Niệm Phật tam muội nhập môn

Ngày Thứ Tư: Nhất Tâm Bất Loạn Và Ba Tâm Vi Tế Sáu Tâm Thô

NGÀY THỨ TƯ: Nhất tâm bất loạn và ba tâm vi tế sáu tâm thô
Thời khóa thứ 2, ngày thứ tư của kỳ Phật thất thứ hai năm 2005 (ngày 30 tháng 1 năm 2005 tức ngày 21 tháng 12 Âm lịch).
Ngày 30 tháng 1 năm 2005 (21 tháng 12 Âm lịch) Thời khóa thứ hai
Hôm nay ngày thứ tư của kỳ Phật thất thứ 2 năm 2005.
Hôm qua đã kể câu chuyện, vào đời nhà Đường, pháp sư Nghĩa Tịnh ghi chép trong “Tây Vức Cầu Pháp Cao Tăng Truyện” về pháp sư Thường Mẫn đang trên đường đi chiêm bái Ấn Độ. Lúc gặp bão tố, đối diện với hoảng loạn nguy hiểm giữa sanh và tử, Ngài đã nhường cơ hội sống còn cho người khác.
Khi ở chánh điện niệm Phật, hình ảnh này sống động như ở trước mặt. Mỗi tiếng niệm Phật được phát ra, có tâm buông xả hay không? Có lực Bồ-đề tâm hy

sinh cống hiến để thành tựu người khác hay không? Có khiến chúng sanh cảm động đến phát khởi Bồ-đề tâm hạnh hay không? Pháp sư Thường Mẫn sau khi quyết định ra đi, đệ tử cũng nguyện hy sinh theo Ngài. Thầy trò khi đối diện với cái chết họ đã nhất tâm niệm Phật, không những khiến cho bản thân được an định, tâm không tán loạn, mà còn làm cho những người xung quanh được bình tĩnh, và hơn thế nữa là có thể cùng niệm Phật. Trên thực tế người có hạnh nguyện Bồ-tát như thế này rất nhiều, người không theo tín ngưỡng Phật giáo cũng có những biểu hiện như vậy.
Thuyền Titanic và sự quyết định của cặp tình nhân Strauss:
Trận hải nạn gây chấn động toàn cầu: Vụ chìm thuyền Titanic, mấy năm trước đã quay thành phim, chủ yếu ca ngợi sức mạnh vĩ đại của tình yêu, nam diễn viên chính đã hy sinh mình, nhường lại tấm gỗ cho người yêu và bản thân chìm dần trong biển cả. Giả dụ đây chỉ là câu chuyện hư cấu của phim ảnh nhưng sự

kiện trên thuyền Titanic là có thật, và cũng có nhiều tình huống xảy ra giống như vậy. Trong đó có câu chuyện được nhiều người ca ngợi đó là: Vợ chồng Strauss ngồi ở khoang tàu hạng nhất, chồng Isidor là con trai trưởng của dòng họ Strauss, người sáng lập ra công ty bách hóa dây chuyền lớn nhất ở Mỹ, gia đình họ cũng sáng lập ra công ty Macy's, ngày nay rất nổi tiếng, và ông cũng từng đảm nhiệm nghị viên quốc hội.
Khi thuyền Titanic sắp chìm, bởi do thuyền cứu hộ số lượng không đủ, lúc bấy giờ ưu tiên theo nguyên tắc cứu vớt phụ nữ và trẻ em. Vì Strauss là người đức cao vọng trọng và tuổi tác cũng lớn nên thuyền trưởng chủ động nhường cơ hội thoát nạn cho ông, nhưng ông đã khước từ và cho rằng nên nhường cho người khác trên thuyền. Người vợ thấy chồng quyết định như vậy nên cùng ở lại trên thuyền, nhường cơ hội sống sót cho người giúp việc nhà.
Người không tiếp xúc với Phật pháp đã có thể hy sinh cống hiến như vậy rồi, còn người ăn chay niệm

Phật nếu không làm tới quyết tâm “không sợ sống chết” thì đừng nói tới khả năng thực hành tâm Bồ-đề.
Nhân duyên tham gia Phật thất thật khó gặp, có nhiều vị thiện hữu cùng nhau niệm Phật, nếu ở trong chỗ đầy đủ thiện duyên như vậy mà không quyết tâm niệm thì lại giống với thế gian lừa dối lẫn nhau, tranh giành lẫn nhau, cho đến khi thần chết gõ cửa, lúc đó muốn hy sinh bản thân, đem đến lợi ích mọi người thật khó làm sao.
Hay nhìn trên góc độ khác, ở ngay chánh điện niệm Phật, mỗi thời khóa đều hỗ trợ nhau tăng thượng duyên, trong điều kiện thuận lợi như vậy mà đại chúng còn khó niệm tới nhất tâm bất loạn, đạt đến tịnh niệm, thử hỏi đến lúc lâm chung, bức bách cấp thiết như vậy thì quý vị sẽ ra sao?
Do vậy khi niệm Phật, nhất định phải quan sát những cảnh tượng giống như thật vậy, mới có thể biết được mục đích của bản thân và phương pháp có chính xác hay không, khi đó mới biết mức độ công đức niệm

Phật là bao nhiêu? Vì quyết định trọng đại về sanh tử như vậy, chuyển đổi nghiệp lực không dễ như quý vị nghĩ đâu.
Đại chúng khi niệm Phật, từ thân niệm trú đến thọ niệm trú, từ thân thể, dáng dấp, hành vi, động tác đến âm thanh của thân thể, cảm thọ của thân thể, chuyển đổi từ những điểm cụ thể dễ nhận thấy, mới có thể tiến bước nữa đến tâm niệm trú và quán sát sự thay đổi của tâm niệm.
Sự thay đổi của tâm niệm rất vi tế và nhạy bén, nên đối với tâm niệm vi tế và thay đổi trong từng sát na, Kinh Luận có rất nhiều phân tích và giải thích về vấn đề này.
Vô minh bất giác sinh ra ba tâm vi tế, duyên theo cảnh giới sinh trưởng sáu tâm thô.
Trong Hán truyền Phật giáo, “Đại Thừa Khởi Tín Luận” nói: “Bất giác vô minh sanh ba tâm vi tế, duyên theo cảnh giới sanh trưởng sáu tâm thô”. Tâm niệm lưu

chuyển của phàm phu, có chín sự thay đổi, gọi là “ba tâm vi tế sáu tâm thô”, trong đó sáu tâm thô thì biểu lộ rõ hơn ba tâm vi tế. (“Ba tâm vi tế” là vô minh nghiệp tướng, năng kiến tướng và cảnh giới tướng, “sáu tâm thô” là trí tướng, tương tục tướng, chấp thủ tướng, nghiệp hệ khổ tướng, khởi nghiệp tướng và kế danh tự tướng. Cụ thể xin xem trong bài giảng ngày thứ năm).
“Luận Đại Thừa Khởi Tín” và tâm tín nguyện trong pháp môn niệm Phật có những điểm tương quan với nhau. “Đại Thừa Khởi Tín” nói: Làm thế nào để chúng sanh phát khởi tín tâm về “tâm chúng sanh”. Làm thế nào tin tưởng pháp môn đại thừa dạy về: Tất cả chúng sanh có thể chuyển phàm thành thánh, tất cả chúng sanh đều có niềm tin có thể thành Phật.
Do đó “Luận Đại Thừa Khởi Tín” mới mở đầu liền khẳng định: Pháp Đại thừa đó là tâm chúng sanh. Từ tâm chúng sanh, một tâm này mở bày hai môn: Môn chơn như và môn sanh diệt. Môn sanh diệt là sanh diệt lưu chuyển, môn chơn như là môn hoàn diệt, môn niết

bàn, tất cả đều cùng một tâm này mà diễn hóa ra. Quán sát đến sanh tử lưu chuyển và niết bàn hoàn diệt, đều từ trong một tâm một niệm, mới có thể đưa đến tâm tín nguyện chơn chánh.[1] Nghiệp hệ khổ tướng, khởi nghiệp tướng và kế danh tự tướng “Luận Đại Thừa Khởi Tín” giải thích về ba tâm vi tế sáu tâm thô, bắt đầu từ loại thô trọng “nghiệp hệ khổ tướng”. Quý vị có khả năng quán sát nỗi khổ của thân tâm ngũ uẩn này đã từng trong quá khứ khởi hoặc, tạo nghiệp và thọ khổ, các vấn đề phải đối diện như sanh, lão, bệnh, tử, yêu thương phải xa lìa, người ghét lại ở chung, cầu mong không được, thân tâm bất hòa. Và không phải chỉ cá nhân mới thế, tất cả chúng sanh cũng đều như vậy. Chúng sanh có “nghiệp hệ khổ tướng” phổ biến chung, còn gọi “biển khổ vô biên”, chúng ta có thể quán sát được điều này không?
Nếu như không thể quán sát được nghiệp hệ khổ

———

[1] “Luận Đại Thừa Khởi Tín” Đại Chánh tập 32, trang 575 c.

tướng của thân tâm ngũ uẩn này, thì khó mà có tâm đồng tình và tâm từ bi; Ngược lại xuất hiện phiền não tham sân si, tạo ác nghiệp, thọ khổ báo, luân hồi không dứt. Giả sử phát giác được điều đó, chính là quan sát được “nghiệp hệ khổ tướng”.
Từ tướng nghiệp hệ khổ có thể quán sát “khởi nghiệp tướng”, tạo nghiệp và thọ khổ như thế nào? Một số người khi thọ khổ không biết tự mình phản tỉnh, kiểm điểm, thường thì hay oán trời trách người, cho rằng tất cả là lỗi người khác. Vì vậy khó có thể quán sát đến khởi nghiệp tướng, mà thật ra tự mình làm tự mình chịu. Không có thói quen tự mình kiểm điểm thì khó mà chuyển đổi được thói quen (nghiệp) cho nên cứ khởi nghiệp và thọ khổ.
Hành giả niệm Phật bước thứ nhất là phải chuyển tâm niệm, hình thành thói quen phản tỉnh, suy xét những tập tính của mình. Đại sư Ấn Quang từng dạy: “Xem tất cả chúng sanh đều là Bồ-tát, mình tôi là phàm phu”. Nếu hàng ngày cứ luôn cho mình là đúng, tự cao

tự đại, không coi người khác ra gì, người như vậy rất dễ đọa lạc, rơi vào khởi nghiệp tướng và nghiệp hệ khổ tướng. Bước kế tiếp là quán sát tại sao lại chấp trước? Chấp trước nặng nhất là “kế danh tự tướng” bị ràng buộc lừa dối bởi những hư ảo của danh tự, ngôn ngữ, âm thanh.
Đại chúng nghĩ xem thường ngày người khác nói tới mình, không cần nói đến sự thật, chỉ cần kêu đến tên thì đã ngóng tai lên chú ý: “Người ta đang nói điều tốt hay điều xấu của mình?” Nếu người khác khen ngợi thì rất vui mừng nhưng bị người ta phê bình thì khó chịu, sân hận. Sự thật tất cả chỉ là lời nói mà thôi, nó không có bản tánh chơn thật, nếu chấp vào danh tự và ngôn ngữ thì sẽ bị danh tự và ngôn ngữ lừa dối mà thôi.
Khi sáu căn tiếp xúc sáu trần, nhìn thấy tướng trạng bề ngoài của sự vật, theo thói quen sẽ liền cho nó một nhãn hiệu: “Đẹp - xấu, nam - nữ, người thân - kẻ thù...”. Anh ta hôm qua đã đối xử với tôi như thế nào thì hôm nay tôi sẽ đối xử như thế ấy, người đáng ghét suốt

đời là người đáng ghét, không cần biết mặt khác của họ như thế nào. Không bao giờ kéo những nhãn hiệu này xuống để nhìn rõ diện mạo của sự thật, nên dễ bị những nhãn hiệu này lừa dối. Tự mình dán cho mình một nhãn hiệu và cũng dán cho người khác những nhãn hiệu, tất cả cũng chỉ là “kế danh tự tướng”. Vì vậy khi niệm Phật, điều cần thiết đầu tiên là chuyển đổi điểm này. Dựa vào danh hiệu Phật mà chuyển đổi và phá tan những nhãn hiệu trong quá khứ.

Quá khứ lấy “tự ngã” làm trung tâm đi dán nhãn hiệu, bây giờ chuyển dùng danh hiệu “vô ngã” và “A Di Đà Phật”, dùng danh hiệu ánh sáng vô lượng, thọ mạng vô lượng chuyển tất cả những thói quen dán nhãn hiệu. Phá xong “kế danh tự tướng” mới có thể quán sát được bản thân đã chấp trước những gì? Tướng chấp trước là gì? Đối với việc quán sát tâm niệm, ít nhất phải phát hiện ra những nhận thức thô mới có thể gọi là bắt đầu chuyển đổi tâm niệm. Còn lại những phần khác ngày mai giảng tiếp.

Phụ lục: Ba tâm vi tế sáu tâm thô.
Lại nữa, nương vào bất giác nên sanh ra ba tướng, cùng với bất giác này tương ưng không rời.
Thế nào là ba? Một là vô minh nghiệp tướng: Do nương vào bất giác nên tâm động mà gọi là nghiệp. Giác thì không động, động tức có khổ vì quả không rời nhân.
Hai là năng kiến tướng, do nương với động nên có năng kiến, không động thì không có kiến.
Ba là cảnh giới tướng, do nương vào năng kiến nên cảnh giới vọng hiện, rời kiến tức không có cảnh giới.
Do duyên với cảnh giới nên lại sanh ra sáu tướng. Thế nào là sáu? Một là trí tướng, nương vào cảnh giới, tâm khởi ra phân biệt, yêu thích và không yêu thích.
Hai là tương tục tướng, nương vào trí tướng nên sanh cảm giác khổ vui, giác tâm khởi niệm, tương ưng không gián đoạn.
Ba là chấp thủ tướng, nương với tương tục, duyên

niệm với cảnh giới, duy trì khổ vui, tâm khởi ra chấp trước.
Bốn là kế danh tự tướng, nương vào vọng chấp mà phân biệt ra tướng danh ngôn giả dối.
Năm là khởi nghiệp tướng, nương vào danh tự, tầm danh chấp trước, tạo các thứ nghiệp.
Sáu là nghiệp hệ khổ tướng, nương với nghiệp mà thọ quả báo, không được tự tại.
Nên biết vô minh có khả năng sanh được tất cả pháp nhiễm, vì tất cả pháp nhiễm đều là tướng bất giác.[1]
Sự trói buộc giữa đồ ăn và tên gọi.
Buổi sáng đã giảng về ba tâm vi tế sáu tâm thô trong “Luận Đại Thừa Khởi Tín”, từ thô trọng nhất như nghiệp hệ khổ tướng đến khởi nghiệp tướng, kế danh tự tướng. Khi ăn cơm, thói quen ẩm thực thường bị các loại chấp trước này điều khiển. Về phương diện ẩm

———

[1] “Đại Thừa Khởi Tín Luận”, Đại Chánh tập 32, trang 577, a7~21.

thực của chúng ta, không chỉ yêu cầu ăn no, mà còn đòi hỏi cao sang, vì việc này mà tạo rất nhiều ác nghiệp. Ngày ngày ăn uống chơi bời, thử hỏi những chi phí đó từ đâu mà ra? Có thể từ cướp bóc hoặc tham ô, dùng rất nhiều thủ đoạn không chính đáng để đạt được. Có người vì để thỏa mãn sự thèm muốn của mình nên rất khó từ bỏ thói quen sát sanh ăn thịt, bữa ăn không có cá thịt thì nuốt không vô. Hiện tại nhân loại đang bắt đầu suy nghĩ lại về vấn đề thói quen ẩm thực đã gây ra sự phá hoại rất lớn đối với môi trường, trái đất. Nuôi dưỡng đánh bắt đã phá hoại môi trường sinh thái. Cho đến đã ăn chay mà còn làm cá chay, gà chay, vịt chay, cái tên gọi và hình ảnh đó trong nội tâm vẫn chưa từ bỏ được. Từ các điều này có thể thấy được con người đối với tên gọi của đồ ăn đã có sự chấp trước sâu nặng.

Ngoài ra, áo quần, nơi ở, đi lại cũng bị sự trói buộc của các loại nghiệp lực, những điều này khi niệm Phật nên phản tỉnh kiểm thảo lại.

Lực quán chiếu trong sinh hoạt hằng ngày.
Khi ăn cơm trưa.
Trai đường cũng như niệm Phật đường, tự mình có quán sát và quán chiếu đến sự biểu hiện thân miệng ý tam nghiệp ra hay không? Ở niệm Phật đường đứng thẳng, kinh hành, ngồi thiền, chắp hay hoặc ở trai đường tư thế dùng cơm, tất cả có thể thấy được lực quán chiếu của nội tâm.
Đặc biệt trước mặt đối với phần cơm canh, trước tiên phải khởi tâm cúng dường. Tuy đó là phần của mình nhưng có tâm bố thí, nguyện cúng dường chư Phật, Bồ-tát, cúng dường tất cả những người cần hơn mình. Khi dùng, phải quán sát như vậy để xem có tâm cúng dường, tâm tàm quý hay không?
Đối với bản thân biểu hiện ra tư thế, ngôn ngữ đều quán chiếu rõ ràng minh bạch. Như có người khi ăn cơm, khuỷu tay vô tri vô giác đã dựa trên bàn, người ngồi bên cạnh chỉ có cách dịch ra một xíu, vậy mà bản thân không quan sát tới điều đó, điều này cũng có nghĩa

là đã chiếm chỗ người khác. Có một số người dùng đũa ăn cơm chỉ người khác “anh như thế này thế kia v.v...”, có khi nói đến chỗ đắc ý, nên đã có những hành động, biểu hiện “bản thân có địa vị ý thức” cao hơn. Hoặc là khua chén đũa ra tiếng, tất cả những điều này đánh mất lực quán chiếu rồi.

Trong niệm Phật đường tự mình phải có lực quán chiếu. Dùng cơm xong về phòng nghỉ, lên xuống giường, vào nhà vệ sinh đóng mở cửa, chú ý đến những hành động không ảnh hưởng tới người khác. Tất cả những điều này là biểu hiện của sự niệm Phật, lực niệm Phật là một loại lực quán chiếu. Vì vậy muốn có tác dụng đại chúng hãy coi nơi trai đường, điện Phật, phòng thất, đều là lực quán chiếu, niệm lực và niệm Phật Tam-muội.

Ngày Thứ Năm: Ba Tâm Vi Tế Và Sáu Tâm Thô Với Năm Tướng Công Đức Lớn

NGÀY THỨ NĂM: Ba tâm vi tế và sáu tâm thô với năm tướng công đức lớn.
Thời khóa thứ 2, ngày thứ tư của kỳ Phật thất thứ hai năm 2005 (ngày 31 tháng 01 năm 2005 tức ngày 22 tháng 12 Âm lịch).
Hôm nay ngày thứ năm của kỳ phật thất thứ 2 năm 2005. Hôm qua đã nói từ thân niệm trú, thọ niệm trú đến tâm niệm trú, cũng là từ thân tâm ngũ ấm, chuyển đổi của sắc thân, rồi đến sự chuyển đổi của thọ, tưởng, hành và thức (có liên quan tới tâm niệm trú).
Sự chuyển đổi thân thể có phần rõ ràng hơn, đại chúng ở nơi đây bảy ngày hãy tự mình chú ý đến hành vi cử chỉ, đi đứng, nằm ngồi, bốn oai nghi có thay đổi hay không? Trong khi đứng, chắp tay, lạy Phật v.v... chúng ta có khinh an nhẹ nhàng hơn không? Chúng ta đối với thiện pháp có học tập tiếp thu nhiều hơn không? Trừ lúc ở niệm Phật đường ra, cho đến bố thí, trì giới, nhẫn nại, lục độ vạn hạnh, chúng ta có hành trì hay

không? Giáo lý thiện tri thức dạy bảo chúng ta có theo đó thực hành hay không? Hay chúng ta không những thuận theo phiền não, nghiệp lực, mà còn đối với lục độ ba la mật thì không hề nhớ đến, và thân thể thì mệt mỏi, giải đãi.
Giống như một số trẻ em thích chơi đùa, cứ mải mê theo sự lôi kéo, khi quý vị bảo chúng học hành hoặc sai chúng làm việc gì, lúc này chúng sẽ trở nên chán nản mệt mỏi. Còn lên lớp thì ngủ gà ngủ gật, nghĩ ngợi lung tung, ngồi không yên nhưng khi vừa nghe hiệu lệnh nghỉ học thì khỏe như rồng như hổ, như thế có thể biết rằng thân tâm của chúng thật không chán nản mệt mỏi đến như vậy! Do đó khi niệm Phật Tam-muội, chúng ta phải chuyển đổi thân tâm. Quý vị đừng nên ở chánh điện niệm Phật thì mệt mỏi như con sâu róm, còn khi xuống khỏi điện Phật thì mạnh khỏe như con rồng, nếu không thân tâm sẽ không thể nạp thọ thiện pháp cho đến Phật pháp.
Khẩu nghiệp (âm thanh) cũng như vậy, khi niệm

Phật thì không chút tinh thần, uể oải mệt mỏi, còn khi la mắng thì tinh thần minh mẫn, cùng người khác tranh cãi, giành giật lại vô cùng phấn khởi, những thứ này là do khẩu nghiệp không chuyển đổi. Thân ngiệp và khẩu nghiệp là tướng trạng hiện rõ ràng mà còn không chuyển đổi được, huống gì ý nghiệp rất vi tế.
Kế danh tự tướng, chấp thủ tướng.
Hôm qua nói đến Hán truyền Phật giáo “Đại Thừa Khởi Tín Luận”: “Bất giác vô minh sanh ba tâm vi tế, duyên theo cảnh giới sanh trưởng sáu tâm thô”. Tâm niệm bất giác của phàm phu có sự khác biệt gọi là “ba tâm vi tế sáu tâm thô”. “Nghiệp hệ khổ tướng”, “khởi nghiệp tướng” có phần nổi bật, quan sát tiếp nữa thì có “kế danh tự tướng”, chúng sanh dễ bị mê muội bởi “danh ngôn tướng, ý ngôn tướng”. Đồng thời “nương với tương tục, duyên niệm với cảnh giới, duy trì khổ vui, tâm khởi ra chấp trước” tức là chấp thủ tướng.
Chấp trước danh ngôn, ý ngôn là do lấy “khổ vui”

của tự ngã làm trung tâm, đối với bản thân, đối với chúng sanh luôn phân biệt và dán nhãn hiệu “khổ vui” tùy tiện, cố chấp ý kiến của mình. Vì vậy ngược lại, dựa vào danh hiệu Phật A Di Đà, dùng danh hiệu Phật chuyển tâm niệm, đối với bản thân và chúng sanh dán lên danh hiệu Phật. Theo phương tiện này mà đưa đến tâm tín nguyện.

Đại sư Ấn Quang dạy: “Xem tất cả mọi người đều là Bồ-tát, chỉ có bản thân là phàm phu”. Nếu tự biết mình là phàm phu thì sẽ sanh tâm tàm quý, chuyển sửa thân tâm, như vậy mới gọi là người chân chánh có tâm tín nguyện.

Vì “tâm, Phật, chúng sanh ba thứ không có sự khác biệt” nên tâm niệm của chúng sanh tùy vào sanh tử mà lưu chuyển, còn hoàn diệt là quay về chơn như, tức là Phật. Do đó, y cứ vào danh hiệu Phật, mà phá trừ “kế danh tự tướng”, “chấp thủ tướng” trong nội tâm.

Tương tục tướng.

Vì sao chấp trước kế danh tự tướng? Chủ yếu là vì nội tâm có “tương tục tướng”. Từ sắc pháp, tương tục của sắc pháp rất cụ thể. Như khi mắt nhìn thấy cái bàn hay cái ghế, sẽ có một khoảng thời gian tương tục tồn tại kéo dài, nên có cảm giác sắc pháp rất chân thực. Tương tục tướng ở trong tâm rất nhanh giống như cuốn phim, thật ra mỗi một ô đều có khoảng đứng im, nhưng phát liên tục tiếp nối sẽ có cảm giác nó chuyển động rất thực tế.
Tác dụng nhận thức của nội tâm đối với ngoại cảnh trong mỗi sát na đều biến hóa, nhưng sự biến hóa này liên tục và giống nhau, có thể làm cho người nảy sinh ảo giác giống với thực tại, và cho rằng nó luôn bền vững. Cảm giác bản thân hôm nay và ngày mai là giống nhau, không gì thay đổi cả.
Sự thật là tất cả pháp “vô thường, vô ngã”, nhưng chúng sanh lại có cảm giác “thường hằng bất biến và có tự ngã”, cho nó là thực tại. Do đó muốn phá “tương tục tướng”, nên dựa vào danh hiệu Phật A Di Đà, khiến cho

tịnh niệm tương tục. Tịnh niệm tương tục cần thâu nhiếp sáu căn, thâu nhiếp sáu căn xong mới có thể tịnh niệm tương tục. Loại bỏ tất cả tương tục tướng trong quá khứ về “phiền não, nghiệp”, và “thường hằng bất biến và có tự ngã”.
Lực phòng hộ, lực đối trị và lực trang nghiêm.
Lúc này quý vị có cảm giác thân tâm có dấu vết chuyển đổi, thân nghiệp, khẩu nghiệp cùng với ý nghiệp cũng theo đó chuyển đổi, ý nghiệp là tịnh niệm tương tục, là mối then chốt chuyển đổi. Quý vị tự cảm giác niệm lực của bản thân, không chỉ quán sát đến oai nghi khi đi đứng, nằm ngồi và ngôn ngữ, mà còn có sức lực phòng hộ. Lực phòng hộ sanh ra nhờ vào tịnh niệm tương tục, có thể phòng hộ sáu căn.
Tâm niệm và danh hiệu được niệm, ví dụ: Tâm niệm giống việc điều khiển con dao, tay cầm dao, vũ khí như gậy vàng của Tôn Ngộ Không. Đầu tiên tay cầm phải vững, vì khi mới cầm vũ khí hay gậy vàng

thường không vững vàng, cầm được thời gian ngắn là rớt, thế là không có lực phòng hộ.
Tập luyện lâu dần sẽ cầm chắc chắn. Lúc này, vũ khí đối với quý vị là một lực phòng hộ, và có thể là vật hộ thân. Không chỉ có lực phòng hộ, tiến bước nữa sẽ có lực đối trị các loại làm chướng ngại thiền định như: Tham lam, sân hận, tán loạn, hôn trầm, hoài nghi.
Về phương diện niệm lực, trước phải luyện tập lực quán sát, đây là điều căn bản nhất. Có lực quán sát mới có lực phòng hộ, phòng hộ cũng gọi là “luật nghi”, sẽ có “căn luật nghi”, phòng giữ sáu căn. Lấy niệm để phòng hộ ý, lấy tịnh niệm để phòng hộ ý nghiệp, khiến tướng tịnh niệm liên tục.
Lực phòng hộ giống như sở trường về phòng thủ, lực đối trị giống như sở trường tiến công, tiến công ma quân phiền não. Có lực quán sát, lực phòng hộ, lực đối trị thì khả năng chuyển đổi thân tâm mới thuận lợi, chuyển thành khinh an.
Không những vậy, tiến thêm còn có lực sáng tạo.

Phật pháp gọi là “lực trang nghiêm”. Trang nghiêm cõi Phật không chỉ có thể đối trị phiền não của bản thân mà còn có thể chuyển đổi thế giới, trang nghiêm thế giới, trang nghiêm Tịnh độ. Vì vậy khi niệm từ lực niệm đến lực trang nghiêm, sức mạnh thành tựu chúng sanh, và lợi ích đến quần sanh rất lớn.
Năm tướng công đức trang nghiêm lớn.
Suốt quá trình như thế nào từng bước từng bước luyện tập? Trước hết chúng ta phải làm quen với danh hiệu Phật A Di Đà. Khi tán tụng danh hiệu Phật trang nghiêm quang minh “A di đà Phật thân kim sắc, tướng hảo quang minh vô đẳng luân”.
Trong “Vãng Sanh Luận” phần pháp môn tán thán dạy: “Tán thán như thế nào? Khẩu nghiệp tán thán. Xưng danh Như Lai. Muốn tu hành được tương ưng với trí tuệ quang minh và công đức của Như Lai”[1].

———

[1] “Vô Lương Nghĩa Kinh Ưu Ba Đề Xá” Đại Chánh tạng tập 26, trang 231b.

Khi quán sát hồng danh Phật, thân tướng Phật quảng đại, trang nghiêm, biến pháp giới thanh tịnh, pháp thân bình đẳng.
Khi quý vị đã thật sự tin tưởng thân tâm ngũ ấm của bản thân, vốn là pháp thân thanh tịnh, khi ấy thân tâm ngũ ấm nặng nề của quý vị cũng nhờ đó mà chuyển đổi. “Vãng Sanh Luận” nói: khi quán sát thân khẩu ý của Phật, thân tướng quang minh, ngữ nghiệp của Phật thường thuyết pháp, trong khi niệm Phật, nhờ vào danh hiệu A Di Đà Phật, chuyển đổi ngữ nghiệp, ý nghiệp, ý nghiệp của Phật giống như đất, nước, gió, lửa bình đẳng không phân biệt. Vì thế “Vãng Sanh Luận” dạy: “tâm trang nghiêm là gì? Bài kệ rằng: giống địa, thủy, hỏa, phong và hư không, không có phân biệt. Tâm không phân biệt là không có sự phân biệt”.
Sắc thân này do đất, nước, gió, lửa tạo thành. Đặc tính của tướng đất là nặng lớn hướng xuống, nếu thuận theo độ nặng của nó mà rơi xuống thì sẽ hôn trầm,

biếng nhác, không có chút tinh thần, cứ hướng xuống sa ngã, cứ tùy nghiệp mà lưu chuyển giống như bị lực hút của trái đất vậy.
Ngược lại nên thuận theo tính kham nhẫn, chịu đựng của đất. Đất có thể bình đẳng đối xử với tất cả chúng sanh, không luận là oan gia hay thân tình, đất đều sẵn lòng cho họ đi đứng.
Khi niệm Phật, trước nên thuận theo tính kham nhẫn của đất, công đức chịu đựng, niệm đến khi tất cả chúng sanh có thể chà đạp quý vị mà tâm không hề lay chuyển mới được. Giống Ngài Địa Tạng Bồ-tát đã thuận theo công đức của đất, hàm chứa rất nhiều vật báu.
Đại địa được ví như vật báu, nhân loại nhờ vào thực vật trên trái đất cung ứng mà sinh tồn, đại địa lại sản sinh ra vô số khoáng sản như vàng, bạc, đồng, sắt v.v.. tạo ra các loại vật dụng để đáp ứng nhu cầu con người.
Vì vậy niệm Phật ít nhất phải thành tựu được sự

bình đẳng giống Phật A Di Đà, công đức đại địa tính vô phân biệt, khiến chúng sanh khi tiếp xúc với quý vị, giống như phát hiện ra của báu ở trong đại địa, nơi sinh ra vô lượng vô biên các loại báu vật.
Nơi đây không chỉ lập ra kho báu như vừa nói mà còn dựa vào nó để thành tựu những công đức ở Tịnh độ như hồ nước có bảy báu, tám nước công đức.
Nơi niệm Phật đường cũng có thể thành tựu công đức của nước. Niệm danh hiệu Phật tự nhiên giống như uống nước, hương vị cũng như vậy. Nước là suối nguồn của sinh mạng, có nước mới có sinh mạng, mà nước lại là thứ rất nhạt nhẽo, bình thường, và có khi cho rằng nó không quan trọng, không mùi vị gì cả. Niệm Phật cũng vậy, chúng ta có cảm giác danh hiệu Phật rất vô vị, từ ngày đầu tiên tới nay đều niệm có một câu A Di Đà Phật, A Di Đà Phật, không có hương vị gì hết.
Người có đem tâm mà niệm Phật thì giống như uống nước, uống ra hương vị đạm bạc, hương vị thanh tịnh bình đẳng. Cũng chính nhờ nước không có hương

vị, mới có thể thấm nhuần thành tựu tất cả chúng sanh. Thân thể con người nước chiếm 70%, các loại sinh vật khác cũng nương vào nước mà sinh sống.
Niệm Phật phải niệm cho ra tính bình đẳng của đại địa. Nước thấm nhuần thanh tịnh bình đẳng đối với tất cả chúng sanh, cũng như mưa thấm ướt tất cả cây to cỏ nhỏ. Hy vọng quý vị niệm Phật thuận theo những quán sát căn bản này, phần tiếp theo ngày mai chúng ta nói tiếp.

Ngũ quán đường.
Lúc điểm tâm sáng.
Khi đối diện với thức ăn, nước uống, cũng giống như khi niệm Phật, nhờ quán sát ý nghiệp thanh tịnh, bình đẳng của Phật giống như sự bình đẳng của đất, nước, lửa và gió. Nên với thức ăn, nước uống trước mặt cũng nên quán sát bình đẳng. Thức ăn từ đất, nước, gió và lửa hình thành và chúng bình đẳng nuôi dưỡng tất cả chúng sanh, không phân người thân, kẻ thù. Không chỉ

có những người hiền mới có ăn no, còn người ác thì đói khát. Và cũng không có chuyện chỉ có người thân mới no bụng, còn những kẻ thù thì đói khát.
Thức ăn trước mặt là từ những chúng sanh khác mà chuyển đổi thành (thực vật, động vật), sau khi ăn (tiêu hóa) thành tứ đại của chúng ta. Tứ đại chúng ta tiếp lần nữa chuyển hóa (thay đổi chất, bài tiết, sử dụng lại) rồi thành thực phẩm của những chúng sanh khác (thực vật, động vật). Từ tứ đại quán sát về địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, chúng ta không những quán sát thấy được sự vô thường mà vốn là vô ngã, từ đây có thể quán sát bản thân và chúng sanh vốn thanh tịnh bình đẳng, đồng một pháp thân.
Nhân đó khi dùng cơm tứ đại chúng ta hấp thụ có hòa hợp có tan rã. Mỗi ngày thân thể ở trong sự hòa hợp và tan rã của tứ đại, không ngừng trao đổi chất. Khi không có liên quan đến quyền lợi gì thì mỗi người đều không có chuyện gì cả. Nhưng một khi quan hệ xích mích thì sẽ sinh ra được và mất, thức ăn trước mặt vốn

có được có mất, thân thể chúng ta cũng vậy có được có mất, khi có những quan hệ lợi hay hại sẽ sản sinh ra vô số nghi hoặc, tạo nghiệp rồi chịu luân hồi thọ khổ.
Vì vậy khi dùng trai ngoài việc tụng bài cúng dường, trong suốt quá trình phải dùng tâm quán sát cũng rất quan trọng. Trai đường còn gọi “ngũ quán đường”, tức có năm điều cần phải quán sát. Quán sát sự liên quan giữa bản thân và thực vật, quán sát công đức bản thân và vật cúng dường có tương xứng hay không, quán sát bản thân có chánh niệm dùng cơm hay không, quán sát mục đích của việc ăn cơm. Chúng sanh nhờ ăn mà sống, tuy cần phải ăn nhưng phải có tâm tàm quý để thọ dụng thức ăn.
Cuối cùng là hồi hướng, dùng tâm hoan hỷ bố thí sẽ được an lạc. Những quá trình này, mỗi thời khóa đều giống nhau cả, mong quý vị trân quý thời gian mỗi lần dùng cơm cũng giống như một thời niệm Phật.

Ngày Thứ Sáu: Lúc Lâm Chung Tứ Đại Phân Giải

NGÀY THỨ SÁU: Lúc lâm chung tứ đại phân giải.
Thời khóa thứ 2, ngày thứ sáu của kỳ Phật thất thứ hai năm 2005 (ngày 01 tháng 2 năm 2005 tức ngày 23 tháng 12 Âm lịch).
Hôm qua đã căn cứ vào “Đại Thừa Khởi Tín” trình bày, từ một tâm mở ra hai cửa, làm như thế nào từ cửa sanh diệt có thể quay về cửa chơn như? Nương niệm Phật mà chuyển hướng tâm và tâm niệm và sự lưu chuyển của các loại tâm niệm sanh diệt, từ “nghiệp hệ khổ tướng”, tiếp tục đến “khởi nghiệp tướng” (tạo tác trong nội tâm), “kế danh tự tướng, chấp thủ tướng, tương tục tướng”.
Y vào ngã chấp, mà chấp trước tướng danh ngôn tên gọi, ngược lại, thấy rõ vô thường, vô ngã tịnh niệm mới có thể nối tiếp nhau, chuyển đổi tương tục tướng. Nhưng tương tục tướng lại hoàn diệt quán sát tiếp tục, tại sao lại có tương tục tướng? Vì có sự phân biệt.

Trong “Đại Thừa Khởi Tín Luận” gọi là “trí tướng”, dựa vào cảnh giới mà tâm khởi phân biệt, yêu thương và chán ghét[1].
Do đó, “Vãng Sanh Luận” nói đến công đức ý nghiệp của Phật A Di Đà, như tứ đại: Đất, nước, lửa, gió, vốn thanh tịnh bình đẳng, không có sự phân biệt.
Hôm qua đã nói, tùy thuận theo địa đại thân thể dễ hôn trầm, sa vào khổ đau, giải đãi, đối với thiện pháp thì biếng nhác, không có tinh thần, như vậy là bị ảnh hưởng bị ràng buộc bởi địa đại, và tiến vào sự lưu chuyển của cửa sanh tử.
Ngược lại, phải chuyển đổi công đức của địa đại, đất có khả năng chịu đựng vạn vật, đảm đương tất cả chúng sanh bình đẳng thanh tịnh, cho đến bị dẫm lên. Không những vậy còn sản sanh ra vô số đồ ăn thức uống, kho báu nuôi dưỡng chúng sanh, đó là công đức của địa đại. Như Bồ-tát Địa Tạng, từ đất hàm chứa vô lượng vô biên vật báu, không những chịu trách nhiệm

———

[1] “Đại Thừa Khởi Tín Luận”, Đại Chánh tạng tập 32, trang 577, a.

cứu khổ nạn cho cõi trời người chúng sanh mà còn đến chúng sanh ở địa ngục.
Tới thủy đại, nếu thuận theo đặt tính xấu của thủy đại, thì sẽ chìm trong sự lưu chuyển của sanh tử. Kinh điển thường ví dụ sự tham ái giống như nước (thủy), nước tham ái sẽ khiến chúng sanh chìm ngập trong biển sanh tử, thuận theo nước tham ái, sanh tử lưu chuyển.
Ngược lại, quý vị nên niệm Phật giống như công đức thanh tịnh bình đẳng của nước, thấm nhuần vạn vật như mưa pháp, từ cỏ nhỏ cây to đều thấm ướt. Và khi niệm Phật phải chuyển nghiệp thân thành công đức như nước vậy.
Lúc lâm chung cũng trải qua quá trình tứ đại phân giải, chẳng qua hàng ngày chúng ta rất ít quan sát và luyện tập tới mà thôi.
Người Ấn Độ nhận định tứ hướng đông tây nam bắc không giống người Trung Quốc, họ chủ yếu hướng về phương đông, tiếng Phạn “phía trước”, là chỉ hướng đông, bên phải là hướng nam, bên trái là bắc, phía sau

là hướng tây. Hướng về phương đông tức nhìn phía trước, trong quá trình quan sát của đời người, có khi chỉ nhìn thấy mặt sống, chỉ theo đuổi cách nào để được sống còn, như vậy sẽ có nhận thức sai là: Vĩnh viễn sẽ sống, vĩnh viễn có ngày mai, chưa bao giờ nghĩ mình sẽ chết. Người Ấn Độ nói: Đời người chuyện gì là không thể nghĩ bàn nhất? Đó là mỗi người đều phải chết nhưng ai cũng giả vờ mình không bao giờ chết cả.

Từ nhỏ tới lớn, sự giáo dục của gia đình, trường học, xã hội đều dạy làm thế nào để sống, học tập cách mưu sinh kiếm sống, nhưng chưa từng suy nghĩ mình sẽ đối diện với cái chết như thế nào.

Đời người không chỉ có sống, mà còn có chết. Vậy phải học tập nhìn về phía sau, cũng là nhìn về hướng tây, đối diện với cái chết.

“Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật” ghi chép một câu chuyện bi kịch nhân luân. Vai chính là hoàng hậu Vi-đề-hi, khi thái tử A-xà-thế bị Đề-bà-đạt-đa xúi giục, đầu độc giết chết phụ vương.

Hoàng hậu Vi-đề-hi muốn cứu vua Tần-bà-sa-la, nhưng bà không ngờ ngay cả mình mà thái tử A-xà-thế cũng muốn sát hại. Vì là tình thân cốt nhục bị phản bội nên hoàng hậu Vi-đề-hi đau khổ sống không bằng chết, bèn thỉnh Thế Tôn vì bà giảng dạy về nơi không có ưu sầu khổ não, từ đó bà nguyện vãng sanh về cõi cực lạc.
Thế Tôn từ bi vì bà thị hiện về quốc độ thanh tịnh diệu lạc của mười phương chư Phật, hoàng hậu hi vọng Thế Tôn dạy cách tư duy tu tập để đạt được mục đích vãng sanh về thế giới cực lạc. Nên khi ấy đức Phật dạy bà hãy hướng về phương tây, và quan sát nơi mặt trời lặng.
Quán mặt trời lặng là một suy nghĩ ngược lại với một số người, đa số người thường chỉ biết sống mà thôi, không bao giờ nghĩ sẽ có một ngày phải đối diện với cái chết, đối diện với tây phương.
Đại sư Thiện Đạo trong “Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật” chú giải khi quán mặt trời lặng, là dùng đến phương pháp quán sát “phân giải của tứ đại”. Ngài dạy,

khi quán sát mặt trời lặng, ngồi hướng phương tây, quán tưởng tứ đại phân giải địa, thủy, hỏa, và phong phân tán tứ phương, chỉ còn lại không đại, và cùng với mười phương hư không hòa hợp lại một cho đến tất cả đều là không. Lại nghĩ thân này là ngũ đại giai không, chỉ có thức đại là tồn tại như gương tròn trong ngoài chiếu sáng, vốn thanh tịnh. Khi lâm chung tâm thức không bị tứ đại ràng buộc, nên dễ an định, lắng tịnh, an trú, nhất tâm bất loạn.
Lúc lâm chung tứ đại phân tán, đối với người chưa có chuẩn bị trước là một chuyện thật khủng khiếp làm sao. Vì suốt đời anh ta chưa bao giờ bị lạc lõng như vậy. Mất tiền tài cho đến những vật ngoài thân thì không không ngại gì cả vì núi xanh còn đó sợ gì không có củi đun. Nhưng núi xanh không còn nữa, như thân này mất đi , thật khó chấp nhận, vì xưa nay chúng ta chưa từng suy nghĩ nghiêm túc sẽ có một ngày phải đối diện như vậy.
Đối với người tu hành mà nói, ngược lại lúc lâm

chung tứ đại phân giải là một chuyện rất tốt, và là một cơ hội thâm sâu uyên áo của đời tu, dễ lĩnh hội lý vô thường, vô ngã, và là lần cuối cùng trong đời cũng là lần bố thí lớn nhất.
Chuyển sự trói buộc “phân biệt” thành giải thoát “vô phân biệt”. Từ sanh tử lưu chuyển đến niết bàn hoàn diệt, từ tương tục tướng đến phân biệt tướng, sẽ chuyển thành vô phân biệt tướng. Lúc lâm thời cũng tùy thuận theo quá trình phân giải của địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại, địa đại phân giải là làm cho thân thể càng lúc càng nặng nề, giống như bị ngọn núi lớn đè lên, nếu quý vị thuận theo nghiệp hệ khổ tướng địa đại thì sẽ tiếp tục hôn trầm. Còn nếu chuyển thân thể tùy thuận tướng công đức của đại địa như chịu đựng, che chở, gánh nặng tất cả chúng sanh, cho tất cả đi trên. Niết bàn hoàn diệt là loại công đức này.
Hoặc có thể quay về đại địa, lấy địa (bộ phận cứng

của thân thể), cho trở về với địa đại, cùng địa đại hòa lẫn vào nhau, thân thể của chúng ta cùng công đức địa đại là một thể, đồng một pháp thân. Khi lâm chung địa đại phân giải không là điều chướng ngại khủng bố, không trói buộc, ngược lại là mấu chốt của giải thoát.
Thủy đại phân giải cũng như vậy, lúc lâm chung nước trong thân thể như nước tiểu, mồ hôi, nước mắt v.v... không làm chủ được, vì vậy thuận theo nghiệp hệ khổ tướng của nước, nên có cảm giác đau khổ. Nhưng ngược lại, thuận theo thanh tịnh bình đẳng của thủy đại, thân thể và tất cả thủy đại hòa nhập vào nhau, đó là một phương pháp giải thoát.
Khi niệm Phật, tùy thuận theo tướng thanh tịnh bình đẳng của tứ đại, lấy danh hiệu Phật mà niệm giống như đại địa kiên cố, ổn định, gánh vác chuyên chở tất cả chúng sanh. Niệm Phật giống thủy đại, thanh tịnh bình đẳng thấm nhuần tất cả sinh mạng. Nước đóng vai trò quan trọng của sự sống, từ nước lĩnh hội càng niệm càng có cảm thọ. Vì vậy khi niệm Phật, công đức danh

hiệu phải từ đây mở rộng.
Hiện tại dần biết được nước là trong sạch, là sản phẩm dễ hấp thụ nhất. Những thứ như: Nước ngọt, nước trái cây, cafe, rượu v.v... uống vào rất ngon miệng, nhưng nếu uống nhiều sẽ hại đến sức khỏe. Chỉ duy nhất nước, mỗi ngày chúng ta đều cần nó, là nhu yếu phẩm vĩnh viễn của con người. Vì vậy bây giờ theo phương thức giữ gìn sức khỏe, bắt đầu đề xướng nên uống nhiều nước thuần khiết, không thêm vào bất cứ sự pha chế như trà, cafe, v.v...
Danh hiệu Phật cũng như vậy, chúng ta niệm “A Di Đà Phật, A Di Đà Phật” từ ngày đầu tiên tới nay không có cảm thấy một tí gì cả, nó bình thường và đơn điệu. Làm thế nào từ đó niệm ra cảm thọ, niệm như nước vậy? Niệm như thế nào giống như nước trong thân thể chiếm 70% không?
Tới hỏa đại. Hỏa đại như tâm sân hận chúng sanh trong sự lưu chuyển của sanh tử. Thuận theo hỏa đại là thuận theo tâm sân hận, sẽ khiến người cảm thấy phiền

não, nóng nảy, bất an. Hỏa đại có nhiệt độ thay đổi, khi lạnh khi nóng. Lúc lâm chung hỏa đại cũng biến hóa, thân thể lúc lạnh lúc nóng, có khi từ tứ chi bắt đầu lạnh, rồi lạnh tới tim gan, cũng có khi ngược lại.
Một số người khi thấy hỏa đại thay đổi, cho rằng năng lượng sinh mạng đang dần dần biến mất, vì vậy có cảm giác lo sợ. Nhưng ngược lại, công đức của hỏa đại cũng là nguồn năng lượng sống của tất cả vạn vật, trái đất nhờ năng lượng của mặt trời mới làm cho vạn vật tăng trưởng. Tất cả thực vật cây cối đều lấy năng lượng biến thành thức ăn hàng ngày. Vì vậy hỏa đại là bình đẳng không có tâm phân biệt, đó là những điểm chúng ta cần nhận thức. Không có hỏa chắc chắn cũng sẽ không có sự trưởng thành của vạn vật.
Từ năng lượng của mặt trời đến mọi hình thái của hỏa, đều là nguồn sống của tất cả vạn vật. Khi niệm Phật, đại chúng có thể có loại năng lượng này không? Có một số người niệm Phật, niệm đến độ một tí năng lượng cũng không có, nghe tiếng niệm Phật như có khí

mà không có lực, tự mình không có cảm thọ đến năng lượng của Phật pháp, năng lượng sinh mạng, năng lượng Bồ-tát đạo.
Khi lâm chung có vô số phương tiện niệm Phật, như trước đã nói, trên phương diện thiền định đối với đất, nước, gió và lửa, nói đến địa biến, địa nhất thiết xứ, nước biến, nước nhất thiết xứ, tất cả những thứ này và pháp môn niệm Phật thông nhau, và có thể hỗ tương vận dụng.
Kế tới phong đại, biến hóa của phong đại là tương đương với tán loạn trong năm triền cái (tham, sân, hôn trầm thùy miên, trạo cử hối quá và nghi). Giải thích nó và phương pháp niệm Phật ngày mai sẽ tiếp tục giảng dạy vấn đề này.

Phân giải và chuyển đổi.
Khi điểm tâm sáng.
Lúc sáng khi giảng có nói đến, trong thiền định, tứ đại phân giải lúc lâm chung. Khi dùng trai, quán sát đồ

ăn cũng có tứ đại phân giải, mới có thể chuyển qua thân tâm.

Đã là “tứ đại” từ trong chữ “đại” có thể nào quán sát được tính bình đẳng, tính thanh tịnh, tính phổ biến hay không?

Thực vật sẽ phân giải, thâm tâm cũng sẽ phân giải, từ đó có thể quán sát được vô thường, vô ngã.

Ngoài ra, chuyển biến trong tứ đại, từ tứ đại có phiền não nghiệp hệ khổ, chuyển thành tứ đại khinh an. “Ba tâm vi tế sáu tâm thô” tức là từ “tương tục tướng” quán sát hoàn diệt, đoạn trừ “phân biệt tướng”.

Khi dùng trai, có thể hiểu rõ mối quan hệ của bản thân và tất cả chúng sanh, giữa mình và thực vật đều là vô phân biệt tướng. Và với tất cả chúng sanh cũng vô phân biệt tướng, tất cả có thể từ nơi đây quán sát.

Như vậy khi hồi hướng mới biết, tính phổ biến của sự hồi hướng là “hồi tiểu hướng đại”, “hồi sự hướng lý” và hồi hướng cho tất cả chúng sanh.

Ngày Thứ Bảy: Ba Tướng Vi Tế Của Tâm

NGÀY THỨ BẢY: Ba tướng vi tế của tâm.
Thời khóa thứ 2, ngày thứ bảy của kỳ Phật thất thứ hai năm 2005 (ngày 02 tháng 02 năm 2005 tức ngày 24 tháng 12 Âm lịch).
Mấy ngày này giảng về “ba tâm vi tế sáu tâm thô” trong “Đại Thừa Khởi Tín Luận” để phân tích trạng thái của tâm. Trong tâm cảm nhận đến nghiệp hệ khổ tướng, khởi nghiệp tướng, kế danh tự tướng, chấp trước tướng, tương tục tướng, trí tướng (phân biệt tướng), sáu thứ này chưa vi tế nên gọi là “sáu thô”.
Trong quá trình tu tập niệm Phật Tam-muội, nương vào xưng danh niệm Phật để chuyển đổi kế danh tự tướng, tiến đến phá trừ chấp trước tướng, tương tục tướng, cho đến bỏ đi ý niệm về “ngã” (cái tôi cá nhân) tương tục, chuyển biến thành tịnh niệm tương tục, trở thành tâm vô ngã, vô sai biệt tướng, loại khỏi phân biệt tướng.
Ngày hôm qua giảng đến nương theo niệm Phật

thể hội tứ đại thanh tịnh, bình đẳng, công đức tướng vô phân biệt. Khi lâm chung, đất nước lửa gió tan rã, trong quá trình tan rã, nếu như tùy thuận theo hoặc, nghiệp và khổ trong quá khứ thì sẽ bị theo chướng ngại của đất, nước, lửa, gió.
Phong đại tan rã và tánh bình đẳng.
Địa đại là tướng hôn trầm, thủy đại là tham ái, hỏa đại là sân hận, phong đại là tán loạn. Khi lâm chung, nếu như không có đem năng lực của tứ đại phân giải chuyển đổi thành thể nghiệm tu hành về vô ngã, vô thường thì rất dễ dàng rơi vào sự sợ hãi. Khi phong đại phân hủy sau cùng, hô hấp càng lúc càng yếu, cuối cùng ngưng hẳn, chấm dứt của một kỳ sinh mạng. Lúc này rất dễ chìm vô sự tán loạn vì cảm giác của ngã từ từ bị mất đi theo hơi thở cuối cùng.
Nhưng giả như biết tánh vô phân biệt của phong đại, hiểu rõ tất cả không khí trên trái đất là tất cả chúng sanh cùng sử dụng, hơi thở của tôi và bạn, của động vật và thực vật giao lưu với nhau. Động vật hít khí oxy và

thải khí cacbonic, thực vật hít khí cacbonic, sau đó thải khí oxy để động vật hấp thu. Đối với thực vật thì khí thải ra là dưỡng khí cho loài người cần dùng. Nhân loại thải ra khí cacbonic, với thực vật là thành phần dinh dưỡng cần thiết.
Do vậy, từ phong đại tánh vô phân biệt bình đẳng trong không khí thể hội đến mối quan hệ nương tựa nhau sinh tồn.
Sự trao đổi của không khí và tất cả những gì mọi người đang sử dụng quá trình trao đổi của phân tử khí, thấy được tánh hỗ tương của sát-na sinh mạng, cũng nhận biết từ vô thỉ đến nay tất cả tánh hỗ tương của thể khí.
Nếu như khi chúng ta niệm danh hiệu Phật, cảm nhận điều đó rất tự nhiên giống như uống nước, giống như hô hấp, thì tín tâm, nguyện tâm cũng tự nhiên không bị thối chuyển.
Lại nữa, nương vào bất giác nên sanh ra ba tướng, cùng với bất giác này tương ưng không rời. Thế nào là

ba?
Một là vô minh nghiệp tướng: Do nương vào bất giác nên tâm động mà gọi là nghiệp. Giác thì không động, động tức có khổ vì quả không rời nhân.
Hai là năng kiến tướng, do nương với động nên có năng kiến, không động thì không có kiến.
Ba là cảnh giới tướng, do nương vào năng kiến nên cảnh giới vọng hiện, rời kiến tức không có cảnh giới.
Do duyên với cảnh giới nên lại sanh ra sáu tướng. Thế nào là sáu? Một là trí tướng, nương vào cảnh giới, tâm khởi ra phân biệt, yêu thích và không yêu thích.
Cảnh giới tướng, năng kiến tướng, vô minh nghiệp tướng.
Như trước đã nói, đối với sự quan sát về tâm tướng, có “sáu tâm thô”, suy luận sâu hơn nữa tức có ba tướng trạng tâm vi tế, gọi là “ba tâm vi tế” (cảnh giới tướng, năng kiến tướng, vô minh nghiệp tướng).
Sở dĩ chúng ta có thể nhận thức được là do trong

nội tâm đã hiển hiện “cảnh giới tướng”.
Cảnh giới tướng là đối tượng “sở kiến” của “năng kiến tướng” trong nội tâm. Năng kiến tướng và cảnh giới tướng tức là “kiến phần” và “tướng phần” của nội tâm.
Tất cả những hình tượng của nội tâm, thật ra là nội tâm hiện ra cảnh giới, nhưng thường chúng ta lầm rằng ngoài tâm có pháp, nhưng thực tế đều từ tâm biến ra tướng, tự mình nhìn thấy tướng phần mà mình sáng tạo. Phàm phu đều cho là rất thực tại, không biết người thân kẻ thù, mình hay người đều là do nội tâm tạo tác ra.
Do đó các phân biệt có thể tương tục là vì mối quan hệ tương đối của năng kiến, sở kiến, hoặc kiến phần, tướng phần đến từ nội tâm. Cái quan hệ tương đối này đó là căn nguyên của ngã chấp, vô minh, gọi là “vô minh nghiệp tướng”, nó là vi tế nhất.
Cho nên ba tướng vi tế: Năng kiến tướng, cảnh giới tướng, vô minh nghiệp tướng, cũng tương đương với kiến phần, tướng phần và tự chứng phần (vi tế hơn)

trong A lại da thức.

Khi quý vị quán chiếu triệt để đến ba tướng vi tế mới biết thế nào là do tâm hiện, tâm tạo, thức hiện ra, mà có thể chuyển đổi vấn đề sanh tử, sanh diệt lưu chuyển, đạt đến là chơn như niết bàn hoàn diệt. Từ chỗ này kiến lập nên tín tâm, có thể quán triệt tâm, Phật, chúng sanh cả ba không có khác nhau, pháp môn niệm Phật cũng nên kiến lập tín nguyện như vậy.

Tâm Bồ-đề nương nơi đây mà kiến lập mới có thể xả bỏ tứ đại và tâm niệm. Vì vậy, Đại sư Thiện Đạo trong chú giải về “Kinh Quán Vô Lượng Thọ” dạy đến quán mặt trời lặn, như chiếc trống treo lơ lửng, dùng phương thức quán tứ đại tan rã về bốn phương mà tiến vào không đại, không vô biên xứ.

Sau không đại, tiến một bước là thức vô biên chỉ lưu lại tâm thức. Mà tâm thức lại có khả năng quan sát đến nhân duyên của ba tâm vi tế sáu tâm thô, quán sát nhiều lần về sanh trụ dị diệt. Lúc này nếu không chấp trước, thì đó là sự xả bỏ của thân tâm triệt để nhất.

Ngũ tâm luân: Suất nhĩ, tầm cầu, quyết định, nhiễm tịnh và đẳng lưu
Nhìn từ góc độ khác, “Du Già Sư Địa Luận” nói về tâm niệm có năm tướng trạng lưu chuyển, quá trình tâm khởi diệt thay đổi đó là “năm tâm luân”.
Tâm đối với ngoại cảnh (sáu căn tiếp xúc sáu trần), mới bắt đầu là “suất nhĩ tâm”. Đại sư Trí Giả của tông Thiên Thai cũng nói suất nhĩ tâm, khi mới bắt đầu khởi tâm động niệm thì rất giống “vô minh nghiệp tướng” trong “Đại Thừa Khởi Tín Luận”.
Suất nhĩ tâm chỉ có trong một sát-na mà thôi, sau suất nhĩ tâm thì có “tầm cầu tâm”, tầm cầu tâm là tâm muốn nhận thức ngoại cảnh. Nó thuộc về năng kiến tướng, cũng thuộc về kiến phần. Giống như “năng kiến tướng” trong ba tâm vi tế.
Tiếp theo tầm cầu tâm là “quyết định tâm”, quyết định những cảnh giới đã thấy là gì? Chúng ta nương nơi vô minh nghiệp tướng, lấy ngã chấp làm chủ, sản sanh năng kiến và sở kiến, quyết định mình muốn thấy là gì?

Thuận theo ý thích của mình hay là nghịch? Thuận thì sanh tham chấp, nghịch thì sanh sân hận.
Sau quyết định tâm sẽ có nhiễm có tịnh, “nhiễm tịnh tâm” sẽ thuận theo “đẳng lưu tâm”, cũng là “tương tục tướng”. Do tâm khởi phân biệt nhiễm tịnh thì sẽ có “tương tục tướng”, cũng gọi là “đẳng lưu tâm”. Nhân đây trong quá trình niệm Phật có thể từ sự đổi thay của năm tâm luân biết được tâm loạn hay không loạn. Nhìn phương hướng rộng, càng có khả năng quan sát đến sự lưu chuyển biến hóa sanh diệt của thân tâm, càng có thể hướng về hoàn diệt, tiến tới hướng vô thường vô ngã.
Trong nội tâm sáu căn đối với sáu trần, nếu mỗi niệm có thể đạt đến đẳng lưu tướng, đẳng lưu tâm của tịnh niệm tương tục, thì có thể quyết định tâm niệm này không có bị những tâm niệm khác làm nhiễu loạn.
Có khi sáu căn đối với sáu trần trong quá trình một nhận thức nào đó, ví dụ như mắt nhìn sắc, cái này cùng với thiện niệm của sắc pháp tương ưng chưa có hoàn thiện, thì lại bị một sắc pháp khác, hoặc là một âm

thanh khác, hoặc là nhận thức của một giác quan xen tạp. Do đó trong quá trình thức không ngừng bị chuyển đổi, không dễ dàng đề ra quyết định, phán đoán chính xác, luôn luôn chuyển động trong phiền não, tán loạn hoặc hôn trầm.

Vì vậy khi niệm Phật, học tập đem mỗi một thiện niệm, tịnh niệm tương tục hoàn thành viên mãn trong một quá trình trưởng thành, kiến lập tâm Bồ-đề hoàn thành chính xác mới tính là nhất tâm bất loạn. Nếu như bị tâm niệm khác xen tạp, quán sát đến được và kéo trở về, tiếp tục hoàn thành một tịnh niệm tương tục khác.

Nương nơi xưng danh hiệu Phật, kiến lập khởi tâm Bồ-đề. Trong quá trình kiến lập tâm Bồ-đề, cái cần phải quan sát, kiểm thảo là thân tâm mình có thể cùng tương ưng với tâm hạnh Bồ-tát đã tích lũy vô lượng vô biên của Phật trước khi thành đạo. Xả thân cho hổ ăn, cắt thịt nuôi chim ưng, các sự hi sinh cống hiến đó, chúng ta có thể làm được quyết định này không? Quyết định này có chỉ trong nháy mắt.

Ví dụ mấy ngày trước đã kể về Pháp sư Thường Mẫn, thầy cùng đệ tử muốn đi hành hương đến Ấn Độ, giữa đường thuyền bị nạn, dưới tình huống cấp bách, hỗn loạn, anh giựt tôi giành, không có thời gian để có thể quyết định, cuối cùng thầy quyết định niệm Phật rồi chìm vào biển cả. Thử nghĩ xem, chọn quyết định này, nguyên cả năm tâm luân tịnh niệm tương tục, quyết định hi sinh bản thân thành tựu người khác, nguyện lực ý chí này quá là kiên cường!
Loại tâm niệm này chính là căn bản thành tựu Tịnh độ. Vì sao thế giới nào đó được gọi là Tịnh độ? Vì sao là Tịnh độ trang nghiêm? Vì sao có thể thành tựu chúng sanh? Nguồn gốc là tâm hi sinh cống hiến, mình vì mọi người.
Ví dụ đơn giản nhất, trong mấy năm nay có câu chuyện “Sự khác biệt giữa thiên đường và địa ngục” lưu hành ở trên mạng internet. Có người đi đến địa ngục, nhìn đồ ăn ngon trước mắt, cảm thấy rất kỳ lạ. Vì sao đây là địa ngục? Kết quả phát hiện ra trước mắt tuy

là có đồ ăn ngon, nhưng đôi đũa quá dài, không thể gắp đồ ăn đưa vào miệng, vẫn ăn không được, vì vậy mỗi người đều đói và rất đau khổ.
Người này lại đến thiên đường xem, cũng thấy đồ ăn ngon như vậy đầy bàn mà đũa cũng rất dài. Nhưng mỗi người đều rất vui vẻ, đều ăn rất no. Vì mỗi người đều gắp cho người khác ăn. Mình vì mọi người, kết quả mọi người vì mình. Thành tựu của Tịnh độ cũng là như vậy, gia đình vì sao có thể hòa thuận? Vì cha mẹ hy sinh lo lắng cho con cái, con cái mới có thể nhận được sự chăm sóc.
Có khi khảo nghiệm đến tình cảnh của ý chí nguyện lực tâm Bồ-đề, cũng có thể là kéo thời gian dài hơn. Như “Kinh Kim Cang” nói tiên nhân nhẫn nhục gặp vua Ca-lợi, nhà vua rất giận dữ cắt xén thân thể của Ngài, cắt từng đoạn từng đoạn, thời gian đau khổ này rất dài.
Trạng thái của mỗi người khi lâm chung gặp phải không giống nhau. Có khi trong một sát-na, ví dụ như

máy bay xảy ra tai nạn, không đầy một phút hoặc chỉ có mấy phút thì đã bị rớt, có khi rất lâu, như người mắc bệnh nặng hay ung thư. Không kể thời gian lâu hay mau, ý chí nguyện lực của tâm Bồ-đề này có thể vượt qua khảo nghiệm?
“Độc Giả Văn Trích” có lần đăng tải, về huấn luyện nhảy dù trên không, hướng dẫn học trò từ trên cao ba ngàn mét nhảy xuống, nhưng một học trò không có mở dù ra được, huấn luyện viên cố gắng cứu gúp em này, mà mình thì không kịp kéo dù nên bị rơi tan thân nát thịt.
Ba ngàn mét rơi xuống đất mới có sáu mươi chín giây. Sáu mươi chín giây đưa ra một quyết định, cứu mình hay cứu người khác?
Nếu như đại chúng niệm Phật có thể đạt được quyết tâm này, thì chắc chắn tương ưng với tâm Bồ-đề.