Phật học khái lược 2

17. Lịch Sử Phật Giáo Trung Hoa (Từ Thời Kỳ Du Nhập Đến Thời Kỳ Hưng Thịnh)

LỊCH SỬ PHẬT GIÁO TRUNG HOA

(TỪ DU NHẬP ĐẾN THỜI KỲ HƯNG THỊNH)

A. THỜI KỲ DU NHẬP

Phật giáo bắt nguồn từ Ấn Độ, khi đã có sự truyền bá thì chia làm 2 nhánh lớn. Một hướng về phía Nam, tức là Nam Tông Phật giáo. Một hướng về phía Bắc, tức là Bắc Tông Phật giáo ngày nay.

Trung Quốc là một đất nước rộng lớn, ảnh hưởng mạnh đến các nước phía Bắc từ xưa cho đến bây giờ. Vì vậy, Phật giáo từ Ấn Độ truyền sang Trung Quốc cũng đóng một vai trò quan trọng và ảnh hưởng đến các nước lân cận.

Theo hướng Bắc Truyền, Phật giáo từ Ấn Độ trước tiên du nhập vào nước Đại Nhục Chi từ rất sớm. Đến đời nhà Đông Hán, niên hiệu Vĩnh Bình năm thứ 10 (67 Tây lịch), vua Minh Đế sai một số người sang nước Đại Nhục Chi (là nước ở phía Tây trên đường từ Ấn Độ sang Trung Quốc). Con đường này cũng là con đường giao thông trọng yếu để liên lạc giữa hai nền văn hoá Ấn - Trung.

Giai đoạn đầu tiên, các bậc Phạm Tăng trực tiếp đưa Phật giáo từ Ấn Độ sang Trung Quốc, mà phần nhiều là từ các nước Bắc Ấn Độ và Tây vực truyền sang.

Các vị Phạm Tăng đã dùng hai ngã đường bộ và thuỷ. Giai đoạn đầu thì dùng đường bộ, vì có sự mua bán giao thông qua lại. Còn đường thuỷ thì bắt đầu từ hải cảng thuộc tỉnh Quảng Đông, qua các đảo rồi tới Ấn Độ. Trong số các vị Tăng, có Ngài Pháp Hiển đời Đông Tấn, bắt đầu biết dùng đường thuỷ, vì vừa nhanh và vừa tiện lợi, ít gian nan khó nhọc.

Về niên đại du nhập, có nhiều thuyết khác nhau, nhưng chủ yếu có 7 thuyết sau:

I. Thuyết Tây phương Thánh giả của Khổng Tử

Tây phương thánh giả tức là chỉ cho Đức Phật. Thiên Trọng Ni trong sách Liệt tử có chép: "Khâu nghe phương Tây có bậc thánh giả, không trị mà không loạn, không nói mà tự tin, không giáo hóa mà tự làm". Theo thuyết này thì Khổng Tử đã biết đến Phật giáo.

II. Thuyết Thích Lợi phòng đem Phật giáo truyền vào

Năm 243 trước Tây lịch, đời vua Tần Thủy Hoàng năm thứ IV, có vị sa môn tên là Thích Lợi Phòng đem kinh Phật từ Tây vức truyền vào Trung Quốc. Vua Tần Thủy Hoàng cho việc đó là quái gỡ, liền bắt đem bỏ ngục nhưng tới nửa đêm, vua thấy có người thân vàng, cao 1 trượng 6 thước, tới phá ngục cứu ra. Vì thế vua rất sợ hãi và rập đầu kính lễ.

III. Thuyết Trương Khiên đã nghe thấy Phật giáo

Sách "Ngụy thư" chép: "Đời Võ Đế nhà Tiền Hán, có tướng Trương Khiên phụng mệnh vua đi sứ sang Tây vực về tâu rằng: ở nước Ấn Độ có đạo Phù Đồ” (Phật giáo).

IV. Thuyết Lễ bái hình người vàng

Năm 121 trước Tây lịch, đời vua Võ Đế nhà Tiền Hán năm thứ II, vua sai tướng Hoắc Khử Bệnh đánh rợ hung nô, bắt được hình người bằng vàng đem về dâng vua, nhà vua liền đem thờ trong cung Cam Tuyền để sớm tối đốt hương lễ bái.

V. Thuyết Lưu Hướng nói đến Phật điển

Đời vua Thành Đế (sau đời vua Võ Đế nhà Tiền Hán 34 năm), vua sai Lưu Hướng chỉnh đốn lại sách vở của triều đình, Lưu Hướng đã thấy bộ "Phật Tổ thống kỷ". Có một đoạn văn dẫn chứng của Lưu Hướng trong cuốn "Liệt tiên truyện" rằng: "Tôi kiểm điểm thư tàng sưu tầm đại sử, để soạn liệt tiên đồ. Kể từ vua Hoàng Đế trở xuống cho tới nay có hơn 700 người được đạo tiên, sau khi xét định thực hư, được 146 người, tổng số đó có hơn 70 người đã thấy kinh Phật".

VI. Thuyết khẩu Truyền Phật giáo của Y Tồn

Niên hiệu Nguyên Thọ năm đầu (Thế kỷ thứ II trước TL), đời vua Ai Đế nhà Tiền Hán, có Y Tồn, sứ

giả nước Đại Nhục Chi tới, đem Phật giáo truyền miệng cho Trần Cảnh Hiên.

VII. Thuyết niên hiệu Vĩnh Bình năm thứ 10

Niên hiệu Vĩnh Bình năm thứ 10 (67 TL), đời vua Minh Đế nhà Hậu Hán, có một đêm, vua nằm mộng thấy người vàng, có hào quang rực rỡ từ phương Tây tới. Vì vậy, nhà vua đoán biết có Phật giáo ở phương Tây, vua liền sai tướng Thái Hâm, Vương Tuân, Trần Cảnh... (18 người) qua Tây vức để thỉnh tượng Phật. Họ vâng lệnh vua đi nửa đường thì gặp 2 bậc Phạm Tăng Ca-diếp Ma-đằng, và Trúc Pháp Lan, chở kinh tượng bằng ngựa trắng đi về phía Đông, họ liền mời hai Ngài đến Trung Quốc. Vua Minh Đế liền sắc dựng chùa Bạch Mã để thờ Phật và làm nơi dịch kinh điển cho hai Ngài.

Trong 7 thuyết trên, thì có 2 thuyết thứ 6 và thứ 7 là đáng tin cậy nhất.

♦ Ngài Ca-diếp Ma-đằng: Người Trung Ấn, học rộng nhớ lâu đến xứ Tây Ấn để giáo hoá, Ngài thường tụng kinh “Kim quang minh''. Gặp đoàn người của Thái Hâm và nhận lời mời sang Trung Quốc.

♦ Ngài Trúc Pháp Lan: Cũng người Trung Ấn, rất nghiêm trì về giới luật, thông hiểu kinh điển, khi đi hành hoá, gặp đoàn của Thái Hâm

và cùng ngài Ca-diếp Ma-đằng sang Trung Quốc. Sau khi đến Trung Quốc, hai Ngài chuyên phiên dịch kinh điển. Bộ kinh được dịch đầu tiên ở chùa Bạch Mã là kinh “Tứ thập nhị chương”, sau đó thì có nhiều kinh được hai Ngài phiên dịch.

B. THỜI KỲ SƠ KHAI (Từ du nhập đến năm 220)

Sau hai Ngài Ca-diếp Ma-đằng và Trúc Pháp Lan, có nhiều vị Tăng đến Trung Quốc để hoá độ, Phật giáo dần dần được phổ cập trong dân gian (tương truyền Sở Vương Anh - em cùng cha khác mẹ với Hán Minh Đế - là người tin theo Đạo Phật đầu tiên). Trong số các vị Phạm Tăng đến Trung Quốc, thì có các ngài: An Thế Cao, Chi-lâu-ca-sấm, Chi Diệu, Trúc Phật Sóc... Trong giai đoạn này số kinh được dịch sang tiếng Trung Quốc (Hán) đã lên đến 300 cuốn.

1. Ngài An Thế Cao

Ngài là một thái tử của vua nước An Tức. Khi xuất gia, Ngài chuyên học kinh luận, thông hiểu thiền quán. Niên hiệu Kiến Xương thứ 1 (147 TL) đời vua Hoàng Đế, Ngài tới đất Lạc Dương. Suốt 20 năm ở đây, Ngài đã phiên dịch kinh điển. Các kinh sách Ngài đã dịch như: ''Tứ đế kinh'', "Chuyển Pháp luân kinh'', ''Bát chánh đạo kinh''. Cuối đời Hậu Hán, vì loạn lạc nên Ngài lánh nạn xuống phương Nam và mất ở tỉnh Triết Giang.

2. Ngài Chi-lâu-ca-sấm

Người nước Đại Nhục Chi, đến Trung Quốc sau Ngài An Thế Cao, khoảng niên hiệu Quang Hoà (178 - 183). Trong khoảng 12 năm, Ngài đã phiên dịch từ chữ Phạn sang chữ Hán những bộ kinh như: ''Kinh Thủ lăng nghiêm''-(2 cuốn), ''Kinh Ban chu tam muội''-(1 cuốn), ''Kinh Vô lượng thanh tịnh bình đẳng giác''-(20 cuốn).

Sự nghiệp của 2 ngài đã khai nền đắp móng cho thời kỳ sơ khởi của Phật giáo Trung Quốc. Ở giai đoạn này, ngoài 2 vị trên, còn có các vị Tăng từ Ấn Độ và Tây vức đến Trung Quốc, tham gia vào nghiên cứu và phiên dịch kinh điển như: Ngài Trúc Phật Sóc (người Thiên Trúc Ấn Độ), Ngài Ưu Bà Tắc An Huyền (An Tức), Ngài Chi Diệu (Đại Nhục Chi)... Đặc biệt có ngài Nghiêm Phật Điều là người Trung Quốc. Đây là vị Sa-môn người Hán đầu tiên, và cũng là người tham gia công việc phiên dịch đầu tiên.

Vì ở vào giai đoạn sơ khai, nên Phật giáo ở Trung Quốc bấy giờ chỉ chuyên chú vào công việc phiên dịch kinh điển làm trọng yếu. Tuy vậy, các vị Phạm Tăng đến Trung Quốc ngày càng đông, Phật giáo cũng đã lan rộng trong dân gian. Đây là dấu hiệu cho sự hưng thịnh của Phật giáo Trung Quốc trong những thời gian tới.

C. THỜI KỲ HƯNG THỊNH

Trong giai đoạn lịch sử dài hơn hai ngàn năm, từ sau thời sơ khai, Phật giáo đã tuỳ thuộc vào các triều đại mà có lúc hưng thịnh, có lúc không được như ý. Sự

thịnh suy liên tiếp nhau, nếu liệt kê thì khó mà đầy đủ chi tiết. Vì vậy, trong bài này chỉ nêu lên những điểm chính yếu qua các giai đoạn hưng thịnh của lịch sử Phật giáo Trung Quốc:

I. Giai đoạn thứ nhất (Thế kỷ III đến thế kỷ IV)

Sau đời Hậu Hán, Trung Quốc chia thành 3 nước: vùng Giang Bắc, Vua Văn Đế lên ngôi lập ra nước Ngụy đóng Đô ở Lạc Dương, tỉnh Hà Nam (220 - 265). Vùng Giang Nam, Ngô Tôn Quyền chiếm lĩnh Kinh Châu và Dương Châu, lập ra nước Ngô, đóng đô ở Kiến Nghiệp tỉnh Triết Giang (222-280). Lưu Bị thì phù trợ Hoàng Thất nhà Hậu Hán lập ra nước Thục, đóng đô ở Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên. Trong khoảng 42 năm, 3 nước Nguỵ - Thục - Ngô chia dân để trị. Lịch sử gọi đây là thời Tam Quốc. Trong thời kỳ này chỉ ở 2 nước Nguỵ và Ngô là Phật giáo được phổ biến, còn nước Thục thì Phật giáo chưa được phổ cập.

Dù vẫn lấy việc dịch kinh làm trọng yếu nhưng các vị cao Tăng trong thời này từ Tây vức vẫn tiếp tục sang Trung Quốc truyền đạo. Ở Bắc Nguỵ có Ngài Đàm-ma-la-ca. Ở Đông Ngô có Ngài Khương Tăng Hội. Ở Tây Thục có Ngài Châu Tử Hàng, người Trung Quốc, sang Tây vức học tiếng Phạn để từ đó dịch sang tiếng Trung Quốc.

1. Ngài Đàm-ma-la-ca

Ngài là người Trung Ấn, tới Lạc Dương vào niên hiệu Gia Bình năm thứ II (250 TL) đời nhà Ngụy. Trong khi ở tại Lạc Dương, Ngài đã dịch ra bộ "Tăng Kỳ Giới Bổn". Sau đó 2 năm, lại có ngài Khang Tăng Ngải người nước Khang Cư tới Lạc Dương, dịch kinh "Vô Lượng Thọ". 2 năm sau nữa (254 TL), lại có ngài Đàm Đế đến Lạc Dương, phiên dịch bộ “Đàm Vô Đức Yết Ma”. Sau đó là Ngài Bạch Diên, người nước Khâu Tư, dịch bộ "Vô lượng thanh tịnh bình đẳng giác kinh". Trong việc dịch kinh sau này còn có Ngài An Pháp Hiền (người Tây vức).

2. Ngài Khương Tăng Hội

Ngài là người nước Khang Cư, nhưng cha của Ngài lại sinh sống ở Thiên Trúc, về sau đến đất Giao Chỉ (Bắc Việt Nam) buôn bán. Theo bộ "Xuất Tam Tạng Ký Tập" chép: "Khương Tăng Hội, dòng dõi người nước Khang Cư, nhưng đời đời lập nghiệp ở Thiên Trúc, cha Ngài nhân vì công việc buôn bán, nên đã tới đất Giao Chỉ. Khi Ngài mới lên 10 tuổi, thì cha mẹ mất. Vì lòng báo hiếu nên phát tâm xuất gia cầu đạo và chuyên việc nghiên cứu kinh điển. Đương thời, vua Tôn Quyền thống trị vùng Giang Tả, chưa có Phật giáo. Vì muốn hoằng dương chánh pháp, nên Ngài đến thành Kiến Nghiệp khoảng niên hiệu Xích Ô năm thứ 10 (247 TL) để truyền bá Phật giáo. Vua Ngô Tôn Quyền rất kính trọng Ngài, liền dựng

chùa Kiến Sơ để Ngài làm nơi phiên dịch kinh điển”. Từ lý do này, ta có thể thấy ngài Khương Tăng Hội là người truyền bá Phật giáo ở Việt Nam vào giai đoạn đầu.

Sách ghi: Ngài có giọng nói rất hay lại khéo tán tụng, nên thu hút được rất nhiều người tin theo Phật giáo. Từ lúc tới nước Ngô, cho đến đầu niên hiệu Đại Khang (280 TL) đời nhà Tấn, trong khoảng hơn 30 năm, Ngài chú trọng vào việc truyền bá Phật giáo và phiên dịch kinh điển. Những kinh điển mà Ngài đã dịch: Lục Độ Tập Kinh, Tạp Ký Dụ Kinh, Pháp Kính Kinh (chú thích), Đạo Thụ Vương Kinh (chú thích).

Như vậy, ở thời Tam Quốc, các nhà truyền giáo chỉ lấy việc dịch kinh làm chính yếu. Tuy nhiên, Phật giáo đã ảnh hưởng rất lớn đến 2 nước Nguỵ và Ngô. Đây là dấu hiệu Phật giáo hưng thịnh vào thời kỳ Tây Tấn.

Đến đời Tây Tấn (265- 317), Phật giáo Trung Quốc đã phát triển khá rực rỡ. Vua Huệ Đế cho dựng Chùa Hưng Thành ở Lạc Dương. Vua Mẫn Đế dựng chùa Linh Thông và chùa Bạch Mã ở kinh thành Trường An... Theo bảng thống kê ở sách ''Biện Chính Luận'' của Vương Lâm, ở giai đoạn này tự viện có 108 ngôi, Tăng Ni có hơn 3.700 vị.

Sau Tây Tấn là thời đại Đông Tấn (317 - 419), giai đoạn này Phật giáo phát triển trên hai phương diện: hình thức tín ngưỡng và tư tưởng Phật học. Có nhiều vị

Cao Tăng đến Trung Quốc để giáo hoá như ngài: Phật Đồ Trừng, Đạo An, Cưu-ma-la-thập, Tuệ Viễn, Giác Hiền...

3. Ngài Phật Đồ Trừng (232-348)

Ngài là người Tây vực, đến truyền bá Phật giáo ở nước Khâu Tư. Ngài được xem là một vĩ nhân của Phật giáo lúc bấy giờ. Vì mục đích truyền bá Đạo Phật ở phương Đông, nên Ngài đã tới thành Lạc Dương vào niên hiệu Vĩnh Gia thứ IV (310), đời vua Hoài Đế Tây Tấn. Sau khi Ngài hóa đạo cho Thạch Lặc và Thạch Hổ, hai người này rất kính trọng. Ngài tận lực trong việc truyền bá độ sanh cho đến niên hiệu Kiến Võ thứ XIV (348) nhà Hậu Triệu, thì thị tịch, thọ 117 tuổi. Trong quá trình truyền đạo Ngài không áp dụng lối phiên dịch và trước tác kinh điển, mà chỉ lấy đức độ để cảm hóa con người.

4. Ngài Đạo An

Ngài là người ở vùng Thường Sơn (tỉnh Hà Bắc), xuất gia lúc 12 tuổi. Bẩm tính thông minh, nhưng hình tướng xấu xí, nên không được thầy yêu bạn mến, phải chấp lao phục dịch công việc điền viên trong nhiều năm trời. Sau khi thọ Cụ Túc giới, Ngài mới được du phương học đạo, tới chùa Nghiệp Trung, gặp ngài Phật Đồ Trừng, xin nhập môn theo học. Trong chúng bấy giờ, thấy tướng Ngài xấu xí nên đem lòng khinh thị. Ngài Phật Đồ Trừng thấy vậy liền nói: "Người này có

kiến thức cao vời, các ông không có thể sánh kịp". Về sau quả nhiên Ngài là người xuất chúng.

Đời nhà Hậu Triệu có nội loạn, Ngài phải lánh nạn về phương Nam. Giữa đường đi, Ngài gặp bạn đồng học là Trúc Pháp Thải, Đàm Nhất, Đàm Nhị... khoảng hơn 40 người đi về thành Kiến Khang nhà Đông Tấn; Pháp Hòa đi về phía nước Thục; còn Ngài và đệ tử là Tuệ Viễn cùng hơn 500 người đến Tương Dương (tỉnh Hồ Bắc), trú trì tại chùa Đàn Khê. Ở đây, học đồ bốn phương nghe tiếng Ngài và đến học tập rất đông.

Về sau Phù Kiên đã đón Ngài về Trường An, học đồ của Ngài ở đây lên đến hàng ngàn người. Suốt đời Ngài tận tụy với công việc hoằng dương Phật Pháp, tới niên hiệu Kiến Nguyên thứ 21 (385) nhà Tiền Tần, thì Ngài thị tịch, thọ 72 tuổi.

Trong công việc hoằng dương Phật giáo, điều đáng chú ý nhất là Ngài đã tác thành bộ ''Kinh điển mục lục'', để chỉnh lí lại những kinh điển đã dịch từ ngày Phật giáo mới truyền vào cho đến đời Ngài. Những kinh sách Ngài phiên dịch gồm tất cả là 22 bộ. Ngoài ra, Ngài còn định ra Tăng chế để làm quy luật cho Tăng chúng, căn cứ vào 3 việc: “hành hương định tọa”, “sáu thời hành đạo” và “Bố-tát sám hối”. Đặc biệt, Ngài là người đầu tiên chủ trương lấy họ THÍCH để

làm họ cho người xuất gia. Trước đó, những người xuất gia đều lấy họ của Thầy mình.

Như vậy, Phật giáo nhà Hậu Triệu tiêu biểu có ngài Phật Đồ Trừng, Phật giáo nhà Tiền Tần có ngài Đạo An (312-385). Ngoài ra, trong thời kỳ này còn có nhiều vị Tăng từ Tây phương tới Trung Hoa để phiên dịch kinh sách, như các ngài: Tăng-già-bạt-trừng, Tăng-già-đề-bà (người nước Kế Tân), ngài Đàm-ma-nan-đề, Đàm-ma-tỳ (người Tây Trúc).v.v. Đặc biệt, hầu hết các Kinh Luật của Phật giáo Tiểu Thừa ở thời kỳ này đã được dịch ra chữ Hán.

Đến đời Hậu Tần thì Phật giáo thịnh hành hơn, hầu hết các vị Vua nhiệt thành tín ngưỡng Phật giáo như vua Diêu Trành, Diêu Hưng... Ngài Cưu-ma-la-thập là vị Cao Tăng tiêu biểu ở thời này.

5. Ngài Cưu-ma-la-thập (344 - 413)

Ngài là người nước Khâu Tư, xuất gia lúc 7 tuổi, theo mẹ đến nước Kế Tân, sau đó chu du khắp các nước để nghiên cứu giáo lý Phật giáo. Lúc đầu, Ngài theo học Tiểu Thừa, sau theo Đại Thừa. Khi đối đáp Ngài không thua kém một ai, nên người đời thường gọi Ngài là "Thần đồng". Năm 20 tuổi, Ngài trở về Khâu Tư và thọ đại giới ở đây. Năm 401, niên hiệu Hoằng Thuỷ thứ 3, vua Diêu Hưng sai tướng Diêu Thạc Đức đem quân đánh Hậu Lương rồi rước ngài về Trường An và tôn Ngài làm bậc Quốc Sư. Ở Trường An khoảng 12

năm, Ngài chuyên phiên dịch kinh điển, đến niên hiệu Hoằng Thuỷ thứ 13 (413) thì Ngài mất, thọ 70 tuổi.

Sự nghiệp phiên dịch kinh điển của ngài Cưu-ma-la-thập, theo "Xuất Tam Tạng Ký", thì Ngài dịch được tất cả là 32 bộ, hơn 300 cuốn; theo "Lịch Đại Tam Bảo Ký" thì có 97 bộ, 425 cuốn; theo "Khai Nguyên Thích Giáo Lục" thì có 74 bộ, 384 cuốn. Các kinh điển do Ngài dịch hầu hết là kinh điển Đại Thừa. Ngoài việc dịch Kinh sách, Ngài còn mở các lớp để giảng diễn Phật Pháp, vì thế môn đồ của Ngài rất đông (có hơn 3.000 người). Các vị đệ tử tiêu biểu của Ngài như: Tăng Triệu, Tăng Duệ, Đạo Sinh, Đạo Dong... Sự nghiệp của Ngài Cưu-ma-la-thập đã đưa Phật giáo Trung Hoa đến một vị thế vô cùng rực rỡ.

Ở giai đoạn này, đã bắt đầu có những tông phái mới là Tam Luận Tông và Thành Thật Tông, đồng thời đã có sự tín ngưỡng Phật A-di-đà, Phật Di Lặc, Bồ-tát Quán Thế Âm... Bốn bộ Kinh điển trọng yếu đã được phiên dịch:

1. Kinh Bát-nhã và các bộ Luận liên quan đến Bát-nhã: Đại Trí Độ Luận, Trung Luận (Ngài La Thập dịch),

2. Kinh Pháp hoa (Ngài La Thập dịch),

3. Kinh Đại bát Niết-bàn (Ngài Đàm Vô Sấm dịch),

4. Kinh Hoa Nghiêm (Ngài Giác Hiền dịch).

II. Giai đoạn thứ hai (Thế kỷ V đến thế kỷ VI)

Năm 420, niên hiệu Nguyên Hưng thứ 2, nhà Đông Tấn bị Lưu Dụ cướp ngôi lập ra nhà Tống (Lưu Tống), đóng đô ở thành Kiến Khang, đổi niên hiệu là Vĩnh Sơ, tiếp đến năm 439 thì thống nhất Giang Bắc. Từ đó hai dân tộc (Giang Nam và Giang Bắc) đối lập nhau, hình thành hai đại cường quốc của Nam Triều và Bắc Triều. Nam Triều có các nước: Tống, Tề, Lương, Trần kế tiếp nhau tự trị; Bắc Triều có Bắc Ngụy... Phật giáo ở thời kỳ này có lúc hưng thịnh cũng có lúc bị bức hại, nhưng phần nhiều được các vua chúa ủng hộ và lại có nhiều danh Tăng xuất hiện, nên đã phát triển ở mọi phương diện về tư tưởng, tín ngưỡng, sự tổ chức giáo đoàn, cũng như về điêu khắc, kiến trúc...

1. Phật giáo đời Nam Triều

Dưới thời nhà Tống, tuy Cao Tổ Võ Đế có lệnh đào thải Tăng Ni, nhưng đến vua Văn Đế lại hết sức ủng hộ Phật giáo. Ở thời này, có các vị Tăng như: Phật-đà-thập, Cương-lương-da-xá, Cầu-na-bạt-ma, Cầu-na-bạt-đà-la...

Đến đời nhà Tề, nhà Lương, nhà Trần, hầu hết các vị vua đều ủng hộ Phật giáo. Đặc biệt là vua Lương Vũ Đế, một vị vua có niềm tin Phật đứng vào bậc nhất trong lịch đại hoàng đế ở Trung Hoa.

Lương Vũ Đế, lúc đầu theo Nho giáo và Đạo giáo nên không quan tâm đến Phật giáo, nhưng sau Ngài biết đến Phật giáo thì lại nhất tâm quy y. Năm 504, niên hiệu Thiên Giám thứ 3, vào ngày lễ Phật đản, mồng 8 tháng 4, vua đã cử hành lễ “Xả đạo phụng Phật”. Ngài còn ra lệnh cho các công khanh, bách quan bỏ Đạo giáo để quy y Phật giáo. Niên hiệu Thiên Giám thứ 10 (511), vua soạn bài văn “Đoạn tửu nhục” để quyết tâm tu trì. Năm 517, vua ra lệnh cấm nhân dân không được cúng tế quỷ thần bằng rượu thịt, mà thay thế bằng hoa quả. Năm Thiên Giám thứ 18 (519), ngày 8 tháng 4, vua phát tâm thọ Bồ-tát giới với ngài Tuệ Ước tại chùa Thảo Đường. Sau đó, các vị công khanh, sĩ thứ cũng noi theo vua và đã thọ giới rất nhiều. Vua còn mở ra nhiều pháp hội để thực hiện Bồ-tát hạnh.

Không chỉ chú trọng vào việc phước thiện, Vua rất siêng năng trong việc nghiên cứu giáo lý, vì vậy sự thấu hiểu đạt đến chỗ cao siêu. Đặc biệt về nghĩa lý kinh Bát-nhã, vua hiểu rất thấu đáo. Ngoài ra, vua còn chú sớ bộ "Ma Ha Bát-nhã Ba La Mật Tư Chú Kinh" (50 cuốn) và giảng giải các bộ Kinh cao siêu cho các quan văn võ, Tăng Ni và nhân dân nghe.

2. Phật giáo đời Bắc Triều

Bắc Triều gồm các triều đại: Bắc Nguỵ, Đông Ngụy, Tây Ngụy và Bắc Tề. Sự suy vi ở thời này đã xảy ra. Vua Thái Võ Đế vì nghe lời sàm tấu của quan

Tư đồ Thôi Hạo và Đạo sĩ Khấu Khiêm Chi, nên đã dần dần tỏ thái độ phai nhạt đối với Phật giáo. Đây là thời gian mà Tăng Ni có nhiều vị bị bắt buộc phải hoàn tục, hoặc ẩn lánh nơi núi rừng. Chùa Tháp bị đốt phá hoặc sung làm nơi ở của các công khanh. Lịch sử Phật giáo Trung Hoa gọi đây là pháp nạn thứ nhất. Sau khi Thái Võ Đế mất, con là Văn Thành Đế nối ngôi, lập tức hạ chiếu phục hưng Phật giáo. Nhà vua đã làm mọi việc để sám hối những lỗi lầm do vua cha gây ra.

Đến thời Bắc Nguỵ, nhà vua đã tạo mọi thuận lợi cho các vị Tăng từ Tây Vực và Ấn Độ đến Trung Hoa để phiên dịch Kinh sách và truyền bá Phật giáo như: Ngài Bồ-đề-lưu-chi, Lặc-na-ma-đề, Bát-nhã-lưu-chi, Đàm Diệu... Ngoài ra, còn có các ngài Tôn Văn, Huệ Sinh đã "nhập Trúc cầu Pháp", và thỉnh được khá nhiều kinh luận đem về nước. Đến đời Đông Nguỵ, Tây Nguỵ và Bắc Tề, hầu hết các vị vua đều rất mến mộ Phật giáo. Vua đã trích ra 1/3 thuế khoá ở trong nước để dùng vào việc phụng sự Tam bảo. Đương thời, tự viện có 40.000 ngôi, Tăng Ni có trên 3.000.000 người. Đặc biệt, thời kỳ này có Ngài Bồ-đề-đạt-ma từ Nam Thiên Trúc sang.

♦ Bồ-đề-đạt-ma: Người dòng Sát-đế-lợi, ở Nam Ấn Độ. Thuở nhỏ Ngài đã có chí siêu việt và tài hùng biện, xuất gia với Ngài Bát-nhã-đa-la. Về niên đại Ngài tới Trung Hoa thì có nhiều thuyết khác nhau, nhưng phổ thống nhất là năm 520. Thời vua Dị Kiến,

sau khi được Ngài nhiếp hoá, vua đã cải tà quy chánh. Một thời gian sau, Ngài sang Trung Hoa bằng đường thuỷ, ở trên thuyền gần ba năm mới đến Quảng Châu. Sau lần đối đáp với vua Lương Võ Đế, Ngài đến Chùa Thiếu Lâm ở Tung Sơn, trọn ngày ngồi quay mặt vào vách im lặng. Cơ duyên đến, ngài hóa độ Thần Quang và đổi tên là Huệ Khả (Tổ thứ hai của Thiền Tông Trung Hoa). Tiếng tăm của Ngài ngày càng lan rộng, cho nên kẻ Tăng người tục đã đến yết kiến Ngài rất đông.

Mở cửa phương tiện, Ngài đã giáo hoá cho nhiều đệ tử. Sau chín năm giáo hoá ở Trung Hoa, Ngài đã gọi Huệ Khả đến phú kệ, dạy bảo và an nhiên thị tịch vào ngày 9 tháng 10 năm Bính Thìn (529).

Về mặt tư tưởng, ở thời Nam - Bắc Triều đã có nhiều, chủ yếu là tư tưởng "Không" của Thực Tướng Luận, tư tưởng "Hữu" của Duy Thức Học cũng đã song song phát triển. Bên cạnh đó đã ra đời các tông phái như: Tỳ Đàm Tông, Niết-bàn Tông, Thành Thật Tông, Tam Luận Tông, Tịnh Độ Tông, Nhiếp Luận Tông, Địa Luận Tông, Thiền Tông.

Năm 581, đầu niên hiệu Đại Định đời Bắc Chu, Cao Tổ Văn Đế nhà Tuỳ lên ngôi, đổi niên hiệu là Khai Hoàng. Vua Văn Đế tận lực phục hưng Phật giáo. Ở thời này, Thiên Thai Tông được thành lập, giáo đoàn

Tăng Ni đã lên tới 236.000 vị, có 4.000 tự viện. Nhà Tuỳ trị vì thiên hạ được 30 năm.

III. Giai đoạn thứ ba (Thế kỷ VII đến thế kỷ IX)

Năm 618, Đường Công Lý Uyên đem quân tiến đánh Trường An, cướp ngôi nhà Tuỳ, lập ra nhà Đường, tự xưng là Cao Tổ Hoàng Đế, đổi niên hiệu là Võ Đức, sau 7 năm dẹp xong quần hùng ở khắp nơi và lập ra nước Đại Đường. Trong suốt gần 300 năm, các ngành văn hoá, tôn giáo, nhất là Phật giáo được phát triển rất mạnh. Sử gọi đây là "Hoàng kim Thời đại". Phật giáo đời Đường bước sang một giai đoạn mới, không bị phụ thuộc vào thời Đông Tấn và Nam Bắc Triều, một tư tưởng sáng tạo của Phật giáo Trung Hoa. Được các vị Đế Vương ủng hộ, lại có nhiều bậc Cao Tăng thạc đức xuất hiện, nên Phật giáo hưng thịnh và phát triển lạ thường. Trước hết là Tịnh Độ Giáo của ngài Đạo Xước, Thiện Đạo; Nam Sơn Luật Tông của ngài Đạo Tuyên; Pháp Tướng Tông của ngài Huyền Trang; Hoa Nghiêm Tông của ngài Pháp Tạng; Thiền Tông của ngài Thần Tú, Huệ Năng; Mật Giáo của ngài Thiện Vô Uý... Đây là những tông chính hoạt động không ngừng, đưa vị thế Phật giáo đời Đường tới chỗ tuyệt đỉnh. Ngoài ra, sự nghiệp phiên dịch kinh điển ở đời Đường cũng chiếm một vị trí rất quan trọng, vì trong đời này có ngài Huyền Trang xuất hiện, phiên dịch nhiều tư tưởng mới của Phật giáo nên Phật giáo Trung Hoa cũng bước sang một giai đoạn chuyển biến mới.

♦ Ngài Hoằng Nhẫn (602-676): Tổ Hoằng Nhẫn quê ở Châu Kỳ, thuộc huyện Hoàng Mai, sinh vào đời nhà Đường năm 602. Năm lên bảy tuổi, gặp Tổ Đạo Tín và được Tứ Tổ Đạo Tín truyền tâm ấn. Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn chuyên tu tập thiền định. Ngài có nhiều đệ tử xuất sắc như Huệ Năng, Thần Tú, Tuệ An, Huyền Trạch... Trong đó Huệ Năng và Thần Tú là hai vị tuấn kiệt nhất. Hai vị này là đại biểu cho Thiền Tông ở đời Đường và chia thành hai vùng để truyền bá Thiền Tông. Ngài Thần Tú truyền bá ở phương Bắc, dùng hai Thành Trường An và Lạc Dương làm trung tâm. Ngài Huệ Năng truyền bá ở phương Nam, lấy tỉnh Hồ Nam và Giang Tây làm trung tâm. Bắc Thiền thuộc lối tiệm tu, tiệm chứng. Nam Thiền theo phương pháp đốn tu, đốn ngộ, nên có danh từ "Nam đốn - Bắc tiệm".

♦ Ngài Huệ Năng (638-713): Tổ họ Lư, sinh ngày mồng 8 tháng 2 năm Mậu Tuất (638), đời vua Đường Thái Tông, niên hiệu Trinh Quán thứ 21. Tổ tiên ở Phạm Dương sau dời về xứ Tân Châu, thuộc miền Lĩnh Nam, phủ Triệu Khánh, tỉnh Quảng Đông. Thân phụ là Lư Hành Thao, thân mẫu họ Lý. Hành Thao từng làm quan Tả Thần đời Đường Võ Đức sau bị giáng chức, rồi bị bệnh và mất tại Lĩnh Nam khi Ngài mới lên 3 tuổi. Trong thời gian ấy, Ngài làm nghề bán củi nuôi Mẹ. Năm 24 tuổi, trong một lần bán củi, nghe tiếng tụng kinh Kim Cang, tâm liền khai ngộ. Nhờ nhân duyên đó và nhờ người giúp đỡ, Ngài liền đến Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn xin xuất gia. và được Ngũ Tổ

truyền y bát. Môn đệ của ngài có nhiều vị xuất chúng, như các ngài Thanh Nguyên Hành Tư, Nam Nhạc Hoài Nhượng, Hà Trạch Thần Hội, Vĩnh Gia Huyền Giác, Nam Dương Tuệ Trung, Pháp Hải...

Niên hiệu Tiên Thiên (712), một hôm Sư gọi đồ chúng đến bảo:

- Ta ở chổ Tổ Hoằng Nhẫn thọ pháp yếu cùng y bát. Nay chỉ nói pháp mà không truyền y bát, bởi vì các ngươi lòng tin đã thuần thục, không còn nghi ngờ, nên chẳng truyền. Nghe ta nói kệ:

Tâm địa hàm chư chủng

Phổ vũ tất giai manh

Đốn ngộ hoa tình dĩ

Bồ-đề quả tự thành.

Dịch:

Đất tâm chứa các giống

Mưa khắp ắt nẩy mầm

Hoa tình vừa đốn ngộ

Trái Bồ-đề tự thành.

Ngài dạy tiếp: Pháp ấy không hai, tâm ấy cũng vậy, đạo kia thanh tịnh cũng không các tướng. Các ngươi dè dặt chớ quán tịnh và tâm kia không. Tâm này sẵn tịnh, không lấy không bỏ, mỗi người tự nỗ lực tuỳ duyên đi an lành.

Sau 40 năm thuyết pháp độ sanh, Ngài đến chùa Quốc Ân, ở Tân Châu và an nhiên thị tịch vào ngày mồng 2 tháng 8 năm Quý Sửu, niên hiệu Tiên Thiên thứ 2 (713) đời Đường, thọ 76 tuổi. Vua Đường Hiến Tông truy phong ngài là Đại Giám Thiền Sư, tháp hiệu Nguyên Hoà Linh Chiếu. Môn đệ của ngài có 43 vị.

Phật giáo đời Đường có rất nhiều tư tưởng giáo học của các tông xuất hiện, có thể nói đây là thời kỳ toàn thịnh trong lịch sử Phật giáo Trung Hoa. Về phương diện phiên dịch kinh điển cũng bước sang giai đoạn cải cách mới, nên được gọi là "Tân dịch thời đại".Trong số các nhà phiên dịch, đáng kể nhất là ngài Huyền Trang, người có công rất lớn trong sự nghiệp truyền bá Phật pháp ở thời kỳ này.

♦ Ngài Huyền Trang (600-664): Người ở Lạc Châu, tỉnh Hà Nam, xuất gia năm 13 tuổi, sau đó chu du khắp nơi, nhưng vì muốn nghiên cứu về giáo nghĩa mới của Phật giáo, nên ngài quyết chí "nhập Trúc cầu Pháp". Xuất phát từ năm Trinh Quán thứ 3 (629), theo đường phía Bắc dãy núi Thiên Sơn, Ngài phải trải qua bao gian nan, nguy hiểm mới tới được Ấn Độ. Bấy giờ, tu viện Na-lan-đà (Nalanda) là một cơ sở căn bản của Đại Thừa Phật giáo, có nhiều danh Tăng thạc đức, đứng đầu là ngài Giới Hiền Luật sư. Ở đây, trong một thời gian dài, Ngài tuần du khắp nước Ấn Độ và sưu tầm nhiều nguyên văn Phạn bản, các Kinh Luận Đại Thừa, Tiểu Thừa và các Triết học ngoại đạo, gồm 659 bộ;

Ngài còn thỉnh được nhiều xá lợi Phật. Tới năm Trinh Quán thứ 19 (645), Ngài về tới Trường An. Vua Thái Tông đón Ngài về chùa Hoằng Phúc, thiết lập viện phiên dịch ở chùa Từ Ân. Đầu niên hiệu Lâm Đức (664), đời vua Cao Tông, Ngài tịch ở cung Ngọc Hoa, thọ 63 tuổi. Vua Cao Tông đã bãi triều 3 ngày để làm lễ Quốc tang.

Những kinh điển mà Ngài đã dịch gồm có 76 bộ, 1349 cuốn. Trong đó chủ yếu là: "Đại Bát-nhã Ba La Mật Kinh" (600 cuốn). Ngoài phiên dịch, Ngài còn soạn ra bộ "Đại Đường Tây Vực Ký" (12 cuốn), ghi chép trạng thái tôn giáo, địa lý, lịch sử và phong tục của Ấn Độ và các nước phụ cận đương thời mà Ngài đã trải qua.

Tư tưởng giáo học ở giai đoạn này đều là những tư tưởng triết học cao xa, chỉ thích ứng về mặt nghiên cứu, học hỏi, nên bị giới hạn ở một giai cấp nào đó mà thôi. Còn đối với đại đa số quần chúng thì phải đề cập đến tín ngưỡng, cho nên vấn đề tín ngưỡng cũng được phát triển nhanh chóng, đó cũng là sự thích ứng với hoàn cảnh tâm lý xã hội. Như tin về nhân quả báo ứng, tín ngưỡng Phật A-di-đà và Bồ-tát Quán Thế Âm, tín ngưỡng đức Văn Thù, tín ngưỡng xá lợi Phật...

Về mặt xã hội, các đời vua Trung Hoa trong giai đoạn này đều có những chính sách ưu đãi với Phật giáo.Về giáo đoàn, dù đã được tổ chức từ thời Nam Bắc Triều, nhưng đến thời nhà Đường thì tổ chức mới được hoàn bị. Bên cạnh đó, các mặt văn hoá, xã hội, các pháp hội về

nghi lễ, văn học Phật giáo cũng được ra đời và phát triển nhanh chóng.

Sự ra đời và phát triển về các mặt đã đưa Phật giáo Trung Hoa thời kỳ này đến chỗ cực thịnh. Sự huy hoàng này, có thể nói, các thời đại khác trong lịch sử Phật giáo Trung Hoa không thể sánh kịp.

IV. Giai đoạn thứ tư (thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XX)

Sau thời Đường là thời Ngũ Đại (907-960), đó là: Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu cùng nối tiếp nhau trị vì thiên hạ. Từ đây trở về sau, sử Trung Quốc gọi là "Cận thế thời đại". Phật giáo giai đoạn này cũng được gọi là "Cận thế Phật giáo". Sau thời Đường, Phật giáo dần dần bị suy kém, lại gặp thời chiến loạn Ngũ Đại, nạn phế Phật của nhà Hậu Chu, nên Phật giáo ở giai đoạn này chỉ là thời đại duy trì, không có gì đặc sắc đáng kể.

Thái Tổ đem quân bình định khắp nơi, rồi lập ra nhà Tống (960-1279), Phật giáo thời này tuy có khá hơn thời Ngũ Đại, nhưng kém nhuệ khí, các tông phái lại mất hẳn tính chất độc lập của mỗi tông. Đến đời Nam Tống, các triều vua cũng bảo hộ Phật giáo, nên các tông phái trở lại hưng thịnh như: Thiền Tông, Thiên Thai Tông, Luật Tông, Tịnh Độ Tông...

Công cuộc phiên dịch Kinh điển gần 200 năm đã bị gián đoạn, đến thời này mới được phục hưng lại. Các ngài

phiên dịch đáng chú ý gồm Mạn-thù-thất-lợi, Pháp Thiên, Thi Hộ, Pháp Hộ...

Về mặt văn hoá thì chỉ duy trì văn hoá Phật giáo đời Đường. Quan hệ giữa Nho - Phật - Lão đã nảy sinh những tư tưởng bài xích nhau để tranh luận hơn kém. Bên cạnh đó, vào thời gian này, ở khu vực thượng lưu sông Liêu Hà, các bộ tộc thống nhất, nhà Liêu ra đời (907-1124). Lợi dụng giai đoạn nhà Liêu suy yếu, ở một địa vực, nước Mãn Châu nhà Kim lại ra đời (1115-1234). Trung Hoa bấy giờ không còn được thế lực thống nhất như trước.

Đến năm 1279, sau một thời gian bình định đất nước, Hốt Tất Liệt đã thống nhất toàn lãnh thổ Trung Hoa, đổi quốc hiệu là Nguyên. Đối với Tôn giáo, nhà Nguyên chủ trương tự do tín ngưỡng, nên các tôn giáo tự do phát triển. Ngoài 3 tôn giáo chính là Nho - Phật - Lão, còn có các tôn giáo mới được truyền vào như: Lạt Ma Giáo, Hồi Giáo, Gia Tô Giáo... Trong số đó Lạt Ma Giáo vì được triều đình nhà Nguyên hết sức bảo hộ nên được hưng thịnh nhất.

Triều đình nhà Nguyên một phần vì cuồng tín Lạt Ma giáo, một phần bị quyền thần chuyên chế làm hỗn loạn kỷ cương, nhân dân bị nhiều thiên tai đói kém, nên loạn lạc nổi dậy khắp nơi để chống lại chính quyền. Chu Nguyên Chương, người Hán, cầm quân tiêu diệt nhà Nguyên rồi tự lên ngôi, lấy quốc hiệu là Minh, đổi niên

hiệu là Hồng Đức vào năm 1368. Nhà Minh trị vì thiên hạ trong gần 300 năm, gồm 20 đời vua. Nhận thấy sự tệ hại của Lạt Ma giáo nên vua đã cho phục hưng Phật giáo, song chỉ dừng lại ở mức độ trung hoà, vì bấy giờ các tôn giáo khác cũng hoạt động khá mạnh và ở nhiều nơi. Tuy nhiên, Phật giáo ở thời kỳ này được chỉnh đốn trang nghiêm nên giáo đoàn rất có trật tự. Ở thời nhà Minh, tuy Thiền tông được thịnh hành, nhưng đa số nhân dân thì lại tín ngưỡng pháp môn niệm Phật.

Năm 1616 đến 1628, Thái Tổ chiếm lĩnh Liêu Dương và Thẩm Dương, sau đó đổi Quốc hiệu là Đại Thanh, trị vì thiên hạ được 300 năm. Tháng 12 năm 1911, Tôn Văn lật đổ vua Tuyên Thống, và Trung Hoa Dân Quốc ra đời năm 1912.

Sau khi không còn chế độ Quân chủ, chính thể Cộng Hoà ra đời. Ngài Kính An vận động và thành lập "Trung Quốc Phật giáo Tổng Hội" tại Thượng Hải, rồi đệ đơn lên Tổng thống Tôn Văn xin bảo hộ Phật giáo. Chính phủ lâm thời đã chấp thuận lời thỉnh cầu đó nên Phật giáo cũng tạm thời được ổn định.

Phật giáo Trung Hoa thời cận đại do sự cải cách của các đoàn thể Tăng-già, cư sĩ, nhất là nhờ tài thao lược, vận động hộ pháp của Thái Hư Đại Sư, nên Phật giáo ở thời này được chấn chỉnh.

♦ Thái Hư Đại Sư (1889-1946): Người huyện Sùng Đức, Tỉnh Triết Giang, xuất gia tại chùa Phổ Đà Sơn. Ngài

luôn lưu tâm tới việc cách tân Phật giáo. Năm 1915, ngài trước tác bộ "Chỉnh lý Tăng-già chế độ luận", nêu rõ lý tưởng Tăng-già, lấy giáo dục làm nền tảng. Ngài lập ra "Kim Lăng Học Đường" ở Nam Kinh. Năm 1922, Ngài lại sáng lập "Võ Xương Phật Học Viện" để đào tạo Tăng tài. Đặc biệt, Ngài kiến thiết "Tạng Văn Học Viện" ở Bắc Kinh. Đây là trường học để cho học Tăng chuẩn bị sang Tây Tạng du học.

Sự nghiệp của Thái Hư Đại Sư không những chỉ làm cho Phật giáo Trung Hoa được ổn định, mà còn ảnh hưởng tới các nước trên thế giới, do kết quả từ những lần đi sang các nước, gọi là "viễn du truyền đạo" của Ngài.

D. KẾT LUẬN

Không một sự kiện nào vượt ra ngoài quy luật thịnh suy, vô thường. Phật giáo Trung Hoa cũng vậy, đã có những thời cực thịnh thì chắc chắn sẽ có thời suy vong, nhưng sự thịnh suy chỉ là hiện tượng, còn căn bản về giáo lý Phật-đà thì đã ăn sâu vào lòng con người của đất nước Trung Hoa. Những giai đoạn suy vong của Phật giáo Trung Hoa, chúng ta sẽ tìm hiểu sau.

18. Lịch Sử Phật Giáo Trung Hoa (Các Thời Kỳ Suy Vong)

LỊCH SỬ PHẬT GIÁO TRUNG HOA

(CÁC THỜI KỲ SUY VONG)

Như chúng ta đã biết, cuộc đời là vô thường, không có một cái gì thoát ra khỏi định luật chung ấy được. Đạo Phật Trung Hoa đã có thời kỳ cực thịnh, tất cũng phải có lúc suy vong, mà chúng ta sắp đề cập sau đây.

Các nhà viết sử Phật giáo Trung Hoa, khi nói đến những thời kỳ suy vong của đạo Phật, thường tóm tắt trong một câu: “Tam Võ Nhất Tôn chi ách”. Câu này muốn nói cái thời vận đen tối của đạo Phật, nằm trong ba đời vua Võ (Thái Võ nhà Hậu Nguỵ, Võ Đế nhà Bắc Chu, Võ Tôn nhà Đường) và một đời vua Thế Tôn nhà Hậu Chu.

I. Pháp nạn thứ nhất: dưới đời Hậu Nguỵ, Thái Võ Đế (439-450)

Gần ba thập niên đầu dưới thời Nam Bắc Triều (420-588), đạo Phật vẫn thịnh hành, vua chúa sùng mộ, giới Tăng sĩ thì mỗi ngày một đông. Nhưng đến niên hiệu Thái Bình Chơn Quân thứ bảy (446), đạo Phật bắt đầu trải qua một cuộc suy vi. Hậu Nguỵ Thái Võ Đế, lúc đầu, cũng như Tiên Đế, vẫn quan

tâm tới Phật giáo, nhưng sau khi tin dùng quan tư đồ Thôi Hạo và Đạo sĩ Khâu Khiêm Chi, vua dần dần trở nên phai nhạt với Phật giáo, tin theo Lão giáo. Vì Thôi Hạo là người có hoài bão muốn lấy Nho Giáo làm trung tâm văn hoá của Trung Quốc và Đạo sĩ Khâu Khiêm Chi lại là người tận lực truyền bá Lão giáo, nên cả hai đã phối hợp, quyết dụng tâm tiêu diệt Phật giáo.

Nhân lúc ở Thiểm Tây có loạn Cái Ngộ, vua thân chinh đi dẹp loạn, tình cờ vào một ngôi chùa ở Trường An, khám phá trong chùa có vũ khí, vua nghi ngờ nhà chùa thông đồng âm mưu với Cái Ngộ. Lại thêm lời gièm pha của Thôi Hạo và Khâu Khiêm Chi, nên vua liền hạ chiếu chỉ phế bỏ Phật giáo. Vô số kinh tượng bị thiêu huỷ, toàn bộ chùa tháp bị đập phá, hoặc trưng dụng để làm công sự, có nơi làm chỗ ở cho công hầu khanh tướng. Hàng Tăng lữ bị buộc phải hoàn tục, có một số lẫn trốn vào rừng hoặc chạy sang nước khác để tiếp tục tu hành. Lịch sử Phật giáo Trung Quốc gọi đây là pháp nạn thứ nhất trong “Tam Võ Nhất Tôn pháp nạn”.

Nhưng vận mệnh của kẻ bạo tàn không thể lâu dài được, bốn năm sau khi thi hành thủ đoạn tàn ác trên, Thái Võ Đế từ trần. Văn Thành Đế lên nối ngôi, nhận thấy việc làm tàn ác, vô lý và nguy hại của tiên đế, đã truyền lệnh phục hưng Phật giáo. Nhờ đó đạo Phật dần dần lấy lại thanh thế cũ.

II. Pháp nạn thứ hai: dưới đời Bắc Chu, Võ Đế (574)

Sau khi Bắc Nguỵ chia ra Đông Nguỵ và Tây Nguỵ, nước kế tiếp Đông Nguỵ là Bắc Tề và kế Tây Nguỵ là Bắc Chu. Vua Bắc Chu là Hiếu Mẫn Đế và Hiếu Minh Đế cũng tin theo Phật giáo nhưng lấy tư tưởng Nho Giáo làm văn hoá chính. Tới đời thứ ba là Chu Võ Đế, sau khi tức vị, vì có hoài bão thống nhất lễ giáo và thôn tính Bắc Tề để thống nhất thiên hạ, nên vua hạ chiếu chỉ phá huỷ Phật giáo.

Nguyên nhân dẫn đến sự phá huỷ Phật giáo này là do Vệ Nguyên Tung và Đạo sĩ Trương Tân. Trước hết, năm Thiên Hoà thứ hai (567), Vệ Nguyên Tung dâng vua một dự án đề nghị phá huỷ tất cả những chùa viện, chỉ để lại một ngôi chùa lớn là “Bình Đẳng Diên Tự”. Ngôi chùa này sẽ là nơi quy tụ của muôn dân, mà Hoàng đế tức là Như Lai. Vì vậy, nhà vua đã hai ba lần hội họp, bàn bạc với quần thần để giải quyết vấn đề đó, nhưng chưa quyết nghị được.

Đến năm Thiên Hoà thứ tư (569), vua hội họp các bậc cao Tăng, danh Nho và Đạo sĩ, cộng tất cả hơn 200 vị để bàn thảo về lẽ hơn kém của các Đạo nhưng không có kết quả. Vua bèn sắc chỉ cho Yên Bình nghiên cứu về sự hơn kém này. Yên Bình vâng mệnh vua, soạn bộ “Tiểu Đạo Luận” (3 quyển) đệ

lên vua. Nội dung của bộ luận này có lợi cho Phật giáo nên vẫn chưa quyết định được sự hơn kém giữa Phật giáo và Lão giáo.

Đến năm Kiến Đức thứ 3 (574), vua cho họp các bậc cao Tăng và Đạo sĩ để đăng đàn thảo luận. Về Phật giáo có ngài Trí Huyền làm đại biểu, Lão giáo có Trương Tân, hai bên lần lượt đăng đàn nghị luận. Kết cuộc, Trương Tân phải khuất phục trước sự hùng biện của ngài Trí Huyền. Thâm ý của vua vốn muốn huỷ diệt Phật giáo, nhưng qua sự kiện này, nhà vua không có cớ để triệt hạ Phật giáo. Cuối cùng vua quyết định hạ chiếu chỉ phế bỏ cả Phật giáo và Lão giáo. Chiếu chỉ vừa ban ra thì kinh tượng, chùa tháp đều bị đốt phá, hoặc trưng dụng làm công sở... Mặc dù có rất nhiều danh Tăng kháng cự nhưng vô hiệu. Cũng như lần pháp nạn trước, Tăng Ni phải hoàn tục hoặc tìm cách ẩn tu nơi rừng núi. Thậm chí, vua còn ra lệnh cấm tín đồ Phật giáo không được thờ Phật. Lần pháp nạn thứ hai này còn bi đát hơn lần thứ nhất nhiều.

Nhưng ít năm sau, Võ Đế mất, Tuyên Đế nối ngôi, lại sắc chiếu phục hưng Phật giáo, truyền dịch kinh luận. Nhờ đó, đến đời Tuỳ, Phật giáo mới trở lại thịnh hành, vua quan đều quy y Phật Pháp. Phật giáo hưng thịnh được khoảng 250 năm thì bị pháp nạn thứ ba.

III. Pháp nạn thứ ba

Pháp nạn này được gọi là “Võ Tôn phế Phật” hay “Hội Xương pháp nạn”, dưới thời Võ Tôn nhà Đường (840-847).

Pháp nạn Phật giáo lần thứ ba này xảy ra vào năm Hội Xương thứ 2 (842), cuối đời Đường, nên gọi là “Hội Xương Pháp nạn”. Nguyên nhân xảy ra pháp nạn này trước hết phải nói đến sự quan hệ giữa Phật giáo và Lão giáo.

Trong đời Đường, sở dĩ Lão giáo chiếm được địa vị trọng yếu là vì Lão Tử - thuỷ tổ của đạo Lão - tên Lý Nhĩ, cùng họ với hoàng thất nhà Đường, nên lịch đại triều vua Đường đều tin sùng Lão Tử, xem ông là tổ tiên của Đường thất.

Đầu đời Đường, năm Võ Đức thứ tư (621), có quan Thái Sử Lệnh và Đạo sĩ Phó Tuy dâng sớ tâu vua gồm 11 điều, trong đó có một điều xin vua hạ lệnh thải hồi Tăng Ni và hạn chế việc xây dựng chùa tháp. Họ bảo rằng, có như vậy mới tiết kiệm được ngân khoản quốc gia; nhưng ý chính vẫn là mưu đồ triệt hạ Phật giáo để đưa Lão giáo lên hàng đầu. Nhưng đương thời có Sa-môn Pháp Lâm là nhà đại tài hùng biện, đã soạn ra quyển “Phá Tà Luận” để chỉ trích sự gian nịnh của Lão giáo. Hơn nữa, trong cung lại gặp biến loạn nên sự công kích kia đã bị dập tắt. Từ đó về sau, triều đình áp dụng chính sách

khoan dung bình đẳng, nên các tôn giáo được phát triển tự do.

Một nguyên nhân khác xuất phát từ yếu tố nội tại. Phật giáo phát triển quá mạnh và quá nhanh, nên sự kiểm soát không được chặt chẽ. Tình trạng tự làm mất bản chất trong nội bộ Phật giáo đã xảy ra, như chứa chấp tài sản, số đông tu sĩ chỉ lo khu danh trục lợi... Đây là cơ hội tốt cho vua Võ Tôn - vốn là ông vua thâm tín Lão giáo - thẳng tay tiêu diệt Phật giáo. Bên cạnh đó, các Đạo sĩ còn châm thêm những lời sàm tấu, xúi giục, cho nên Phật giáo không thể chống đỡ nổi, mà đành phải bị suy vong. Nhà vua đã hạ sắc lệnh phá huỷ đến 44.600 ngôi chùa, bắt 265.000 Tăng Ni hoàn tục; những chuông, khánh bằng đồng đều bị tịch thu để đúc tiền.

Năm Hội Xương thứ 6 (846), Võ Tôn băng hà, Tuyên Tôn lên nối ngôi, vua liền hạ chiếu chỉ phục hưng Phật giáo. Tuy vậy, truyền thống của các tông phái đều đã bị tan rã, tản mạn khắp nơi. Kinh điển đều bị thất lạc, cho nên Phật giáo cũng theo vận mệnh đời Đường mà đi vào vòng suy thoái.

IV. Pháp nạn thứ tư

Lần pháp nạn này xảy ra dưới đời Thế Tông, nhà Hậu Chu (giữa thế kỷ X)

Sau khi nhà Đường mất ngôi, nước Trung Hoa trở thành miếng mồi xâu xé giữa các chư hầu, chiến

tranh nổi dậy khắp nơi. Đạo Phật cũng chịu nhiều ảnh hưởng tai hại lớn về thời cuộc. Thêm vào đó, còn có sự phá phách của một ông vua nhà Hậu Chu là vua Thế Tôn (niên hiệu Hiển Đức thứ 2 - 955).

Vị vua này rất ghét đạo Phật, nên đã sắc chỉ phá huỷ chùa chiền đến 30.336 ngôi, đem tượng đồng, chuông, khánh ra đúc tiền; các kinh tạng đều bị phá huỷ hay thất lạc gần hết. Trước tình trạng đen tối ấy, đạo Phật Trung Hoa tưởng như diệt vong. Nhưng không, nhà Tống sau khi bình được thiên hạ, đã ra sức chấn hưng đạo Phật, sai sứ sang Tây vức thỉnh kinh và thỉnh Pháp sư về Trung Hoa hoằng dương chánh pháp.

* KẾT LUẬN

Cũng như ở Việt Nam, các vị vua khai quốc của các triều đại ở Trung Hoa, phần nhiều là những vị có đức hạnh và sáng suốt; nhận thấy cần phải chấn hưng Phật pháp thì dân chúng mới được thuần lương, nước nhà thịnh trị. Trái lại, các vị vua cuối triều đa số là những vị hôn quân, vô đạo nên đã huỷ phá Phật giáo. Vì thế, nước đã loạn lại càng loạn thêm, ngai vàng của họ cũng sụp đổ theo đà suy vong của Phật pháp.

Đạo Phật Trung Hoa có lúc thịnh, lúc suy. Trong sự thịnh suy ấy, công và tội của các hoàng đế, vương tôn rất lớn, nhưng không phải là tất cả. Vua và triều đình chỉ là tăng thượng duyên, còn nguyên nhân, động cơ chính

vẫn là tín đồ và nhất là giới lãnh đạo Phật giáo. Khi tín đồ có đạo hạnh và lòng tin mạnh mẽ, triều đình có muốn phá Đạo cũng chỉ phá được một phần nào thôi. Ngược lại, khi tín đồ thiếu lòng tin, các vị lãnh đạo thiếu đạo hạnh, thiếu sáng suốt và thiếu tinh thần tiến thủ, thì vua chúa có muốn nâng đỡ, cũng chỉ nâng đỡ được phần nào mà thôi.

Cho nên, bao giờ cũng thế, sự xây dựng hay sự phá hoại, trước tiên đều do ở bên trong mà ra. Thật đúng như câu: “Sư tử trung trùng thực sư tử nhục”.

19. Mười Tông Phái Phật Giáo Ở Trung Hoa (Luật Tông, Tịnh Độ Tông, Thiền Tông)

MƯỜI TÔNG PHÁI PHẬT GIÁO Ở TRUNG HOA

(LUẬT TÔNG, TỊNH ĐỘ TÔNG, THIỀN TÔNG)

Khác với các tôn giáo khác, Phật giáo không có những giáo điều thần khải, không có tinh thần cứng nhắc, gò bó trong những nghi thức hẹp hòi, câu nệ; mà trái lại rất phóng khoáng tự do, dễ khoan dung hòa hiệp; nên khi đạo Phật truyền bá đến đâu cũng được áp dụng uyển chuyển tùy theo căn cơ, hoàn cảnh của mỗi địa phương để từ đó Phật giáo trở nên đa dạng, nhiều màu sắc. Như vậy, sự phân chia thành nhiều tông phái là một tất yếu trong quá trình phát triển cả chiều sâu lẫn chiều rộng của Phật giáo trên mỗi quốc độ khác nhau.

Ở Trung Hoa, đạo Phật đã được phân thành mười tông phái, mỗi tông đều có đặc điểm khác nhau, nhưng không bao giờ vượt ra ngoài nền tảng giáo pháp của đức Phật. Ví như có nhiều ngã đường khác nhau nhưng chúng đều đưa hành giả đến một đích duy nhất là giải thoát và giác ngộ. Trong phạm vi bài học này, chúng ta không thể đi sâu vào nghiên cứu hết nghĩa lý của mỗi tông được, mà chỉ làm quen với các thuật ngữ

để làm cơ sở nhập môn cho quá trình tu tập lâu dài, cũng như tìm hiểu khái quát nội dung cốt tủy của mỗi tông. Chúng ta sẽ lần lượt đi vào nội dung của mười tông phái như sau.

A. LUẬT TÔNG

I. Duyên khởi lập tông

Khi còn tại thế, đức Phật đã tùy căn cơ hoàn cảnh mà chế ra nhiều loại giới luật để răn dạy các đệ tử. Sau khi Ngài nhập Niết-bàn, các vị đại đệ tử của Ngài, đặc biệt là tôn giả Ưu-ba-ly, đã trùng tuyên lại tất cả giới luật trong kỳ kết tập thứ nhất, và sau đó phát triển dần thành Luật tạng, một trong tam tạng giáo điển Phật giáo. Khi Nguyên Thủy Phật giáo được chia thành nhiều bộ phái thì Luật tạng cũng được phân thành nhiều bộ luật khác nhau, và các bộ luật được nói đến và được áp dụng nhiều nhất là: Thập tụng luật, Tứ phần luật, Tăng kỳ luật và Ngũ phần luật. Các bộ luật này về sau được phiên dịch và truyền bá tại Trung Hoa. Ngài Đạo Tuyên, đệ tử của Ngài luật sư Trí Thủ, đã căn cứ trên bộ luật Tứ phần do thầy mình chú giải mà thành lập ra Luật Tông. Bên cạnh đó, cũng có các Luật tông khác hình thành nhưng không thịnh hành và phát triển bằng “Chung Nam Sơn Tông” (một tên gọi khác của Luật tông do ngài Đạo Tuyên thành lập, vì Ngài là người ở Chung Nam Sơn).

II. Tôn chỉ và đặc điểm của Luật Tông

Luật tông chủ yếu dựa trên giáo lý nghiệp báo. Nghiệp là động lực chính của vũ trụ nhân sinh, là yếu tố quyết định đời sống của chúng ta dựa trên căn bản ba khía cạnh: thân, khẩu và ý nghiệp. Nếu các nghiệp ấy được thanh tịnh thì chúng ta không thọ quả báo sanh tử luân hồi, tức là giải thoát. Muốn các nghiệp thanh tịnh thì ta phải giữ gìn giới luật. Giữ giới là một trong những phương pháp tu hành mà Phật đã chế ra. Phương pháp này rất thiết thực và hiệu nghiệm trong việc thanh tịnh hóa tâm linh, tầm cầu những thiện quả, thiện báo. Ví dụ như không sát sinh thì khỏi bị đoạ lạc vào ba đường dữ, không trộm cắp thì không bị quả báo nghèo hèn, bị cướp giật…

Nói tổng quát, giữ một giới là ngăn ngừa được một điều tội lỗi, giữ nhiều giới là làm được nhiều điều lành. Bởi thế, giữ giới là pháp tu rất cần thiết cho Phật tử trên hành trình tầm cầu giải thoát. Nhờ giữ giới luật, nên các căn thanh tịnh là điều kiện để tâm thức được định tĩnh, do tâm định mà phát ra trí tuệ sáng suốt hay phá trừ vô minh si ám và kiến tánh thành Phật.

Người tu tại gia có giữ giới mới trở thành Phật tử chơn chánh. Người xuất gia có giữ giới mới trở thành chơn tu, thanh tịnh. Bồ-tát có giữ giới mới là chơn Bồ-tát. Bởi thế trong ba môn vô lậu học, giới đứng đầu tất

cả . Lợi ích thiết thực và chắc chắn của việc hành trì giới luật chính là mục đích của Luật tông vậy.

III. Phân loại giới luật

Đức Phật chế giới luật luôn tùy theo từng căn cơ, nhiều cấp bậc khác nhau. Đại thể có hai loại lớn:

1. Giới luật Thanh Văn: Những giới luật tuy cũng có lợi ích cho cả tự thân và tha nhân, nhưng tự trong nội tâm người trì giới chỉ chú trọng giải thoát tự lợi, mục đích là tránh tội lỗi cho riêng mình. Những Giới thuộc loại này như: 5 giới tại gia, 8 giới Quan trai, 10 giới Sa-di, 6 giới Thức-xoa-ma-na, 250 giới Tỳ-kheo, 348 giới Tỳ-kheo-ni (Bắc Tông); theo Nam Tông thì Tỳ-kheo 227 giới, Tỳ-kheo-ni 311 giới.

2. Giới luật Bồ-tát: Những giới luật có tánh tích cực hơn, nhắm vào lợi tha hơn tự lợi, như 10 giới trọng, 48 giới khinh, Tam tụ tịnh giới của Bồ-tát xuất gia; 6 giới trọng, 28 giới khinh của Bồ-tát tại gia.

Đứng về phương diện hành trì, giới luật được chia thành hai phần lớn là chỉ trì và tác trì. Đây cũng chỉ là sự phân biệt tương đối để dễ dàng trong khi giữ giới, kỳ thật trong “chỉ” có “tác”, trong “tác” có “chỉ”. Cũng vậy, trong tự lợi có lợi tha, trong lợi tha có tự lợi.

1. Chỉ Trì: có 2 bộ giới bổn

- Tỳ-kheo giới bổn gồm 250 giới, có thể tùy nghi chia thành 5 thiên, 6 tụ, 7 tụ…

- Tỳ-kheo-ni giới bổn, gồm 348 giới, cũng được chia thiên, tụ như của Tỳ-kheo.

Các giới trên được gọi là Cụ túc giới, nghĩa là giới đem lại cho người thọ vô lượng giới hạnh phước đức. Ngoài các giới bổn ấy, nếu kể đủ thì có đến 3.000 oai nghi, 80.000 tế hạnh cho Tăng, và 80.000 oai nghi, 120.000 tế hạnh cho Ni.

Sở dĩ đức Phật lập ra nhiều giới luật như vậy là vì con người phàm phu, từ tâm niệm đến hành vi, có quá nhiều tội lỗi, mỗi giới là để ngăn ngừa một tội lỗi.

2. Tác Trì: gồm có 20 kiền độ, như thọ giới, thuyết giới, an cư, tự tứ…

IV. Các danh từ và phương pháp thực hành

1. Danh, chủng, tánh, tướng

♦ Danh: Tên (danh từ) chỉ mỗi giới, như giới bất sát, giới bất đạo …

♦ Chủng: Chủng loại, như các thiên, tụ đã nói trên …

♦ Tánh: Tâm tánh, tánh chất bên trong của người giữ giới (giới tánh).

♦ Tướng: Hình tướng bên ngoài thể hiện sự hành trì giới (giới tướng).

Tóm lại, khi phạm một giới nào, hành giả cần biết đó là giới gì, nó thuộc loại nào, tánh hay tướng, và cách trị phạt, sám hối thế nào để được thanh tịnh.

2. Khai, già, trì, phạm

♦ Khai: Khai là mở, làm cho những điều về hình tướng trái với giới bổn, trong những trường hợp đặc biệt như: cứu người, chữa bệnh, hoặc nguy hiểm tánh mạng …

♦ Già: Ngăn cấm, không cho làm.

♦ Trì: Hành trì, giữ gìn giới đã thọ một cách thanh tịnh.

♦ Phạm: Không giữ đúng, vi phạm những giới đã thọ.

3. Chỉ trì tác phạm, chỉ phạm tác trì

♦ Chỉ trì: Những điều thuộc về phương diện đình chỉ điều ác, không gây tội lỗi.

♦ Tác phạm: Các điều ác không giữ được, đã làm cho nên phạm.

♦ Tác trì: Thuộc phương diện các điều thiện, cần phải làm mới là giữ giới.

♦ Chỉ phạm: Các điều thiện không làm là phạm.

4. Tánh giới, già giới

♦ Tánh giới: Giới để ngăn ngừa các tánh tội vốn có sẵn trong bản tánh chúng sanh như sát, đạo, dâm, vọng. Giới này rất quan trọng và cũng rất khó giữ.

♦ Già giới: Giới để ngăn ngừa già tội do hoàn cảnh huân tập mà phát sanh. Giới này tuy ít quan trọng hơn nhưng lại là tăng thượng duyên rất lớn để giữ trọn tánh giới.

V. Kết luận

Mục đích của giáo pháp đức Phật đã dạy chúng ta là minh tâm, kiến tánh, thành Phật. Tông phái nào cũng đều đưa đến một đích cuối cùng là giải thoát. Không đi ra ngoài mục đích trên, Luật tông chủ trương rằng cứ nghiêm túc hành trì giới luật, thì tâm sẽ định tĩnh, thanh tịnh; tâm thanh tịnh thì trí tuệ sáng suốt, chân tâm, Phật tánh tự nhiên hiển bày.

Những kẻ học rộng hiểu nhiều mà không giữ giới cũng như ngọn đèn trước gió, dù rất sáng nhưng không biết sẽ tắt khi nào. Trái lại, kẻ ít học mà chân thành trì giới thì như ngọn đèn được thắp trong lồng kính, tuy mờ nhưng cháy bền, càng lâu càng sáng. Với chủ trương đó, Luật tông thích hợp với mọi căn cơ, nhất

là những căn cơ chậm lụt. Trong số những đệ tử của đức Phật, có ai có địa vị hạ tiện và căn trí chậm lụt như ngài Ưu-ba-ly? Thế mà Ngài vẫn trở thành một bậc Thánh Tăng, chỉ nhờ chuyên trì giới luật. Chúng ta có địa vị và căn trí hẳn không thua kém Ngài, lẽ nào chúng ta không thu hoạch được thành quả tốt đẹp như Ngài, nếu chúng ta cũng chuyên trì giới luật như Ngài!

B. TỊNH ĐỘ TÔNG

Tông này thuộc về Đại Thừa, chủ trương dạy người chuyên tâm niệm Phật để được sanh về cõi Tịnh độ của Phật A-di-đà, nên có tên gọi là Tịnh độ tông. Đây là một pháp môn dễ tu dễ chứng, rất thích hợp với đại đa số quần chúng, bất cứ thời gian nào, hoàn cảnh nào, cũng có thể tu hành được cả.

I. Duyên khởi lập tông

Tông này được thành lập dựa trên nhiều kinh điển, nhưng quan trọng nhất là được y cứûtên bốn kinh sau:

1. Kinh Vô Lượng Thọ: Kinh này nêu 48 lời nguyện của Tỳ-kheo Pháp Tạng (tiền thân đức Phật A-di-đà), nội dung chính là sau khi thành Phật, Ngài sẽ thiết lập một quốc độ hết sức trang nghiêm để tiếp dẫn tất cả chúng sanh nào có duyên muốn sanh về Tịnh độ và chuyên niệm danh hiệu Ngài.

2. Kinh Quán Vô Lượng Thọ: Kinh này nói về 9 phẩm liên trì và 16 phép quán để cầu vãng sanh Tịnh độ.

3. Kinh Tiểu Bổn A-di-đà: Kinh này lược tả cảnh giới cõi Cực Lạc trang nghiêm để khởi lòng hâm mộ và trì danh niệm Phật đến “nhất tâm bất loạn” để được vãng sanh.

Đây là ba kinh chính, gọi là “Tịnh độ tam kinh”. Ngoài ra, còn có các kinh khác như: Kinh Bửu Tích, Đại Bổn A-di-đà, Thập lục quán, Ban Châu niệm Phật, Bi Hoa, Phương Đẳng, Hoa Nghiêm…

Tịnh Độ Tông được xiển dương mạnh mẽ nhờ công đức của Sơ tổ Huệ Viễn, sau đó là các đại sư danh tiếng như: Đàm Loan, Đạo Xước, Thiện Đạo…

II. Bốn cõi Tịnh độ

1. Thường tịch quang tịnh độ: Đây là cảnh giới mà Pháp thân Phật an trụ, đầy đủ ba đức: không sanh diệt, giải thoát và Bát-nhã (Thường, Tịch, Quang). Cõi này chỉ có chơn tâm, không có hình sắc, vì bản thể chơn tâm thường vắng lặng. Chư Phật trú cảnh giới này thì “thân” và “độ” không hai. Chỉ vì căn cứ ba loại Tịnh độ sau mà gọi cõi này là Pháp Thân (thân) và Thường Tịch Quang Độ (độ).

2. Thật báo trang nghiêm tịnh độ: Đây là cảnh giới của Phật báo thân, được trang nghiêm bởi công

đức tu hành trải qua số kiếp và phước báo vô lậu của hành giả.

3. Phương tiện hữu dư tịnh độ: Cảnh giới này không cứu cánh rốt ráo mà chỉ là phương tiện tịnh độ của hàng Nhị thừa. Hành giả ở cõi này chỉ mới dứt được kiến và tư hoặc trong ba cõi, nhưng chưa dứt được vô minh hoặc và trần sa hoặc, nên gọi là Hữu dư.

4. Phàm Thánh Đồng Cư Tịnh Độ: Đây là cõi Tịnh độ của đức Phật A-di-đà ở Tây phương Cực Lạc, có đầy đủ các đức thanh tịnh, trang nghiêm. Nhưng ở đây Phật, Bồ-tát và chư Thượng thiện nhơn sống chung với chúng mới vãng sanh, nên gọi là phàm thánh đồng cư.

Phần đông tín đồ Phật giáo Việt Nam và Trung Hoa tu theo Tịnh độ tông đều có xu hướng cầu sanh về cõi Tịnh độ này. Vì theo kinh Tiểu bổn A-di-đà mô tả, ở cõi này, cả về màu sắc và âm thanh đều quý báu và vi diệu, do đức Phật A-di-đà làm giáo chủ. Ngài thường hay nói pháp, cùng chư Thánh chúng hộ niệm vãng sanh.

III. Tam tư lương Tịnh độ

Muốn cầu sanh về Tịnh độ, hành giả phải chuẩn bị 3 yếu tố quan trọng, đó là Tín, Nguyện và Hạnh. Nếu thiếu một, thì kết quả tu hành e khó thành đạt.

1. Tín: Là hành giả cần có lòng tin thật vững chắc, vì lòng tin là mẹ sinh ra muôn công đức, nhờ lòng tin mà quả Bồ-đề dễ dàng thành tựu. Tín có 3:

a. Tin Phật: Tin rằng chư Phật có đầy đủ trí tuệ, với lòng từ bi bao la muốn cứu độ hết thảy chúng sanh thoát khỏi sanh tử, luân hồi. Tin đức Phật Thích-ca thuyết như thật pháp về cõi Tịnh độ, về đức Phật A-di-đà.

b. Tin pháp: Tin pháp môn niệm Phật dễ tu dễ chứng, có công năng thật sự; tin 48 lời nguyện của đức Phật A-di-đà có đầy đủ hiệu lực nhiệm mầu.

c. Tin mình: Tin mình có đầy đủ khả năng, nghị lực, nếu mình thực hành y theo lời Phật dạy, nhất tâm niệm danh hiệu Phật A-di-đà, thì sẽ được vãng sanh.

2. Hạnh: Hạnh là thực hành. Nếu có tin, có nguyện mà không hạ thủ công phu thì chỉ là lòng tin suông và những ước nguyện hão huyền. Cho nên, Tín - Nguyện – Hạnh chính là ba yếu tố căn bản của tông Tịng độ. Nói cách khác, phải đầy đủ Tín-Hạnh-Nguyện thì hành giả mới đủ điều kiện vãng sanh Tịnh Độ.

3. Nguyện: Nguyện là chí nguyện, ước ao, mong muốn thực hiện những điều chân chánh. Nguyện là động cơ thúc đẩy cho người tu hành mau chóng đạt mục đích. Do đó, hành giả cần phải lập nguyện cho vững

bền, ngày đêm luôn kiên tâm trì chí niệm Phật và thường phát nguyện theo 48 lời nguyện của đức Phật A-di-đà.

IV. Phương pháp tu về Tịnh độ

Vẫn biết rằng, niệm Phật là một pháp môn giản dị, dễ tu, nhưng niệm Phật cũng có nhiều cách, nhiều loại. Sau đây là một số phương pháp căn bản:

1. Trì danh niệm Phật: Hành giả chuyên tâm trì danh hiệu Phật trong mọi lúc đi, đứng, nằm, ngồi sao cho tâm chuyên chú, không xen hở. Ngoài ra, cần phải thực hành thêm “kinh hành niệm Phật” hay “tọa thiền niệm Phật” để việc niệm Phật có hiệu quả hơn. Khi niệm xong, hành giả đều hồi hướng cầu sanh về Tịnh đsộ.

2. Tham cứu niệm Phật: Tựa như tham cứu “thoại đầu” của Thiền tông, hành giả phải nghiên cứu, quán xét câu niệm “Nam mô A-di-đà Phật”, từ đâu đến? đi về đâu? ai niệm? Chuyên tâm như thế, sóng vọng tưởng dần chìm lặng, nước định tâm hiện bày, hành giả được “nhất tâm bất loạn”, lâm chung được sanh về cảnh giới của Phật.

3. Quán tượng niệm Phật: hành giả ngồi trước tượng Phật, chú tâm chiêm ngưỡng, quán sát 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp của đức Phật mà liên tưởng đến các đức tánh của Phật. Các đức tánh từ bi, hỷ xả, bình đẳng, lợi tha của Phật dần dần được huân tập, thấm nhuần, tâm

hành giả dần trở nên thanh tịnh và được vãng sanh về cõi Phật.

4. Quán tưởng niệm Phật: Dù không có tượng Phật, nhưng hành giả vận dụng tư duy quán tưởng hình ảnh đức Phật A-di-đà và thể nhập mình vào ý niệm quán chiếu ấy. Hành giả chuyên chú quán tưởng như vậy, đi đứng nằm ngồi, lúc nào cũng không dừng nghỉ, cho đến khi nào, nhắm hay mở mắt đều thấy Phật. Thuần thục như vậy, hành giả khi lâm chung chắc chắn vãng sanh Tịnh Độ.

5. Thật tướng niệm Phật: Niệm Phật đã đạt đến bản thể chơn tâm. Chơn tâm không sanh diệt, không khứ lai, bình đẳng như như nên gọi là “thật tướng”. Bốn pháp niệm trên thuộc về Sự (hình thức), còn pháp “thật tướng niệm Phật” này thuộc về Lý (nội dung). Lúc này hành giả không còn có ý niệm mình đang tu pháp môn niệm Phật, (tức không còn năng sở). Niệm Phật đạt đến như thế mới hoàn toàn rốt ráo.

Tuy nhiên, hành giả cần lưu ý rằng, nhờ có sự, thì lý mới hiểu. Khi thuần thục bốn pháp môn trên, đạt đến “nhất tâm bất loạn”, thì mặc nhiên thành tựu “thật tướng niệm Phật”. Xưa nay, “trì danh” luôn là pháp môn niệm Phật dễ hạ thủ công phu nhất, chỗ nào, lúc nào cũng dễ dàng ứng dụng, thật là pháp môn rất thù thắng.

V. Lợi ích của pháp môn niệm Phật

1. Về Sự

Niệm Phật sẽ tiêu trừ được các phiền não. Tâm ta như dòng nước luôn luôn tuôn chảy, nếu cứ bị chi phối bởi các phiền não khổ đau thì dòng nước tâm trở thành đục bẩn; ngược lại, chúng ta pha vào những chất thơm tho, thì nước sẽ trở thành thơm mát. Những chất thơm tho kia chính là hình ảnh chư Phật, câu niệm Phật. Những chất liệu này ngự trị trong tâm càng nhiều thì sự đau khổ, não phiền càng giảm. Nên cổ nhân có câu: “Một câu niệm Phật giải oan khiên”.

Niệm Phật sẽ trừ được niệm chúng sanh. Niệm chúng sanh là nhớ những ý nghĩ tham, sân, si; niệm những lời độc ác, bất chánh; niệm những hành động xấu xa. Nếu chúng ta chuyên niệm Phật thì không còn thời gian và không gian cho những ác nghiệp của thân khẩu ý có cơ hội phát sanh. Niệm Phật tròn đầy, thì niệm chúng sanh dứt sạch.

Niệm Phật sẽ làm cho thân thể được nhẹ nhàng an ổn. Bệnh tật của chúng ta phát sanh, một phần do thể xác, một phần do tinh thần. Nhiều phiền não, uất hận trong tâm trí lâu ngày dồn nén thành bệnh. Nay nhờ niệm Phật cùng với theo dõi hơi thở đều đặn, những não phiền, lo âu dần dần được trút bỏ là điều kiện để bệnh tật tiêu trừ.

Niệm Phật sẽ làm cho tâm trí sáng suốt. Nhiều người tâm trí rối loạn như ngọn đèn trước gió lung lay, nhờ chuyên tâm niệm Phật, tâm trí sẽ định tĩnh như ngọn đèn được chắn gió, phát chiếu ánh sáng trí tuệ một cách yên bình.

Niệm Phật, khi lâm chung được sanh về Tịnh độ. Niệm Phật không những được lợi ích ngay trong hiện tại, mà khi lâm chung nhờ tinh thần tỉnh giác, chúng ta sẽ xả báo an tường, được sanh về Tịnh độ, được thấy Phật, nghe pháp… và có nhiều thiện duyên để tu hành đến quả vị Phật.

2. Về Lý

Khi chúng ta niệm Phật đạt đến “nhất tâm bất loạn”, thì vọng tưởng toàn diệt, chơn tâm hiển lộ. Tâm đồng tâm chư Phật, không hư hoại sanh diệt là Thường, luôn thanh tịnh vắng lặng là Tịch, sáng suốt vô cùng là Quang. Lúc ấy, hình ảnh đức Phật A-di-đà và cõi Thường tịch quang tịnh độ ngay tại tâm ta chứ không đâu xa. Vì thế kinh chép: “Tự tánh Di Đà, duy tâm Tịnh độ” là vậy.

VI. Kết luận

Pháp môn niệm Phật mầu nhiệm như thế và lợi ích đạt được vô cùng như thế, cho nên ngay cả chư Đại Bồ-tát như ngài Văn Thù, Ngài Phổ Hiền, Quan Âm,

Thế Chí… và các vị Tổ Sư từ Ấn đến Hoa đều quy ngưỡng và hành trì pháp môn Tịnh độ để tự độ, độ tha.

Thời gian thấm thoát như thoi đưa, vô thường rình rập trong từng sát na, khi đã nhận thấy đây là một pháp môn có giá trị thiết thực và chắc chắn, thì hãy chuẩn bị ngay ba món tư lương Tín, Nguyện, Hạnh để thực hành các phương pháp niệm Phật với một thái độ tha thiết chân thành, với một quyết tâm không thối chuyển. Được như vậy, chắc chắn chúng ta sẽ được làm bạn lữ cùng nhau nơi Tây phương Cực Lạc. Hoa sen chín phẩm hóa sanh, được nghe diệu pháp Bảo Thành vân du.

C. THIỀN TÔNG

I. Dẫn khởi

Thiền tông thuộc cả Đại Thừa và Tiểu Thừa, là một tông phái lấy pháp môn tham thiền nhập định làm căn bản tu hành. Thiền, nói đủ là Thiền na, một từ được phiên âm từ tiếng Phạn, dịch là Tịnh lự, tức để tâm lắng đọng, không cho khởi các vọng tưởng. Lại được dịch là Định lự, chữ Định nguyên tiếng Phạn là Samadhi (Tam muội), tức là tập trung tư tưởng một cách duy nhất không cho tán loạn. Hợp chung hai chữ, ta hiểu Thiền Định là tập trung tư tưởng vào một đối tượng duy nhất, để cho tâm vắng lặng, hầu dễ dàng quán sát và suy nghiệm chân lý.

Phương pháp Thiền định có hai cách: Chỉ và Quán. Chỉ là đình chỉ vọng tưởng, không cho dấy động, tức là Định. Quán tức là quán sát cho sáng tỏ một vấn đề, tức là Tuệ.

Chủ trương của Thiền Tông là giúp hành giả vén bức màn vô minh lâu đời, lâu kiếp của thất tình, lục dục, bát phong, lục trần… mà quay về tự tâm, thể nhập tánh trí vốn sáng suốt, thanh tịnh. Muốn minh tâm kiến tánh, hành giả phải tu thiền định. Tâm có định mới phát sinh trí tuệ, trí tuệ phát sinh thì vô minh hắc ám được phá trừ và kiến tánh thành Phật. Mới nghe qua chủ trương của thiền tông thì tưởng như dễ dàng, nhưng trái lại, pháp tu thiền định rất khó, cần phải có thiện tri thức dắt dẫn, phải công phu kiên nhẫn trải qua một thời gian dài mới thu được kết quả.

II. Các loại thiền định

1. Ngoại đạo Thiền: Là những loại Thiền của ngoại đạo như đạo Tiên, Bà la môn, lối thôi miên và những tà định với mục đích bất chánh. Sở dĩ gọi là tà định vì mục đích của những thiền định này chỉ nhằm đến kết quả sống lâu, khỏe mạnh, được thần thông biến hóa, phép lạ huyền bí hay mong thành thần tiên để tiêu diêu lạc thú; chứ không phải mục đích trau dồi tâm tánh, dẹp trừ phiền não hữu lậu hay cầu giải thoát Niết-bàn. Nói chung, theo tổ Tôn Mật thì “những người tà

kiến chấp trước sai lầm, ưa cõi trên, chán cõi dưới mà tu thiền, đó là ngoại đạo thiền”

2. Phàm phu Thiền: Những người tu theo loại thiền này không có tâm niệm cao thượng, chỉ vì chán ngán cõi Dục là ô trược mà cầu sanh về cõi Sắc và Vô sắc để hưởng thú vui thanh thoát. Như các pháp thiền đạt đến Tứ Thiền, Tứ Không… đều còn lẫn quẫn trong vòng sanh tử của ba cõi, chưa đạt đến hạnh phúc rốt ráo.

♦ Tứ Thiền gồm: Sơ thiền - Ly sanh hỷ lạc địa, Nhị thiền-Định sanh hỷ lạc địa, Tam thiền-Ly hỷ diệu lạc địa, và Tứ thiền-Xả niệm thanh tịnh địa.

♦ Tứ Không định gồm: Không vô biên xứ định, Thức vô biên xứ định, Vô sở hữu xứ định và Phi tưởng phi phi tưởng xứ định.

3. Tiểu Thừa Thiền: Là những pháp thiền tuy thuộc về xuất thế gian nhưng chỉ dành cho những người có căn tánh nhị thừa (Thanh Văn, Duyên Giác). Pháp thiền này mang tính chất “tuần tự nhi tiến” chứ không đốn ngộ. Hơn nữa, người tu theo Tiểu Thừa thiền, chỉ phá ngã chấp nhưng còn pháp chấp. Họ chưa ngộ rằng các phương pháp tu hành đều là phương tiện giúp hành giả dẹp trừ vô minh phiền não, tiến lên giác ngộ chứ không phải là điểm cứu cánh của thật tu thật chứng. Nhị thừa thiền có rất nhiều phương pháp tu, như: Ngũ đình tâm quán, Cửu tưởng

quán, Tứ vô lượng tâm, Tam minh lục thông, Thập nhất thế xứ quán, Bát niệm xứ, Thập quán tưởng, Cửu thứ đệ định và Ba mươi bảy phẩm trợ đạo.

4. Đại Thừa Thiền: Là pháp môn tu tập của hàng Đại thừa. Pháp thiền này chỉ dành cho những bậc thượng căn thượng trí tu tập, như các vị Bồ-tát đã nhiều kiếp tu hành, trừ sạch phiền não, chỉ còn vi tế vô minh. Căn bản của thiền này là trí tuệ, vì theo Đại thừa, chỉ có trí tuệ mới quyết định kết quả của việc tu tập. Các pháp môn tu tập của Đại Thừa thiền cũng rất nhiều: Pháp Hoa Tam-muội, Niệm Phật Tam-muội, Ban châu Tam-muội, Giác Ý Tam-muội, Thủ Lăng Nghiêm Tam-muội, Trực chỉ thiền, Như Lai thanh tịnh thiền, Tổ sư thiền…

III. Hệ thống truyền thừa của Thiền Tông

1. Tại Ấn Độ: Ở hội Linh Sơn “niêm hoa vi tiếu”, Ngài Ma-ha-Ca-diếp được Thế Tôn ấn chứng cho làm sơ Tổ Thiền tông. Sau đó, Ngài truyền xuống tôn giả A-nan làm nhị Tổ, và cứ thế truyền cho đến ngài Bồ-đề-đạt-ma là Tổ thứ 28.

2. Tại Trung Hoa: Tổ Bồ-đề-đạt-ma đến Trung Hoa vào thời Lương Võ Đế, cửu niên diện bích, xiển dương Tổ sư thiền, và truyền xuống Tổ Huệ Khả làm nhị Tổ tại Trung Hoa, kế tục cho đến ngài Huệ Năng là Tổ thứ 6. Từ đây không còn lệ truyền y bát, nhưng sau đó hình thành

nên 2 phái Nam Nhạc, Thanh Nguyên và 5 dòng Lâm Tế, Qui Ngưỡng, Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn.

3. Tại Việt Nam: Sơ Tổ Thiền tông là ngài Tỳ Ni Đa Lưu Chi. Có 6 phái Thiền chính đã lưu hành:

a. Thiền phái Tỳ-ni-đa-lưu-chi: Thiền phái này do Sơ Tổ Lưu-chi, người Ấn Độ, đệ tử của Tam Tổ Thiền Tông Trung Hoa (ngài Tăng Xáng), sau khi đắc pháp với Thầy, đến Việt Nam trụ trì chùa Pháp Vân, truyền bá Phật Pháp và xiển dương Thiền Tông. Sau khi Tổ thị tịch, Ngài Pháp Hiền được truyền tâm ấn và làm nhị Tổ. Về sau, phái này cũng có nhiều Thiền sư xuất sắc, như Pháp Thuận, Vạn Hạnh …

b. Thiền phái Vô Ngôn Thông: Ngài Vô Ngôn Thông họ Tịnh, quê ở Quảng Châu - Trung Quốc, đệ tử của Bách Trượng Thiền sư. Sau khi đắc pháp, Ngài đã đến chùa Kiến Sơ (Phù Đổng - Bắc Ninh) năm 820, trọn ngày diện bích tham thiền. Trước khi thị tịch, Ngài đã truyền cho Ngài Cảm Thành làm nhị Tổ. Sau đó là tam Tổ Thiện Hội, và cứ truyền xuống như thế được 15 đời, cuối cùng là Cư Sĩ Ứng Thuận.

c. Thiền phái Thảo Đường: Ngài Thảo Đường là người gốc Trung Hoa, đệ tử của Thiền sư Tuyết Đậu, đến Việt Nam vào thời Lý Thánh Tông, lúc vua chinh phạt Chiêm Thành bắt giữ nhiều tù binh đem về Đại Việt (trong đó có Ngài). Ngài được vua Lý Thánh Tông thỉnh trụ trì chùa Khai Quốc - Thăng Long, truyền bá Thiền Tông được 5 đời, đắc đạo cả thảy 19 vị.

d. Thiền phái Trúc Lâm: Đệ nhất Tổ của thiền phái này là vua Trần Nhân Tông. Sau khi truyền ngôi cho Trần Anh Tông, vua xuất gia tu hành với pháp hiệu “Hương Vân Đại Đầu Đà”, đã sáng lập phái Thiền mang trọn bản sắc Việt Nam. Phái này có các Thiền sư nổi tiếng như: Pháp Loa, Huyền Quang.

e. Thiền phái Lâm Tế: Thiền phái này có gốc ở Trung Hoa, do Tổ Lâm tế khai sáng. Đến khoảng hậu bán thế kỷ XVII, Tổ Nguyên Thiều, người họ Tạ, quê ở Quảng Châu (Trung Hoa), thuộc đời thứ 33 dòng Lâm Tế chánh thống, đã cùng với nhiều vị thiền sư khác đem thiền phái Lâm Tế truyền vào Việt Nam và khai sơn chùa Quốc Ân – Huế. Có thể xem ngài Nguyên Thiều là Sơ tổ Thiền phái Lâm Tế ở Việt Nam.

f. Thiền phái Liễu Quán: xuất phát từ Tổ Liễu Quán, người Sông Cầu - Phú Yên, đệ tử đắc pháp của Ngài Minh Hoằng - Tử Dung (khai sơn chùa Từ Đàm - Huế). Xét về nguồn gốc, phái này cũng chỉ là một nhánh nhỏ của phái Lâm Tế - Trung Hoa.

IV. Kết luận

Sự tu chứng và ngộ nhập của Thiền cơ rất nhiệm mầu, những người không hạ thủ công phu khó mà suy nghĩ, luận bàn được. Để hành giả tìm đạo có kết quả, các nhà truyền pháp cần hội đủ ba điều kiện: hợp cơ, hợp thời và hợp pháp.

Tại Việt Nam, xưa kia nước ta chịu ảnh hưởng lớn của Thiền Tông, nhưng qua bao cuộc biến thiên của lịch sử, ngày nay, Thiền Tông không còn thịnh hành và gây ảnh hưởng lớn

như trước nữa. Hy vọng từ nay, nhờ sự trao đổi văn hóa và giao thông tiện lợi giữa các nước, nhờ sự gia tâm tu học của toàn thể Phật tử các giới, Thiền Tông sẽ lấy lại sắc thái sung mậu ở Việt Nam như các thời Lý, Trần...