển 3, tường thuật Tu-bạt-đà-la (Subhadda) khi nghe Đức Như Lai dạy về bát chánh đạo, “tâm sanh hoan hỷ, lông tóc dựng đứng”, tiếp đến liễu ngộ nghĩa lý bát chánh đạo, “xa lìa trần cấu, được pháp nhãn tịnh”, chứng đắc sơ quả mà phát tâm xuất gia, sau đó nghe pháp tứ đế chứng được lậu tận A La Hán.
Ngoài ra trong Luật tạng “Ưu Bà Tắc Giới Kinh” quyển 1, cũng lấy “lông tóc đều dựng đứng, nước mắt chảy dài” làm yếu tố để phán đoán “thuận giải thoát phần”, và nói nguyên nhân “lông tóc đều dựng đứng, nước mắt chảy dài” là do nghe pháp thọ trì, nghe tam đồ khổ, trong lòng sợ hãi, kiên trì trai giới cho đến tội nhỏ

cũng không dám hủy phạm.
Cũng vậy, đối với cái khổ của thế giới Ta-bà có thể cảm đến sợ hãi, biết được nếu thuận theo tập khí của mình mà tiếp tục tạo nghiệp, sẽ có quả báo mà sanh sợ hãi, cảnh giác đến lông tóc đều dựng đứng.
Những cái này đều là đặc trưng của thuận giải thoát phần.
Từ đây có thể phán đoán phương hướng tu hành của mình có chính xác hay không?
Ngày hôm qua nhắc đến, khi xưng niệm danh hiệu Phật, nên giống như khi thọ giới, tâm quyết định nạp thọ giới thể vậy.
Khi thọ giới, đọc bài văn thọ giới ba lần: “con đệ tử ..., quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, cần trở thành người ...”, mỗi một lần đọc thì một lần cảm động. Có khi giới sư sẽ nhắc nhở giới tử quán tưởng: Đọc lần thứ nhất là cảm giác mình có được thiện pháp thực tiễn, toàn thân rung động; Đọc lần thứ hai, cảm nhận đến thiện pháp thọ giới tích tụ trong hư không ngay trên đầu

của mình; Đọc lần thứ ba, cảm giác thiện pháp này hình như từ trên đỉnh đầu đi xuống thân thể của mình. Ba loại quán tưởng này đã nói rõ quá trình chuyển biến nạp thọ cụ thể của thân tâm.

Như vậy chúng ta hiểu rõ vì sao những nhận thức và kinh nghiệm tinh thần này có thể đưa đến thiện căn “thuận giải thoát phần” của “tăng thượng ý lạc” (ý hướng mạnh mẽ). Loại này đối với ý hướng giải thoát có sức, có lực, sẽ dẫn phát quyết tâm “ngược dòng sanh tử”. Vì vậy “Đại Tỳ Bà Sa Luận” quyển 176, phần vấn đáp trước khi trả lời phán đoán nhân tố trồng “thuận giải thoát phần” thiện căn, có lấy ví dụ “cá nuốt lưỡi câu” để chỉ cho người trồng “thuận giải thoát phần” thiện căn. Cá tuy vẫn ở dưới nước nhưng có thể nói là đã nằm trong tay ngư phu rồi, vì chẳng bao lâu sẽ bị giật lên bờ.

Khi đại chúng niệm Phật, mỗi lần nghe Phật hiệu, có được sự cảm động như vậy không? Chuyển biến của thân tâm cũng thế không?

Tu tập thiền định, trí tuệ, đầu tiên cần phải có căn bản của giới luật. Ngày hôm qua đã nói, trì giới mới không có hối hận, đạt được tâm hoan hỷ. Thân tâm hoan hỷ mới có khinh an, thân tâm khinh an thì tâm mới định, tâm định thì chuyên tâm nhất trí, chuyên chú như nhất mới có thể như thật tri kiến, dẫn đến phát huy trí tuệ.
Có tri kiến chính xác, biết thật cái gì là khổ, cái gì là vui, quá khứ cho rằng thuận theo tập khí của mình là rất vui, nhưng vui chỉ là tạm thời, sau lưng nó ẩn tàng rất nhiều sự đau khổ trong nội tâm và ngoại tại
Tiếp đến đạt được thuận quyết trạch phần. Thuận quyết trạch phần có liên quan đến sự học tập của thiền định và trí tuệ.
Học tập thiền định từ sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, đến tứ thiền có mức độ thâm sâu không giống nhau, học tập trí tuệ cũng có trình độ không giống nhau như thế.
Từ thuận quyết trạch phần có thể bước vào sơ quả,

nhị quả, tam quả, tứ quả; Sơ địa, nhị địa, cho đến thập địa của Bồ-tát đạo, đây đều là thứ lớp tu hành căn bản.

Vì vậy, quý vị đang tu niệm Phật Tam-muội cũng nên chú ý đến hai phương hướng này, muốn giải thoát nên phá trừ ngã kiến ngã chấp, không nhất định là cần phải có thiền định cao thâm, nhưng ít nhất cũng nên có năng lực của Tam-muội. Tuy không nhất định phải đạt đến sơ thiền nhưng cũng nên gần với thiền định như đó, gần với lực chuyên chú của sơ thiền mới có thể nhìn thấy sự chấp trước thâm sâu của mình, rồi đi đến phá trừ được ngã chấp. Nếu không sẽ cho rằng mình rất có tu hành, mà thật ra ngã chấp vẫn còn gốc rễ thâm sâu.

Mỗi ngày thời khóa thứ nhất đều tụng “Kinh A Di Đà” cũng nhắc đến, chấp trì danh hiệu, xưng niệm Phật danh, đối với Phật hiệu như lý tác ý tư duy, một ngày cho đến bảy ngày nhất tâm bất loạn, nên có năng lực thiền định cơ bản.

Đối trị ngũ cái; Tham dục, sân hận, hôn trầm, trạo cử và nghi.

Tu tập thiền định cần phải đối trị ngũ cái (năm thứ chướng ngại thiền định: Tham dục, sân nhuế, hôn trầm, trạo cử và nghi). Chướng ngại của nội tâm bao quát chướng ngại của tham dục và chướng ngại của tâm sân hận, hai loại này có liên quan trực tiếp với pháp thiện ác, lìa tham dục và tâm sân nhuế thì không còn tạo ác, hại mình và người khác.
Hôn trầm và tán loạn là do thân tâm điều hòa không thích hợp, hoặc là do tập khí ngủ nghỉ và ăn uống không thích hợp dẫn đến. Có khi tâm quá vui mừng, tán loạn, rất khó khống chế tâm niệm của mình, nóng nảy thô tháo. Hôn trầm là tâm quá trầm lặng không có sự hưng phấn, thân tâm nặng nề, trầm trọng không thể khinh an. Tâm nghi là không có tin tưởng mình và người khác hoặc là không tin tưởng với tất cả các pháp môn tu tập.
Một khi vượt qua những chướng ngại này, xa lìa dục, các pháp ác bất thiện, nội tâm có giác có quán, sản sanh hỷ lạc, thì có thể tiến vào sơ thiền. Tất cả những

khoái lạc của cõi dục giới đều không so được với sơ thiền, lìa dục sẽ sản sanh hỷ lạc mới là ổn định bền lâu hơn, và sẽ không vì chấp trước tham dục mà làm tổn thương mình và người khác.
Vì vậy khi tu tập niệm Phật Tam-muội, đối với người tu hành thiền định cần phải biết nắm bắt các yếu tố như đây: Một phương diện là lực giác quán tăng cường, quán sát những lỗi lầm của ngũ cái, dục vọng, quán sát cái khổ của thế giới ta bà. Lực quán sát càng ngày càng tinh nhuệ và bền vững. Một phương diện là lực cảm thọ, tránh xa sự lo âu chấp trước tham dục, như vậy mới có thể ly dục sản sanh sự hỷ lạc.
Như trước đã nói, đây phải dựa vào sự hỗ trợ của giới học. Nếu như không có cách hạ quyết tâm trì giới chính xác, thì sẽ có rất nhiều sự lo âu, buồn khổ, không thể hoan hỷ, an lạc.
Sơ thiền: Vì ly dục, pháp ác bất thiện; Có giác, có quán, ly sanh hỷ lạc.
Giới có ảnh hưởng đối với ngôn ngữ và hành vi,

tăng trưởng lực giác quán, bền vững, tinh nhuệ, bồi dưỡng lực giác quán đối với tâm lý càng vi tế hơn, cảm thọ sự hỷ lạc của ly dục, dẫn đến sự chuyển biến của thân tâm, khiến nội tâm chuyên chú (tâm nhất cảnh tánh), chế ngự tâm vào một nơi, nơi này gọi là sơ thiền (Vì ly dục, pháp ác bất thiện; có giác, có quán, ly sanh hỷ lạc, đầy đủ như vậy hành giả trụ ở sơ thiền ).

Tiến một bước nữa hành giả đạt đến nhị thiền. Lúc này do dục, pháp ác bất thiện đã giảm bớt, lực giác quán về dục, pháp ác bất thiện chuyển biến, trực tiếp do thiền định sản sanh “định sanh hỷ lạc”, lúc đó hỷ lạc càng tự nhiên, trực tiếp, vì vậy gọi là nhị thiền (Vì giác quán tịch tịnh, nội đẳng tịnh, tâm định như nhất một cảnh, không còn giác và quán, định sanh hỷ lạc, hành giả đầy đủ như vậy trụ ở nhị thiền).

Sơ thiền đối với các khoái lạc của dục giới, bao qua dâm dục khó đoạn xả nhất đều có thể xa lìa. Sự hỷ lạc của sơ thiền, vẫn phải cần trải qua lực giác quán, lực đối trị và lực viễn ly sản sanh (ly sanh hỷ lạc).

Sự hỷ lạc của nhị thiền không phải do lực đối trị sản sanh mà là xuất phát từ nội tâm, từ nội tâm sản sanh.
Tiến một bước đến tam thiền (do ly hỷ, trụ xả, niệm, chánh trí, và thọ thân chánh lạc, bậc thánh giả tuyên thuyết, thành tựu xả niệm lạc trụ, hành giả đầy đủ như vậy trụ ở tam thiền), có thể ly hỷ, tiến vào “lạc” thuần túy. Hỷ là do “nội tâm” sản sanh, vì vậy còn có tính động, đến rất nhanh, đi cũng rất nhanh. Sau khi ly hỷ, thuần túy là “thân thể” cảm thọ đến lạc, gọi là “ly hỷ diệu lạc”.
Tiến một bước, lạc cũng có thể buông xả, xả một cách thuần túy, không khổ không lạc.
Tứ thiền: Do đoạn lạc và trước đã đoạn khổ, hỷ, ưu, không khổ, không lạc, xả, niệm thanh tịnh.
“Xả” là cảm giác trung tính nhất, vì vậy khi đến “xả”, lực kham nhẫn của thân tâm rất mạnh, đối với sự thay đổi của ngoại cảnh gây khổ vui, bao qua các điều kiện tự nhiên như: Nóng, lạnh của thời tiết, sự quấy

nhiễu của muỗi trùng thú dữ, con người và sự việc đều có thể bảo trì sự cảm thọ của xả, tứ thiền gọi là “xả niệm thanh tịnh” (do đoạn lạc, và trước đã đoạn khổ, hỷ, ưu, không khổ, không lạc, xả, niệm thanh tịnh, đầy đủ trụ ở tứ thiền). Lúc này thân tâm điều hòa nhu nhuyến nhất, năng lượng của thân tâm có thể phát huy hoàn toàn.
Vì vậy, trong kinh Phật nói tứ thiền giống như vàng ròng, từ tạp chất trong mỏ vàng mà luyện thành vàng ròng, rất điều hòa nhu nhuyến có thể làm thành bất cứ đồ vật hữu dụng.
Do đó, khi đại chúng tu niệm Phật Tam-muội, nên biết phương hướng tu thiền định là học tập như thế nào. A Di Đà Phật!

Ngày Thứ Tư: Thuận Giải Thoát Phần Và Bốn Loại Niệm Phật

NGÀY THỨ TƯ: Thuận giải thoát phần và bốn loại niệm Phật.
Hôm nay là ngày thứ tư của kỳ Phật thất thứ nhất năm 2006.
Hôm qua giảng đến phước đức thiện căn, bao hàm ba loại thiện căn: Thuận phước phần, thuận giải thoát phần và thuận quyết trạch phần, đó là then chốt để từ phàm phu chuyển thành Thánh nhân, chuyển biến thân tâm, từ sự tu hành của giới học đến định học và huệ học, từ thân tâm phiền não chuyển đổi thành thân tâm giải thoát.
Chuyển phàm thành Thánh: Giống như đồ sành chuyển thành đồ bằng vàng.
“Thiện căn thuận giải thoát phần” tuy không nhất định đạt đến thiền định thâm sâu, nhưng có đầy đủ tín tâm, nguyện tâm, ý lạc tâm, mạnh mẽ như khi nạp thọ giới thể vậy, ý chí của nội tâm rất kiên cố, sự kiên định này không chỉ là trên sự nhận thức, xa lìa cõi Ta-bà,

mong hướng về đạo giải thoát, mà là ở trên phương diện cảm thọ, tinh thần cũng có thể sanh khởi tâm hoan hỷ, hoan hỷ tới mức độ lông tóc đều dựng đứng. Cũng vậy, không chỉ là sự nhận biết quyết định, mà ở nơi phương diện cảm thọ của thân tâm cũng có sự cảm động rất mạnh mẽ.
Khi xưng niệm danh hiệu Phật, nội tâm có sự nhận biết, đối với công đức của Phật, có sự xác nhận đối với sắc thân, báo thân, pháp thân của Phật, đối với sự thành tựu của Phật ở cõi Tịnh độ, đối với đại nguyện của Phật có tín tâm, mà mức độ của tín tâm này có thể trên bề mặt sinh lý cũng dẫn đến sự thay đổi, do sự nhận thức đó, lại thêm sự thay đổi của tình cảm, chính là mấu chốt chuyển phàm thành Thánh.
Trong kinh Phật lại có một ví dụ, giống như sự khác biệt giữa đồ bằng vàng và đồ bằng sành, dùng bình nước làm bằng vàng đương nhiên khác xa khi dùng bình nước làm bằng sành. Bình nước thời cổ đại, bằng vàng là rất cao quý, bình thường là dùng đất nung

thành đồ sành. Dùng cái này để ví dụ, thân tâm phiền não của chúng sanh phàm phu giống như đồ sành. Chúng sanh có thiện căn phần thuận giải thoát, tức giống như bình nước làm bằng vàng vậy.
Có một người bán hàng rong, gánh đồ bằng sành và bằng vàng lên chợ bán, không cẩn thận bị té, đồ sành đã bị bể, đồ bằng vàng cũng bị tổn hại. Mọi người thấy vậy cho rằng đồ bằng vàng bị tổn hại thì rất đáng tiếc, vì đồ bằng vàng quý giá hơn đồ sành, nên nó bị bể cũng không sao. Nhưng người hàng rong cho rằng đồ sành bị bể thì đáng tiếc hơn, chứ không phải đồ bằng vàng. Người bàn quan cảm thấy rất buồn, song người bán hàng trả lời rằng: Đồ bằng vàng tuy bị tổn hại nhưng dễ dàng sửa chữa, vẫn có thể bán lấy tiền, nhưng đồ bằng sành đã bị bể thì không có cách nào khôi phục, vì vậy đáng tiếc hơn.
Chúng ta mượn ví dụ này để hiểu rõ sự chuyển biến thân tâm của thiện căn “thuận giải thoát phần”,

tánh chất của nó cũng giống như từ đồ sành (thân tâm phàm phu) chuyển biến thành đồ bằng vàng (thân tâm của Thánh nhân).
Do đó khi niệm Phật, ít nhất trong nội tâm phải có ý lạc, là tín nguyện tâm có sự chuyển biến. Đây là mấu chốt chuyển biến của thân tâm không thể thối chuyển. Tuy nhiên vẫn chưa đạt đến sự bất thối chuyển do năng lượng của trí tuệ sản sanh từ Sơ quả trở lên, nhưng bất thối chuyển của tín nguyện tâm cũng là then chốt quan trọng. Mặt khác, có khi sẽ quên mất chánh niệm, nhưng cũng rất dễ dàng phục hồi, có thể bảo trì đi trên con đường tu hành.
Lần trước có giảng đến Giới học, vì trì giới thanh tịnh nên không có hối hận, không hối hận thì sanh hoan hỷ, hoan hỷ khiến cho thân tâm khinh an, thân tâm khinh an mới giúp cho tâm chuyên nhất một cảnh, tâm có thể ổn định. Và mức độ định tâm ổn định có bốn cấp độ khác nhau nên phân thành bốn loại thiền.
Trong quá trình tu thiền từ sơ thiền, nhị thiền, tam

thiền đến tứ thiền, một phương diện ở lực giác quán tinh nhuệ, bền vững nên nhìn rõ ràng những lỗi lầm của những dục vọng trong cõi dục giới, phương diện khác là lực cảm thọ có thể xa lìa vì dục vọng sản sanh sự lo khổ, do ly dục mà sanh hỷ lạc.
Lại từ “ly sanh hỷ lạc” nâng cao dần lên “định sanh hỷ lạc” của nhị thiền, sau đó cả hỷ cũng xả “ly hỷ diệu lạc” của tam thiền. Tiến một bước đến tứ thiền, cả lạc cũng phải xả, xả niệm thanh tịnh, lúc này có thể nói là thân tâm ở trạng thái nhu nhuyến nhất, giống như vàng ròng vậy.
Vì vậy, Phật thường dùng ví dụ luyện vàng để nói rõ quá trình này như thợ luyện vàng trong “Kinh Rửa Bụi”. Thợ luyện vàng đem cát đá ở mỏ vàng rồi tôi luyện trừ đi tạp chất lấy vàng ròng, và chế ra các đồ trang sức như trâm, vòng, xuyến v.v... Thân tâm của chúng sanh cũng giống như mỏ vàng vậy, tuy đầy phiền não, nghiệp giống như sạn sỏi và bụi bặm, nhưng nó bao hàm cả mỏ vàng, cũng có khả năng thành Phật đáng

quý, trải qua học tập rèn luyện, có thể thành các bậc mô phạm trong các ngành nghề. Bất cứ chúng sanh nào cũng có khả năng này, vì tất cả chúng sanh đều có Phật tánh. Do đó, chúng ta đối với bất cứ chúng sanh phàm phu nào (cả bản thân mình), nên thường giữ tâm tôn kính, không thể đem chút lòng khinh mạn.
Bởi vì, “tuy không phải ai cũng có thể thành Phật, Bồ-tát vĩ đại ..., song Phật, Bồ-tát vĩ đại cũng có thể xuất thân từ bất cứ nơi nào. Tương lai Phật, Bồ-tát trong chánh điện của Phật giáo, xuất thân nơi thấp kém, cũng có thể khiến cho mọi người khó mà tượng tưởng được...”
Nhưng làm sao kiến lập tín nguyện này? Mới bắt đầu là lấy đá, cát rửa sạch sẽ, tiếp là dùng lửa tôi luyện thành vàng ròng, quá trình này là quá trình từ trì giới đến tu tập thiền định.
Vì vậy, niệm Phật từ xưng niệm danh hiệu Phật, chấp trì danh hiệu đến nhất tâm bất loạn, tâm nhất cảnh tánh, cần phải có lực giác sát, lực giác quan và phối hợp

với phương diện cảm thọ hoan hỷ, hỷ lạc, nhớ nghĩ chán ghét dục lạc của thế giới ta bà, đưa đến vui thích ly dục ở cõi cực lạc. Thêm vào đó là sự khẳng định và thể nghiệm, nhất tâm bất loạn, lúc này mới càng thuần tịnh hơn, nếu không sẽ tràn đầy những tạp chất.
Khi quý vị niệm Phật, thường vì phiền não tập khí của quá khứ mà sanh vọng niệm, giống như vàng tạp chất thì không dễ dàng làm ra vật hữu dụng. Vì vậy, thân tâm có phiền não, nghiệp, khổ sẽ có đủ các chướng ngại và không dễ dàng thành tựu mình, thành tựu chúng sanh. Có khi không chỉ rất khó thành tựu, thậm chí sức phá hoại, lực tổn thương rất lớn, những hành động đã làm, rất dễ dàng tổn thương mình và người khác.
Từ thân tâm có đầy đủ tâm hoan hỷ, khoái lạc, tiến một bước tôi luyện đến thân tâm an lạc thuần túy, lại từ thân tâm an lạc luyện đến thân tâm xả, nhất tâm bất loạn lúc này sẽ thuần tịnh hơn.
Tiến một bước đem “hỷ lạc”, “lạc”, “xả” nâng cao đến và tương ưng với tâm Bồ-đề “xả thân vì người”, “hi

sinh cống hiến”, mặc dù bánh xe sắt nóng xoay chuyển ở trên đầu, tâm bảo hộ, cứu độ chúng sanh không vì những sự đau khổ này mà thối chuyển. Đây là trọng điểm tu tập thiền định của Phật giáo Đại thừa.

Ngoài ra, khiến tâm an trụ một nơi, an trụ nơi đối tượng đang tu tập, hoặc là nơi niệm danh hiệu Phật phải cần từ xưng danh đến ý nghĩa công đức, lại từ danh hiệu và ý nghĩa đều có thể ăn khớp nhau. Cũng là từ chỉ đến quán, an chỉ nơi danh hiệu, mà có thể quán sát ý nghĩa công đức đạt đến chỉ quán song vận, an chỉ nơi danh hiệu, quan sát ý nghĩa, đều có thể vận chuyển đồng thời bình đẳng.

Có khi an chỉ nơi danh hiệu, thì lại không dễ dàng thâm nhập vào ý nghĩa công đức; Khi muốn thâm nhập vào ý nghĩa công đức, lại có cảm giác khó thể an chỉ nơi danh hiệu, danh hiệu và ý nghĩa không dễ dàng dung hợp với nhau. Mà khi tâm niệm bình thường không phải là Phật hiệu, cũng dễ dàng quên mất ý nghĩa của Phật.

Niệm Phật: Có hay không niệm được Phật tâm và Phật hiệu?

Do vì sự phối hợp của danh hiệu và ý nghĩa có bốn khả năng. Có niệm ra ý nghĩa công đức, thì giống như tâm có Phật vậy, có Phật tâm. Niệm ra danh hiệu Phật tức là có Phật hiệu. Nhưng có khi niệm ra cùng với nội tâm không có thể tương ưng, vì vậy mới có bốn loại khả năng.

Khi đại chúng đang niệm Phật, thì phải chú ý đến trạng thái nào?

1. Có Phật hiệu, không có Phật tâm. Miệng xưng niệm danh hiệu Phật, nhưng không có Phật tâm. Ý nghĩa công đức Phật không nắm chắc, chỉ là ngôn ngữ văn tự mà thôi, tuy cứ niệm Phật, Phật tâm không có ý nghĩa và công đức, trong tâm vẫn còn phiền não và tương ưng với phiền não, không phải cùng với Phật tâm tương ưng. Rất đáng tiếc, không có cách nào phát huy năng lượng của niệm Phật.

2. Không có Phật hiệu, có Phật tâm. Có khi không phải là xưng danh hiệu Phật, như lúc đang làm những công việc khác không nhất định có thể niệm Phật nhưng là bảo trì Phật tâm, tương ưng với tâm Bồ-đề và ý nghĩa công đức Phật, như vậy cũng có thể lợi ích chúng sanh.
3. Không có Phật hiệu, không có Phật tâm.
4. Tình huống có Phật hiệu, có Phật tâm thì dễ hiểu, không nói rõ nữa.
Những tình huống này tự mình phải biết nên chỉ quán song vận như thế nào, đặc biệt khi chuyên tu niệm Phật Tam-muội, có thể khiến cho chỉ và quán, danh hiệu và ý nghĩa tương ưng với nhau, càng niệm càng thâm sâu, mặc dù không có niệm danh hiệu Phật nhưng Phật tâm cứ tiếp tục duy trì.
Khi ở trai đường hay lúc trong phòng nghỉ ngơi, không nhất định có thể niệm Phật ra tiếng nhưng ý nghĩa tương ưng với Phật, tiếp tục duy trì tâm lìa ác hướng thiện. Phương pháp tu hành này không phải chỉ

ở nơi Phật thất, Phật nhất mà có thể vận dụng ở niệm Phật đường. Năng lượng tu hành như vậy càng ngày càng dễ dàng tập trung. Khi nói chuyện, mặc dù không phải là niệm Phật nhưng nói giống như niệm Phật vậy, có ý nghĩa và công đức của Phật bao hàm ở trong. Khi làm việc hay tiếp xúc với người, tuy không phải là lạy Phật nhưng thân thể và hành vi như lạy Phật vậy, đối với tất cả chúng sanh đều có tâm cung kính tôn trọng.
Do đó tuy không phải là ở trong niệm Phật đường, không có thể niệm Phật, lạy Phật, bằng những hành vi biểu hiện, lời nói ra giống như niệm Phật, lạy Phật, có ý niệm Phật, có Phật ở trong tâm. Tu hành lúc này thì dễ dàng kết thành một khối, gia công dụng hạnh tiến vào đến bốn thứ quyết trạch phần (noãn, đảnh, nhẫn và thế đệ nhất), bốn quyết trạch phần này là mấu chốt quan trọng dẫn đến đạt được trí tuệ.
Công phu có thể kết thành nhất như, năng lực của thân tâm có thể tập trung, bắt đầu có hỏa (lửa), noãn (sức nóng) của trí tuệ, đây là giai đoạn thứ nhất của tứ

gia hạnh. Lửa khai trí tuệ bắt đầu lên cao, như lấy khoan gỗ mồi lửa, khoan tập trung ở một điểm không có gián đoạn, liên tục thì sẽ có lửa bén lên.
Cũng vậy, đối với ngã chấp không ngừng đi sâu vô nó, tiêu diệt nó, không kể ở niệm Phật đường, hay đang niệm Phật, chúng ta luôn duy trì đối trị với những điều bình thường không muốn đối diện nhất, làm ngã chấp bị yếu đi. Như vậy, ngã chấp bắt đầu bị lửa trí tuệ thiêu đốt, đây là sự bắt đầu của bốn thứ quyết trạch phần.

Ngày Thứ Năm: Thuận Quyết Trạch Phần

NGÀY THỨ NĂM: Thuận quyết trạch phần.
1. Noãn.
Hôm nay là ngày thứ năm của kỳ Phật thất thứ nhất năm 2006.
Hôm qua giảng về ba phần thiện căn thuận phước phần, thuận giải thoát phần và thuận quyết trạch phần.
Thuận quyết trạch phần có liên quan đến trí tuệ, trí tuệ giống như lửa, ánh sáng; Lửa có thể đốt củi gỗ phiền não, thiêu đốt chấp trước; Ánh sáng có thể khiến chúng ta nhìn rõ ràng chấp trước là thật hay giả.
Thuận giải thoát phần chuẩn bị ở trong tâm lý, trên mặt sinh lý, có thể hình thành sự chuyển biến căn bản của thân tâm, do đó gọi là “thuận giải thoát”. Đem pháp môn Tịnh độ làm ví dụ, thuận theo sự giải thoát có thể giải thích là: Xa lìa thế giới ta bà, đưa đến lực tín nguyện mong hướng về tây phương. Tâm an lạc này đối với thiện pháp, ý lạc tâm muốn xa lìa ác pháp (ý chí và hỷ lạc), sự chuyển biến của tâm hỷ lạc hướng đến đạo xuất

ly, tâm xuất ly.
Có thiện căn thuận giải thoát phần của “tăng thượng ý lạc” mong cầu niết bàn (tây phương cực lạc Tịnh Độ), chán ghét sanh tử (thế giới Ta-bà) này, có thể bồi dưỡng trí tuệ quyết trạch (chọn lựa). Thân tâm đối với sự nhận thức thế giới có thể chiếu kiến ngũ uẩn giai không vô thường, khổ, không, vô ngã, thuận theo trí tuệ quyết trạch có các điều kiện nhân duyên (hoặc giai đoạn), vì vậy gọi là “phần”, một bộ phận, một bộ phận tổ chức tựu thành những nhân duyên này đưa đến trí tuệ.
Căn cứ vào thứ tự tu hành của “Nhất Thiết Hữu bộ”, “thuận quyết trạch phần” chia thành bốn thứ noãn, đảnh, nhẫn và thế đệ nhất là trước chỉ kiến đạo, quán tứ đế và tu mười sáu hành tướng, đạt đến bốn giai vị tu hành để đạt đến Thánh vị vô lậu. Vì vậy, thứ tự tu hành của “Nhất Thiết Hữu bộ” biểu thị như biểu đồ dưới đây:
Trình tự tu hành của “Thuyết Nhất Thiết Hữu bộ”.
Quả vị phàm phu (ba thiện căn): Thuận phước

phần, Thuận giải thoát phần, Thuận quyết trạch phần (Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế đệ Nhất pháp).
Quả vị Thánh giả: Dự Lưu Hướng (Kiến đạo), Dự Lưu Quả, Nhất Lai Hướng, Nhất Lai Quả, Bất Hoàn Hướng, Bất Hoàn Quả, A La Hán Hướng (Tu đạo), A La Hán Quả (Vô học đạo).
“Noãn vị”: Minh đắc Tam-muội, danh như huyễn.
Thiện căn ở giai đoạn thứ nhất gọi là “noãn” cũng giống như lửa và ánh sáng của trí tuệ phát sáng lên.
Công đức của danh hiệu Phật A Di Đà cũng có hàm ý như vậy: Vô lượng quang, vô lượng thọ. “Kinh A Di Đà” nói Phật A Di Đà vô lượng quang, trong bài tán kệ Phật cũng tán thán trong hào quang Phật, có vô số ức hóa Phật, hóa Bồ-tát. Do đó xưng niệm Phật danh sẽ dẫn phát trí tuệ giống đức Phật sáng soi ngũ uẩn.
Trong quá khứ, chấp trước thân tâm ngũ uẩn, chỉ có thấy mình, chỉ nhìn lợi ích của mình một cách rõ ràng, chỉ quan tâm đến những gì có lợi đối với mình.

Đối với sự khổ vui của người khác tất nhiên không rõ, không biết quan tâm người khác, đem sự khổ vui của mình xếp ở vị trí thứ nhất. Cho rằng sự hiểu biết, cách giải quyết của mình là chính xác nhất, không biết đứng trên lập trường của người khác mà suy nghĩ. Đối với sự hưởng thụ của mình thì rất mong muốn, lại cứ thích cầu càng nhiều càng tốt. Thậm chí nghĩa vụ vốn mình phụ trách cũng cho rằng người khác phải làm thay mới đúng.

Thói quen lấy tự ngã làm trung tâm để nhìn ra thế giới thì quá khứ chúng ta rất quen thuộc, mỗi ngày ở trong thế giới này rồi tranh danh đoạt lợi, nương theo cái ngã kiến của mình mà khởi phiền não, xem thường người khác, cho rằng sự tu hành của mình là tốt nhất, nương theo ngã ái, đối với người khác hoặc sự vật cứ mặc sức hưởng thụ lợi dụng, không biết tiết chế, giữ càng nhiều càng tốt, thế giới như vậy thì rất đau khổ. Anh giành tôi giật, than trời trách đất, oan oan tương báo.

Khi niệm Phật, xưng niệm danh hiệu, xưng niệm pháp thân thanh tịnh Phật, xưng niệm tâm Phật chúng sanh không có khác nhau, học tập tâm vô ngã. Quá khứ cứ niệm “ngã”, hiện tại muốn quý vị niệm “vô ngã”. “Vô ngã” niệm như thế nào? Sao gọi là “vô ngã”? Đối với một số người lại nói, không biết đi từ thực tiễn như thế nào, cách thức thâm nhập không dễ dàng. Có một phương pháp đó là xưng danh hiệu Phật A Di Đà. Trong danh hiệu Phật bao hàm ý nghĩa công đức của vô lượng Phật, công đức niệm Phật sẽ xả bỏ chấp trước. Như người thông thường tuy lấy ngã làm trung tâm, ngã chấp rất mạnh, nhưng một khi nghĩ đến ân đức của cha mẹ cũng sẽ có tâm hiếu thuận mà buông xả chấp trước của mình, có gì ăn ngon cũng sẽ nghĩ đến cung phụng phụ mẫu.

Một khi nghĩ đến cha mẹ, tâm ngã chấp yếu mềm, lòng quan tâm đến cha mẹ sẽ nổi lên. Nhưng thông thường chỉ là giới hạn cha mẹ của mình mà thôi, đối với cha mẹ của người khác thì không đoái hoài.

Làm thân cha mẹ dù có chấp trước như thế nào, một khi nghĩ đến con cái thì tâm vô ngã sẽ khởi lên, thức ăn ngon, đồ gì đẹp cũng để giành cho con cái. Nhưng chỉ đối với con cái của mình mà thôi, con cái của người khác cũng mặc kệ.
Thế giới thân tâm như vậy so với thế giới lấy tự ngã, tự tư, tự lợi làm trung tâm tốt hơn một chút, vì nó rộng đến gia đình, nhưng ngoài gia đình ra vẫn là anh giành tôi giật. Có người lại mở rộng tâm đó đến quốc gia, một khi nghĩ đến quốc gia, quốc kỳ hoặc quốc hiệu họ có thể hi sinh bản thân. Như trước đây, Nhật Bản ở thời đại chủ nghĩa đế quốc, quân nhân vì bảo vệ thiên hoàng nhân vật đại biểu của quốc gia, có thể nghĩ đến danh hiệu của thiên hoàng mà hi sinh bản thân mình, lái máy bay tự sát đâm vào tàu chiến, hoặc là oanh tạc vào những mục tiêu công kích.
Mỗi người thông thường có thể sẽ có một đối tượng đặc biệt để hi sinh. Ví dụ dân cờ bạc, một khi dây dưa đến cờ bạc, có thể ba ngày ba đêm không ăn không

ngủ mà chuyên tâm đánh.
Đối với những đối tượng để đam mê này, có một số không phải là quá hẹp hòi nhưng dễ làm tổn thương người khác, thương tổn mình, không thể cùng với mọi người sáng tạo lợi ích cộng đồng lớn nhất.
Nếu có thể lấy Phật tánh phổ biến của chúng sanh làm đối tượng quán niệm, thì dễ dàng khiến cho chúng ta nuôi dưỡng tập quán, chuyên tâm vì chúng sanh, suy nghĩ sáng tạo đến lợi ích cộng đồng lớn nhất. Phật tánh thanh tịnh bình đẳng này phổ biến khắp tất cả chúng sanh, do đó tất cả chúng sanh đều bao hàm tiềm năng vô lượng quang, vô lượng thọ, mọi người đều có thể phát huy trí tuệ và từ bi như Phật, lúc này tâm, Phật và chúng sanh sẽ dung hợp thành biển lớn thanh tịnh.
Niệm thanh tịnh đại hải chúng Bồ-tát hướng về phương hướng này càng niệm càng rõ ràng, càng niệm càng thành thục. Nhân sinh quan tự tư tự lợi quá thành thục trong quá khứ ở thế giới ta bà, thì sẽ đối với nó càng ngày phai nhạt. Biết là cái đó sẽ đem lại sự đau

khổ cho mình và cho người khác, không phải là sự thật trong tưởng tượng, còn phương hướng khác là thế giới cực lạc “vô ngã” thanh tịnh bình đẳng mới là an lạc chơn chánh.
Nếu thể chứng đến mình và chúng sanh đều giống nhau, đều bao hàm bổn tánh quang minh, thì có thể sanh khởi được bổn tánh thanh tịnh. Nhân đây, khi ở giai đoạn “noãn”, “Nhiếp Đại Thừa Luận Thích” gọi là “minh đắc Tam-muội”, đạt được Tam-muội quang minh, đây là mục tiêu bước đầu của niệm Phật Tam-muội, biết được năng lượng ban đầu chúng ta tu tập niệm Phật Tam-muội, có thể khiến chúng ta lìa phiền não ở thế giới ta bà.
Vì vậy trong quá trình của mỗi thời khóa, mục tiêu đầu tiên của niệm cần nhắc đến là ý nghĩa công đức của Phật A Di Đà, dùng bài kệ tán Phật để triển khai, làm cho chúng ta không nên chỉ niệm ngã, mà nên niệm vô ngã. Tiếp theo danh hiệu Phật, học tập tiếp thu công đức vô ngã của Phật, thâu nhiếp những công đức này.

Tuy pháp môn vô lượng thệ nguyện học, đối với những sở duyên vốn có (những đối tượng cần học tập), các loại sự việc có thể lợi ích chúng sanh đều nên học; Nhưng có một thời khóa căn bản, mỗi ngày ít nhất phải có một thời gian cố định để cố gắng học tập, đó là phá trừ ngã chấp.
Nếu có bản lĩnh lớn thế nào đi nữa, tinh thông rất nhiều phương pháp đem đến lợi ích chúng sanh, nhưng ngã chấp không phá trừ thì sẽ không nghĩ đến sự cống hiến, thực tiễn điều đó ra. Thế tục có rất nhiều người cao minh, là chuyên gia giải quyết những vấn đề của chúng sanh. Ví dụ như bác sĩ, đối với ngành y học có nhiều thành tựu, họ khám bệnh giống như chụp X-quang vậy, ai có bệnh gì đều phát hiện rõ ràng, khám bệnh trị liệu, thủ thuật cũng rất tinh tế chính xác. Nhưng giả như ngã chấp rất mạnh chỉ vì kiếm tiền, thì đối với lợi ích cho mọi người sẽ nhỏ đi, thậm chí có thể đem lại sự đau khổ cho mình và người khác.
Tuy tu hành các loại pháp môn, nếu đối với ngã

chấp căn bản nhất không có đối trị, thì thế giới này và mình rất khó đạt được an lạc.
Phá được ngã chấp, bản lĩnh nhỏ một chút đều rất quý, mặc dù chỉ biết quét rác cũng đáng trân trọng, vì họ có thể phục vụ tất cả chúng sanh, sự cống hiến vô tư vô ngã thì rất đáng quý. Dù là nhân vật nhỏ đi nữa, đều có năng lực cảm động người khác, mọi người cảm thọ đến vô ngã vô tư, đối với trong xã hội dẫn đến sự đồng cảm, hình thành sự nhận biết, nhân đây mà nảy sinh năng lượng cực lớn. Vì vậy, tuy học nhiều, nhưng mỗi ngày nếu không có thời thời khắc khắc từ những nơi căn bản nhất này mà bắt đầu chuyển biến, thì những gì đã học không nhất định có thể sản sanh năng lượng phổ biến tánh tự lợi lợi tha.
Nhân đây, khi chúng ta tu Tam-muội thì nên đem những cái gì có thể học được, tập trung năng lực đột phá ngã chấp, tập trung lại ở một điểm đặc biệt mới có thể phát huy năng lực lớn nhất.
Do đó, ở phương diện tu tập để tăng cường trí tuệ

có hai phương pháp rất hay, thứ nhất là tập trung vào một mục tiêu, năng lực tuy nhỏ nhưng khi tập trung sẽ lớn lên. Ví dụ: Sức nước tuy mới nhìn thấy yếu ớt nhưng khi tập trung lại một điểm, giọt nước nhỏ lâu dần có thể xuyên thấu viên đá, vì nó tập trung ở ngay một điểm nên ngay cả đá đều có thể xuyên thấu. Nếu như không tập trung lại ở một chỗ mà nước chảy tràn lan thì không có cách nào xuyên qua đá.
Cũng như khi dùng máy khoan khoan đồ vật, dù đầu khoan cứng rắn như thế nào nếu như không tập trung ở một điểm, bên này khoan một chút, bên kia khoan một chút cũng không thể khoan thủng được.
Do đó, muốn khiến cho trí tuệ sản sanh năng lượng, tập trung vào một đối tượng cũng là một yếu tố quan trọng, đây là một vấn đề then chốt.
Ngoài ra, sự tăng gia liên tục nhiều lần cũng rất quan trọng. Giống như nước nhỏ giọt, lâu lâu mới nhỏ một giọt thì khó mà xuyên đá, cần phải không gián đoạn mới được. Khi niệm Phật, sáu chữ Phật hiệu, bốn

chữ Phật hiệu, niệm niệm liên tục; Quán sát vô ngã, chánh niệm vô ngã để nó mỗi ngày từ sáng đến tối không bị gián đoạn.
Hôm qua đã nói tuy không có niệm Phật, nhưng vẫn có Phật tâm, có Phật tánh. Vì chúng sanh có thể hi sinh mình, cho dù phân thây nát thịt.
Sau khi giai đoạn “noãn” đạt được “minh đắc Tam-muội”, tiếp theo là giai đoạn “đảnh”. Giống như lên đến đỉnh núi, lúc này tầm nhìn, tâm hồn đều mở rất rộng, nhìn rất rõ ràng, không chỉ nhìn thấy mình còn nhìn thấy tất cả chúng sanh, năng lực trí tuệ lại gia tăng, vì vậy gọi là “minh tăng Tam-muội”, quang minh tăng gia Tam-muội.
Ngôn ngữ, văn tự ở thế gian bị chấp trước, nó như huyễn như hóa. Ở minh đắc Tam-muội, khi đạt được quang minh trí tuệ, căn bản nhất là có thể biết được những chấp trước ngôn ngữ, văn tự ở thế gian như huyễn như hóa.
Xưng niệm danh hiệu Phật, có thể chuyển đổi thế

giới và thân tâm, cứ theo danh hiệu vô ngã chuyển đổi thành thế giới vô ngã. Bình thường đều là niệm “ngã”, mới chỉ là “danh từ” thì đã khiến cho người ta khởi phát phiền não rất lớn, người khác nói tôi như thế nào, người nào đó như thế kia, tán thán hoặc mạ nhục, chỉ là danh tự mà thôi cũng đã khiến cho người ta khởi tâm động niệm. Xưng tán hủy nhục ở thế gian có muôn vàn, các phương diện truyền hình sách báo hoặc người khác nói thế nào vẫn còn chưa nhận rõ là thật hay giả, thì đã bị ngôn ngữ văn tự ở thế gian lừa gạt, cho đó là sự thật.
Vì vậy, người ở thế gian mượn ngôn ngữ, văn tự đưa đến năng lực giao tiếp, cũng khiến tâm lực chúng sanh kết hợp, nhưng thế giới ngôn ngữ, văn tự cũng không nhất định là thế giới chân thật, nên cũng đưa đến phiền não rất lớn. Đại chúng đều biết năng lượng của truyền hình sách báo ảnh hưởng đến thế giới, vì ngôn ngữ, văn tự, hình tượng đã pha trộn rất nhiều tâm phân biệt và sự hiểu biết của cá nhân, nó không nhất định là thế giới chân thật. Khi họ đưa tin luôn luôn chỉ đưa

những gì mà họ thấy thích mà lượt bỏ qua những thứ không thích, không phù hợp họ thì không chấp nhận, hoặc là những gì đưa ra không mấy là sự thật, có khi muốn lấy lòng người khác nên chiều theo mọi người như vậy.
Do đó, trí tuệ của thuận quyết trạch phần là bắt đầu có thể thể chứng “danh, nghĩa” như huyễn, phá vỡ chấp trước về “ngôn ngữ văn tự”.

Ngày Thứ Sáu: Thuận Quyết Trạch Phần 2. Đảnh, 3. Nhẫn, 4. Thế Đệ Nhất

NGÀY THỨ SÁU: Thuận quyết trạch phần
2. Đảnh, 3. Nhẫn, 4. Thế đệ nhất.
Hôm nay là ngày thứ sáu của kỳ Phật thất thứ nhất năm 2006.
Ngày hôm qua đã giảng đến thuận quyết trạch phần. Tu hành theo thứ lớp từ giới, định và tuệ, thì thuận quyết trạch phần tương ưng với tuệ học, quan sát vô thường, khổ, không, vô ngã, khổ tập diệt đạo tứ đế, phá trừ ngã chấp, ngã kiến.
Vì vậy trong pháp tu niệm Phật Tam-muội, nương danh hiệu Phật xưng niệm để chuyển đổi ngã chấp có gốc rễ sâu dày từ vô thủy tới nay.
Hi vọng nương theo xưng niệm Phật danh chuyển đổi tập khí niệm ngã mà chuyển thành niệm vô ngã, tương ưng với ý nghĩa công đức vô lượng thọ, vô lượng quang hàm chứa trong Phật hiệu và tất cả chúng sanh, chư Phật pháp thân thanh tịnh bình đẳng.
Vì sao có thể nương âm thanh, ngôn ngữ, văn tự có

thể chuyển đổi thân tâm? Vì nhân loại lấy ngôn ngữ, văn tự, âm thanh làm phương tiện giao tiếp qua lại. Do đó thế giới giao tiếp của nhân loại có thể rất tinh mật phức tạp, đối với sự truyền thừa và sáng tạo cái mới, có năng lực rất lớn. Đây là chỗ khác biệt giữa loài người với súc sanh và những loại chúng sanh khác, cũng là cách thức để tích lũy trí tuệ của nhân loại.

Vì vậy chúng ta mượn ngôn ngữ văn tự có thể cùng người xưa và nay, trong ngoài giao tiếp lẫn nhau. Tuy năng lực của cá nhân rất nhỏ, nhưng kết hợp trí tuệ trong ngoài, xưa nay thì có được năng lực tích lũy lớn.

Từ ngôn ngữ văn tự, chúng ta có thể học tập trí tuệ qua lại rất nhanh. Nhưng ngược lại, năng lực phụ nảy sinh cũng rất lớn. Nhân loại vì ngôn ngữ, văn tự, danh tự mà phiền não sanh khởi, cũng do đây mà so với những chúng sanh khác bị nhiều hơn.

Do vậy trong các pháp môn tu, pháp môn xưng niệm Phật danh mượn âm thanh, ngôn ngữ, văn tự làm phương tiện tu tập, đây là đặc sắc của pháp môn niệm Phật.

Từ đó trong bảy ngày này quý vị có thể cảm thọ, nếu so sánh có người trong bảy ngày hoàn toàn niệm không ra tiếng, chỉ đem năng lượng thuần túy để tu hành và người niệm ra tiếng sẽ khác nhau.
Phương pháp niệm Phật không ra tiếng cũng không phải nói là không thể tu, vì tâm niệm vẫn là có đối tượng sở duyên thuần túy là nương nơi âm thanh của nội tâm. Nhưng nếu ra tiếng niệm, năng lực tăng trưởng hỗ tương qua lại, sức ảnh hưởng đối với mình và đối với người khác cũng sẽ khác.
Do vậy quá trình sắp xếp tu trong mỗi thời khóa, có xướng niệm tán kệ Phật, sáu chữ, bốn chữ Phật hiệu, cũng có chỉ tịnh, nếu như thuận theo nhân duyên, có lẽ sẽ thuận theo đặc sắc của pháp môn xưng niệm Phật danh.
Các bậc đại đức Tổ sư từ trước đến nay, đặc biệt là Đại sư Thiện Đạo, hoặc là các vị tổ sư Tịnh Độ trước đó đều đề xướng xưng niệm Phật danh. Vì phương pháp

này dễ dàng tổ chức trong việc tu học tập thể. Về phương diện cá nhân tự tu cũng có sự thuận lợi riêng.
Giai đoạn thứ nhất “noãn” mà thuận quyết trạch phần đã nói. Năng lực của trí tuệ giống như lửa, quang minh. Khi noãn sanh nhiệt sẽ bắt đầu thiêu đốt ngã chấp, ngã kiến. Nhiệt độ của lửa đem đến ánh sáng quang minh, có thể khiến tâm lực của trí tuệ, năng lực chiếu kiến ngũ uẩn giai không càng ngày càng mạnh, gọi là “minh đắc Tam-muội”.
“Đại Thừa Trang Nghiêm Kinh Luận Thích” cho rằng trí tuệ của “noãn” có thể biết được “tên gọi như huyễn”, biết được danh tự, ngôn ngữ, văn tự như huyễn, là do nhân duyên giả hợp. Biết như huyễn, nhưng không phải là phủ định, xem thường năng lực của ngôn ngữ văn tự, mà biết nó là các loại nhân duyên sanh, khéo dùng có thể thuận theo năng lực của nó mà đạt được giải thoát, nếu không thì sẽ bị sự trói buộc của ngôn ngữ văn tự.
Xưng niệm danh hiệu Phật cũng vậy, biết danh

hiệu như huyễn, như các pháp là do các điều kiện giả hợp nhân duyên sanh; Tuy biết là như huyễn như hóa nhưng có thể khéo dùng nó, ngược lại là một loại thiện xảo phương tiện.
“Đảnh”: Minh tăng Tam-muội, nghĩa như huyễn. Từ “tên gọi như huyễn” tiến một bước biết “nghĩa như huyễn”, hiểu rõ ý nghĩa cũng là nhân duyên giả hợp, đây là trí tuệ của hành giả đạt đến “đảnh” vị. Giống như leo tới đỉnh núi, tầm nhìn mở rộng, không bị thân tâm ngũ uẩn hẹp hòi làm chướng ngại. Nhưng cũng có lúc có thể lơ đãng, sơ suất mà đọa lạc, gọi là “đảnh đọa”, từ trên đỉnh núi rớt xuống.
Trí tuệ hiểu được về “tên gọi như huyễn”: Dùng ngôn ngữ, văn tự xưng tán người khác, biết là không có thực tại như trong tưởng tượng, không chấp trước thế giới danh xưng ngôn ngữ; Nhưng có thể đối với sự chỉ định liên quan đến thế giới chân thật xa lìa ngôn ngữ văn tự thì rất lưu tâm. Trí tuệ hiểu được “ý nghĩa như huyễn”: Biết được ý nghĩa, công đức kỳ thật cũng là

như huyễn, cũng không chấp trước đối với thế giới vật chất.

Thật ra ý nghĩa, công đức cũng là nhân duyên giả hợp, tên gọi và ý nghĩa cũng là tương đối. Ví dụ: Tên gọi là “cái nhà”, thì người Trung Quốc phát âm khác với người Nhật hay người Mỹ. Những tên gọi do mọi người đặt ra, không thực tại, đây là trí tuệ “tên gọi như huyễn”. Lìa khỏi những danh từ này xem ra hình như là thật. Nhưng vật liệu của cái nhà vẫn là do các điều kiện nhân duyên sắt thép, xi măng, cát đá, gỗ v.v... giả hợp, thế giới vật chất cũng không có thực như trong tưởng tượng, đây là trí tuệ hiểu được “ý nghĩa như huyễn”.

Đối với sự quán sát tự ngã cũng như vậy, đầu tiên xa lìa chấp trước tên gọi. Khi người khác nhắc đến tên của bạn thì sẽ có những thứ làm bạn vướng mắc như: “Họ đang tán thán mình phải không? Hay đang mắng mình? Đang nói xấu mình? Việc tốt có nêu tên của mình không? Việc không tốt có ghi tên của mình không?” Chỉ có nói tên thôi mà đã khó bỏ qua rồi.

Niệm Phật có thể biết “danh như huyễn”, biết cái tên gọi cũng không phải là đại diện cho mình, như lúc nhỏ, khi đi học, khi xuất gia, ở vị trí và thời gian khác nhau tên gọi không có đồng một tên, nhưng mình chỉ có một, song dường như sự tồn tại của tên gọi rất chân thật.
Tiến thêm bước nữa, biết được “ý nghĩa như huyễn”, “ngã” là do ngũ uẩn sắc, thọ, tưởng, hành và thức kết hợp với nhau, những điều kiện này hình thành nó sẽ có sự thay đổi, nhưng vẫn là vô thường, khổ, không, vô ngã. Do vậy, tiến thêm một bước thể chứng “điều chấp thủ như huyễn”, lúc này có thể phá trừ ngũ ấm nhân duyên giả hợp, từ noãn, đảnh, đến “nhẫn”.
“Nhẫn” vị: Nhập chân nghĩa nhất phần Tam-muội, sở thủ như huyễn.
“Nhẫn” vị trí thứ ba trong thuận quyết trạch phần.
“Nhẫn” nói ở đây không chỉ là nhẫn nại, không chỉ là nhẫn nại hoàn cảnh bên ngoài, sự biến hóa nhân

sự, mà là “chấp nhận” vô thường, vô ngã.
Từ sự chấp nhận đó có thể chuyển thành trí tuệ vô ngã. “Nhẫn” của “vô sanh pháp nhẫn” trong pháp môn Đại thừa cũng có ý nghĩa như vậy, là sự chấp nhận đối với pháp vô sanh.
Biết pháp do nhân duyên sanh, duyên sanh duyên diệt, cũng không có sanh mà cũng chẳng có diệt. Đã là nhân duyên sanh thì làm gì có ngã sanh chân thật? Không có ngã sanh chân thật, vô sanh thì vô diệt đối với sự công nhận của pháp “nhẫn”. Khi đạt đến nhẫn vị, hành giả có thể thấy đến một phần chân thật nghĩa (biết được điều chấp thủ là như huyễn), nên gọi là “nhập chân nghĩa một phần Tam-muội”.
Vì sao vậy? Vì biết đối tượng của suy nghĩ, hiểu biết, thuộc thế giới nhận thức, thật ra là như huyễn, bất luận là tên gọi hay ý nghĩa, thật ra đều là ở trong tâm. Do vậy, “chỉ hoạt động trong thức không có trực tiếp với cảnh”, những gì mà tâm đối với cảnh chỉ là do nội tâm tạo tác ra, những điều thức hiện, những điều tâm

tạo ra, đây gọi là “nhẫn vị” .

Ba loại “sở duyên” trong “Lục Môn Giáo Thọ Tập Định Luận”: Ngoại duyên, thượng duyên và nội duyên.

Đối với “điều chấp thủ là như huyễn” của “nhẫn” vị, chúng ta có thể từ ba loại “sở duyên” (đối tượng thiền định) trong “Lục Môn Giáo Thọ Tập Định Luận” để thảo luận. Ba loại “ngoại duyên”, “thượng duyên” và “nội duyên”, trong phần giải thích nói: “Ngoại duyên quán những hình tượng hiện tiền như xương trắng v.v... là cảnh giới sơ học. Thượng duyên là gần đạt tới định, duyên tịnh đẳng tướng. Nội duyên là từ tướng hiện ra của ý nghĩa ngôn ngữ trong tâm của hành giả làm cảnh để duyên đến.”

“Ngoại duyên” thứ nhất là duyên xương trắng v.v... quán những “ảnh tượng” hiện thực, lấy “hình tượng trong gương” làm ví dụ, bất cứ vật gì đặt trước gương, nếu gương sạch sẽ tức có thể hiện ra rõ ràng. Cũng vậy, tâm thức của người thiền định sơ học nếu thanh tịnh thì có thể hiện rõ ràng những đối tượng muốn quan sát học tập.

Có quan hệ với thiền định, hành giả bước đầu khi học tập có các phương pháp đối trị, lúc tâm tham dục rất mạnh có thể dùng phương pháp quán bất tịnh. Những ảnh tượng để đối trị sản sanh trong nội tâm là quá trình căn bản cần có đủ ở người sơ học thiền định.

Người sơ học niệm Phật Tam-muội cũng có quá trình tương tự như vậy. Người sơ học, trong quá khứ nội tâm đều niệm danh hiệu ngã, hiện tại đổi thành niệm danh hiệu Phật, chuyển niệm về vô ngã, lấy danh hiệu Phật nhiếp thọ công đức vô ngã vô tư, triển khai từ bi trí tuệ. Vì thế, mượn danh hiệu Phật niệm có thể sản sanh ngôn ngữ, âm thanh duyên trong nội tâm, hoặc là hình ảnh tương ưng duyên trong nội tâm. Hoặc là khi không niệm Phật, nội tâm cũng có âm thanh của nội tâm, những ảnh tượng hoạt động này là đối tượng (sở duyên) của bước đầu tu thiền định, gọi là “ngoại duyên”.

“Thượng duyên” thứ hai là chỉ xả bỏ “cảnh giới thô thấp hơn”, tìm cầu phương pháp tu thiền định” duyên đến cảnh giới thanh tịnh cao hơn”. Đây có thể nói là pháp tu thiền “so sánh tương đối”, đem điều xấu của “dục giới” (thế giới truy cầu dục vọng) thân tâm (ngũ uẩn) so sánh tương đối với thân tâm (ngũ uẩn) ly dục của “sơ thiền”, cái trước là thô xấu, cái sau là thanh tịnh vi diệu hơn.
Theo phương pháp này có thể xả bỏ thế giới truy cầu dục vọng, nâng cao đến ly dục của sơ thiền. Lại tiến lên một bước đem thân tâm ly dục của “sơ thiền” so sánh tương đối với thân tâm vô dục của cảnh giới “nhị thiền” cao hơn, cái trước là thô tục, cái sau càng an tịnh, thuần túy thanh tịnh diệu lạc hơn. Nương theo phương pháp “so sánh tương đối”, tiếp tục nâng cao đến tam thiền, tứ thiền, hư không vô biên xứ định, thức vô biên xứ định, vô sở hữu xứ định, cho đến cao nhất có thể nâng cao đến phi tưởng phi phi tưởng xứ định.
Nhưng chỉ là truy cầu thượng duyên, nếu chỉ là thiền định thuần túy vẫn là thế gian, phải đổi thành “nội

duyên”. Nên biết không kể là dục giới, sắc giới cho đến thiền định cao nhất, những gì đã tạo, những thế giới đã chuyển đổi ra, vẫn là do tâm thức hiện ra. Cũng là những thể hội về “nhẫn” vị đã nói ở trước: Thế giới suy nghĩ hiểu biết và chấp thủ đó đều là như huyễn.
“Thế đệ nhất” vị: Vô gián Tam-muội, năng thủ như huyễn.
Tiến một bước đến “thế đệ nhất”, thù thắng nhất trong thân tâm ngũ ấm ở thế gian. Vì tiếp theo sát-na sau là có thể phá trừ ngã chấp, chuyển đổi thành thân tâm xuất thế gian. Do đó cách phá trừ ngã chấp, Tam-muội lúc này gọi là “vô gián Tam-muội”, đoạn trừ những phiền não “ngã chấp” cần phải đoạn trừ, mà không bị phiền não làm chướng ngại trong lúc tu hành, trực tiếp tiến vào giải thoát đạo, thành tựu “kiến đạo” vị. Cũng là thấy đến Thánh đạo, vô ngã đạo, dẫn khởi trí tuệ vô ngã. Lúc này không chỉ biết điều chấp thủ như huyễn, điều được biết như huyễn, cũng biết được chủ thể để nhận thức hiểu biết cũng như

huyễn, lúc này chủ thể và đối tượng đều mất.
Do vậy trong quá trình của thuận quyết trạch phần, từ “tên gọi như huyễn”, đến “ý nghĩa như huyễn”, đến “điều chấp thủ như huyễn”, đến “chủ thể chấp thủ như huyễn”, đây là bước đi dẫn đến phát khởi trí tuệ.
Như thế nào có thể tu “thuận phước phần” bố thí, trì giới, tu tứ vô lượng tâm v.v... phước nghiệp, chuẩn bị thích hợp điều kiện sinh hoạt thế tục; Đạt đến ý lạc tăng trưởng của “thuận giải thoát phần”; Lại đạt đến “thuận quyết trạch phần” trí tuệ tăng trưởng. Đây là từng bước phát triển tu “niệm Phật Tam-muội” mà chúng ta cần phải chú ý.
Từ niệm danh hiệu Phật mà thực hành, biết nhân duyên sanh pháp của danh hiệu như thế nào? Khi niệm dẫn phát ý niệm của nội tâm như thế nào, chuyển biến thành âm thanh lại biểu đạt tán thán Phật? Tán thán đối với Phật sẽ khiến người cảm động, cho đến lông tóc dựng đứng. Sự cảm động của âm thanh sẽ dễ dàng tương ưng với thuận giải thoát phần, đưa đến ý nguyện

rất mạnh, cảm động mình và người khác. Tuy biết danh hiệu như huyễn, nhưng có thể khéo léo sử dụng, cho đến đi trên con đường phá trừ ngã chấp thì sẽ tiến vào thuận quyết trạch phần.