Đại Tập 113 · Bộ Luận III · Số 1649–1668

Luận Bồ Đề Tư Lương - Quyển 6

LUẬN BỒ ĐỀ TƯ LƯƠNG

QUYỂN 6

Hỏi: Làm thế nào tu tập? Đáp:

Bốn thần túc làm gốc

Tâm dục tấn tư duy

Bốn vô lượng trú trì

Là Từ-Bi-Hỷ-Xả.

Ở trong bốn vô lượng nầy, thường tiếp cận thực hành nhiều, nhất định tâm có thể kham nổi, tâm như thế thì đi vào Sơ thiền, Nhị thiền như vậy, Tam thiền như vậy, Tứ thiền như vậy. Người ấy đạt được bốn bậc thiền, đạt được thân tâm nhẹ nhàng thư thái. Vì lúc ấy thân tâm thư thái đầy đủ, nảy sanh đi vào đường thần thông, đi vào đường thần thông ấy tức sanh ra thần túc, đó gọi là vừa mong muốn vừa tinh tấn vừa tâm niệm vừa tư duy. Ở đây, mong muốn là hướng về pháp, tinh tấn là thành tựu pháp, tâm là quán sát tại pháp, tư duy là thiện xảo đối với pháp. Bồ-tát kia đối với thần thông vừa tin hiểu vừa có tác dụng, tâm đó tự tại, thực hành tùy theo ý muốn, vì khéo thành thục, nên do sự gìn giữ căn bản của chính nó mà các xứ thuận theo thực hành như gió khắp hư không. Tại đây, Bồ-tát đạt được bốn tâm vô lượng và bốn bậc thiền, vừa tin hiểu vừa có tác dụng, phát sanh ra Thiên nhãn. Nếu các chúng trời, rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà…, hoặc là người học cho đến Thanh văn, Độc giác ở trong Thiên nhãn chỉ có lực tăng thượng, thì đối với Bồ-tát thanh tịnh hơn hẳn, sáng chói hơn hẳn, cao vút hơn hẳn và đặc biệt hơn hẳn, ánh mắt đó không bị ngăn ngại do sắc tướng to - nhỏ - xa - gần của thế gian, tùy theo ý muốn tất cả sắc tướng kia đều nhìn thấy được. Như vậy, nghe thấy âm thanh của các loài trời-người-súc sanh…, như thế là nhớ biết không giới hạn về đời kiếp trước, như thế là biết tâm người khác cùng với những ý niệm tham dục cho đến tám vạn bốn ngàn sai biệt,

như thế là đạt được vô lượng thần túc không thể nghĩ bàn. Do đạt được thần túc, nên những chúng sanh nào cần phải điều phục thì đều khiến được điều phục.

Bốn giới như rắn độc

Sáu nhập như thôn vắng

Năm chúng như kẻ giết

Nên quán sát như vậy.

Luôn luôn mê lầm theo các nhân duyên thọ dụng dục lạc vốn có, tuy là có bảo vệ, nghỉ ngơi, nuôi lớn lên, nhưng bốn đại chủng như đất

-nước-lửa-gió nầy lại nhanh chóng phát động, không biết đến ân nuôi sống, không thể nương nhờ, không thể tin cậy được, cần phải quán sát giống như rắn độc, vì không có người chủ, vì xa rời ngã và ngã sở. Các nhập là nhãn-nhĩ-tỷ… có sáu thứ giặc cướp, bức bách não hại rất đáng sợ, cần phải quán sát giống như thôn làng trống vắng, vì chúng cùng tập trung với hoàn cảnh khác để phá hoại không thể ngăn được, giống như kẻ tìm cách giết hại, đối với năm thọ uẩn, cần phải từng ngày từng ngày quán sát như vậy.

Trọng pháp cùng pháp sư

Bỏ tâm bỏn sẻn pháp

Thầy dạy đừng giữ mật

Người nghe chớ tán loạn.

Ở đây có bốn loại pháp, có thể nảy sanh đại trí, cần phải tiếp nhận áp dụng. Đối với pháp và pháp sư cần phải tôn trọng, cũng xả bỏ tâm keo kiệt đối với pháp, thuận theo pháp đã được nghe cứ thế thường xuyên đọc tụng, giảng giải rộng cho người khác biết.

Nếu có người vui mong với pháp, thầy dạy đừng vì thế mà khoanh tay tiếc rẻ giữ kín, người nghe chớ phân tâm tán loạn, đó gọi là không có ham muốn gì khác.

Không mạn, không trông mong

Chỉ vì tâm thương xót

Ý tôn trọng cung kính

Vì mọi người nói pháp.

Lại có bốn loại pháp, là tướng của bậc đại trí, cần phải tiếp nhận áp dụng, đó là xa lìa tâm tự cao khinh thường người khác, vì không có kiêu mạn. Nên xả bỏ sự lợi dưỡng, cung kính và danh tiếng, vì không có tâm niệm mong muốn. Nên đối với vô minh ám chướng trong chúng sanh chỉ vì lòng thương xót, nên tôn trọng cung kính nói pháp cho họ biết. Do bốn loại pháp nầy, nên Bồ-tát có đầy đủ đại trí, cần phải tiếp

nhận áp dụng.

Nghe không hề chán đủ Nghe rồi đều trì tụng

Không dối ruộng phước kính Cũng khiến thầy hoan hỷ.

Nghe nhiều không chán, nghe rồi giữ gìn pháp, giữ gìn pháp nên thuận theo pháp thực hành. Không lừa dối bậc ruộng phước tôn kính, cũng làm cho thầy dạy pháp nầy hoan hỷ, thì tâm Bồ-đề không quên mất nhân tố ban đầu.

Không nên xét nhà người

Tâm mang sẵn cúng dường

Chớ nên nêu vấn nạn

Tập tụng kinh sanh đời.

Không nên vì nhân duyên cung kính cúng dường mà quán xét nhà cửa người, ngoại trừ vì xây dựng mối nhân duyên cho tâm Bồ-đề. Cũng không nên vì ham muốn vấn nạn luận điểm của đối phương mà luyện tập học hỏi các luận thuyết của thế gian, ngoại trừ vì nhân duyên đa văn.

Đừng vì quá giận dữ

Hủy báng các Bồ-tát

Pháp chưa nhận-chưa nghe

Cũng chớ sanh hủy báng.

Vì sao? Vì bảo vệ cho nhân duyên của pháp thiện nối tiếp phát sanh.

Đoạn trừ tâm kiêu mạn

Nên trú bốn Thánh chủng

Chớ hiềm nghi với người

Cũng đừng đề cao mình.

Người đoạn trừ tâm kiêu mạn, ở trong các chúng sanh, nên hạ

tâm xuống như loài chó mèo để đoạn trừ ngã mạn. Ở trong bốn Thánh chủng, đơn giản, tiết kiệm vừa đủ cơm ăn, áo mặc, giường chiếu, thuốc thang và sống đời bình thường biết đủ, đối với Thánh chủng kia, không nên hiềm nghi người khác, cũng không nên tự đề cao mình.

Nếu thật không thật phạm

Không được phát giác người

Đừng tìm sai lầm người

Tự mình lỗi, nên biết.

Người ấy cùng chung phạm hạnh mà phạm lỗi, nếu như thật sự

hoặc là không thật, đều không nên phát giác. Người ấy có sai lầm không nên soi mói tìm kiếm, chỉ đối với lầm lỗi của mình cần phải hiểu và biết rõ.

Đức Phật, giáo pháp Phật

Không phân biệt, nghi ngờ

Pháp tuy tin khó nhất

Trong đó nên tin thuận.

Đối với đức Phật không nên phân biệt, vì Đức Thế Tôn đầy đủ pháp chưa từng có, đối với pháp Phật cũng không nên nghi ngờ, vì là pháp bất cộng đối với các chúng sanh. Ở trong pháp Phật khó tin nhất, vì để đạt tâm thanh tịnh sâu xa, phải nên tin tưởng pháp Phật.

Tuy chết vì lời thật

Thối mất Chuyển luân vương

Đến Thiên vương cõi trời

Chỉ nên nói chân thật.

Nếu Bồ-tát vì lời nói chân thật, hoặc bị đoạt lấy mọi vật, hoặc là chết đi, dù rời bỏ ngôi vị Chuyển luân vương và Thiên vương cõi trời, cũng chỉ thuận theo lời nói chân thật, huống hồ là những gì còn lại mà không thể nói lời chân thật?

Đánh mắng, dọa giết, trói

Trọn không oán trách người

Đều là tội mình chịu

Nghiệp báo nên xảy ra.

Có những người khác đến đánh mắng, đe dọa giết hại, trói buộc giam giữ, đều là tội lỗi của mình nên đã xảy ra điều ấy, hoàn toàn không oán giận người, đây là nghiệp của mình đã làm từ đời trước, lúc nầy trở lại gánh chịu các quả báo hầu như chẳng thích. Các chúng sanh kia đều không có tội gì, chỉ là tội lỗi do nghiệp báo của mình đã hiện rõ, nên phải có các thứ ấy.

Nên hết sức tôn kính

Phụng dưỡng đối cha mẹ

Cúng dường hầu Hòa thượng

Cung kính A-xà-lê.

Đối với cha mẹ mình, phải hết sức thương yêu và phụng dưỡng rất mực tôn trọng, nên nghĩ như trời đất, thuận theo ý cha mẹ làm cho họ được vui lòng, xa rời tâm dua nịnh dối trá. Lại nên cung kính, chu cấp hầu hạ các bậc Hòa thượng, A-xà-lê, thuận theo pháp đã nói từ các bậc Hòa thượng, A-xà-lê tu hành thanh tịnh, không có gì bí mật bên trong,

đều là hóa hiện ở bên ngoài.

Vì tin thừa Thanh văn

Cho đến thừa Độc giác

Nói pháp sâu xa nhất

Là Bồ-tát sai lầm.

Bồ-tát trong nầy có bốn hạng Bồ-tát sai lầm, cần phải xa rời, đó là đối với các chúng sanh trong thừa Thanh văn, thừa Độc giác, vì họ nói về pháp sâu xa bậc nhất, là sai lầm của Bồ-tát.

Vì tin sâu Đại thừa

Giảng nói cho chúng sanh

Thừa Thanh văn, Độc giác

Đây cũng là sai lầm.

Ở trong các chúng sanh tin sâu vào Đại thừa, vì họ giảng nói về thừa Thanh văn và thừa Độc giác, là sai lầm của Bồ-tát.

Người trên cầu giáo pháp

Chậm, hoãn, không giảng nói

Lại thâu nhận điều ác

Ủy nhiệm người không tin.

Nếu có chúng sanh đích thực là bậc lớn, lúc đến có những mong cầu, nên lập tức nói pháp thiện cho họ, nhưng lại chậm hoãn, còn những kẻ hành pháp ác phá giới lại thâu nhận họ, là sai lầm của Bồ-tát. Người ở trong Đại thừa chưa có niềm tin và sự hiểu biết, chưa dùng bốn nhiếp sự để thành thục, tin tưởng ủy nhiệm cho họ, là sai lầm của Bồ-tát. Như vậy là bốn loại sai lầm, nên nhận biết là nên tránh.

Rời bỏ xa sai lầm

Nói công đức đầu đà

Nơi ấy nên nghĩ biết

Cũng đều nên quen gần.

Trong nầy, đã nói về bốn loại sai lầm, cần phải rời bỏ và tránh xa, vì điều nầy nên không đến gần Bồ-đề. Như đã nói trong thừa Thanh văn, Độc giác có công đức đầu đà và những công đức khác, nhưng biết những người ấy không thể làm chướng ngại cho Bồ-đề, ở những nơi ấy, cũng thuận theo gần gũi, luyện tập.

Tâm nói pháp bình đẳng

Bình đẳng khéo an lập

Cũng khiến tương ưng thực

Các chúng sanh không khác.

Đây là bốn loại đạo Bồ-tát, cần phải gần gũi luyện tập. Như thế

nào là bốn loại? Đó là trong các chúng sanh khởi tâm bình đẳng, trong các chúng sanh nói pháp bình đẳng, trong các chúng sanh khéo an lập bình đẳng, trong các chúng sanh khiến đích thực tương ưng. Những loại nầy đều không có gì sai khác. Đây là bốn loại đạo Bồ-tát.

Vì pháp không vì lợi

Vì đức không vì danh

Mong chúng sanh thoát khổ

Không mong vui cho mình.

Bốn hạng Bồ-tát chân thật ấy, cần phải biết rõ. Như thế nào là bốn hạng? Đó là chỉ vì đối với giáo pháp không vì tài lợi, chỉ vì công đức không vì danh tiếng, chỉ mong chúng sanh thoát khỏi đau khổ, không mong niềm an vui cho chính mình.

Ý mật cầu nghiệp quả

Việc tạo phước đã sanh

Cũng vì thành thục chúng

Rời bỏ việc riêng mình.

Nếu đối với nghiệp quả mật ý mong cầu dục, thực hiện ba việc phước đức, lúc phước đức nầy phát sanh, chỉ vì Bồ-đề tạo lợi lạc cho chúng sanh, cũng chỉ vì Bồ-đề thành thục chúng sanh, vì lợi ích chúng sanh nên rời bỏ sự nghiệp riêng mình. Đây là bốn hạng Bồ-tát chân thật.

Gần gũi tri thức thiện

Là pháp sư, Đức Phật

Khuyến khích người xuất gia

Cho đến hạng cầu xin.

Đây là bốn hàng tri thức thiện của Bồ-tát, cần phải thân cận. Như thế nào là bốn hàng? Đó là pháp sư là tri thức thiện của Bồ-tát, vì giúp giữ gìn Văn tuệ. Đức Phật là tri thức thiện của Bồ-tát, vì giúp giữ gìn các pháp Phật. Người khuyến khích xuất gia là tri thức thiện của Bồ-tát, vì giúp giữ gìn các thiện căn. Người cầu xin là tri thức thiện của Bồ-tát, vì giúp giữ gìn tâm Bồ-đề. Bốn hàng tri thức thiện của Bồ-tát nầy, cần phải thân cận.

Dựa vào luận thế gian

Chuyên cầu vật thế gian

Tin hiểu thừa Độc giác

Cho đến thừa Thanh văn.

Đây là bốn loại tri thức ác của Bồ-tát, cần phải biết điều ấy. Như thế nào là bốn loại? Đó là loại học thuyết thế gian, vì gần gũi luyện tập

các thức biện tài hỗn tạp. Loại thuộc về tài vật thế gian, vì không thuộc về giáo pháp. Loại thừa Độc giác, vì ít chính nghĩa và lợi ích chung, ít thực hiện trách nhiệm. Loại thừa Thanh văn, vì làm lợi riêng cho bản thân mình.

Bốn loại tri thức ác

Bồ-tát nên biết rõ

Lại có người mong cầu

Là bốn bậc Đại tạng.

Như trước đã nói về bốn loại tri thức, là tri thức ác biết rồi nên xa rời. Lại có người thỏa mãn mong cầu đạt được, đó gọi là bốn bậc Đại tạng.

Phật hiện nghe các

Độ Cho đến các pháp sư

Thấy tâm không ngăn ngại

Vui ở nơi tĩnh lặng.

Đây là bốn thứ Đại tạng của Bồ-tát, cần phải đạt được như thế. Như thế nào là bốn bậc? Đó là phụng sự chư Phật xuất thế, nghe thấy sáu Ba-la-mật. Dùng tâm vô ngại hướng về pháp sư, dùng tâm không buông thả vui ở những nơi trống vắng lặng yên. Đây là bốn thứ Đại tạng của Bồ-tát, cần phải đạt được như thế.

Đất, nước, gió, lửa, không

Đều tương tự cùng mình

Tất cả xứ bình đẳng

Lợi ích các chúng sanh.

Cùng với các loại đất nước gió lửa và hư không, có hai nhân duyên giống như Bồ-tát, cần phải tiếp nhận gìn giữ. Đó gọi là bình đẳng và lợi ích. Như bốn đại chủng là đất-nước-gió-lửa và hư không là năm loại, ở trong các loại có tâm, không có tâm, tất cả mọi nơi đều bình đẳng, không có tướng nào khác. Các loại chúng sanh luôn sử dụng để giúp đỡ cho mình, nhưng không hề thay đổi, không cầu mong đền ân, mình cũng như vậy, cho đến cuối cùng ngồi nơi tòa giác ngộ, vì sự sử dụng để giúp đỡ cho các chúng sanh, không hề thay đổi, không cầu mong báo ân.

Nên theo tư duy nghĩa

Phát sanh Đà-la-ni

Với người lắng nghe pháp

Đừng tạo những chướng ngại.

Nghĩa là nghĩa lý của Đức Phật đã giảng giải. Đối với nghĩa lý ấy nên khéo tư duy, như cùng nhau trò chuyện, hoặc là ở một mình, suy

nghĩ nên làm như vậy. Lại an trú trong giới cấm để tâm ý luôn thanh tịnh, chăm chỉ, trong sáng nên phát sanh đạt tới mức nghe được các thần chú (Đà-la-ni) như chủ biển, chủ bạc. Lại đối với những người lắng nghe pháp, đừng vì nhân duyên nhỏ làm thành chướng ngại, khiến xa rời pháp và phát sanh tai họa.

Phiền não nên điều phục

Việc nhỏ bỏ không sót

Tám sự do lười nhác

Cũng đều phải đoạn trừ.

Trong phiền não có thể điều phục được, có chín loại sự việc làm cho phiền não, đó là việc đã làm, đang làm, sẽ làm, đối với mình trở thành không lợi ích, đây là ba loại, việc đã làm, đang làm, sẽ làm. Đối với người thân yêu của mình trở thành không lợi ích, lại là ba loại, việc đã làm - đang làm - sẽ làm. Đối với người mình ghét, trở thành ích lợi, lại là ba loại. Những loại nầy đều là việc dấy lên phiền não. Từ trong chín loại sự việc phiền não ấy, nên tự mình điều phục. Việc nhỏ bỏ đi không còn gì, ở đây có hai mươi loại việc nhỏ, đó là:

1.Bất tín (Không tín).

2.Vô tàm (Không hổ).

3.Siễm huyễn (Dua nịnh dối gạt).

4.Trạo cử.

5.Loạn động.

6.Phóng dật.

7.Hại.

8.Vô quý (Không thẹn).

9.Giải đãi (Biếng trễ).

10.Ưu (Ưu sầu).

11.Hôn trầm.

12.Thùy miên (Ham ngủ nghỉ).

13.Hận.

14.Phú.

15.Tật.

16.Kiên.

17.Cao.

18.Phẫn.

19.Hối.

20.Muộn (Phiền muộn).

Hai mươi loại tiểu sự như vậy, đều nên bỏ hết không còn gì. Tám

loại sự việc biếng nhác… cũng đều nên đoạn trừ tất cả. Đó là:

1.Mình muốn làm công việc, lúc bắt đầu làm thì nằm yên, không thể tinh tấn.

2.Mình làm công việc xong.

3.Mình ở tại đường đi.

4.Mình đi hết đường.

5.Mình cảm thấy thân thể mệt mỏi, không thể nào hành tác.

6.Thân mình nặng nề, không có khả năng làm việc.

7.Mình đã phát sanh bệnh tật.

8.Bệnh mình có thể không bao lâu sẽ khỏi, bắt đầu làm thì nằm yên, không thể khiến tinh tấn.

Vì những nguyên nhân nầy, nên điều cần đạt được không thể nào đạt được, nơi nên đến lại không thể nào đến, quả vị nên chứng đắc lại không thể nào chứng đắc. Trong tám loại sự biếng nhác như vậy, để làm cho đoạn trừ hết, cần phải phát khởi tinh tấn.

Đừng dấy tham không phận

Tham tràn không vừa ý

Xa rời đều khiến hợp

Chẳng hỏi thân không thân.

Nếu thấy chúng sanh có đầy đủ lợi dưỡng, danh tiếng, yên vui, mọi người ca ngợi và nhiều phước đức, từ trong phước đức đầy đủ kia, đừng dấy lên tâm tham không yên phận, vì dấy lên tâm tham không yên phận thì không sao vừa ý được, nên điều ấy không thể tùy ý xảy ra. Lại từ trong tất cả mọi thứ đã cạnh tranh, ly tán, phá hoại nhau, bất kể thân hay không, đều khiến cho hòa hợp, một lòng thương yêu nhau.

Đối không đạt được không

Người trí không dựa hành

Nếu sẽ được tại không

Ác kia vượt thân kiến.

Dựa vào không để trừ dứt sự tích tụ quá lớn về vô trí. Người trí tuệ dừng dựa vào sự đắc không mà hành. Nếu dựa vào chỗ đạt được không mà hành, thì đối với người có thân kiến, khó chữa trị vượt qua, niệm ác cũng vượt qua. Vì các kiến hành căn cứ vào không mà lìa, nếu đắm vào chỗ chấp về không thì cái thấy ấy không thể nào chữa trị, lại không có cách nào làm cho rời xa.

Quét bụi và trang nghiêm

Cùng nhiều loại nhạc trống

Vật cúng dường, hương hoa

Cúng dường tháp miếu Phật.

Đối với tháp thờ Như Lai và nơi hình tượng Ngài, quét dọn sách sẽ bụi đất và dùng hương hoa tốt đẹp chưng bày, đốt hương, xông trầm, lọng báu, cờ phướn…, cùng với những vật dụng cúng dường trang nghiêm, để lúc thực hiện cúng dường, đạt được sự uy nghiêm và giới hương tự tại. Dùng các loại nhạc cụ cúng dường như tù và, sáo địch, không hầu, trống cơm, trống đại, vỗ tay như sấm động, để đạt được thiên nhĩ.

Làm các loại đèn lồng

Cúng dường tháp điện

Phật Bố thí dù, giày da

Các phương tiện ngựa, xe…

Trong tháp điện thờ Phật, nên dùng các loại hương hoa, đèn nến tốt đẹp để thực hiện sự cúng dường, vì để đạt được Phật nhãn. Bố thí các loại dù lọng, giày da, voi ngựa, xe cộ và các phương tiện đi lại…, vì để đạt được thần thông vô thượng của Bồ-tát đi lại không khó khăn.

Thuận theo vui thích pháp

Vui được biết tin Phật

Vui mừng cúng dường

Tăng Cũng vui Chánh pháp.

Bồ-tát ở đó luôn thuận theo niềm vui đối với pháp như vậy, không vui thích phước lạc của năm dục, nên biết rõ lợi ích đã đạt được từ niềm tin đối với Phật, không chỉ là niềm tin vui thấy được đối với sắc thân. Hướng về Tăng chúng dùng các loại nhạc cụ thường vui để cúng dường, không chỉ là vui hướng đến thăm hỏi sức khỏe, luôn thích được nghe pháp, không lúc nào chán đủ, không chỉ là vui trong chốc lát được nghe những pháp đó.

Trong đời trước không sanh

Trong hiện tại không trú

Trong tương lai không đến

Quán các pháp như vậy.

Vì lực nhân duyên hòa hợp, và vì từ trước tới nay không hề có, trong đời trước không sanh vì từng niệm từng niệm tiêu tan và vì không dừng lại. Trong đời hiện tại không dừng vì mất đi không còn, và vì không có gì đến hay đi. Trong đời vị lai không đến. Nên quán sát các pháp đều như vậy.

Việc tốt cho chúng sanh

Không mong cầu đền đáp

Nên một mình chịu khổ

Không riêng thọ hưởng vui.

Bồ-tát đối với các chúng sanh, nên lấy việc tốt đẹp tạo lợi lạc cho họ, bản thân mình không mong muốn những chúng sanh ấy đền trả, và các chúng sanh có vô lượng sự khổ, mình đơn độc thay họ chịu đựng. Mình có những niềm vui, tặng cho các chúng sanh, tiếp nhận sử dụng để đạt an vui hơn.

Tuy đủ phước cõi trời

Tâm không dấy, không mừng

Tuy nghèo như ngạ quỷ

Cũng không hạ không buồn.

Tuy ở trong phước báo đầy đủ và to lớn của cõi trời, nhưng tâm không dấy lên mừng vui và dâng cao. Tuy là ngạ quỷ bần cùng, phiền muộn bức bách, đời sống ấy là khó khăn nhất, nhưng không nên sanh tâm thấp kém, lại cũng không nên buồn rầu, huống hồ làm người bần cùng.

Nếu có người đã học

Nên hết sức tôn trọng

Chưa học khiến vào học

Không sanh ý khinh miệt.

Nếu có chúng sanh đã học, đối với họ nên khởi tâm tôn trọng hết mực. Nếu chúng sanh chưa học nên làm cho họ tham gia học hỏi, cũng không nên khinh miệt xa rời họ.

Cung kính người giới đủ

Phá giới khiến giữ giới

Thân cận người đủ trí

Người ngu khiến được trí.

Người giới luật đầy đủ cần phải thường xuyên thăm hỏi, chắp tay vái chào cung kính với những bậc ấy, cũng nên vì họ nói về phước của giữ giới. Nếu người phá giới nên khiến họ đi vào giới luật, cũng nên vì họ nói về tội của phá giới. Nếu như người trí tuệ đầy đủ, phải nên thân cận, cũng nên vì họ hiển hiện đức của trí tuệ. Người ngu tối nên làm cho họ đạt được trí tuệ, cũng nên vì họ nói rõ về sai lầm của ngu si.

Khổ lưu chuyển nhiều loại

Sanh lão tử đường ác

Không sợ những khổ nầy

Hàng ma ác, trí ác.

Bồ-tát ở trong lưu chuyển có rất nhiều loại, như những khổ về sanh lão bệnh tử ưu bi bức bách, như những đường ác địa ngục, ngạ quỷ,

súc sanh, A-tu-la… Không nên sợ hãi, chỉ nên làm cho ma ác, trí ác phải hàng phục.

Cõi nước của chư Phật

Tích tụ các công đức

Vì đạt được thành tựu

Cần phát nguyện, tinh tấn.

Khắp mười phương có vô lượng cõi nước của chư Phật, hoặc là cõi Phật đầy đủ, hoặc là cõi Phật trang nghiêm, hoặc nghe được từ chư Phật, Bồ-tát, hoặc tự mình nhìn thấy cõi đó, các cõi nước ấy đều tích tụ vô lượng công đức thù thắng, đều khiến cho những cõi nước ấy đi vào được trong cõi Phật của mình, cần phải phát nguyện như vậy. Tùy theo nguyện đã phát ra theo đó thành tựu, cũng nên tinh tấn tu hành như vậy.

Luôn hướng về các pháp

Không giữ mà hành xả

Đây vì các chúng sanh

Nhận gánh vác việc cần.

Vì giữ lấy nên khổ đau, không giữ lấy nên an vui. Dấy lên ý niệm nầy, luôn đối với các pháp không giữ lấy mà lại xả bỏ. Tuy không lấy mà lại bỏ, nếu như lúc trước đây vì hướng đến Bồ-đề, khởi lên nguyện vọng được gánh vác chúng sanh, người chưa hóa độ tôi sẽ hóa độ, người chưa giải thoát tôi sẽ giải thoát, người chưa đạt Niết-bàn tôi sẽ tạo Niết- bàn cho họ. Đây là nguyên nhân cần phải gánh vác vì chúng sanh.

Chánh quán từ các pháp

Không có ngã, ngã sở

Đừng bỏ tâm đại bi

Cùng với tâm đại từ.

Nói các pháp không gì vốn có, vì như giấc mộng, như huyễn dối. Các pháp không có ngã, không có ngã sở là nguyên cớ quán về vô tướng, như vậy là theo nghĩa tối thắng về pháp. Lúc quán sát tướng nầy, đối với chúng sanh cũng không mất tâm đại bi và tâm đại từ. Như vậy càng gấp bội xứng với lời ca ngợi đặc biệt: Kỳ diệu thay! Các chúng sanh kia bị ngu si ám muội che phủ, chấp vào ngã và ngã sở, ở trong nghĩa tối thắng của đạo pháp nầy mà không biết được là đang ở thời gian nào? Vì khiến cho các chúng sanh kia vào trong nghĩa tối thắng của đạo pháp được giác ngộ, nên đối với họ không mất tâm đại bi và lòng đại từ vô lượng.

Vượt hơn các cúng dường

Là cúng dường Như Lai

Phải thực hiện thế nào?

Đó là cúng dường pháp.

Nếu có người dùng các lễ vật cúng dường, dâng lên cúng dường các bậc Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và chư Phật, đó là hoặc dùng các thứ hoa hương quý báu, trầm hương, đèn lồng để cúng dường, hoặc dùng các loại lọng báu cờ phướn để cúng dường, hoặc dùng các thứ âm nhạc để cúng dường, hoặc dùng các loại thuốc quý, đồ ăn thức uống bậc nhất để cúng dường. Nếu như muốn vượt hơn các cách cúng dường ấy để cúng dường chư Phật, lại phải như thế nào? Đáp: Đó gọi là cúng dường pháp.

Cúng dường ấy lại có tướng gì?

Nếu giữ tạng Bồ-tát

Đạt được Đà-la-ni

Vào cội nguồn sâu xa

Chính là cúng dường pháp.

Ở đây, nếu tương ưng với tạng Bồ-tát, là Như Lai đã thuyết giảng các kinh điển rất sâu xa, rõ là ngược với các luận thuyết của thế gian, khó đạt được ngọn nguồn của giáo pháp ấy, nghĩa lý vi tế khó thấy được, dùng kinh Tổng trì vương chứng nghiệm phù hợp được điều ấy. Nhân bất thoái chuyển sanh từ sáu Độ, khéo thâu gồm những gì cần phải thâu gồm, lần lượt đi vào pháp trợ Bồ-đề hợp với tánh chánh giác. Đi vào các Đại bi nói về Đại từ, xa rời cái thấy của ma, khéo giải thích về duyên sanh, đi vào không có chúng sanh, không có phần mạng, không có nuôi lớn, không có con người, tương ưng với Không - Vô tướng - Vô nguyện. Ngồi nơi tòa giác ngộ chuyển pháp luân, được các loài Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà hết lời ca ngợi, độ cho hàng tại gia, thâu phục các bậc Thánh nhân, diễn nói các hạnh Bồ-tát, đi vào các biện tài Pháp, Nghĩa, Từ, Nhạo thuyết… Làm chấn động với những âm thanh Vô thường - Khổ - Không - Vô ngã, làm kinh hãi các chấp trước về kiến đắc của các ngoại đạo. Chư Phật đã khen ngợi là người đối trị được lưu chuyển, chỉ bày niềm vui Niết-bàn. Các kinh điển như vậy nếu giảng nói hoặc là chấp trì, quán sát tiếp nhận để áp dụng, gọi là cúng dường pháp. Vả lại, cúng dường pháp ấy đạt đến nơi không còn thoái lui thuận theo hành tổng trì, ở trong pháp sâu xa tương ưng với Không - Vô tướng

Vô nguyện, đi vào đến tận cùng nơi ấy, không lay động, không nghi ngại. Đây gọi là cúng dường Pháp trong nghĩa tối thắng.

Cần phải dựa vào nghĩa

Đừng yêu thích tạp vị

Trong đạo pháp sâu xa

Khéo vào chớ buông lung.

Cúng dường pháp, nếu ở trong pháp tư duy về pháp, thực hành theo pháp, tùy thuận duyên sanh, xa rời các biên kiến và kiến thủ, nhất định không ra ngoài nhẫn vô sanh và đi vào vô ngã. Ở trong nhân duyên không trái ngược, không tranh chấp, xa rời ngã và ngã sở. Nên dựa vào nghĩa lý, đừng dong ruổi theo ý vị câu chữ trau chuốc lẫn lộn. Nên dựa vào trí, đừng dựa vào thức. Dựa vào kinh hiểu rõ nghĩa lý, đừng đắm vào nghĩa lý không rõ ràng và ngôn từ thế tục. Nên dựa vào pháp, đừng chọn lấy cách nhìn của người. Nên tùy thuận pháp hành như thật đi vào xứ vô trú. Khéo quán sát Vô minh - Hành - Thức - Danh sắc - Lục nhập

Xúc - Thọ - Ái - Thủ - Hữu – Sanh, Lão tử ưu bi khổ não vây hãm cùng cực, thảy đều vắng lặng không còn. Như vậy, quán sát duyên sanh đã khiến sanh khởi vô tận, vì nghĩ thương chúng sanh, nên không chấp vào những cái thấy, không làm điều phóng dật. Nếu luôn như vậy, mới có thể gọi là cúng dường pháp không gì hơn.

Như vậy tư lương nầy

Hằng sa các đại kiếp

Người xuất gia, tại gia

Thành tựu quả Chánh giác.

Như trước đã nói về tư lương từ trong Hằng hà sa vô lượng đại kiếp, chúng xuất gia và chúng tại gia thuộc thừa Bồ-tát, trải qua thời gian dài đầy đủ hạnh nguyện, được thành tựu quả vị Chánh giác.

Kết tụng tư lương kia

Để tư duy Bồ-đề

Nghĩa tư lương không thiếu

Có thể biết nơi tụng.

Nay tôi giải thích tụng

Đối nghĩa có thêm bớt

Khéo giải thích nghĩa tụng

Bậc Hiền trí hãy xét.

Giải thích tụng tư lương

Những phước thiện đã làm

Vì chúng sanh lưu chuyển

Sẽ được Chánh Biến Giác.

Luận Bồ Đề Tư Lương do Thánh giả Long Thọ soạn thuật. Tôi là Tỳ kheo Tự Tại giải thích xong.

Số 1661 - Luận Bồ Đề Tâm Ly Tướng

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

LUẬN BỒ ĐỀ TÂM

LY TƯỚNG

SỐ 1661

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1661 - Luận Bồ Đề Tâm Ly Tướng

SỐ 1661

LUẬN BỒ ĐỀ TÂM LY TƯỚNG

Bồ-tát Long Thọ tạo.

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Thi Hộ

Quy mạng chư Phật trong ba đời, nay con lược nói về nghĩa của tâm Bồ-đề. Thành tâm đảnh lễ tâm Bồ-đề ấy, như người lính dũng cảm nắm binh khí thù thắng, nghĩa của tâm Bồ-đề cũng như vậy. Nhưng tâm Đại Bồ-đề ấy, hết thảy ba đời mười phương chư Phật, các vị Đại Bồ-tát, đều dựa vào đó phát khởi tâm Bồ-đề nầy, con phát tâm Bồ-đề cũng như vậy. Những thành tựu cho đến ngồi nơi tòa Bồ-đề đạt được quả vị Chánh giác, đều là nhờ tâm kiến cố. Hơn nữa, tâm Bồ-đề nầy là môn hạnh tổng trì của các vị Bồ-tát. Quán tưởng như vậy, phát sanh như vậy, nay con ca ngợi nói về tâm Bồ-đề ấy, để làm cho tất cả chúng sanh dứt khổ luân hồi, người chưa được độ khiến tất cả được độ, người chưa giải thoát khiến được giải thoát, người chưa an ổn khiến được an ổn, người chưa đạt Niết-bàn khiến đạt được Niết-bàn. Vì muốn đầy đủ trọn vẹn hạnh nguyện tốt đẹp như vậy, nên dựa vào chánh thể an lập tự tướng, đi vào quán xét chân thật đệ nhất nghĩa. Tâm Bồ-đề ấy tự tướng là vô sanh, vì vậy nay nói rõ, tâm Bồ-đề đã nói ấy, xa lìa tất cả các tánh.

Hỏi: Trong nầy vì sao nói là xa rời tất cả các tánh?

Đáp: Đó là uẩn, xứ, giới, xa rời các sự lấy bỏ. Pháp vô ngã và bình đẳng, tự tâm xưa nay không sanh, tự tánh vốn rỗng lặng. Trong nầy vì sao nói ngã, uẩn đều có những biểu hiện rõ, nhưng tâm phân biệt hiện tiền là vô thể? Vì vậy nếu luôn hiểu rõ tâm Bồ-đề ấy, thì có thể an trú trong tướng không của các pháp. Vả lại, luôn hiểu rõ được tâm

Bồ-đề ấy, dùng tâm Bi quán Đại bi làm Thể, như vậy nên ở trong các uẩn không có tướng ngã có thể đạt được. Có các ngoại đạo, dấy lên các hành chẳng tương ưng, chấp tướng phân biệt nói là các uẩn có chẳng phải là pháp vô thường, nhưng thật thì không phải tướng ngã kia có thể đạt được. Các pháp được nhận giữ trong tánh chân thật, không thể chấp thường cũng chẳng phải là vô thường. Ở trong ngã, uẩn, tên gọi hãy còn không có thật, huống hồ lại có tạo tác và các phân biệt? Nếu nói có một pháp cho đến có các pháp, người nói như vậy, đó là tâm thế gian chuyển đổi theo hành tướng thế gian, tâm đó chẳng phải là tương ưng, là hành tướng thường. Nghĩa lý nầy không đúng. Vì vậy nên biết các pháp là vô tánh. Như ở trong, như ở ngoài, không thể phân biệt được. Người kia luôn chấp vào tâm nhưng có nhân gì? Nói là không thể xa rời, tùy theo tướng thế gian. Hoặc là nhân hay là tướng, cả hai loại nầy không có khác nhau, đây chính là chẳng phải thường cũng không phải là chấp, nên biết tâm tánh không thể chấp thường, vì vậy tánh vô thường ấy là thường. Nếu biết tánh ấy là vô thường, phải làm những gì, sanh ra từ đâu để giữ lấy các tướng của ngã? Nếu lìa thế gian thì ở trong uẩn không có chướng ngại, hoặc là xứ hay là giới hiểu rõ cũng như vậy. Hai pháp thủ, xả sẽ không thể đạt được.

Trong nầy nói về uẩn, nghĩa là sắc, thọ, tưởng, hành và thức, đây là nói để những người Thanh văn đối với năm uẩn tìm hiểu được tốt hơn. Lại nên biết điều nầy: Sắc giống như bọt nước tụ lại, thọ giống như bóng nước trôi nổi, tưởng giống như dợn nắng. Hành giống như thân cây chuối, thức giống như người huyễn. Nghĩa về năm uẩn nầy, Đức Thế Tôn vì các Bồ-tát nên tuyên thuyết như vậy.

Gọi là sắc uẩn, nay lược chỉ ra tướng đó, nghĩa là bốn đại chủng và những gì do bốn đại tạo ra, gọi là sắc uẩn, còn không phải sắc, chính là ba loại thọ, tưởng và hành còn lại. Các giáo pháp nên biết, thức uẩn, hành, tướng như sau sẽ nói.

Trong nầy nói xứ, nghĩa là những nơi chốn của căn bên trong, những xứ sở của sắc bên ngoài, ở đây nói là mười hai xứ.

Ở đây nói giới, nghĩa là các cảnh giới của nhãn căn, các cảnh giới của nhãn thức, các cảnh giới của sắc, tức là mười tám giới. Như vậy, uẩn, xứ, giới nếu lìa các sự lấy, bỏ thì không có phương, không có phần, không thể nào phân biệt. Phân biệt nhìn thấy điều ấy thì nghĩa không phải như vậy. Thuận theo khởi lên phân biệt thì có những chấp trước. Điều ấy lại như thế nào mới có thể tương ưng? Nếu như có một tướng thấy ở ngoài nghĩa ấy, nên biết đấy là đã bị chuyển đổi của trí

phá hoại. Ý nuôi lớn sắc là nghĩa thế nào? Nên biết như vậy là chẳng phải một, chẳng phải khác. Có các ngoại đạo như hạng Ba-lý-một-la- nhã-ca, thuận theo các thứ thấy khác nhau khởi lên ba phân biệt, nghĩa nầy không phải như vậy. Như người trong giấc mộng tạo ra sự giết hại, nhưng hành tướng người kia đã làm là không có thật. Lại như người mơ thấy ở địa vị cao nhất, nhưng hành tướng người kia cũng không phải là tốt đẹp nhất. Nghĩa nầy như thế nào? Đó là vì ánh sáng của thức phá trừ tướng lấy, bỏ. Thức và pháp như vậy còn có nghĩa gì khác? Vì vậy các pháp không có nghĩa gì khác, nên biết tất cả các sắc tướng đã biểu lộ, từ ánh sáng của thức chiếu rọi vào sắc tướng, như người nhìn thấy thành trì Càn-thát-bà huyễn hóa, thấy dợn nắng sóng nắng kia dẫn đến cho là thật. Những người không có trí dùng tâm ngu si chấp trước, nhìn các sắc cho là thật có cũng lại như vậy, do ngã chấp nầy nên tâm theo đấy chuyển đổi. Như trước đã nói về nghĩa của uẩn, xứ, giới, nên biết xa rời các phần sai biệt, chỉ ở phần vị của tâm đã thiết lập, mà các loại sắc tướng chỉ là sự biểu hiện của tâm. Nghĩa nầy thành tựu như trong Thành Duy Thức nói. Ở đây hỏi: Trước nói về năm uẩn, tự tướng của thức như thế nào? Đáp: Như nói về nghĩa của tâm, thức cũng như vậy. Như Đức Phật thường giảng giải thế nầy: Nên biết tất cả chỉ do tâm hiện bày. Nghĩa nầy rất sâu xa, những người ngu si vì thế không thể nào hiểu rõ, không nhìn thấy chân thật. Vì vậy nếu có thể làm rỗng lặng tướng ngã đó, thì đối với tâm nầy không sanh phân biệt. Người khởi lên phân biệt, đó gọi là tà giáo, họ đã tạo dựng nghĩa nầy không thành tựu. Nghĩa như thật là nhìn thấy pháp là vô ngã, chính là nghĩa về pháp vô ngã trong Đại thừa, tự tâm xưa nay vốn không sanh khởi, thuận theo có những sanh khởi nhưng cũng bình đẳng, tự tâm tăng lên mạnh mẽ đi vào nghĩa chân thật, phát sanh ra từ hành môn Du Già. Trong ấy, nên biết những nơi nương tựa lại không có thật thể, đây chính gọi là tâm tịnh hiện hành. Nếu là pháp quá khứ thì quá khứ không có thật, nếu là pháp vị lai thì vị lai chưa đến, nếu là pháp hiện tại thì hiện tại không dừng, ở trong ba đời nên trú như thế nào? Giống như quân lính đông đúc đều có sẵn nhiều pháp, nên biết thức ấy là tướng vô ngã, thức ấy cũng không phải là nơi nương tựa. Nếu đối với các pháp đã thấy như vậy, thì giống như mây đỏ nhanh chóng tản mất, vì vậy nên biết, nếu như pháp có là từ nơi suy nghĩ hiện bày, thì thức A-lại-da lại cũng như thế. Các loài hữu tình như đến như đi, pháp vốn như vậy. Ví như biển cả bao la mọi dòng chảy đều trở về, thức A-lại-da là nơi nương tựa cũng như vậy. Nếu có quán xét thức kia như vậy, thì không thể phát sanh ra tâm phân biệt. Nếu tất cả

uẩn xứ giới đều biết như thật, thì những tên gọi ấy lại còn có gì để nói? Nếu biết rõ tất cả về tánh của các vật, thì tất cả vật kia không thể nào gọi tên sự vật ra được. Dấy lên nói điều nầy thì đúng là lời quyết định, vì vậy các pháp cũng quyết định phát sanh, đối với tất cả mọi sự việc thuận theo chuyển đổi được thành tựu, chủ thể nhận thức và đối tượng nhận thức là hai khía cạnh sai biệt, đối tượng nhận thức nếu không có chủ thể nhận thức thì đâu tồn tại. Cả hai đều là pháp không có thật thì vì sao nói là đạt được? Vì vậy nên biết, gọi là tâm nhưng chỉ là có tên gọi, tên gọi ấy lại cũng không có gì khác để có thể đạt được, chỉ dùng để biểu hiện rõ, nên tự tánh của tên gọi ấy cũng không thể đạt được. Do nghĩa nầy, người có trí tuệ cần phải quán sát tự tánh của tâm Bồ-đề giống như huyễn ảo, như bên trong như bên ngòai và ở giữa hai phía cầu tìm cũng không thể được, không có pháp nào đáng lấy, không có pháp nào đáng bỏ, không phải hình sắc có thể nhìn thấy, không phải sắc lộ rõ có thể biểu hiện, không phải tướng nam nữ, không phải tướng huỳnh môn, không trụ ở trong tất cả tướng sắc, không có pháp nào có thể nhìn thấy và không phải cảnh giới của mắt nhìn, chỉ riêng tất cả chư Phật quán sát bình đẳng mới nhìn thấy được. Nếu tâm có tự tánh hoặc là không có tự tánh, trong pháp bình đẳng sao có thể nhìn thấy?

Tánh đã nói chỉ là tên gọi phân biệt. Nếu lìa phân biệt thì tâm và tánh đều rỗng lặng. Nếu phân biệt thì có thể thấy tâm ấy, trong nầy tại sao gọi là không? Vì vậy nên biết, không có chủ thể giác, không có đối tượng được giác. Nếu có thể quán sát tâm Bồ-đề như vậy, chính là thấy được Như Lai. Nếu có chủ thể giác và có đối tượng được giác, thì tâm Bồ-đề không thể thành lập được. Vì vậy vô tướng cũng lại vô sanh, không phải ngôn ngữ nói năng nào có thể xưng tán được.

Vả lại, tâm Bồ-đề ấy giống như hư không, tâm và hư không hoàn toàn không có hai tướng. Ở đây nói là “Tâm không - không trí bình đẳng, thần thông của Phật với Phật hoàn toàn không khác nhau”. Tất cả sự nghiệp của chư Phật ba đời, hết thảy đều được thâu giữ và an trú trong cảnh giới Bồ-đề, tuy đã thâu giữ tất cả các pháp nhưng luôn vắng lặng cùng cực, cũng trở lại quán sát pháp vô thường nầy giống như huyễn hóa. Không phải đã thâu giữ và điều phục ba hữu, vì trú trong pháp không, tất cả không sanh ở đây nói là không, tất cả không có ngã cũng nói là không. Nếu dùng hai loại vô sanh và vô ngã kia quán sát trở thành không, thì quán sát không thành tựu. Phân biệt hai loại hoặc là nhiễm hay là tịnh, thì trở thành tướng của hai loại đoạn kiến và thường kiến. Nếu nói dùng trí quán sát về không, thì không ấy cũng lại không

thể riêng có được, vì thế tâm Bồ-đề lìa các các đối tượng duyên trú vào tướng của hư không. Nếu quán sát hư không là nơi an trú, trong đó lập tức thuận theo có không và có tánh, hai tên gọi sai biệt nên biết là không. Giống như sư tử giữa thế gian gầm lên một tiếng làm cho mọi loài thú đều kinh sợ, như một chữ không vừa nói ra làm cho mọi lời nói đều yên lặng, nên biết khắp nơi đều yên lặng, tất cả đều rỗng lặng. Vả lại, biết pháp là vô thường, pháp sanh ra từ vô thường, tánh vô thường kia chính là tâm Bồ-đề, nơi nầy nói về nghĩa Không cũng chẳng trái ngược nhau. Nếu tánh vô thường chính là tâm Bồ-đề, thì như yêu thích Bồ-đề tức là tâm bình đẳng, nhưng cũng không nói là yêu thích cái không kia, tâm giữ lấy không sẽ đạt được thế nào? Nên biết tự tánh chân thật vốn có là tất cả nghĩa để thành tựu tâm Bồ-đề. Hơn nữa, cần phải biết mọi vật không có tự tánh, tánh không có tự tánh, là nói về chỗ nầy. Đã nói như vậy thì tâm thế nào? Nếu lìa ngã, pháp thì tâm không trú, ở đây không phải là một pháp cũng không phải là các pháp, tất cả đều là tự tánh mà lại lìa tự tánh, như vị ngọt của mật đường ở thế gian là tự tánh, lại như hơi nóng của lửa là tự tánh, các pháp kia rỗng lặng, tự tánh cũng như vậy, tánh của các pháp kia chẳng phải thường còn, chẳng phải đoạn mất, chẳng phải đạt được, chẳng phải xa rời. Do nghĩa nầy, cho nên vô minh là đầu tiên, lão tử là sau cuối, các pháp duyên sanh đã được thành lập. Giống như mộng huyễn kỳ ảo, thể cũng không có thật, căn cứ vào đây nói thành mười hai chi pháp, ngay nơi nầy cũng gọi là mười hai chi luân, tuần hoàn chuyển đổi trong cửa ngõ sanh tử, mà thực sự không có ngã, không có chúng sanh nào khác, không có sai biệt về ba nghiệp hành cùng với quả báo.

Nếu ở trong nầy hiểu rõ pháp duyên sanh, thì có thể thoát ra khỏi cửa ngõ của các cảnh giới, lúc ấy không phải hành tướng, không thể hủy hoại nhân chánh sanh ra từ uẩn, luân hồi về sau không phải là hành tướng, tất cả không đối kháng với không và không sanh, pháp pháp đều bình đẳng tạo ra nhân gánh chịu quả, là lời Đức Phật đã dạy rõ. Tất cả các pháp sanh ra theo tụ loại, như đánh trống thì có tiếng vang, như gieo lúa thì nảy mầm. Các pháp quy tụ theo chủng loại nghĩa đó cũng như vậy, như huyễn mộng kỳ ảo hiện bày từ duyên sanh, nhân sanh ra các pháp mà cũng không sanh ra, vì nhân chính nó không thì chỗ nào mà sanh ra! Vì vậy, nên biết các pháp không có sanh ra, ngay nơi không có sanh ra nầy nên gọi là không. Như nói năm uẩn, tánh của uẩn đều bình đẳng, tất cả các pháp kia cũng nghĩa như vậy. Nếu nói không thì như chân thật mà nói, nhưng đã nói thể không thì cũng chẳng phải đoạn,

trong thể chẳng phải đoạn thực sự cũng không thể đạt được, nói thể là không thì không cũng chẳng có thể. Nếu như hiểu rõ không có thật thì điều dấy lên là vô thường, các nghiệp phiền não tích tập lại làm thành thể, nghiệp nầy cũng lại sanh ra từ nơi tâm. Nếu tâm không trú vào nghiệp thì đâu có gì đạt được, như tâm vui vẻ thì tánh vắng lặng yên ổn. Tâm kia vắng lặng nhưng không thể lấy được, những người có trí có thể thực sự quán sát, vì cái thấy của họ chân thật nên được giải thoát. Vả lại, tâm Bồ-đề chân thật không gì hơn, nghĩa chân thật nầy gọi là không, cũng gọi là chân như, cũng gọi là thật tế, đây chính là đệ nhất nghĩa đế vô tướng.

Nếu không hiểu biết rõ nghĩa không như vậy, nên biết người kia chẳng có phần giải thoát, là hạng đại ngu si ở trong vòng luân hồi, làm người đi trong luân hồi chuyển dời vào ra khắp sáu đường khổ. Nếu người trí tuệ có thể quán sát như thật về tâm Bồ-đề tương ưng với hư không, quán sát như vậy rồi mới có thể thành tựu công hạnh lợi tha và trí tuệ không ngăn ngại, không chấp trước, đây chính là người biết ơn và báo ân Phật. Lại luôn luôn dùng tâm Bi quán sát tất cả chúng sanh, có rất nhiều tướng của cha mẹ quyến thuộc, ngọn lửa phiền não thường xuyên thiêu đốt họ, khiến các chúng sanh luân hồi mãi trong vòng sanh tử. Như đau khổ họ đã chịu đựng nghĩ nên gánh chịu thay cho họ, như niềm vui hòa hợp nghĩ nên ban cho tất cả, lại quán sát các quả yêu thích, không yêu thích của thế gian, đường thiện đường ác, nhiều lợi ích hay không nhiều lợi ích, tùy theo chúng sanh mà chuyển đổi, nhưng các chúng sanh xưa nay không đạt được gì, thuận theo trí sai khác khởi lên nhiều loại tướng, như tất cả các hàng Phạm vương, Đế thích và các trời bảo vệ thế gian…, do đó hoặc loài trời hay loài người, tất cả đều không xa rời tướng của thế gian. Vả lại, quán xét hết thảy địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, tất cả chúng sanh trong các đường nầy có vô lượng vô số chủng loại sắc tướng, không thể đạt lợi ích nhiều mà đau khổ thường làm cho chuyển đổi theo, đói khát bức bách, giết hại lẫn nhau, ăn nuốt lẫn nhau, vì vậy nên quả đau khổ không hủy hoại được. Chư Phật, Bồ-tát luôn như thật quán sát về các nghiệp báo của tất cả chúng sanh trong đường thiện hay đường ác có tự tướng như vậy. Như những gì đã quán sát mà tâm khởi lên phương tiện, hết sức bảo vệ chúng sanh khiến xa rời các cấu uế. Các vị Bồ-tát do đây dùng tâm Đại bi làm căn bản, lấy chúng sanh kia làm cảnh nơi đối tượng duyên. Vì vậy các vị Bồ-tát không đắm vào tất cả ý vị vui sướng của thiền định, không mong cầu quả báo đạt được từ tự lợi, vượt qua vị Thanh văn không bỏ

rơi chúng sanh, tu hạnh lợi tha phát tâm đại Bồ-đề, sanh mầm Đại Bồ- đề cầu quả vị Bồ-đề của Phật. Dùng tâm Đại bi quán sát chúng sanh đau khổ, địa ngục A-tỳ rộng lớn không bến bờ, luân chuyển tùy theo các nghiệp nhân khổ báo, những loại tội lỗi ấy gánh chịu những loại khổ nầy, tâm Bồ-tát xót thương nghĩ cần phải nhận chịu thay họ. Những loại khổ ấy có những hình tướng nầy, nói không có thật cũng chẳng phải là không có thật, nếu hiểu biết rõ về không thì sẽ biết rõ pháp nầy, thuận theo các nghiệp quả lần lượt thực hành như vậy. Vì thế, các Bồ-tát vì muốn cứu độ các chúng sanh, xây dựng tâm dũng mãnh đi vào bùn lầy sanh tử, tuy ở nơi sanh tử nhưng không hề nhiễm vướng, giống như hoa sen không vấy mùi bùn. Đại bi làm thể không rời bỏ chúng sanh, không trí đã quán không xa rời phiền não. Vì vậy Bồ-tát dùng lực phương tiện thị hiện sanh ở cung vua, vượt thành xuất gia, tu đạo khổ hạnh, ngồi nơi cội Bồ-đề thành tựu quả vị Đẳng Chánh Giác, hiện rõ sức thần thông phá tan các loại quân ma, vì cứu độ chúng sanh mà chuyển Đại pháp luân, hiện bày ba bậc thềm quý báu của đạo pháp từ cõi trời, xuống nhân gian bắt đầu từ các tướng Hóa thân, tùy thuận thế gian đi vào Đại Niết-bàn. Trong thời gian đó, hiện bày các sắc tướng, hoặc làm Phạm vương, hoặc là Đế thích, hoặc là trời, hoặc là người chuyển đổi thuận theo các tướng, thị hiện các sắc tướng nhiều chủng loại như vậy, nên được tôn xưng là bậc Đạo sư cứu đời. Những sự việc nầy đều là nguyện lực đại bi của chư Phật, Bồ-tát, điều phục tất cả thế gian khiến an trú tương ưng với thắng hạnh, vì vậy ở trong luân hồi không nảy sanh mệt mỏi lùi bước. Từ trong Nhất thừa thuyết về pháp Nhị thừa, Nhất thừa hay Nhị thừa đều là nghĩa chân thật. Hoặc là Bồ-đề Thanh văn, hoặc là Bồ-đề Phật, trí thân chỉ có một tướng, Tam-ma-địa duy nhất một thể, tuy đã thuyết ra, không phải thuyết ra, hoặc có thuyết ra làm thành các loại sắc tướng, nhưng chỉ là dẫn dắt cho các chúng sanh. Nếu như chúng sanh được lợi ích, mà Bồ-đề phước trí bình đẳng với Phật, nhưng thật sự không có hai tướng có thể trú vào. Nếu có tướng trú vào thì trở thành chủng tử, tướng chủng tử ấy đã nảy sanh theo chủng loại, vì vậy mầm cây sanh tử tăng thêm. Như đức Phật thường xuyên giảng giải rõ, phá sạch các loại hành tướng thế gian, chỉ vì chúng sanh nên thực hiện các phương tiện, thật sự không phải là phá bỏ. Nếu như xa rời phân biệt thì nghĩa nầy rất sâu xa, trong nghĩa rất sâu xa không có hai tướng, tuy nói có phá, mà cũng không phải phá, ở trong pháp không không có hai tướng các pháp nhận giữ tự tánh chân thật, trí Ba-la-mật-đa nầy chính là tâm Bồ-đề. Tâm Bồ-đề ấy là loại trừ tất cả mọi cách nhìn. Vì vậy nên

biết, các yếu tố về thân, ngữ và tâm đều là pháp vô thường, chỉ vì làm lợi ích cho chúng sanh. Trong nầy nói không, không nhưng chẳng phải là đoạn, trong nầy nói có, có cũng không thể thường, vì vậy không có sanh tử, cũng không có Niết-bàn, nhưng đều an trú vào Niết-bàn vô trú, các Phật đều thuyết giảng như vậy. Vô lượng phước đức sanh ra từ nơi tâm bi, tâm ấy chính là lý của không chân thật tối thượng, sanh ra từ oai thần của chư Phật, thành tựu hai hạnh nguyện tự lợi và lợi tha. Nay tôi cúi đầu lễ lạy tất cả các tánh ấy, tôi thường tôn kính tâm Bồ-đề ấy, cầu nguyện sự xưng tán không đoạn mất chủng tử Phật, chư Phật thường an trú giữa thế gian, tâm Bồ-đề ấy là tối thắng trong Đại thừa, tôi hướng về tâm nầy an trú chánh niệm.

Vả lại, tâm Bồ-đề ấy an trú cùng dẫn dắt tâm phát sanh thuận theo phương tiện, nếu hiểu rõ tâm nầy sanh tử bình đẳng, thì thành tựu hai công hạnh tự lợi và lợi tha. Và hơn nữa, tâm Bồ-đề ấy xa rời các tướng thấy, không có phân biệt trí chân thật mà chuyển hóa, những người trí tuệ phát tâm Bồ-đề, những người ấy đạt được phước đức to lớn không có giới hạn. Lại nếu như người ở trong một khoảnh khắc, quán tưởng tâm Bồ-đề, người ấy đạt được phước đức không thể lường tính được, vì tâm Bồ-đề không phải là sự lường tính. Tâm Bồ-đề là vật quý giá thanh tịnh vô nhiễm, bậc cao nhất đẹp nhất và lớn nhất, kiên cố chân thật không thể hủy hoại được và chẳng phải là bị hủy hoại, nhưng có khả năng phá trừ tất cả các ma như phiền não…, đầy đủ các hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền. Tâm Bồ-đề ấy là nơi hướng về quy tụ của tất cả các pháp. Đã nói là chân thật xa rời các hý luận, đây chính là môn hạnh thanh tịnh của Bồ-tát Phổ Hiền, xa rời tất cả các tướng, ở đây đã nói như thế.

Con đã xưng tán tâm Bồ-đề

Như bậc phước, trí thực đã nói

Tâm Bồ-đề đẹp và cao nhất

Phước đức tích tụ cũng vô lượng.

Con đem phước nầy giúp chúng sanh

Nguyện tất cả vượt biển ba Hữu

Như lý như thật đã xưng dương

Người trí nên tu học như vậy.

Số 1662 - Kinh Bồ Đề Hành

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

KINH BỒ ĐỀ HÀNH

SỐ 1662

( QUYỂN 1 -> š 4)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1662 - Kinh Bồ Đề Hạnh - Quyển 1

SỐ 1662

KINH BỒ ĐỀ HẠNH

Bồ tát Long Thọ tập tụng.

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Sa-môn Thiên Tức Tai.

QUYỂN 1

Phẩm 1: CA NGỢI TÂM BỒ ĐỀ

Như Đức Phật - pháp diệu thể vô biên

Phật tử tâm chân chánh quy mạng kính lễ

Giới Phật như cam lồ rưới xuống che chở

Nay con ca ngợi nói đều dựa vào pháp.

Nói ra điều không có và chưa từng có

Cũng chẳng phải tự con chuyên giữ một mình

Lúc con không có Tự và Tha như vậy

Mới tự mình tư duy quán sát thực hiện.

Lúc phát tâm quán sát như vậy

Có thể khiến con tăng trưởng thiện nầy

Lúc nhìn thấy cõi Ta-bà như vậy

Đây chính là lúc Đức Phật tư duy.

Cõi nầy trong sát na khó sanh ra được

Được sanh làm người nên tự mình vui

Tư duy nếu xa rời tâm Bồ-đề ấy

Đến sau nầy, lấy gì làm chứng đắc?

Như mây che kín, đêm đen tăm tối

Ánh chớp sáng hiện rõ trong khoảnh khắc

Uy đức lợi ích của Phật cũng như vậy

Ý phát khởi thoáng chốc người được phước.

Vì vậy lực thiện ít tuy nhỏ bé

Có thể phá tan nghiệp lực ác lớn

Nếu phát khởi tâm Bồ-đề như vậy

Thiện nầy dũng mãnh tiến vượt ác kia.

Tư duy từ vô lượng vô biên kiếp

Thấy chư Phật đều thuyết chân thật nầy

Nếu không an vui sẽ được an vui

Tăng trưởng cứu độ vô lượng chúng sanh.

Vì các hữu tình vốn nhiều đau khổ

Khiến lìa trăm ngàn khổ đau sợ hãi

Được nhiều an vui đến trăm ngàn loại

Để luôn luôn không rời tâm Bồ-đề.

Bậc Thiện Thệ ấy ở nơi triền cái

Đi trong luân hồi không còn yêu thích

Như trong khoảnh khắc nói tâm

Bồ-đề Trời người hoan hỷ đều cùng quy mạng.

Như người thọ trì hình tượng không sạch

Ví như hình tượng Phật bảo vô giá

Như thuốc thay đổi bền chắc khắp nơi

Nếu tu trì tâm Bồ-đề kỳ diệu.

Tâm Bồ-đề quý báu ứng nghiệm vô biên

Giá trị thế gian không thể ví dụ

Dẫn dắt thực hành cùng bạn đồng hành

Tất cả khiến cho thọ trì kiên cố.

Thân chuối không thật nhưng sanh ra buồng

Cây chuối sanh buồng mà thân tàn tạ

Cây tâm Bồ-đề mà thường thanh tịnh

Thường sanh ra quả tốt mà không hết.

Đã tạo ra nhiều nghiệp tội bạo ác

Nhờ tâm Bồ-đề cởi bỏ trong khoảnh khắc

Dũng mãnh nương tựa không gì đáng sợ

Hữu tình ngu kia sao không nương tựa?

Ví như lửa dữ lúc kiếp tận cùng

Phút chốc thiêu đốt sạch củi tội nghiệp

Ca ngợi Đấng Từ Tôn, thật vô lượng ngôn từ

Đúng chỉ nói: Bậc trí. Lành thay! Đã hiện.

Rất nhiều loại tâm giác ngộ ấy

Chánh trí mà luôn luôn bình đẳng

Tâm Bồ-đề thệ nguyện bao la

Luôn hành trì công hạnh Bồ-đề.

Như người hướng đến muốn thực hành

Phân biệt nói rõ cho người kia

Trí tuệ phân biệt nói rõ rồi

Thực hành giống như trí sử dụng.

Tâm nguyện bao la của Bồ-đề

Quả báo to lớn như luân hồi

Phước đức cho nên không gián đoạn

Cũng giống như ý đã thực hành.

Nếu chúng sanh kia không giới hạn

Giải thoát được cảnh giới hữu tình

Cùng với tâm Bồ-đề bình đẳng

Nguyện Bồ-đề không thể giảm sút.

Những chúng sanh kia thích ngủ vùi

Cũng lại nhiều đắm say mê muội

Làm gián đoạn ở dòng phước đức

Như hư không chẳng có vật gì.

Duỗi cánh tay đẹp hỏi điều nầy

Hữu tình với ý nghĩ thấp kém

Đối với giải thoát được sanh ra

Là chính mình hay là Như Lai?

Thế là tư duy để loại trừ

Bao nỗi khổ não của hữu tình

Khiến cho khổ não trừ sạch hết

Thu được phước đức không giới hạn.

Hữu tình đau khổ không biên giới

Làm sao mà chữa lành yên ổn

Khiến cho tất cả đều an lạc

Đạt được công đức đến vô biên?

Lấy gì lợi ích cho cha mẹ

Như vậy cho tới mọi người thân

Được sanh loài Trời và loài Tiên

Chủng tộc Bà-la-môn hạnh tịnh?

Như vậy thì những hữu tình kia

Chính là trong giấc mộng quá khứ

Không mong muốn cho lợi ích mình

Chỉ muốn làm lợi ích cho người.

Hữu tình quý báu tốt đẹp nhất

Hiếm có sao có thể phát sanh

Rất nhiều ý nghĩ lợi cho người

Không riêng đối với lợi ích mình?

Hoan hỷ gieo trồng cho thế gian

Tinh tấn làm thuốc cho thế gian

Tâm quý báu và có phước đức

Nhưng người kia nói như thế nào?

Làm gì cho các loài hữu tình

Đạt được tất cả niềm vui sướng

Hãy phát khởi tâm nguyện Bồ-đề

Cúng dường hướng về Đức Như Lai.

Say mê yêu thích và vui sướng

Thế là hiểu rõ hơn hiềm khích

Xa lìa và thuận theo thực hành

Tất cả từ nơi ý của mình.

Nếu như tâm cầu mong an vui

Chủng loại khổ não lại vô biên

Tích lũy các niềm vui tốt đẹp

Thì những khổ đau được tiêu trừ.

Phá tán các nguyên nhân mê hoặc

Tốt đẹp quá làm sao đạt được?

Gần gũi các bậc tri thức thiện

Phước đức ấy đạt được như vậy.

Tạo lợi ích nếu như hồi hướng

Họ ắt trở lại luôn khen ngợi

Làm điều thiện không cầu lợi ích

Nói người ấy là bậc Bồ-tát.

Nếu như có bố thí ít đồ ăn

Tu thiện cúng dường tại thế gian

Đã bố thí lớn nhỏ như ruồi muỗi

Cũng được vui sướng trong nửa ngày.

Làm sao thu được ở tại Năng Nhân

Muốn hóa độ hết vô lượng hữu tình

Hữu tình vô tận giống như hư không

Nhất thiết trí cầu tự mình viên mãn.

Phật tử tĩnh niệm nhớ mà tư duy

Nếu phiền não sanh tự tâm dấy lên

Thường sanh phiền não lại sanh nghi ngờ

Phật dạy người nầy rơi vào địa ngục.

Nếu như Phật tử phát tâm Bồ-đề

Diệt tội lớn nỗ lực đạt quả tốt

Nay con quy mạng tâm ngọc ma ni

Cứu độ hữu tình đạt được an vui.

Phẩm 2: TÂM BỒ ĐỀ, BỐ THÍ CÚNG DƯỜNG

Đem tâm ngọc ma ni cung kính ấy

Để dâng lên cúng dường Đức Như Lai

Và pháp bảo vi diệu thanh tịnh kia

Biển công đức Phật sâu rộng vô biên.

Dùng hoa thật đẹp của thế gian

Cho đến quả ngon và thuốc hay

Tất cả châu báu làm trong sạch nước

Thảy đều dâng lên cúng dường được vừa ý.

Vật báu và các vật báu trong núi

Nơi rừng cây yên lặng thích hợp tâm tư

Hoa kết trang nghiêm cây cối tươi sáng

Quả trĩu dưới thấp cành nhánh là đà

Hương xoa hương ướp của trời và người

Cho đến cây lâu năm và cây báu

Hồ nước trong sạch lại trang nghiêm

Tiếng ngỗng nhạn dịu êm thật thích ý

Hoa màu tự nhiên sanh không phải gieo trồng

Mọi thứ trang nghiêm khác nhau mà cúng dường

Như cõi hư không rộng lớn bao la

Tất cả có nơi nầy đều thọ dụng.

Nay con đã dâng lên tất cả gì nhỏ bé

Cúng dường Phật Mâu-ni cao cả nhất

Vì con không buông bỏ lòng Đại bi

Thọ nhận sự cúng dường tối thượng.

Vì con vô phước quá bần cùng

Lại không mảy may cúng dường sai khác

Nay con tư duy vì mình và người

Nguyện Đức Phật tiếp nhận sự cúng dường tùy sức.

Tự thân con làm theo tất cả Đức Phật

Để cho tự thân cùng tất cả mọi nơi

Gia hộ cho con thực hiện trước hữu tình

Hữu tình luôn luôn được Phật giáo hóa.

Con được Như Lai gia hộ rồi

Giáo hóa lợi ích hữu tình không còn sợ hãi

Tội nghiệp quá khứ thảy đều xa lìa

Các tội lỗi vị lai không tiếp tục gây ra.

Nơi ánh sáng quý báu rất vui mừng sung sướng

Lọng trời trang nghiêm hầu hạ chân như

Nước rất trong suốt lại sáng ngời

Nhiều loại phòng ốc thượng diệu làm nơi tắm rửa ngát hương.

Bình quý lớn chứa đầy nước thơm

Lại gắn vào các loài hoa lạ kỳ như ý

Tắm gội thân vô cấu của Như Lai

Con hướng về tán thưởng ca ngợi dâng lên âm nhạc

Hương thanh tịnh xông ướp áo quần thượng hạng

Dùng lọng báu che chở sắc tướng tối thượng.

Nay con dâng lên y phục thượng diệu nầy

Nguyện Đức Phật từ bi thương xót thu nhận!

Các loại y phục cõi trời mềm mại tuyệt vời

Trong sự trang nghiêm mà tối thượng ấy

Cúng dường Như Lai và các Đại Bồ-tát

Như Phổ Hiền-Văn-thù cùng Quán Tự Tại.

Phẩm 3: HỘ GIỚI

Giữ giới luật là bảo vệ tâm

Bảo vệ tâm khiến cho kiên cố

Tâm nầy không thể bảo vệ được

Làm sao có thể bảo vệ giới?

Ví như voi say không thuần phục

Không ưu sầu đối với đau khổ

Tâm buông thả giống như voi say

Sẽ dẫn đến các ngục A-tỳ.

Sợi dây niệm luôn luôn giữ chặt

Trói buộc vào con voi trong tâm

Được xa rời nỗi sợ phóng dật

Giành lại tất cả mọi yên vui.

Nếu có thể giữ được một tâm

Tất cả đều có thể giữ được

Nếu tự mình hàng phục một tâm

Thì tất cả tự nhiên hàng phục.

Sư tử-gấu-cọp beo-lang sói

Dạ xoa-La-sát và ma quỷ

Tất cả binh lính chốn địa ngục

Đều biết là oán thù của chúng.

Nếu sợ hãi tất cả oán thù

Khổ não tụ tập không biên giới

Đều do nơi tâm đã tạo ra

Đức Phật dạy đích thực như vậy.

Những nỗi khổ đau chốn địa ngục

Và vô số cực hình tàn khốc…

Ai gây ra lại từ đâu sanh

Tất cả đều do tham sân si.

Vì các tội lỗi vì tâm ấy

Phật sanh ra ở các thế gian

Do vì diệt sạch tâm ba cõi

Do đó không có gì sợ hãi.

Nếu ngày xưa thực hành bố thí

Đời nay nhờ vậy mà không nghèo

Hiện tại nghèo thiếu đừng phiền não

Quá khứ làm sao hối hận được!

Nếu như người có chút tâm tư

Thực hành Bố thí Ba-la-mật

Vì thế cho nên nói quả báo

Tất cả cùng nhau hành bố thí.

Nếu như người có tâm trì giới

Hiềm khích ai mà phải giết hại?

Tâm sân hận chính là kẻ thù

Giết hại tất cả như hư không.

Mặt đất bao la không giới hạn

Da nào mà có thể che đậy?

Giầy dép sử dụng một chút da

Tùy ý đi lại khắp mọi nơi.

Ngã tánh bên ngoài cũng như vậy

Tất cả ai có thể khuyên nhủ?

Chỉ khuyên nhủ từ tự tâm mình

Ngã bên ngoài sẽ tự khuất phục.

Vì thân tham nên không có phước

Quả ấy giống như nhân đã làm

Nếu tâm bố thí một chiếc áo

Cảm đến quả mà tăng thêm phước.

Các công hạnh nếu thường tu trì

Tâm niệm luôn luôn không rời bỏ

Tất cả các tâm không lợi ích

Giả dối rỗng lặng nên xa lìa.

Hết thảy tâm-pháp-tài lợi ích

Tùy nghi bí mật mà quán sát

Lìa đau khổ đạt được yên vui

Người ấy được vượt quá thế gian.

Mình phải tu hành như thế nào?

Tu hành chỉ vì bảo vệ tâm

Vì thế mình phải quán xét tâm

Luôn luôn nhớ mà giữ gìn tâm.

Ví như vượn khỉ thân bị nhọt

Dốc lòng mà chăm sóc bảo vệ

Điều ác trong con người như vậy

Luôn bền lòng nhằm bảo vệ tâm.

Sợ hãi ung nhọt của khổ não

Mình dốc lòng luôn luôn bảo vệ

Làm hủy hoại ở các hòa hợp

Vết lở tâm mới không sợ hãi.

Thường dấy lên thực hành như vậy

Điều ác trong người không làm được

Tội lỗi trong người không phạm vào

Tự nhiên mà không sợ hãi gì.

Mình cần phải dùng hết thân mạng

Làm việc lợi ích mà cúng dường

Thân mạng sai khác đều dùng hết

Tâm thiện làm nhưng không giảm sút.

Mình cần phải canh giữ cho tâm

Chắp hai tay nay chuyên thực hiện

Trong từng niệm từng niệm của tâm

Tất cả làm phương tiện bảo vệ.

Ví như đối với người bệnh nặng

Mọi chuyện không thể nén chịu đựng

Tâm tán loạn cũng giống như vậy

Không thể chịu được các sự nghiệp.

Tâm tán loạn không thể ổn định

Nghe-tư duy cùng với quán sát

Như đồ dùng rò rỉ thấm ra

Không thể nào dùng chứa đựng nước.

Do có người học rộng biết nhiều

Đối với những phương tiện như

Tín… Tâm sai lầm không thể ổn định

Mắc phải tội không yên lặng được.

Do vì tâm không quyết định được

Giặc cướp mê hoặc thật vừa lòng

Tất cả mọi phước đức thiện căn

Bị trộm đưa vào chỗ xấu ác.

Đám trộm cắp phe cánh phiền não

Dính vào ma nên chúng được dịp

Vì mạng lưới ma đã phát khởi

Làm tổn hại sanh mạng tốt đẹp.

Giữ chặt cánh cửa ý căn kia

Điều ác không thể dắt đi được

Nhớ đến tội lỗi khổ não ấy

Thứ tự trở lại được an trú.

Lành thay! Thuận theo lời thầy dạy

Niệm thiện nhất định được phát sanh

Vâng theo sự dạy dỗ của thầy

Nên dốc lòng cúng dường đầy đủ.

Đối với chư Phật và Bồ-tát

Tâm quyết định ngay trong khoảnh khắc

Nên nhớ lại những gì sợ hãi

Xin Phật xót thương hiện ngay trước mặt.

Tâm dong ruổi mà không ổn định

Cứ rời xa không thể trở về

Nếu có thể canh giữ cửa ý

Bảo vệ dừng lại không thể tản ra.

Nay con phải bảo vệ tâm nầy

Luôn bền lòng chắc chắn như vậy

Ví như cây không có gốc rễ

Không sanh ra cành lá xấu ác.

Mắt quán sát đối với sắc tướng

Biết rõ hư giả không chân thật

Mọi vật luôn luôn nhìn tỉ mỉ

Do đó không thể đắm vào được.

Vì thế nhìn thấy mà quán sát

Quán sát khiến cho chẳng mê hoặc

Quán sát đến nơi nhìn thấy rồi

Yên tâm khâm phục theo thiện đến.

Muốn thực hành không biết phương hướng

Trông về bốn phía sanh sợ hãi

Quyết định biết rõ phương hướng rồi

Quán sát tâm hành cũng như vậy.

Những công hạnh của người có trí

Tư duy hướng về trước và sau

Loại nầy là thiện-đây là ác

Như vậy việc làm không sai lầm.

Không thể dừng lại nơi thân nầy

Xa rời thân nầy tiếp làm gì?

Tại vì sao trú nơi thân nầy?

Nên trở lại quán sát bên trong.

Quán sát nội tâm cũng như vậy

Nhưng sử dụng các phương tiện ấy

Dùng pháp làm thành cây cột lớn

Buộc chặt vào khiến không thể cởi.

Trước mắt dùng ý nghĩ như vậy

Quán sát mình là ở chỗ đó

Tất cả các thức đều như vậy

Thâu gồm khiến dừng trong khoảnh khắc.

Nếu như sợ do vì nghiệp lực

Có thể hướng theo cầu an vui

Tu bố thí-trì giới độ kia

Cho đến những xả bỏ lớn lao.

Nếu như tu tập nhân Bồ-đề

Phân biệt không tư duy điều ấy

Luôn luôn tu tập tự tâm mình

Nên khởi lên cách nhìn như vậy.

Như thế tu tập các điều thiện

Không khởi lên những gì sợ hãi

Mà lại làm cho các phiền não

Quyết định không thể tăng trưởng được.

Các loại ngôn thuyết hợp chánh lý

Thấy hiện đang mà lại rất nhiều

Quan sát xem hết quyết định hiểu

Phá hỏng lưới nghi đạt được quả.

Giống như cỏ dại bị cắt đứt Niệm

Phật giới có thể nhẫn nại

Sát na thực hành công hạnh nầy

Thu được kết quả rất tốt đẹp.

Nếu muốn đối với các chánh thuyết

Toàn bộ đều có thể thông suốt

Nên quán sát hiểu rõ tự tâm

Thường xuyên tu tập cho tinh tấn.

Ví như cây không có tình ý

Không nói năng không làm điều gì

Nhìn tự tâm mình cũng như vậy

Quyết định làm cho được như vậy.

Tâm dấy lên hướng về khinh mạn

Như người say rượu mê muội kia

Chỉ mưu cầu khen ngợi tự mình

Không phải là người tu hành ấy.

Nếu như người khác đối với mình

Mà phát sanh ra sự hủy báng

Đó gọi là tâm ý sân si…

Trú tâm luôn luôn giống như cây.

Như cây cối không thể phân biệt

Lợi dưỡng-địa vị và khen chê

Cũng không vì thân thích họ hàng

Thậm chí những quan hệ kế thừa…

Lợi cho người không tự lợi mình

Chỉ mong ước mình vì tất cả

Vì thế cho nên nói tâm mình

Kiên quyết bền lòng như cây cối.

Nhất tâm an trụ như cây cối

Đối với người thân và bạn bè

Cho đến đối với ba nghiệp hành

Không nảy sanh yêu-ghét-sợ hãi.

Quán sát cả với những phiền não

Như hư không nên chẳng chấp trước

Hãy dũng mãnh và luôn kiên định

Thọ trì thường xuyên thật chăm chỉ.

Không có thiện-xấu hổ đáng sợ

Nên một lòng mong cầu người khác

An trú thanh tịnh trong Tam muội

Được người khác tôn trọng khâm phục.

Tuy ở phần vị còn thơ trẻ

Nhưng không làm người khác buồn giận

Tự mình cũng không giận người khác

Lòng từ bi luôn luôn như vậy.

Mình thọ trì các pháp thiền định

Làm cho ý luôn luôn vắng lặng

Để cho tất cả mọi chúng sanh

Thường xuyên ở nơi không tội lỗi.

Từng niệm từng niệm trong khoảnh khắc

Một thời gian dài thành tốt đẹp

Tâm thọ trì chuyên cần như thế

Không lay động như núi Tu-di.

Chim đại bàng tham thịt không chán

Người tham điều thiện cũng như vậy

Thân và tâm không thể tu hành

Làm sao có thể rời xa được?

Làm sao bảo vệ được thân ý?

Tất cả mọi lúc tự chăm chỉ

Mọi người đã thực hành được gì?

Tất cả đều chuyên chú dốc lòng.

Mê muội ngu si không kìm chế

Tham lam xằng bậy như thân cây

Thân nầy do bất tịnh tạo ra

Tại sao trở lại yêu say đắm?

Xương thịt dựa vào nhau giữ gìn

Da bên ngoài để mà trang sức

Tự hiểu rõ khiến cho không tham

Giải thoát do lưỡi dao trí tuệ.

Cắt đứt các phần trên thân thể

Khiến nhìn thấy tinh tủy trong thân

Quán sát và tư duy tường tận

Vì sao nhìn thấy có con người?

Dốc lòng luôn quán sát như vậy

Xem xét tỉ mỉ không thấy người

Tại sao thân nầy là bất tịnh

Tham lam yêu quý để giữ gìn?

Ở trong thai ăn vật bất tịnh

Ra khỏi thai uống toàn máu sữa

Không ăn uống các loại như vậy

Làm sao tạo được thân thể nầy?

Sói lang-đại bàng… đều tham thịt

Không thể phân biệt thiện và ác

Nên giống như người yêu quý thân

Thọ dụng trở thành tích lũy nghiệp.

Nhưng bảo vệ thân người như vậy

Đến chết nhẫn tâm không yêu thương

Cùng sói lang-đại bàng không khác

Ông sao lại luôn làm như thế?

Thân chết đi thức không ở lại

Áo quần ăn uống há đáng giữ?

Thân rơi rụng thức ắt chuyển đổi

Có được để dùng tại sao lại tham?

Vì thế cho nên nay tác ý

Không tham lam những điều như vậy

Như vậy không thể rời bỏ được

Tất cả những điều bất thiện kia.

Giống như thân người có sự sống

Mình và tay chân cầu thành tựu

Thân có được nhưng trí không tăng

Quay trở lại chỉ tự hãm mình.

Đối với cuộc đời mặc thân-sơ

Nét mặt hiền hòa an ủi trước

Như vậy thường tự kìm chế mình

Tâm niệm luôn luôn không rời bỏ.

Cười mỉm không cần phải cao tiếng

Không đùa giỡn ném các vật ngồi

Tay nhẹ nhàng gõ cửa người khác

Tin chắc thật bền lòng tự giữ.

Như kẻ trộm-như mèo rình chuột

Theo đuổi việc làm không tiếng động

Tu tâm cũng như những loại nầy

Nên xa rời đối với thô lỗ.

Những sự hiềm khích do người khác

Không chính nghĩa lợi ích không nói

Luôn luôn vừa lòng các đệ tử

Trong lời nói vẫn luôn kính yêu.

Tất cả những gì đã nói ra

Nghe rồi làm cho xứng với thiện

Quan sát việc phước họ đã làm

Ca ngợi tán thưởng làm hoan hỷ.

Trong lòng mình nói đức của họ

Họ nghe được tâm ắt vui mừng

Lúc muốn khen ngợi nói về họ

Hãy quán sát đức hạnh người kia.

Tu tập những việc làm hoan hỷ

Khó có được tâm chân thành ấy

Thường xuyên tu đức lợi cho người

Sẽ nhận được báo ứng vui sướng.

Nỗi khổ yêu-ghét nên rời bỏ

Vì nỗi khổ lớn của kiếp sau

Nỗi khổ nầy mình không trú vào

Kiếp sau an vui rất lớn lao.

Lời nói lành tiếng nói mềm mỏng

Căn đau buồn nghe sanh vui vẻ

Biểu hiện việc làm vừa ý họ

Nên tin theo lời nói chân thật.

Luôn thương xót nghĩ đến chúng sanh

Yêu quý giữ gìn như quý mắt

Làm cho họ trú trong chân thật

Chắc chắn tương lại được thành Phật.

Người ấy chân thật được thành tựu

Tất cả bạn bè đều lợi ích

Công đức tu tập trong khoảnh khắc

Rời đau khổ vô cùng an lạc.

Công đức ân cần chịu khó tu

Luôn làm mà tự mình đạt được

Không khoe khoang không hề cất giấu

Người nào nói đến những việc nầy?

Các Ba-la-mật như bố thí…

Tuyệt diệu vô cùng mà cao nhất

Những hạnh khác chẳng phải cao nhất

Lợi ích xuống dưới không rời xa.

Đức Phật lợi cho người như vậy

Điều ấy luôn luôn thiết thực nhất

Trong giáo pháp của Đức Như Lai

Thấy rõ trách nhiệm Từ Bi ấy.

Khi bậc thầy ba cõi nhập diệt

Phân biệt rõ ràng người xuất gia

Thức ăn có được-không có được

Không xa rời ba y-bình bát…

Pháp thân vi diệu của vị lai

Không thể khổ não vì chúng sanh

Đối với chúng sanh luôn như vậy

Tùy ý được đầy đủ trọn vẹn.

Xả bỏ không cần tất cả mạng

Xả bỏ kia cần phải bình đẳng

Tâm thương xót hướng về thanh tịnh

Quả báo tự nhiên được tốt đẹp.

Tâm thanh tịnh mà tôn trọng pháp

Không giữ các loại gậy và dao…

Không cầm dù lọng che trên đầu

Không có các tâm ý khinh mạn.

Vì tất cả người nam người nữ

Giảng về pháp sâu xa rộng lớn

Không phân biệt người tốt kẻ xấu

Khiến cho họ coi trọng bình đẳng.

Pháp không hề có sự rộng lớn

Mới đạt tới chẳng phải pháp hành

Xa rời không cung kính lễ dạy

Vui vẻ nói về pháp

Đại thừa. Xỉa răng và khạc nhổ đàm dãi

Không được vứt ở nơi đất sạch

Nước sạch và nhà cửa sạch sẽ

Không được bỏ các thứ tùy tiện.

Thức ăn đừng chứa đầy trong miệng

Ăn đừng làm cho có tiếng to

Lúc ăn không nói chuyện qua lại

Cũng đừng mở miệng mồm rộng toác.

Ngồi không được đung đưa nhịp chân

Đi cũng không vung vẫy cánh tay

Không cùng với người nữ chung xe

Cũng không cùng nhau ngồi chung giường.

Những việc gì vốn không đúng luật

Người trông thấy tâm không ưa thích

Tất cả những người đã nhìn thấy

Rời xa mà không thể cung kính.

Người khác hỏi để biết đường đi

Không được dùng một tay chỉ đường

Hai tay mà chỉ đường cho họ

Chỉ ra nơi đến con đường đó.

Tất cả các bước chân mình đi

Không vung cánh tay phát ra tiếng

Cũng đừng bật ngón tay xằng bậy

Oai nghi giữ gìn luôn như vậy.

Thầy tuy đã hóa thân diệt độ

Bốn oai nghi thuận theo nên học

Tôn trọng giới hạnh không coi thường

Quyết định đạt được quả bậc Thánh.

Vô lượng công hạnh đạo Bồ-tát

Điều đã nói không có giới hạnh

Hướng về dùng tâm tư thanh tịnh

Quyết định mà vâng mạng thực hành.

Đối với thời gian một ngày đêm

Tất cả phân ra làm ba thời

Thực hành đạo sám hối tất cả

Trú trong tâm Bồ-đề của Phật.

Tâm Bồ-đề tự mình an trú

Cũng khiến cho người khác đạt được

Phật tử trú trong các học giới

Dốc hết lòng giữ gìn như vậy.

Giới Thể của Phật luôn thanh tịnh

Không thể trông thấy có mảy may

Luôn khởi lên thực hành như vậy

Phước ấy không có gì tính được.

Từ vô thỉ vì các chúng sanh

Từng hạnh từng hạnh không sai khác

Như vậy vì tất cả chúng sanh

Cảm hóa khiến tất cả giác ngộ.

Nên biết là bậc tri thức thiện

Giống như tính mạng không thể bỏ

Bồ-tát giới là pháp tối thượng Giáo pháp

Đại thừa cũng như vậy.

Giải thoát dựa vào thầy học hỏi

Mà luôn luôn sanh ra tốt đẹp

Chư Phật thuyết khiến kinh trí tuệ

Đọc rồi nhìn thấy những giới pháp.

Nếu như tâm người bảo vệ giới

Mọi công hạnh đều đã nhìn thấy

Nếu ở nơi thân hoặc nơi tâm

Nên quán sát hết sức tường tận.

Miệng đọc làu thân không thực hành

Những ví dụ sao tương xứng được?

Ví như người mắc bệnh hiểm nghèo

Nói viễn vông về sức của thuốc.

Trong Kinh Hư Không Tạng đã nói

Giới luật Ba La Ba Để (Ba-la-đề-mộc-xoa)

Tập hợp các giới - định như vậy

Mở rộng như kinh điển đã nói.

Bậc Thánh giả Bồ-tát Long Thọ

Dốc hết lòng tập hợp tụng nầy

Tùy theo xứ sở mình cư trú

Khuyến khích bền lòng biết cúng dường