Satipaṭṭhàña Trái Tim Của Thiền Định Phật Giáo

Bản dịch và Chú thích

CHÚ THÍCH

1. Sự lặp lại trong các phần câu “ Quán thân thể trong thân thể”; “cảm thọ trong cảm thọ”, v.v…, là để nhắc nhở cho hành giả sự quan trọng của sự giữ ý thức rõ ràng xem sự chú ý nhằm hướng thẳng vào đối tượng đã được chọn lựa riêng có còn được ta giữ hay đã bị lạc vào phạm vi của một phép quán khác rồi. Chẳng hạn, khi đang quán một quá trình nào đó thuộc thân thể, hành giả vô tình có thể bị đẩy lệch sang sự khảo sát về những cảm thọ liên hệ với quá trình thuộc thân thể ấy. Người ấy nên tỉnh giác rằng mình đã rời xa đối tượng ban đầu mà đi vào phép quán thọ.

2. Trong cuốn sách này, các từ Pàli “Tâm” (Citta) và “các đối tượng tâm thức” (Dhamma: Pháp) đã được phóng dịch nhẹ nghĩa hơn, lầm lượt là “Trạng thái của tâm” và “Các nội dung tâm thức” đề nêu ra ý nghĩa của chúng một cách rõ ràng hơn.

3. Nguyên nghĩa là, “Đặt niệm tâm trước mặt”.

4. “Bằng cách hướng vào bên trong” vị ấy quán sự hít thở của chính mình; “bằng cách hướng ra bên ngoài”; vị ấy quán sự hít thở của người khác; “bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài”; quán hơi thở của chính mình và của người khác. Những trường hợp tiếp theo sau cũng nên được hiểu theo như đoạn này.

5. Các yếu tố sinh khởi (samudaya dhammà), tức là những điều kiện nguyên khởi của thân thể - hơi thở, là: Thân thể trong toàn bộ của nó, lỗ mũi và ý thức (tâm).

6. Những điều kiện hoại diệt của thân thể - hơi thở, là: Sự hủy diệt thân thể và lỗ mũi, và sự ngưng hoạt động của tâm thức.

7. Quán cả hai thứ, liên tiếp nhau.

8. Nghĩa là: chỉ có những quá trình Vô ngã về thân thể hiện hữu mà không có một ngã, linh hồn hay một bản chất ẩn giấu. Phần câu liên hệ trong các phép quán tiếp theo nên được hiểu theo như thế.

9. Không bị ràng buộc vào tham dục và tà kiến (quan điểm sai lầm).

10. Tất cả các phép quán về thân thể, ngoại trừ phép quán trước đây, đều có các yếu tố sinh khởi: Vô minh, tham ái, nghiệp, thức ăn và đặc tính sinh khởi nói chung; và các yếu tố hoại diệt sự chấm dứt vô minh, tham ái, nghiệp, thức ăn và đặc tính hoại diệt nói chung.

11. Những thứ đươc gọi là “Đại” (Các thành phần) này là những tính chất cơ bản của vật chất, được truyền thống Phật giáo giải thích là sự rắn chắc (đất), sự dính bám (nước), tính tỏa nhiệt (lửa) và sự chuyển vận (gió hay không khí).

12. Các yếu tố sinh khởi ở đây là: Vô minh, tham ái, nghiệp và cảm giác thuộc giác quan và đặc tính của sinh khởi nói chung; các yếu tô hoại diệt là: Sự chấm dứt bốn thứ trên, và đặc tính của hoại diệt nói chung.

13. Chỉ cái trạng thái tâm cứng nhắc, biếng lười

14. Chỉ cái trạng thái tâm móng động, lung loàn (trạo cử).

15. Cái tâm của các Thiền định thuộc cõi Sắc và cõi Vô Sắc.

16. Cái tâm tầm thường thuộc cõi Dục

17. Cái tâm thuộc cõi Dục nhưng có những trạng thái tâm thức cao hơn nó.

18. Cái tâm thuộc cõi Sắc và cõi Vô Sắc, không còn có trạng thái tâm thức nào cao hơn nó.

19. Tạm thời được giải thoát khỏi các ô nhiễm (lậu hoặc) hoặc nhờ thực hành có phương pháp về Tuệ giải thoát khỏi

Những trạng thái bất thiện riêng lẻ bằng sức mạnh của những trạng thái đối nghịch với chúng (thiện), hoặc nhờ các Thiền định (Jhàna).

20. Các yếu tố sinh khởi ở đây điều Vô minh, tham ái, nghiệp, thân và tâm (danh = sắc: Nàma – Rùpa) và đặc tính của sinh khởi nói chung; các yếu tố hoại diệt là: sự chấm dứt Vô minh, v.v…, và đặc tính của sự hoại diệt nói chung.

21. Các yếu tố sinh khởi ở đây là những điều kiện tạo nên các triền cái (sự ngăn ngại), như vọng tưởng (suy nghĩ sai lầm), v.v…, các yếu tố hoại diệt là những điều kiện loại trừ các triền cái, chẳng hạn Chánh tưởng (suy nghĩ đúng). Muốn rõ hơn, xem bản Sớ luận trong “Pháp môn Niệm tâm”.

22. Năm nhóm này gồm thành cái gọi là Ngã tính. Do nhận chúng làm các đối tượng để chấp trước nên cuộc sống vẫn cứ còn mãi trong sinh tử luân hồi.

23. Các yếu tố sinh tử và hoại diệt thuộc 5 thủ uẩn: về Sắc, đã được nêu như thế ở phần các tư thế của thân thể (chú thích số 10); về phần Tưởng và Hành, đã được nêu như thế ở phần cảm thọ (chú thích số 12); về Thức, đã được nêu như thế ở phần quán tâm (chú thích 20).

24. Thông thường, người ta liệt kê mười kiết sử: (Samyojana) chính, theo như trong bản Kinh Tập (Sutta Pitaka) như sau:

(1) Chấp trước (2) Nghi

(3) Chấp nghi lễ, giáo điều (4) Dục lạc

(5) Ác kiến (6) Khát ái cõi Sắc

(7) Khát ái cõi Vô Sắc (8) Kiêu mạn

(9) Phóng động (10) Vô minh

(25) Các yếu tố sinh khởi của 10 nội ngoại xứ thuộc vật lý là: Vô minh, tham ái, nghiệp, đồ ăn, và đặc tính của sinh khởi nói chung; các yếu tố hoại diệt: đặc tính của hoại diệt nói chung và sự chấm dứt vô minh, v.v…Các yếu tố sinh khởi

và hoại diệt thuộc ý giống như các yếu tố của tâm (chú thích số 20); các yếu tố của đối tượng thuộc về ý giống như các yếu tố thuộc cảm thọ (chú thích số 12).

26. Chính những điều kiện đưa đến sự sinh khởi và hoại diệt của các giác chi (các yếu tố của chứng ngộ) gồm các yếu tố sinh khởi và hoại diệt nêu ở đây.

27. Các yếu tố sinh khởi và hoại diệt của Tứ đế cần được hiểu là sự khởi lên và diệt mất của Khổ. Tập và Đạo, còn Diệt đến không gồm trong phép quán này vì nó không sinh khởi cũng không hoại diệt.

28. Đó là không quay trở lại thế giới giác quan này nữa. Đây là cấp độ cuối cùng trước khi chứng Thánh quả tối hậu.

Mục Lục

MỤC LỤC

Lời đầu – của Tiến sĩ E. Graham Howe................................................ 6

Lời tựa của tác giả................................................................................. 9

DẪN NHẬP......................................................................................... 13

Trái tim của Thiền định Phật giáo........................................................ 13

Phạm vi của Pháp môn Niệm xứ.......................................................... 14

Bản kinh, tên kinh và bàn sớ luận của kinh.......................................... 17

Satipaṭṭhàna trong truyền thống phương Đông.................................... 20

Phương pháp Satipaṭṭhàna mới của Myanmar..................................... 23

PHÁP MÔN NIỆM XỨ, Ý NGHĨA,

PHƯƠNG PHÁP VÀ MỤC TIÊU........................................................ 27

Một thông điệp của sự cứu độ.............................................................. 27

Học thuyết về tâm, trái tim của thông điệp của Đức Phật..................... 31

Chánh niệm, trái tim của tâm học của Đức Phật................................... 36

Niệm tâm là gì?..................................................................................... 37

Con đường dẫn đến sự phát triển tâm thức........................................... 42

Chánh niệm và các chi phần của nó...................................................... 45

A. Niệm tâm và tỉnh giác...................................................................... 46

I- Chú ý đơn thuần............................................................................... 47

Sự thâm duyên...................................................................................... 48

Đạt đối tượng đơn thuần....................................................................... 50

Ba giá trị của chú ý đơn thuần.............................................................. 54

(1)Trong việc hiểu biết tâm .................................................................. 54

(2) Trong việc tu sửa tâm...................................................................... 64

(3) Trong việc giải thoát tâm................................................................ 71

II- Liễu hội............................................................................................ 76

Bốn loại liễu hội................................................................................... 78

(1) Về mục đích.................................................................................... 78

(2) Về sự thích đáng.............................................................................. 83

(3) Về phạm vi của Thiền định............................................................. 84

(4) Về thực tính..................................................................................... 87

Ghi chú cuối cùng về hai thể cách thực hành........................................ 94

B. Tứ niệm xứ (4 đối tượng của Niệm xứ)............................................. 97

Các hướng dẫn cho việc thực hành....................................................... 99

I. Quán thân thể................................................................................. 105

1- Niệm tâm vào sự hít thở................................................................. 105

2- Niệm tâm vào các tư thế của thân thể............................................ 110

3- Liễu hội.......................................................................................... 112

4- Các thành phần của thân thể.......................................................... 113

5- Tứ đại............................................................................................. 113

6- Những pháp quán nghĩa địa........................................................... 114

Chi chú cuối cùng về việc quán thân thể............................................ 115

II. Quán cảm thọ................................................................................ 116

III. Quán trạng thái của tâm (quán tâm)............................................. 120

IV. Quán các nội dung tâm thức (quán pháp).................................... 122

Phương pháp Satipaṭṭhàna mới của Myanmar................................... 127

Tu tập tâm thức và tu tập thiện tâm................................................... 130

Thông điệp của sự tự cứu độ.............................................................. 131

PHỤ LỤC A....................................................................................... 147

I. Hướng dẫn cho việc thực hành có phương

pháp về Satipaṭṭhàna được giảng giải ở Myanmar............................. 147

Các ghi chú cơ bản............................................................................. 147

Tư thế................................................................................................. 151

Thái độ tâm thức................................................................................ 152

Chương trình thực hành..................................................................... 153

1- Tu tập về sự chú tâm..................................................................... 153

2- Thực hành chính yếu với các đề tài đã chọn................................... 156

Các ghi chú riêng lẻ............................................................................ 165

II. Vị trí của việc thực hành có phương pháp..................................... 170

PHỤ LỤC B....................................................................................... 179

Satipaṭṭhàna – Kinh Niệm xứ ............................................................ 181

Bản dịch và chú thích......................................................................... 208