Lược Giải Kinh Đại Bảo Tích II

Pháp Hội 42: Di Lặc Bồ Tát Sở Vấn

Pháp Hội 42

DI LẶC BỒ TÁT SỞ VẤN

Di Lặc Bồ tát hỏi Phật rằng làm thế nào lìa được ác đạo và ác tri thức, mau đến Vô thượng Bồ đề. Trong kinh Bảo Tích, Đức Phật cho biết Di Lặc tu trước Ngài mười kiếp; nhưng Đức Thích Ca thành Phật mà Di Lặc chưa thành Vô thượng Bồ đề, tức thành Phật sau.

Đức Phật Thích Ca nói nhờ Ngài tinh tấn tu hành, thành Phật sớm. Di Lặc tu nhưng thiếu tinh tấn, có nhiều việc không dám làm.Ý này cũng nhắc chúng ta tự kiểm xem mình có dám làm những việc như Phật hay không. Mặc dù chúng ta tôn thờ Phật như vị Bổn sư, nhưng quả thật việc của Ngài rất khó làm. Chúng ta phải chọn cách khác cũng tới Bồ đề mà tương đối nhẹ nhàng hơn, dĩ nhiên là mất nhiều thời gian hơn.

Di Lặc chọn pháp tu Phương tiện Ba la mật là phải đi vòng; có việc chưa làm được, nên ngài thành Phật trễ hơn Đức Thích Ca. Phật Thích Ca tu tinh tấn Ba la mật là Ngài đi tắt, tuy nhanh nhưng khó khăn và nguy hiểm.

Muốn tu tinh tấn Ba la mật để mau đến Vô thượng Bồ đề, Phật dạy phải có đủ điều kiện tiên quyết mới thực hiện được.

Trước nhất là phải có yếu tố Bồ đề là trí tuệ vượt trội hơn người mới có khả năng đi đường tắt. Đi tắt nguy hiểm mà chúng ta cứ đi và gặp chướng nạn, không vượt được, thì bị đọa xuống; không biết bao giờ mới trở lại thân người được.

Có trí tuệ, chúng ta có thể đốt giaiđoạn, đi tắt. Điển hình như ở một tiền kiếpxa xưa, khi Phật làm vương tử đầy đủ ba mươi hai tướng tốt, thông minh, khỏe mạnh nhất, v.v… Ngài có một thân người hoàn thiện như vậy thì gặp một người bệnh xin máu, Ngài cho họ dễ dàng. Trong một kiếp kế tiếp, Ngài cũng hiện hảo tướng và cũng có một người bệnh

xin tủy của Ngài để chữa bệnh. Ngài cũng dám rút tủy cho để cứu họ.

Phật Thích Ca dám làm những việc khó làm để cứu giúp người, nên Ngài mau đến Vô thượng Bồ đề. Thiết nghĩ người muốn nổi tiếng trong đời thường cũng phải thành tựu được việc khó. Đức Phật được tôn kính là bậc Chánh Biến Tri Minh Hạnh Túc, tức sự hiểu biết và việc làm của Ngài đạt đến siêu tuyệt, đứng đầu mọi người, là Vô thượng Bồ đề. Ngài tu đốt giai đoạn được là vậy và trênbước đường tu, Phật cũng không hề tiếc thân mạng. Tại sao Ngài không tiếc thân mạng, trong khiPhật lại khuyên chúng ta phải giữ thân mạng để tu hành.

Phật không tiếc thân mạng vì bất cứ mạng sống sanh diệt nào đến thời điểm hoại diệt của nó thì đều phải bỏ, phải chuyển đổi. Điều quan trọng là Đức Phật nắm được nguyên lý chuyển đổi thân và thực hiện nguyên lý này một cách tốt đẹp, thì Ngài còn e sợ gì mà không dám bỏ thân.

Mạng sống thật của Như Lai là Pháp thân vĩnh hằng bất tử có thể ví như phi

thuyền bay lên không gian, mạng sống hữu hạn của thân người ví như hỏa tiễn. Phi thuyền phải mượn sức đẩy của hỏa tiễn để bay vào vũ trụ. Nhưng khi bay được vào vũ trụ rồi, thì phải bỏ hỏa tiễn, giữ nó vô ích.

Phật Thích Ca thể hiện sự tinh tấn mà không bị đọa, không mất kiếp. Ngài bố thí thân này để có thân sau tốt hơn, có sự hiểu biết và đạo đức hơn. Chúng ta mang thân nghiệp nghèo đói, bệnh hoạn, ngu dốt, không thểbắt chước Phật thí thân. Vì ta bỏ thân này,không thể có thân khác tốt hơn, mà lại làm ma lang thang, hay thành quỷ giữ chùa là tự chuốc họa.

Có thể khẳng định rằng pháp tinh tấn của Phật chỉ dành riêng cho Ngài. Thật vậy, chưa nói đến việc khó làm của Phật, chỉ việc đơn giản như tu Thiền dành cho người thượng căn, thượng trí. Thử nghĩ xem chúng ta làhàng hạ căn, có thể nào làm được việc của người thượng căn hay không.

Ngài Trí Giả đại sư khai sáng tôngThiên Thai ở Trung Quốc, áp dụng giáo lýPhật vào việc tu Thiền và dùng Thiền để hiểu

giáo lý sâu sắc. Theo ngài Trí Giả, không có trí tuệ, không tu Thiền được và không Thiền thì không sử dụng được trí. Thiền và giáo phải đi đôi. Cùng một nhận thức này, ở ViệtNam, Tổ Huệ Đăng lập Thiên Thai Thiền giáo tông. Riêng tôi, nhờ Thiền, tôi hiểu nghĩa sâu của giáo lý và nhờ giáo lý, tu Thiền có kết quả. Nghĩa là phiền não không phát sanh, đối với việc xảy ra, thì thấy biết chính xác. Thấy qua giáo lý và qua thật tướng pháp đều chính xác.

Thân không bệnh, tâm không phiền là Thiền. Thân không bệnh vì nương giáo lý Phật, tâm được sáng thì những gì gây rabệnh, chúng ta tránh. Thực tế những gì mà ngài Thiên Thai dạy, tôi áp dụng trong cuộc sống, thí dụ như ngài dạy tu Thiền trong ăn uốngngủ nghỉ, gọi là phương tiện.

Nếu ăn đúng pháp, không bệnh. Ngài khuyên đừng ăn những thức ăn không thích hợp với cơ thể mình. Mỗi người phải tự kiểm tra việc này. Thích hợp thì chất độc trở thành dược, không thích hợp thì chất bổ cũng trở thành độc. Đa số người ăn chay sợ củ cải trắng và măng, cho rằng nó độc. Riêng tôi, ở chùa Tổng Trì,

Nhật Bản, ăn củ cải mỗi ngày, nhưng khỏe và ăn măng cũng hạp.

Ngài Thiên Thai ở núi, ăn toàn rau rừng, uống nước suối, nhưng rất khỏe. Phải biết rằng có trí tuệ và chọn thức ăn thích hợp, dùng đúng lượng cần thiết, cơ thể thành khỏe mạnh, tinh thần mới minh mẫn được. Đức Phật chỉ uống một bát sữa sau nhiều ngày nhịn đói là sức khỏe của Ngài phục hồi và chứng Vô thượng Bồ đề. Một linh hồn trong sáng phải ở trong cơ thể khỏe mạnh. Khi nào chúng ta bệnh, tinh thần cũng bệnh theo. Tu hành, chúng ta phải có tầm nhìn tối thiểu như vậy.

Và việc chữa bệnh tâm linh càng khó hơn nữa, cần áp dụng pháp nào để chữa bệnh là điều quan trọng. Nếu là hàng thượng căn, thì đốt giai đoạn được; hàng trung căn cần nương giáonghĩa và hạ căn thì phải nương phương tiện của Phật.

Đức Phật đã dạy Di Lặc muốn mau đến Vô thượng Bồ đề phải sám hối tội căn. Hàng nghiệp chướng Tăng tất yếu phải tụng kinh, sám hối, công quả để tiêu nghiệp, mới

sanh ra phước. Tôi xuất thân từ gia đình nghèo, bệnh. Tôi lo sám hối tội căn là chính. Bịngười chê, không dám giận; tôi nghĩ tại mình nhiều tội, thiếu phước, phải lo tu phước vàsám hối cho tiêu tội. Vì vậy, tôi nỗ lực lạy Phật, không chán. Những Thầy tu chung ởPhật học đường, đại chúng cắt cử họ làm, nhưngkhông làm còn sân si, bỏ tu. Người tu xuất thân từ gia đình khá giả hay rơi vô bệnh này.

Trên bước đường tu, chúng ta nhận chân được sự thật, mới từng bước tu lên được. Bước chân vào đời, xem người đối xử với ta như thế nào để phát hiện ra tội chướng của ta. Hết nghiệp thì thiên hạ không đày ải chúng ta được; nghiệp mang thì có tránh cũng không khỏi. Chấp nhận làm việc mà đại chúng giao với lòng hoan hỷ và thâm tâm sám hối tội căn. Tội hết, phước hiện, người khôngdám xử sự tệ ác với ta nữa. Nếu thực sự mình có tướng vương tôn công tử thì ai dám sai bảo, hiện tướng Trời Đế Thích thì ai dám khinh chê.

Phật dạy Di Lặc muốn mau đến Vô thượng Bồ đề phải sám hối tội căn, vì tội chướng ngăn che tất cả. Ai cũng muốn cái tốt,

muốn học, muốn tu, nhưng không được vìnghiệp chướng trần lao.

Bước đầu phải sám hối cho tiêu nghiệp và bước thứ hai, Phật dạy ta tìm cách vượt được bạn ác và thế giới ác mà chúng ta đang sống. Ai cũng sợ hoàn cảnh không tốt gồm có trụ xứ không tốt và bạn đồng hành không tốt; vì bị hai thứ này đeo dính, không thể tu được.

Muốn thoát khỏi bạn ác và thế giới ác, trước tiên phải thoát khỏi hoàn cảnh trongthâm tâm. Nói cách khác, Bồ tát có thân thọ hình, nhưng tâm không thọ hình. Thánh Gandhi diễn tả ý này rằng nó hành hạ con chó của tôi (Nghĩa là người Anh chỉ bỏ tù được thân xác của ông); nhưng không bỏ tù được cái tâm của ông.

Đừng dại khờ để người hành hạ tâm mình, chỉ có mình hành hạ tâm mình. Hòa thượng Thiện Hoa dạy rằng ngày nào mà không có tiếng thị phi, nhưng tai không nghe thì kể như không có.

Chúng ta phải tập quán Không. Chứng được pháp này thì mọi việc đối với chúng ta

coi như không có; không có trong tâm ta thôi, còn bên ngoài nó vẫn hiện hữu. Còn chướng taigai mắt là việc vẫn có trong tâm ta. Tâm an trú pháp Không, phiền não trần lao tự biến mất. Đó là xác thân Bồ tát phải thọ nạn, chấp nhận trả quả báo, nhưng tâm vẫn an nhiên thanh thản, là hết nghiệp.

Và khi tâm không thọ khổ, thân hảo tướng lần lần hiện ra. Thực tế cho thấy người gặp hoàn cảnh khó, không buồn và vượt được gian khó rồi, mặt họ sáng ra. Bị khinh chê, chúng ta buồn giận, thì lại hiện tướng xấu nữa và họ sẽ chà đạp thêm. Tôi tự ý đi tu, không có cha mẹ gởi gắm, không có người thân đem gạo tiền cúng chùa, nên Trụ trì, huynh đệ tha hồ chà đạp. Tôi ý thức điều này, nhẫn nhịn tu hành, từ từ ngoi lên. Tâm thoát ly được hoàn cảnh khổ, nên người cũng thương, vì tôi dễ sai, dễ bảo. Nhờ vậy mới tiến tu được đến ngày nay.

Phật dạy quán Không để xóa nghiệp ác đời trước, xóa bạn ác khinh chê mắng chửi. Lòng ta không để ý thì hoàn cảnh xấu bên ngoài tự mất dần.

Ngoài ra, muốn mau đến Vô thượng Bồ đề, phải áp dụng Định Huệ. Nghĩa là việc gì xảy đến cũng phải tập trung tư tưởng, bình tĩnh sáng suốt sẽ thấy việc chính xác là Định sanh Huệ. Nhờ thấy biếtviệc chính xác, nên không bận tâm, không khởi phiền não và giải quyết đúng là Huệsanh Định. Định Huệ tác động hỗ tương. Và ứng dụng được Định Huệ trong cuộc sống thìngười mắng chửi, nói xấu, khinh dể, hay người dụ dỗ, ca ngợi, đối với chúng ta đều đúng, đều như nhau. Vì tất cả đều là phương tiện giúp chúng ta khắc phục nghiệp và thăng hoa đạo đức, tri thức.

Pháp Hội 43: Phổ Minh Bồ Tát

Pháp Hội 43

PHỔ MINH BỒ TÁT

Trong pháp hội này, Ma ha Ca Diếp đại diện chúng hội hỏi Phật về các pháp tu của Thanh văn. Pháp Phật dạy nhằm mục tiêu đưa người ra sanh tử đến cứu cánh Niết bàn. Nhưng phần nhiều các Tỳ kheo rơi vào tình trạng chấp pháp của Phật, lấy phápràng buộc mình, nên tu mà không được giải thoát. Từ chấp pháp thế gian đã khổ, vào chùa chấp pháp xuất thế gian lại càng khổ hơn nữa. Các Thầy nên suy nghiệm điều này để tìm lối thoát.

Giáo pháp là thuyền bè đưa chúng ta qua sông mê bể khổ. Vậy mà một số Thầy tu lại tự lấy pháp để ràng buộc mình và lại sanh ra nghi ngờ pháp tu. Thật vậy, mới tu, có tâm niệm tốt về pháp tu. Tuy nhiên, sau khi thực hành một thời gian thấy không đúng ý nguyện ban đầu. Vì vậy, niềm tin của họ bị sút giảm.

Lúc ấy, họ đi tới không được, vì không thấyhướng đi; nhưng thụt lùi cũng không được, vì trở về thế gian biết làm gì để sống.

Tình trạng sống dở chết dở như vậy, ở trong chúng, họ không còn thú vị với việc đọc tụng kinh điển hàng ngày; vì thấy việc đó không bổ ích với họ. Và đối với công tác của chúng, thì cảm thấy như là bị đẩy vào việc nặng nhọc và lại sợ bệnh. Có Thầy tụng kinh, đắp y sợ nóng, công tác chúng thì sợ bệnh. Từ ý thức không đúng ấy dẫn đến tâm phiền não, thân bệnh hoạn. Sống trong đạo không tiến được, không tin việc tu hành của họ cócông đức. Trong khi cư sĩ làm việc suốt ngày cực khổ mà còn ráng dành thì giờ ghé chùa tụng kinh, sám hối. Chúng ta ở chùa mà hai thời kinh cũng không chịu nổi. Tiếp tục tutheo cách đó, đã rơi vô tu hình thức.

Trong kinh Bảo Tích, Ca Diếp trình bày có bốn hạng Sa môn. Thứ nhất là Hình phạm Sa môn đã bị chê trách, đương nhiên hạng lợi dụng chiếc áo tu còn tệ hại hơn nữa, đáng bị loại, không nói đến. Hạng Hình phạm Sa môn đi đứng theo khuôn mẫu, nhưng không biết

việc này dẫn đến kết quả gì. Hình thức để chuyên chở nội dung, làm việc gì cũng biết rõ kết quả mới nhiệt tình. Từ kết quả một tiến lên kết quả hai, ba …, từng bước thăng hoa. Cố chấp trở thành công thức, chúng ta giống như con ong cái kiến, đời cha ông nó làm vậy, nó cũng làm y vậy. Trong khi chúng ta tu không phải muôn đời làm Sa môn hình thức.

Bắt đầu làm cư sĩ tiến lên xuất gia

làm Sa di, Tỳ kheo, Thượng tọa, Hòa thượng, Thánh La hán…; đó là con đường đi lên. Kẹt hình thức thì muôn đời vẫn ở đây; từ sơ phát tâm tu cho đến 80 tuổi, cuộc đời không thay đổi, hình thức và việc làm không có gì mới. Trẻ làm được, nhưng già không làm nổi, là thụt lùi. Theo tôi, trẻ dùng sức, già dùng đức. Không có đức cao, chúng ta sinh hoạt bằng với Tỳ kheo trẻ thì sẽ bị đẩy lùi, rồi sanh ra bất mãn.

Hạng thứ hai là Sa môn chỉ lo phát triển việc học rộng, biết nhiều, nói nhiều. Tuy nhiên, bản thân họ không làm được gì và cũng không ai theo họ; vì cuộc sống và lời nói của họ hoàn toàn trái với lời Phật dạy. Phật

ví hạng người này là ông thầy thuốc chữabệnh cho thiên hạ, nhưng không chữa được bệnh của mình. Thật vậy, đàn việt tín tâm nghe họ nói và tu hành có kết quả tốt, tạo được công đức, được lành bệnh. Trong khi họ đem pháp giải thoát dạy người mà thực chất không đạt được sự lợi lạc nào.

Hạng thứ ba có học Phật pháp, được học vị đàng hoàng, nhưng thiếu tu; nên mắc bệnh chấp ngã, chấp pháp nặng nề và cũng không làm được việc. Hoặc là những người tỏ ramình tu hành để cho mọi người biết, cũng tham dự khóa Trụ trì, nhưng chỉ là danh nghĩa Trụ trì khác với làm Trụ trì đúng nghĩa. Hoặc những người muốn có tiếng là tu cách ly thế tục, ở núi rừng, nhưng lại sống với đủ thứ tiện nghi như ở thành phố và suy niệm những việc sai trái. Hình thức tu để cầu danh cho người biết là hỏng.

Thực chất người tu thường sợ người khác biết được cái tu của mình. Tại sao sợ? Vì họ biết mình được cái hay gì, họ sẽ tìm cách lấy, hay chiếm đoạt. Thí dụ ta giỏi, thôngminh, có bằng cấp cao, làm được việc, họ sẽ

dụ dỗ ta hoàn tục, hay tìm cách trù dập ta. Các Bồ tát thường sống "Nội bí ngoại hiện” nghĩa là dấu kín những cái hay của họ, chỉ sống bình thường như mọi người, mà việc gì Bồ tát cũng làm được. Còn danh tự Sa môn hay Hình phạm Sa môn, điều gì cũng biết; nhưng thực tế không làm được gì.

Làm Trụ trì, làm cán bộ Giáo hội muốn thành công, đòi hỏi là thực chất Sa môn không cần danh, không cần người biết. Nhưng nội dung sinh hoạt của Tăng đoàn, chúng ta nắm rõ và thực hiện được tốt đẹp.

Sống được giải thoát là hàng chân thật Sa môn được Đức Phật chọn. Họ thường suy nghĩ pháp Phật, cân nhắc áp dụng trong cuộc sống hàng ngày, mới tăng trưởng đạo lực; đầu tiên thấy rõ là họ được giải thoát. Người giải thoát thật khác với người cầu danh, lòng họ không cần, phước đức tích tụ thật thì người tự động kính mến.

Tổng hợp tất cả kinh điển của Phật dạy không ngoài pháp Tứ Thánh đế, Thập nhị Nhânduyên và Lục Ba la mật. Nói với Thanh

văn, Phật dạy Tứ Thánh đế; nói với Duyên giác, Ngài dùng mười hai Nhân duyên và nhắc đến Bồ tát, Ngài nói sáu pháp Ba la mật mà Bồ tát chứng đắc.

Tu theo hình thức, thì giải thích đủ thứ, nhưng không đạt được quả Sa môn. Có bốnquả Sa môn là Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm và A la hán. Các pháp Phật dạy giúpchúng ta trở thành Sa môn thật là phải có bốn quả vị này. Hạng Sa môn thấp nhất, chứng quả Tu đà hoàn mới bắt đầu được đứng vào hàng đệ tử xuất gia của Phật. Ý thức điều này, phải phấn đấu để đạt được quả Dự lưu, mới thấyđược con người thật của chúng ta là chân linh. Con người thấy bằng mắt là giả tướng.

Phải định vị con người thật của mình để biết đã tu đời trước đến đâu hay mới phát tâm đời này và từ đó chúng ta khởi tu tiếp. Còn thấy người được thành quả nào đó, chúng ta cũng muốn được, bắt chước tu; nhưng không có phước đức trí tuệ, cũng chẳng được gì.

Trên lộ trình tiến tu, cần nỗ lực hình thành cho được Pháp tánh Tỳ kheo hay Tộc

tánh Tỳ kheo. Pháp tánh Tỳ kheo sống đúng với chân lý, thông minh, hiểu pháp Phật. Vì vậy, họ ứng dụng chánh pháp vào việc độ sanh có kết quả lợi lạc. Từng bước họ thăng hoa và trở thành Hiền Thánh. Đối với họ, mọi việc làm trên cuộc đời chỉ là phương tiện để phát sanh trí tuệ. Đời trước, họ đã lấy trí tuệ làm sự nghiệp và đời này cũng sống với trí tuệ, nên gọi là Pháp tánh Tỳ kheo. Họ có Thánh tài vô tận là trí tuệ dùng mãi không hết. Phật dạy rằng càng bố thí, giảng dạy, truyền bá, thì trí tuệ của người tu càng sáng thêm.

Pháp tánh Tỳ kheo đã trải qua nhiều đời tu, đã thấy tánh. Khi tái sanh gặp Phật là đắc La hán liền. Điển hình như Xá Lợi Phất đã thấy pháp, nên khi gặp Phật khai ngộ, ngài liền đắc đạo. Thậm chí có vị mới năm, mười tuổi đã được xếp vô hàng trưởng lão, như cậu bé 7 tuổi mà tôi gặp ở Ấn Độ. Chú bé ấy làm chủ trì đàn lễ có cả trăm vị Lạt Ma. Có thể nói đó là hình ảnh của Pháp tánh Tỳ kheo, là vị Lạt Ma lớn tái sanh lại, nên thông minh xuất chúng, chưa học đã biết và thể hiện nội lực ảnh hưởng được nhiều người.

Tộc tánh Tỳ kheo xuất thân dòng dõicao quý, xem thường quyền lợi thế gian mớibỏ tục xuất gia. Họ có phước đức, tiền của vàquyến thuộc, nên làm được nhiều việc, dễdàng tăng trưởng giới đức. Càng bố thí cúng dường, phước họ càng tăng, càng giảng dạy, trí họ càng sáng. Điển hình như Đức Phật Thích Ca tiêu biểu cho Pháp tánh Tỳ kheo chuyên giảng dạy, nên Ngài mau đến quả Vô thượng Bồ đề. Trong khi Di Lặc Bồ tát tiêu biểu cho Tộc tánh Tỳ kheo chuyên bố thí,cúng dường và tiếp Tăng, độ chúng.

Ngày nay, các Thầy trụ trì cần hiểu rõ hàng tu sĩ thuộc Tộc tánh Tỳ kheo thường không chịu cực. Họ sanh trong gia đình giàucó, thế lực, sức khỏe tốt và ngoại hình dễ coi. Nói cho họ nghe theo và tuân phục không phải dễ. Nếu nói hợp với họ thì họ ở lại tu với chúng ta; nói trái ý, họ bỏ đi. Điều này dễ hiểu. Thực tế chúng ta thấy người giàu đều thích đượctrọng vọng, kính nể. Họ cúng dường, thì phải được gì; bị xem nhẹ thì họ không theo ta.

Tộc tánh Tỳ kheo có phước đức và Pháp tánh Tỳ kheo có trí tuệ, hai thành phần này

dễ đến với đạo. Có nhiều người xuất gia thuộc hai thành phần này, đạo phát triển dễ dàng. Trái lại, người nghèo khổ không có trí tuệ và người đi tu vì hoàn cảnh, thì vô chùa, họ cũng dễ thương, siêng năng lao động tay chân. Nhưng thường hạng này không thôngminh, làm sao thâm nhập pháp Vô thượng Đẳng giác. Khi Thầy qua đời, họ lên trụ trì, kế nghiệp Tổ mà không giống Tổ điểm nào, vì từ công quả lên Trụ trì, chỉ biết vật chất mà thôi.

Hàng Tỳ kheo này tuy vậy còn làm được một số việc. Đáng sợ nhất là hạng nghiệp chướng Tỳ kheo, từ nghiệp chướng họ dễ trở thành ác độc. Họ từng thất bại, thấtvọng, thất tình, v.v… vô chùa tu. Nên cẩn thận, họ đa nghiệp, làm được một số việc đời vì có kinh nghiệm thế gian. Họ bắt đầu xúi giục Thầy trụ trì làm kinh doanh, thì chùa biến thành chợ.

Chỉ có Pháp tánh Tỳ kheo là quý nhất. Các Thầy phải hướng về trí tuệ, phát triển trí tuệ kèm theo đạo đức. Có đạo đức

mà thiếu trí cũng nguy hiểm. Trong bốn hàng Sa môn, chỉ có Pháp tánh Tỳ kheo là chứng từ Sơ quả đến Tam quả. Thật vậy, họ thông minh, thấu hiểu nghĩa sâu xa của giáo pháp mới áp dụng và chứng được Sơ quả; nghĩa là không còn lệ thuộc xã hội và thiên nhiên.

Chúng ta nỗ lực tu bước đầu phải tập sống độc lập thực sự; còn lệ thuộc bổn đạo là hỏng, gọi là làm dâu trăm họ. Lệ thuộc bổnđạo dễ dẫn đến tình trạng các Thầy đấu cấu nhau, vì mỗi Thầy đều có hậu thuẫn tín đồ riêng.

Chưa tu, ta bị lệ thuộc thiên nhiên và xã hội. Tập tu, hay tập giảm bớt ảnh hưởng của xã hội và thiên nhiên, cho đến độc lập với hai thứ tác động của nó. Và sau cùng, thành Phật thì chuyển đổi xã hội và thiên nhiên theo ý ta. Chính vì vậy, quả vị Như Lai nghĩa là chuyển vật; chúng sanh thì bị vật chuyển. Chúng ta là Sa môn chưa chuyển được vật, thì ít nhất cũng sống độc lập được.

Lệ thuộc vào thiên nhiên thì luôn luôn bị nóng, lạnh, đói, khát chi phối. Mới tu, ta

thường bị lệ thuộc bốn thứ này. Phật dạy chúng ta cần tứ sự là ăn, mặc, ở, thuốc men không thể thiếu được.

Thật tu, trước tiên chúng ta cần khắc phục bệnh hoạn; trước kia thường ốm đau, nhưng tu thì khỏe mạnh lần. Nói cách khác, từ một con người không dùng được, nhờ Phật pháp trở thành người hữu dụng. Con người bệnh hoạn và phiền não, thân bệnh và tâm bệnh tác động lẫn nhau đưa chúng ta vào sanh tử luân hồi. Trên bước đường tu, bằng mọi cách phải thoát khỏi tâm bệnh, không bị xã hội chi phối; không có thân bệnh, không bị thiên nhiên chi phối.

Đối với sự chi phối của thiên nhiên, chúng ta dễ điều chỉnh, khắc phục. Muốn không bệnh, căn bản là điều chỉnh việc ăn uống, ngủ nghỉ. Đời sống Sa môn không cần nhiều như chúng ta tưởng lầm, tưởng rằng phải ăn nhiều mới khỏe mạnh. Thực sự chỉ vì tham vọng quá đáng khiến chúng ta đòi hỏi nhiều, trong khi thực phẩm cung cấp cho cơ thể không cần nhiều lắm, ăn nhiều sanh

bệnh. Chỉ cần dùngthức ăn thích hợp và đủ cho cơ thể là chính yếu.

Điều chỉnh vấn đề ăn uống đểkhỏi sanh bệnh và giảm bớt ăn uống ngủ nghỉ đến mức thấp nhất. Được như vậy, chúng ta sống đơn sơ giản dị mà khỏe mạnh. CácThiền sư thể nghiệm được điều này, họ không bị nóng lạnh trước cái nóng lạnh của trời đất, là đã chiphối được thiên nhiên. Người cơ thể bạc nhược thì trời chưa lạnh, họ đã thấy lạnh và bốn mùa đều bị cảm mạo. Thiền sư không bị nóng lạnh bên ngoài chi phối trong lúc nhập Định, vì tự điều chỉnh được cơ thể thích nghi với nhiệt độ bên ngoài, mà chính yếu là điều chỉnh tâm của họ.

Có thể nói nếu thật là Sa môn tu hành, tâm hồn bình ổn rồi thì cơ thể có được sức điều hòa kỳ diệu. Ý thức như vậy, chúng ta đừng để tình cảm tác động làm rối loạn nội tạng của cơ thể và từ đó phát sanh mọi thứ bệnh tật.

Cơ thể con người là cỗ máy kỳ diệu có khả năng điều chỉnh thích nghi với môi

trường sống. Tuy nhiên, với sự tiến bộ của khoa học ngày nay, mặc dù giúp ích được cho con người, nhưng nó cũng có mặt không tốt. Thí dụ chúng ta sử dụng máy điều hòa không khí để tạo cảm giác mát hay ấm. Nhưng thực ra càng sống nhờ những thiết bị này thì cơ thể chúng ta càngbạc nhược; vì đã tự đánh mất khả năng điều chỉnh thân nhiệt củachúng ta.

Những người ở Pháp, Mỹ,Canada, v.v… khi về Việt Nam, họ thường bị bệnh liền và than phiền tại bụi bặm, nóng bức, ồn ào… làm họ bệnh. Nói cách khác, họ quen sống trong môi trường sạch, nên kháng thể yếu, mới bị vi trùng tấn công. Trong khi chúng ta ở đây,cơ thể đã quen sống với những thứ ô nhiễm,tự nhiên cơ thể chúng ta tạo ra sức đề kháng cao.

Sống trong nhà Phật cũng vậy, Đức Phật đưa ra bốn Thánh đế, mười hai Nhân duyên và sáu pháp Ba la mật để tạo kháng thể giúp chúng ta chống lại bệnh tật và thiên nhiên, được giải thoát. Thể hiện ý

này, Phật dạy Ca Diếp rằng không phải tìm đến Niết bàn nào ở đâu xa, mà ở ngay nơi chúng ta sống; đừng đểrơi vô ảo giác.

Các Thầy tu bốn Thánh đế và mười Nhân duyên, phải chú ý đến môi trường chúng ta đang sống. Chúng ta ở trong sanh diệt, tất yếu cần trắc nghiệm pháp Tứ đế sanh diệt. Khi nào chứng Vô sanh, mớitu pháp không sanh diệt Tứ Thánh đế.

Trong ba mươi bảy Phẩm trợ đạo, tự kiểm xem nó đã trở thành kháng thể giúp chúng ta điều phục tất cả vi trùng xâm hại Pháp thân Bồ tát (là đạo đức và trí tuệ), hay chưa. Chúng ta thí nghiệm từng bước, đối mặt với hoàn cảnh khắc nghiệt, phiền não, nhiễm ô, để trí tuệsanh ra, nghĩa là có khó mới có khôn.

Tất cả pháp Phật để trị tâm bệnh cho chúng ta. Phải biết rõ kháng thể nào của Phật đưa ra nhằm chống lại vi trùng phiền não nào. Theo khoa học, thí dụ muốn làm thuốc ngừa bệnh lao, người ta làm cho vi trùng lao yếu đi, rồi mới tiêm vi trùng đó vô để cơ thể tiêu diệt nó. Khi cơ thể mạnh, tiến

đến sử dụng vi trùng mạnh hơn. Pháp Tam thừa mà Đức Phật dạy cũng giống như vậy.

Mới đầu, chích vi trùng yếu nhất vô cho chúng ta quen, tức làm Sa môn hạn chế hoàn cảnh xấu, không cho nó tác động; nhờ đó, chúng ta yên tâm tu. Ở chùa không bị phiền não quấy rầy, không lo cơm ăn áo mặc. Theo kinh Pháp Hoa, đó là Hóa thành ở dạng thấp nhất của Phật nhằm tạo điều kiện cho chúng ta làm Sa môn, không bị đói khát. Núp bóng Phật tu thì sự chống chọi của chúng ta đối với cuộc đời có thể nói chỉ còn mười phần trăm.

Thuở nhỏ, tôi lên thành phố Saigon tu học. So với những học sinh ở ngoài đời từ nhà quê lên thành phố học, tôi được hưởng ưu thế hơn nhiều. Vì ở chùa, tôi không tốn tiền cơm, tiền nhà và học phí được giảm năm mươi phần trăm. Như vậy, con vi trùng xã hội và thiên nhiên đã bị Phật làm yếu đi. Tôi chỉ còn lo tấn công vi trùng nhỏ, lo khắc phục phiền não của chính mình, không đáng chút nào. Thật vậy, ở chùa, không ai chọc tức, làm phiền hà mình. Người đời phải hơn thua mới

sống nổi; trong khi chúng ta ở chùa, không lo, cũng có cơm ăn, không bao giờ phải sợ đói. Vì vậy, Thầy tu ở chùa thì không có lý do gì để phiền não phát sanh.

Có thể thời gian đầu chúng ta chưa quen với nếp sống "tương chao”. Nhưng với thời gian, chúng ta quen dần với thuốc ngừa là những con vi trùng đã bị làm yếu đi. Nói cách khác, chúng ta quen với nếp sống Samôn không còn bị phiền não vì ăn, mặc, ởquấy rầy; sống trong vòng đai an toàn của chùa, không còn bị hoàn cảnh xấu tác động. Từ đó chúng ta, bắt đầu nhìn đời rộng hơn qua pháp quán Nhân duyên.

Quán nhân duyên không phải là đọc suông pháp mười hai Nhân duyên, nhưng là Thiền quán để theo dõi tình cảm của chúng ta bộc phát thế nào khi tiếp xúc với việc, với người. Hay đó là sự suy nghĩ về kiếp nhân sinh, thấy được mối liên hệ giữa ta và người, giữa ta với thiên nhiên. Quán tưởng được cuộc đời và biết rõ sức tác động của nó đối với ta, nghĩa là cơ thể chúng ta đã mạnh

thêm một chút nhờ tiêm vào vi trùng ngừa bệnh mạnh hơn.

Từ góc độ thấy được cuộc đời và tiêu trừ được ảnh hưởng của nó sau nhiều năm tu quán Nhân duyên, chúng ta lại tiêm thêm vi trùng ngừa bệnh mạnh hơn nữa. Đó là pháp tu Bồ tát để vừa giải quyết việc mình và vừa lo cho người đồng hành với mình.

Như vậy, giai đoạn một, tu Thanh văn thừa thì Phật lo cho ta và ta cũng tự lo một phần. Sang giai đoạn hai, tu Duyên giác thừa, ta tự lo cho bản thân mình được và đến giaiđoạn ba, bắt đầu hành Bồ tát đạo, tự hành hóa tha, vừa lo cho ta vừa lo cho đời. Trải qua ba giai đoạn tiến tu đúng hướng theo pháp Phật như vậy, từng bước chúng ta trưởngthành, thăng hoa tri thức và đạo đức, không uổng phí cuộc đời tu.

Khi Ca Diếp được Phật giải thích xong pháp này, năm trăm Tỳ kheo lễ Phật rồi bỏ đi. Đức Phật cho biết họ là Tộc tánh Tỳkheo, đã xuất gia từ thời Phật Ca Diếp. Nhờ tu hành, họ sanh lên cõi Trời được hưởng

nhiều phước lạc. Nay tái sanh, họ vẫn nhớviệc tu hành, thấy Phật Thích Ca là phát tâm xuất gia liền. Tuy nhiên, vì còn kẹt ở "Tộctánh”, họ tự thấy có phước đức hơn người,đã từng tu có sở đắc, nên xem thường người. Vì kẹt với ngã và pháp như vậy, nên khi bị nói động tới là họ khó chịu, bỏ đi.

Đức Phật sai Tu Bồ Đề nên dìu dắt họ trở về. Tu Bồ Đề từ chối vì không thể làm nổi việc này. Họ dám bỏ Phật thì Tu Bồ Đề làm sao hướng dẫn họ được. Tu Bồ Đề chuyên về pháp Không và đắc pháp Không. Vì vậy, ngài thấy tất cả pháp đều Không, mới được giải thoát, nên không thể dìu dắt họ trở về.

Cuối cùng, hóa Tỳ kheo là hóa thân của Phật Thích Ca mới có khả năng dìu dắt họ trở lại. Điều này nhằm dạy rằng Đức Phật tiêu biểu cho chơn tánh là Phật Pháp thân vĩnh hằng. Nhưng từ chơn tánh muốn cứu nhân độ thế, Ngài phải hiện ứng hóa thân để tương ưng với người, mới dìu dắt họ được. Phật nói, họ không nghe; nhưng hóa Phật hay hóa Tỳ kheo đồng cảnh ngộ với

họ thì họ dễ chấp nhận. Phật Pháp thân bất sanh bất diệt phải hiện thân con người mới dạy được. Hóa Phật phải hiểu thêm là thiên bá ức hóa thân của Phật tác động cho người nào, loài nào cũng thấy Phật gầngũi thân thương, họ mới tu được.

Phật thật nói pháp chân thật thì chúng sanh không hiểu, không tu được. Hóa Phật là Phật thị hiện hoàn cảnh giống người, mới khuyên bảo được; đó là mở ra cánh cửa Bồ tát. Và hóa Tỳ kheo dụ dẫn năm trăm người trở về với Phật, cũng có nghĩa là trở về chơn tánh.

Phổ Minh Bồ tát hỏi Phật phải thọ trì kinh này thế nào. Ngài trả lời rằng chơn tánh là một, nhưng phải tùy duyên, tùy hoàn cảnh giáo hóa chúng sanh là việc làm của các Bồ tát để thành tựu Phật quốc.

Bồ tát phải áp dụng pháp Phật là bốn Thánh đế, mười hai Nhân duyên và sáu pháp Ba la mật, kết thành thuyền bè vững chắc để đi vào sanh tử giáo hóa chúng sanh. Nương theo pháp Phật, thì cứu độ được chúng

sanh, không bị nhận chìm trong sanh tử và đạt đến quả vị Toàn giác. Trái lại, không nương pháp Phật, chắc chắn bị bão tố sanh tử nhận chìm. Hoặc hướng về Niết bàn tịchtĩnh, từ bỏ thế giới này, cũng bị lạc đường, rơi vào không tưởng.

Pháp Hội 44: Bửu Lương Tụ

Pháp Hội 44

BỬU LƯƠNG TỤ

Đức Phật thuyết pháp tùy thời, tùy chỗ, tùy người. Thời của Đức Phật cách chúng ta đã hơn hai ngàn năm, những gì Ngài nói ở Ấn Độ thì tất yếu phù hợp với phong tục tập quán của dân Ấn và Ngài cũng dạy cho những tầng lớp xã hội khác nhau. Có thể nói Phật giáo được truyền bá sâu rộng và lâu dài là nhờ hàng chân tu thật học có uy tín, đạo đức và hiểu biết. Họ đã biết ứng dụng Phật pháp thích nghi với từng quốc độ và từng thời kỳ khác nhau.

Ngày nay chúng ta cũng vậy, pháp nào thích hợp thì dùng. Không thích hợp, chúng ta vẫn trân trọng để đó, không bác bỏ, vì có chỗ khác vẫn dùng được. Thí dụ như ở nước ta,khất thực không thích hợp. Trong khi giới luật quy định không khất thực thì không là Tỳ kheo, vì ba đời chư Phật đều khất thực. Như

vậy, chúng ta phải hiểu khất thực thếnào để đến Vô thượng Bồ đề, còn chỉ coi đó là pháp xin ăn thì không thể được. Vì Đức Phật của chúng ta chẳng lẽ từ bỏ cuộc sống vua chúa để trở thành ăn mày hay sao. Phải hiểu ý nghĩa của pháp này và thực hiện thế nào cho được lợi lạc.

Phải ý thức rằng khi nào cần thì Phật chế ra giới luật. Ngài không chế sẵn khuôn để bắt chúng ta theo. Đối với Tỳ kheo có trí tuệ, Phật dạy rằng những gì Ngài chế đặt không còn thích hợp, thì nên họp Tăng chúng để quyết định. Một mình ta quyết định không được.Những gì thời Phật không có, đương nhiênkhông nói. Nhưng những gì của thời đạichúng ta phát sanh thì họp Tăng lại để giải quyết.

Chúng ta đều biết hơn ba trăm hội, Đức Phật thuyết pháp không giống nhau, thậm chí còn trái ngược. Phật nói đúng chỗ, đúng lúc, đúng người. Có những điều chỉ có giá trị đúng lúcđó. Thí dụ thầy A phạm sai lầm vào lúc đó, hoàn cảnh đó. Nhưng qua thời giankhác, tâm lý đã thay đổi, vì có sự hối hận, đã sửa đổi, trở thành tốt rồi. Nếu ta đem cái xấu phê phán là sai.

Thầy Tỳ kheo không thắc mắc, buồn phiền; nếu người nói không đúng thì bỏ qua. Tỳ kheo tầm thường bị nói oan thì bực bội, buồn phiền là nghiệp chướng Tăng. Nhưng người nói đúng, mà họ cũng tự bào chữa, sợ mất uy tín. Cả hai đều sai. Tỳ kheo phạm hạnh lóng nghe người phê phán. Người nói sai, mặc họ; mai kia họ phải đính chính. Nếu phê bình đúng thì họ là thiện tri thức nhắc nhở, xây dựng, để giúp ta trở thành người tốt. Đó là đệ tử Thanh văn của Phật có phạm tội vàbiết ăn năn, sửa đổi.

Pháp hội này nói về Sa môn và Tỳ kheo. Đời sống của Sa môn theo Phật dạy được phát xuất từ tinh thần hoàn toàn trái ngược với chủ trương của Bà la môn đã có trước khi Phật ra đời.

Không gia đình, không nhà cửa, không tiền bạc và chỉ ăn xin, đó là nếp sống của Sa môn đoàn theo Bà la môn giáo. Đức Phật muốn cứu Sa môn đoàn này, nên Ngài chỉnh lý việc tu hành sai lầm của họ. Họ sống xả ly chỉ vì bất mãn. Đức Phật chuyển đổi tâm lý bất mãn, chán đời của họ trở thành tâm hồn giải

thoát, tự tại. Ngài sửa đổi cuộc sống ăn xin thụ động, vô nghĩa của họ trở thành nếp sống khất thực cao quý để độ sanh.

Đức Phật mở ra cánh cửa để họ thấy hàng Sa môn từ bỏ việc ăn, mặc, ở theo thế gian và sống tri túc, mặc đơn giản, ngủ dưới gốc cây, người cúng cho thức ăn gì thì dùngthức ăn đó. Sống giản dị như vậy để thân tâm được nhẹ nhàng, có nhiều thì giờ tu học. Theo Phật, Sa môn từ chối quyền lợi thế gian, nhưng phải đạt được kết quả xuất thế gian là tri thức và đạo đức vượt trội hơn người đời. Đó là mục tiêu của Đức Phật nhằm hoàn thiện tư chất của Sa môn, không phải từ bỏ tất cả để không được gì. Hoặc còn kẹt ba việcăn, mặc, ở và không thăng hoa đạo đức, tri thức mà khất thực thì trở thành ăn mày thật.

Sa môn học pháp giảithoát, tam vô lậu học, giới, định tuệ để trở thành Hiền Thánh. Học giới nhằm nâng Sa môn thành người đức hạnh. Giới không dùng để ràng buộc, nhưng để ngăn chặn việc xấu ác, giúp Sa môn phát huy mặt tốt, gọi là giới đức, vì từ việc giữ giới mà chuyển đổi thành đức, thành hạnh.

Định là làm cho tâm hồn bình ổn. Muốn được như vậy, đừng kẹt ăn, mặc, ở, không hơn thua tranh chấp. Có Định mới giải thoát. Tâm hồn thanh thản, không bận việc thế gian; lúc ấy tập trung vào vấn đề gì sẽ thấy rõ việc chính xác và giải quyết đúng đắn. Kinh nghiệm tôi thuở còn đi học, nhờ sức tập trung cao, nên học rất nhanh và nhớ dai. Chỉ batháng là tôi đủ sức thi đậu vào Đại học ở Nhật. Trong khi các sinh viên khác vừa họcvừa chơi, nên họ bị phân tâm, nhớ đủ thứ chuyện thì làm sao nhớ được chữ nghĩa.

Tập trung tư tưởng để nhớ cái cần nhớ, không cho tâm trí duyên vào việc trần thế là Định và từ đó phát sanh trí tuệ. Sa môn là đệ tử Phật khác với Sa môn lang thang ở điểm họ có sức tập trung cao, có đạo đức và hiểu biết rộng. Họ sẵn sàng nhường quyền lợi thế gian, chỉ lo phát huy đạo đức và tri thức.

Trong Sa môn đoàn, Đức Phật phân định Tỳ kheo và Tỳ kheo ni. Về Tỳ kheo, trong pháp hội này chia ra bốn hạng là Pháp tánh Tỳ kheo, Tộc tánh Tỳ kheo, Thứ dân Tỳ kheo và Doanh vụ Tỳ kheo.

Trong pháp hội trước đã nói về Pháptánh Tỳ kheo, Tộc tánh Tỳ kheo và Thứ dânTỳ kheo. Vì thế, ở đây chỉ giải thích về Doanh vụ Tỳ kheo.

Doanh vụ Tỳ kheo làm công việc quản lý Tăng chúng và tự viện. Điều này khác với giai đoạn đầu Phật dạy rằng Sa môn không có nhà, không gia đình, không sự nghiệp,không tiền của. Tỳ kheo có tài sản riêng thì không còn là Tỳ kheo.

Giai đoạn đầu, người tu hành lấy việc khất thực làm chính. Một y, một bát, một bữa ăn, ngủ dưới gốc cây một đêm là pháp Đầu đà được tôn trọng. Ngày nay, thời đại và quốc độ của chúng ta không thể làm như vậy. Nếu chấp điều này để tự ràng buộc mình thì khó giải thoát, khó đắc đạo.

Chúng ta còn nhớ Tần Bà Sa La cúng dường Đức Phật Trúc Lâm tinh xá. Tất nhiên phải có người quản lý tinh xá, chẳng lẽ bỏ. Đức Phật dạy rằng Tỳ kheo đi một mình như con tê giác một sừng sống một mình. Điều này đúng, nhưng nay con tê giác có dẫn theo

nhiều tê giác khác, tức có Tăng đoàn thì Phật bắt đầu đặt ra pháp quy y Tam bảo và Lụchòa. Trước đó, không có hai pháp này.

Vì có Tăng đoàn, Phật phải đưa raphương cách quản lý là pháp quy y và Lục hòa; không thể khác. Cũng vậy, có Thiền đường, có chùa, có đại chúng cùng tu, phải có thanh quy. Tê giác một sừng sống một mình, ý niệm này đã qua. Thời Phật là Sa môn Gautama được ví như tê giác một sừng sống một mình. Nhưng đến thời Lộc Uyển thì khác, vì đã hình thành một tập thể hai Tỳ kheo khất thực chia cho sáu Tỳ kheo cùng sống. Cách sinh hoạt của chính Đức Phật còn có thay đổi. Tại sao ngày nay chúng ta lại chấp chặt vào một điều nào. Giai đoạn nào cần áp dụng pháp gì để mang lại sự lợi ích cho chư Thiên và loài người thì pháp đó có giá trị. Không có một khuôn mẫu cố định cho mọi việc. Muốn giải thoát phải thích nghi với hoàn cảnh; nếu không, tự gây khó khăn, ràng buộc mình.

Pháp quy y và lục hòa được quy định ngay trong thời Phật, thể hiện qua việc hai

Tỳ kheo khất thực, sáu Tỳ kheo chia nhau dùng. Điều này nói lên việc trạch nhân trí tài, nghĩa là chọn người giao việc trong tu viện. Tâm của Đức Phật và Kiều Trần Như thanh tịnh như hồ nước trong, tiêu biểu cho Thánh hạnh. Hai vị này khất thực khiến cho người phát tâm và cúng dường. Bốn người còn lại chưa đắc đạo, còn buồn giận mà đi khấtthực thì người khác trông thấy khởi tâm xem thường. Vì danh dự của đoàn thể, người có ba nghiệp chưa thanh tịnh phải ở chùa lo tu hành. Sống Lục hòa, nương nhau tu; người giỏi chỉ dạy cho người kém hơn; người phước nhiều san sẻ cho người ít phước. Đó là ý thức xây dựng hướng đi lên của tập thể.

Sau đó, Phật chế luật Tỳ kheo; nhưng về sau cũng được sửa đổi nhiều cho thích hợp với từng thời kỳ, từng nơi. Thí dụ không được đốt thây chết hay khạc nhổ trước tháp Phật. Điều này chắc chắn chỉ có sau thời A Dục, vì lúc ấy mới có tháp Phật cần được tôn trọng. Những điều luật thuộc về oai nghi được chế đặt thêm cho thích hợp, vì nảy sinh vấn đề do các Tỳ kheo xuất thân từ giai cấp thấp; họ đi

đứng, ăn uống thô tháo, làm gì cũng khó coi. Thậm chí có cả điều luật "Cấm không được chen vô giữa hai người để chiếm chỗ”!

Có thể nói luật của Phật nhằm bảo đảm đời sống trong sáng của Tỳ kheo. Ngài giáodục người thăng hoa, xứng đáng một bậc tu hành phạm hạnh. Về phần luật căn bản xây dựng con người, chúng ta tôn trọng. Tuynhiên, những điều không cần thiết đối vớithời đại và đất nước, chúng ta để đó. Thí dụ như điều luật cấm đi đường không được lượm lông dê …. Theo tôi, ngày nay nếu cần, chúng ta quy định rằng Thầy tu không được đi Honda phóng nhanh, vượt ẩu. Phải nhớ rằng thời Phật, khi nào có người thưa thì Phật mới chế ra luật. Điều quan trọng là làm sao thích nghi được cuộc sống và bảo đảm được nét cao đẹp của người tu.

Đức Phật dạy Tỳ kheo phải nuôi lớn Thánh chủng, hay hạt giống Thánh của mình là đạo đức và tri thức. Thiết nghĩ việc gì cũng được, chính yếu đối với quý Thầy là phát huy đạo đức và tri thức. Những việc

khác là tùy người, tùy chỗ, tùy lúc mà có khác nhau. Việc gì mà xã hội lên án, bài trừ, dĩnhiên chúng ta không phạm. Bước theo dấu chân Phật, chúng ta cố gắng phát huy trí tuệ để phá vô minh. Thầy Tỳ kheo đặt việc hiểu biết lên trên hết. Tôi nghĩ làm như vậy thì không đụng chạm ai. Hay nói đúng hơn, càng đụng với người về trí tuệ, chẳng có hại gì cho ta, còn làm trí ta sáng hơn.

Sự hiểu biết của người tu càng được phát huy càng tốt. Sa môn đoàn có nhiều người như vậy càng dễ phát triển đạo pháp. Phá phiền não ác, dẹp được bốn loại ma, chúng ta đã đứng vào hàng giải thoát Tăng gồm có tam Hiền và thập Thánh. Theo Đại thừa, tam Hiền gồm có Bồ tát Thập Trụ, Thập Hạnh và Thập Hồi hướng. Đối với Nhị thừa, hàng Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn là Hiền vị và A lahán là Thánh quả. Chúng ta tự định vị lại xem mình là ai, đang tiến tu ở vị trí nào.Không bị ngũ ấm ma, phiền não ma quấy rầy; ăn món ngon hay dở, hoặc bát không, thì lòng vẫn trong như nước hồ thu. Đó là đờisống lý tưởng của Tỳ kheo.

Sau khi Phật diệt độ, xã hội văn minh thì Tỳ kheo khất thực, mặc áo phấn tảo khó được xã hội trọng dụng; vì họ ít hiểu giáo nghĩa của Phật dạy để hành Đầu đà. Đa số người khất thực với mục tiêu không tốt. Nếu takhất thực cũng sẽ chịu ảnh hưởng xấu này. Về việc mặc áo phấn tảo cũng cần được xét lại; ăn mặc dơ bẩn, không ai dám đến gần, làm sao truyền đạo.

Đạo đức của người tu thể hiện qua ba việc ăn, mặc và ở. Hạn chế sự tiêu phí để có dư san sẻ cho người là đạo đức của nhân loại. Xã hội nào mà không công nhận điều tốt đẹp này. Ăn, mặc, ở sang trọng vì mồ hôi của người khác là ngồi mát ăn bát vàng, bị xã hội lên án. Tỳ kheo sống thanh đạm, tích cực làmcho người khác hưởng, thì ai mà không quý trọng.

Theo Phật, Tỳ kheo nỗ lực xây dựng Thánh tài và Thánh chủng, đoạn trừ được ba ác nghiệp của thân khẩu ý, trí tuệ phát sanh và sống lợi ích cho xã hội. Đó là tinh ba mà Đức Phật dạy Ca Diếp thừa kế Ngài phải lo cho người đời sau.

Trở lại vấn đề Doanh vụ Tỳ kheo. Có chùa, có tinh xá, phải có chư Tăng quản lý. Phật mới đặt thêm Doanh vụ Tỳ kheo. Ngày nay gọi là Trụ trì làm nhiệm vụ giữ gìn củaTam bảo và của chúng Tăng. Muốn làm tròn trách nhiệm này một cách tốt đẹp phải làngười không tham, sân, si. Còn tham mà được giao cho giữ gìn, họ sẽ lấy cắp của Tam bảo. Hoặc họ coi tài sản của chùa là của riêng thì họ tiêu xài tự tung tự tác, có hại cho đạo và khi có người phê phán thì họ sẵn sàng sống chết.

Doanh vụ Tỳ kheo cần tự ý thức rằng mình chỉ là người quản lý chùa và Tăng chúng, không được tham, nhất là không si mê. Không si mê nghĩa là vị Trụ trì xử lý hợp tình, hợplý, đưa ra giải pháp mà mọi người phải chấp nhận, tôn trọng. Trụ trì sáng suốt mới giải quyết được Bảy pháp dứt sự tranh cãi theogiáo điển của Phật dạy. Đối với việc nào không đáng, chỉ nên để đó, vì phanh phui thì làm hư việc. Trái lại, đối với việc phải xét xử mà cũng để đó, thì mọi việc cũng hỏng.

Tỳ kheo si mê không thể làm Trụ trì, không thể quản lý chùa và Tăng chúng. Họ

không biết phải trái, dễ quyết định sai lầm, làm khổ chúng Tăng. Tỳ kheo có khả năng quản lý, nhận xét đúng người, giao đúng việc, không có vấn đề xảy ra. Mọi sự tranh chấp nộibộ đều xuất phát từ việc giải quyết không hợp tình hợp lý khiến đại chúng không tuân phục. Nói chung, giải quyết sáng suốt, mọi việc đều tốt.

Quản lý Tăng chúng, quản lý chùa mà không phát triển được nhân tố tốt, nhân tài trong Phật pháp, là một thiếu sót lớn. Đừng nghĩ bình đẳng chung chung. Thử nghĩ chia đều cho mọi người thì họ làm được gì. Trong lúc có người nếu được giúp đỡ, họ sẽ dễ dàng phát huy tài năng. Có trí tuệ thì thấy được khả năng của người và dồn sức đầu tư cho họ để tương lai họ gánh vác Phật sự. Có người sống khổ hạnh lại tu được, nhưng cho họ tiền là tạo cơ hội cho họ hư hỏng. Phật giáo Nhật Bản biết đầu tư đúng người, đúng việc, nên đạo phát triển.

Thực sự làm Tỳkheo Doanh vụ, lo việc quản lý không đơn giản. Họ còn phải biết cái nào của thập phương Tăng hay của thường

trụ Tăng. Của thường trụ phải chia chothường trụ. Của thập phương chia cho thập phương. Không nên đem dùng cái này cho cái khác. Thập phương Tăng là chùa khác. Chùa ta giàu, ta tự ý đem cho chùa khác là tội. Của thường trụ phải do Tăng chúng quyết định và ta là người thi hành. Của thường trụ Tăng có dư mà muốn chia cho thập phương Tăng, phải họp thường trụ Tăng để giải quyết; tất cả đồng ý mới được chia. Nhận thức sáng suốt mới xử lý việc trong tinh xá tốt đẹp.

Trong hàng đệ tử Phật, Châu Lợi Bàn Đà là người nổi tiếng quản lý tốt nhất. Em của ngài là Bàn Đặc không có tài năng gì, thì ngài cũng không bao che, chỉ giao cho ông ấy công việc quét lá.

Tuy trước khi tu, mỗi người có chủng tánh ưu khuyết khác nhau. Nhưng khi đã xuất gia, mặc áo tu, sống trong giáo pháp Phật, họ đều được bình đẳng. Trong thời Phật, Ngài sắp xếp việc bình đẳng như thế nào. Chưa đi tu thì có giai cấp, nhưng vào Tăng đoàn thì xóa giai cấp. Phật dạy rằng những người xuất thân dòng họ Thích xuất

gia phải nhờ Ưu Ba Ly làm Thầy, dù trước kia ông thuộc giai cấp thợ thuyền.

Tuy các Tỳ kheo bình đẳng, nhưng vẫn có thứ bậc. Ai tu trước, thọ giới trước, thì lớn hơn. Nghĩa là căn cứ vào tuổi hạ để phân định lớn nhỏ, thí dụ 40 tuổi hạ, 60 tuổi đời thì được tấn phong Hòa thượng. Vì vậy, cónhiều Đại đức thông minh, làm được nhiềuPhật sự hơn Hòa thượng, nhưng vẫn là Đạiđức.

Tuy nhiên, ở thời kỳ chúng ta, có những trường hợp được đặc cách vì công vụ. Thí dụ tôi được tấn phong Hòa thượng dù còn thiếu hai tuổi đời, để có thể đáp ứng yêu cầu của côngviệc chung. Lúc đó tôi giữ chức vụ Quyền Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh. Nếu là Thượng tọa thì tôi không thể quyết định, vì còn các vị Hòa thượng khác.

Sở dĩ phải phân ra Pháp tánh hay Tộc tánh Tỳ kheo để giải quyết vấn đề chungđược lợi ích; vì người nhỏ không thể lãnh đạo người lớn thì Phật sự khó phát triển. Có chọn được nhân

tài lãnh đạo, Giáo hội mới mạnh. Xưa kia, Điều ngự Giác hoàng Trần Nhân Tông đã chọn Pháp Loa làm Tổ lúc ngài mới 23 tuổi đời, 3 tuổi đạo. Trần Nhân Tông phải bố trí đạo tràng trang nghiêm thanh tịnh và mời vua Trần Anh Tông về tham dự chứng minh. Vì có nhiều Tỳ kheo lớn mà lại đưa vị Tỳ kheo còn nhỏ tuổi đời, nhỏ tuổi đạo lên làm Tổ, e khó được chấp nhận. Ngài trao y bát cho Pháp Loa vì nhận ra được đó là bậc kỳ tài vượt trội hơn người lớn.

Pháp Hội 45: Vô Tận Huệ Bồ Tát

Pháp Hội 45

VÔ TẬN HUỆ BỒ TÁT

Trong pháp hội trước, Đức Phật dạy Tỳ kheo thực hành giới định tuệ và đạt đến trí tuệ là đỉnh cao nhất của Sa môn. Và từ trí tuệ có giới hạn của hàng Thanh văn tiến sang pháp hội này để gặp Vô Tận Huệ Bồ tát tiêu biểu cho người có trí tuệ vô cùng. Trong kinh Pháp Hoa thì có Vô Tận Ý Bồ tát cũng là mẫu người có trí tuệ vô cùng.

Mỗi ngày sự việc liên tục diễn biến không ngừng, nhưng với huệ nhãn của Bồ tát Vô Tận Ý hay Vô Tận Huệ, mọi việc đều đượcgiải quyết tốt đẹp; vì Bồ tát đã có các phương tiện hành sử thích ứng. Sự hiểu biết vô cùng tận ấy được diễn tả trong kinh Duy Ma là vô tận đăng. Vô tận đăng hay ngọn đèn trí tuệ của Bồ tát không bao giờ tắt. Bồ tát truyền trao sự hiểu biết cho người và họ lại truyền tiếp cho

người khác. Cứ như vậy mà đèn trí tuệ được sáng mãi.

Trong pháp hội này, Bồ tát Vô Tận Huệ hỏi Đức Phật về Bồ đề tâm. Bồ đề và tâm đều vô ảnh, vô hình, làm sao thấy biết.Bồ đề là trí giác không thấy được, sao lại ghép với tâm cũng không ai biết là gì. Chúng ta không thấy tâm, nhưng thấy được cái bóng của tâm gọi là tám thức tâm vương (Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, mạt na thức và a lại da thức). Từ tám thức này chuyển thành bốn trí (Sở tác trí,diệu quán sát trí, bình đẳng tánh trí và đại viên cảnh trí), gọi là Bồ đề tâm.

Phật dạy rằng trước khi tu, trong khi tu và sau khi tu, tâm của chúng ta cũng là một. Nhưng trước khi tu, tâm chúng ta duyên với phiền não, nên khởi lên vô số phiền não, gọi là vô minh duyên khởi. Thật vậy, tâm chúng ta qua màng lọc vô minh sanh ra vọng thức, biến tất cả thành tội lỗi, sai trái, buồn phiền, khổ đau. Như vậy tâm vô minh là tâm chúng sanh.

Khi xuất gia, chúng ta lấy tâm kết hợp với pháp Phật, gọi là tâm pháp hoặc chuyển đổi tâm thành pháp. Nghĩa là người thực tu phải suy nghĩ và giải quyết mọi việc theo pháp Phật. Nghĩ và làm như người thế gian vẫn là tâm thế gian, thì thân tuy xuất gia, tâm vẫn chưa vào đạo, vẫn đầy phiền não.

Mặc áo giải thoát, tất yếu tâm phải duyên với pháp Phật. Tuy nhiên, cần ý thức rằng pháp này là pháp phương tiện. Vì vậy, nếu chúng ta học pháp và bị vướng mắc với pháp thì chẳng khác gì từ bỏ cái khổ của thế gian để lãnh lấy cái khổ của xuất thế gian.

Nếu có tầm nhìn và giải quyết theo Phật, thì ta tu trong chánh pháp được. Thí dụ Phật dạy rằng tham lam, bỏn xẻn dẫn đến nghèo cùng và đọa ngạ quỷ. Chúng ta vâng lời Phật dạy, để tâm đến pháp này và nỗ lực thực hành, đương nhiên phải cắt bỏ ham muốn. Vì càng ham, cái ta muốn không đến, mà cứ gặp việc ngược lại. Tâm chúng ta mở rộng, bố thí, giúp đỡ, sẽ được giàu sang cho đến hưởng phước báu nhơn thiên. Theo kinh nghiệm riêng tôi, thực hành pháp Phật dạy như bố thí, trì giới,

nhẫn nhục, tinh tấn …, chấp nhận ta thua thiệt. Nhưng thực tế, ta chẳng thua ai, chẳng thiệt cái gì. Kết quả chân thật ấy chính là pháp của Phật.

Tu hành phải nghĩ đến pháp, đến Tăng đoàn, đến xã hội. Còn lo nghĩ xây cất chùa riêngcho mình là người ích kỷ đang đi trên con đường của ma, nhất định sẽ bị đọa, sẽ nghèo khổ. Theo Phật, ta qua cửa pháp, lấy pháp hóa giải túc nghiệp, tạo thiện nghiệp. Đối với tôi, hết lòng lo việc chung, ta không thiệtthòi gì, việc riêng của ta sẽ có Phật lo, chư Thiên giúp.

Đem tâm ta đưa vào pháp Như Lai, chuyển đổi thành tâm pháp. Từ đó, tâm không còn là "Ta”. Ta là Thích tử, mượn dòng họ Thích làm tâm, làm lẽ sống. Con nhà họ Thích Ca phải sống trong pháp của Thích Ca. Cònmượn danh Phật, sống với ma là đội lốt; trước sau gì cũngthành ma.

Chúng ta nương chánh pháp Phật tu lâu ngày, tất cả phiền não ác thế gian tan mất trong tâm trí và tâm trở thành vắng lặng, niềm tin được khẳng định; đó là tâm pháp.

Sau khi tin và sống với pháp, sang giai đoạn hai, sống với cái chứng đắc của ta. Đó là trí giác của ta hay Bồ đề. Tutrong chánh pháp, Phật khẳng định ta là con họ Thích. Nhưng khi thành Phật, thì ta có tênkhác, quốc độ khác. Đức Phật thọ ký Bồ đề tâm cho ta, hay Bồ đề thọ ký là nghĩa nhưvậy.

Muốn có Bồ đề tâm, ban đầu phải lấy pháp Tứ Thánh đế của Phật Thích Ca làm lẽ sống. Trên bước đường tu, đoạn trừ được một phần phiền não, thì trí giác theo đó phát sanh được một phần; nghĩa là Bồ đề tâm của chúng ta đã tăng trưởng.

Phật dạy rằng Bồ đề tâm phát xuất từ niềm tin của chúng ta. Tu mà không tin Phật, không tin lời dạy của Phật, chắc chắnkhông thể đạt đến quả vị Phật. Niềm tin là mẹ sanh ra các pháp lành và sanh Bồ đề tâm. Chúng ta chưa có Bồ đề tâm phải mượn Bồ đề pháp của Phật để trang nghiêm, không dám suy nghĩ theo thế gian. Trải qua thời gian dài tu hành, phiền não rơi rụng thì Thánh tài

hiện ra. Nghĩa là cái chúng ta không cần, không cầu xin, không nghĩ, sẽ đến. Việc tốt tự động đến, chúng ta không tìm. Đó là sự biểuhiện của thành quả đi vào Sơ địa Bồ tát. Và ta dùng tài sản này phân phát cho chúng sanh theo tâm từ bi. Bố thí của Bồ tát là như vậy, không phải đơn thuần chia sẻ phần ít ỏi của ta cho người, hay đem tiền của người đểcho người khác.

Đức Phật khẳng định rằng sống với pháp lâu ngày, Thánh tài đến. Nghĩa là Bồ đề tâm chúng ta bừng sáng, thấy của báu là biết cách tìm ra, làm ra của cải cho người. Làm được như vậy mới có thể tụ nghĩa, làm Chuyển luân Thánh vương hành Bồ tát đạo.

Những nước có mỏ vàng, nhưng nghèo vì thiếu người có trí tuệ, không thể khai thác; hoặc thiếu tài lãnh đạo, quản lý nên bị thất thoát của cải. Chuyển luân Thánh vương quản lý tốt con người và tài nguyên, vì thấy đượctài năng của người, khai thác được của báu trong lòng đất, làm cho đất nước phát triển

giàu có. Người dân tự làm, ông không cho,nhưng nhờ tài lãnh đạo và trí khôn của Chuyển luân Thánh vương mà cuộc sống của họ được ấm no, hạnh phúc. Đó là bố thí đúngnghĩa theo Phật dạy Bồ tát đã đạt được giới định huệ.

Tiến sang Bồ tát Nhị địa trụ Thiền định thấy toàn hoa sen, nghĩa là đức hạnh của Bồ tát cao cả, tác động cho người xung quanh cũng trong sạch theo. Đức hạnh và tài năng không có thì người thừa sức lừa dối ta, không thể hành Bồ tát đạo.

Tóm lại, cuộc đời muôn hình vạn trạng, có đủ phải trái, tốt xấu. Chúng ta lóng nghe, tìm được giải pháp tối ưu cho mọi vấn đề. Đó là Bồ đề tâm thể hiện trong cuộc sống. Vìvậy, tuy Bồ đề tâm vô ảnh, vô hình, nhưng ta vẫn biết được nó bằng cách nhìn vào kết quả của công việc; cũng như ta không thấy được cái tài, nhưng việc thành công tốt là thể hiện cái tài của người.

Bồ đề tâm không có hình tướng, nhưng nếu tâm cộng với Bồ đề thì sẽ hiện

hữu hình ảnh của Phật, Thánh Hiền, Bồ tát. Đó là những người có tri thức và đạo đức, sống có ý nghĩa, mang an vui cho người. Nếu tâm cộng với vô minh thì sẽ thành chúng sanh sai lầm, tội lỗi, khổ đau, sống tác hại cho người khác.